Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà ở trong vườn Tượng hoa, tại thành Vương xá. Lúc ấy, Tôn giả Nan-đà ở nơi vắng vẻ, tự nghĩ: “Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, thật không thể gặp. Một thời thật lâu dài, Như Lai mới xuất hiện. Giống như hoa Ưu-đàm-bát thỉnh thoảng mới xuất hiện. Cũng vậy, Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, nên thật là khó gặp. Trường hợp này cũng khó gặp: Tất cả các hành đều tĩnh chỉ, ái diệt tận không còn, cũng không nhiễm ô, diệt tận, Niết-bàn.”
Bấy giớ có một thiên tử Ma Hành, biết những ý nghĩ trong tâm Tôn giả Nan-đà, liền đến cô gái Thích Tôn-đà-lợi; bay trên hư không, dùng kệ tán thán rằng:
Nay cô hãy vui mừng,
Trang điểm, tấu ngũ nhạc.
Nan-đà bỏ pháp phục,
Sẽ đến cùng hưởng vui.
Cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi, sau khi nghe những lời này của ông trời, vui mừng phấn khởi, không thể tự chế được, liền tự trang sức, sửa sang dọn dẹp nhà cửa, trải tọa cụ tốt, trổi kỹ nhạc như lúc Nan-đà còn ở nhà không khác.
Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc tập họp tại giảng đường Phổ hội, nghe đồn Tỳ-kheo Nan-đà trả lại pháp phục sống đời gia nghiệp. Vì sao vậy? Vì có vị trời ở không trung mách bảo cho vợ ông biết. Vua Ba-tư-nặc sau khi nghe những lời này xong, trong lòng ưu sầu, liền đóng xe bạch tượng, đi đến khu vườn kia. Đến nơi rồi, vua đi vào trong ao Hoa tượng. Từ xa, vua thấy Tôn giả Nan-đà, liền đến trước chỗ Nan-đà, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên.
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà hỏi vua Ba-tư-nặc:
“Đại vương, vì sao đến đây mà mặt mày đổi sắc? Lại có việc gì đến chỗ tôi vậy?”
Vua Ba-tư-nặc đáp:
“Tôn giả nên biết, nơi giảng đường Phổ hội, tôi nghe Tôn giả xả bỏ pháp phục trở về làm bạch y. Nghe xong những lời này, nên tôi đến đây. Không biết Tôn giả chỉ dạy thế nào?”
Lúc đó Tôn giả mỉm cười, rồi từ từ bảo vua:
“Không thấy, không nghe, cớ gì Đại vương nói những lời này? Đại vương, há không nghe từ Như Lai rằng tôi đã trừ các kết, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh nữa, đã biết như thật, nay thành A-la-hán, tâm được giải thoát sao?”
Vua Ba-tư-nặc nói:
“Tôi chưa nghe từ Như Lai nói Tỳ-kheo Nan-đà sinh tử đã dứt, đắc A-la-hán, tâm được giải thoát. Vì sao vậy? Vì có vị trời đến báo cho cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi như vậy. Phu nhân Tôn-đà-lợi sau khi nghe những lời này rồi, liền trổi kỹ nhạc, sửa sang phục sức, trải các tọa cụ. Tôi nghe những lời này rồi liền đến chỗ Tôn giả.”
Nan-đà bảo:
“Vua không biết, không nghe, sao Đại vương lại nói những lời này? Các Sa-môn, Bà-la-môn, không ai là không vui thú với cái vui do tịch tĩnh, cái vui Thiện thệ, cái vui của Sa-môn, cái vui Niết-bàn, mà không tự quán sát cái dâm này như hầm lửa, lại phải đi đến đó! Việc này không đúng. Dâm dục như bộ xương, như miếng thịt, như đống đá, như mật bôi trên dao, chỉ mắc phải tham cái lợi nhỏ, không lo cái tai hoạn về sau. Cũng như trái xum xuê làm cho cành gãy; cũng như đồ vay mượn không bao lâu rồi sẽ phải bồi hoàn; cũng như rừng kiếm, cũng như thuốc độc hại, cũng như lá độc, như hoa quả độc. Đã quán sát dâm dục này cũng lại như vậy, mà ý còn nhiễm trước; việc này không xảy ra. Từ dục như hầm lửa cho đến quả độc, không quán sát những điều này mà muốn vượt qua được dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu mà muốn được nhập vào vô dư Niết-bàn giới mà Bát-niết-bàn, thì việc này không xảy ra. Đại vương, nên biết, những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã quán sát đây là cái vui của tịch tĩnh, vui Thiện thệ, vui Sa-môn, vui Niết-bàn, thì điều ấy tất xảy ra. Những vị ấy do quán sát như vậy, hiểu rõ dâm dục như hầm lửa, giống như bộ xương, đống thịt, mật bôi đao bén, trái xum xuê làm cành gãy, vật mượn không lâu phải trả; cũng như rừng kiếm, như thuốc độc hại; đã quán sát, đã biết rõ, trường hợp ấy có xảy ra; tức là, đã hiểu rõ, biết chỗ nổi dậy của lửa dâm, thì liền có thể vượt qua được dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu, điều này tất xảy ra. Các vị ấy đã vượt qua dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu, việc này tất như vậy.
“Vậy thế nào Đại vương, lấy gì để thấy, gì để biết mà nói như vậy? Này Đại vương, nay tôi đã thành A-la-hán, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh đời sau nữa, tâm được giải thoát.”
Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc lòng tràn đầy vui vẻ, tâm thiện phát sinh, bạch Tôn giả Nan-đà rằng:
“Nay tôi không còn chút mảy may hồ nghi nào nữa, mới biết Tôn giả thành A-la-hán. Nay xin cáo từ, vì việc nước đa đoan.”
Nan-đà đáp:
“Nên biết đúng thời.”
Vua Ba-tư-nặc liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi cáo lui ra về.
Vua Ba-tư-nặc đi chưa bao lâu, Ma thiên kia đến chỗ Tôn giả Nan-đà, đứng giữa hư không, lại dùng kệ này nói với Nan-đà rằng:
Phu nhân, mặt như trăng;
Thân đeo vàng, chuổi ngọc;
Nhớ dung nhan dáng kia,
Ngũ nhạc hằng vui hưởng.
Gảy đàn, đánh trống ca,
Âm vang thật uyển chuyển,
Khiến trừ các sầu lo.
Vui gì trong rừng này?
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà liền tự nghĩ: “Đây là trời Ma Hành.” Biết vậy rồi, lại dùng kệ đáp:
Xưa ta có tâm ấy,
Dâm dật không biết chán;
Bị dục trói vào trong,
Không biết già, bệnh, chết.
Ta qua vực ái dục,
Không ô, không nhiễm trước;
Tươi thắm kia rồi khổ;
Nay vui pháp chân như.
Ta đã trừ các kết,
Dâm, nộ, si đều sạch;
Không sống pháp ấy nữa.
Người ngu nên biết rõ.
Sau khi trời Ma Hành nghe những lời này, trong lòng ưu sầu, liền biến mất.
Lúc ấy, các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Thế Tôn. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Tỳ-kheo đoan chánh đẹp đẽ không ai hơn Tỳ-kheo Nan-đà. Có các căn trầm lặng cũng chính là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có dục tâm cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có sân nhuế cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có ngu si cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Thành A-la-hán cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Vì sao vậy? Vì Tỳ-kheo Nan-đà đẹp trai, các căn tịch tĩnh.”
Thế Tôn lại bảo các Tỳ-kheo:
“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ nhất đoan chánh đẹp đẽ, đó chính là Tỳ-kheo Nan-đà; các căn tịch tĩnh cũng là Tỳ-kheo Nan-đà.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
T 0578a13聞如是：
一時，佛在舍衛國祇樹給孤獨 T 0578a14園。
爾時，尊者難陀在舍衛城象華園中。是 T 0578a15時，尊者難陀在閑靜處，便生是念：「如來出 T 0578a16世甚為難遇，億劫乃出，實不可見，如來久 T 0578a17遠長夜時乃出耳。猶如優曇鉢花時乃出現， T 0578a18此亦如是。如來出世甚為難遇，億劫乃出， T 0578a19實不可見，此處亦難遇，一切諸行悉休息 T 0578a20止，愛盡無餘，亦無染污，滅盡泥洹。」
爾時， T 0578a21有一魔行天子，知尊者難陀心中所念，便 T 0578a22往至孫陀利釋種女所，飛在虛空，以頌而 T 0578a23嗟歎曰：
T 0578a24
「汝今發歡喜， 嚴服作五樂； T 0578a25
難陀今捨服， 當來相娛樂。」
T 0578a26爾時，孫陀利釋種女聞天語已，歡喜踊躍，不 T 0578a27能自勝，便自莊嚴，修飾房舍，敷好坐具，作 T 0578a28倡妓樂，如難陀在家無異。爾時，王波斯 T 0578a29匿集在普會講堂，聞難陀比丘還捨法服， T 0578a30習于家業。所以然者，有天在空中告 T 0578b01其妻曰。是時，王波斯匿聞是語已，便懷愁 T 0578b02憂，即乘駕白象，往至彼園。到已，便入華象 T 0578b03池中，遙見尊者難陀，便前至難陀所，頭面 T 0578b04禮足，在一面坐。
爾時，尊者難陀告波斯匿 T 0578b05曰：「大王！何故來至此間，顏色變異？復有何 T 0578b06事來至吾所？」
波斯匿報曰：「尊者當知，向在 T 0578b07普集講堂，聞尊者捨法服，還作白衣。聞 T 0578b08此語已，故來至此，不審尊者何所勅告？」
T 0578b09是時，難陀含笑徐告王曰：「不見不聞，大王 T 0578b10何故作此語耶？大王！豈不從如來邊聞：我 T 0578b11諸結已除，生死已盡，梵行已立，所作已辦，更 T 0578b12不復受胞胎，如實而知，今成阿羅漢，心 T 0578b13得解脫。」
波斯匿曰：「我不從如來聞難陀比 T 0578b14丘生死已盡，得阿羅漢，心得解脫。所以然 T 0578b15者，有天來告孫陀利釋種女曰。是時，孫陀 T 0578b16利夫人聞此語已，便作倡妓樂，修治服飾， T 0578b17敷諸坐具。我聞此語已，便來至尊者所。」
難 T 0578b18陀告曰：「王不知不聞，何故大王而作是語？ T 0578b19諸有沙門、婆羅門無不樂此休息樂、善逝 T 0578b20樂、沙門樂、涅槃樂，而不自觀此婬火之坑。 T 0578b21復當就者此事不然，骨猶如鎖，肉如聚石， T 0578b22猶蜜塗刀，坐貪小利，不慮後患。亦如菓 T 0578b23繁折枝，亦如假借不久當還，猶如劍樹之 T 0578b24藪，亦如毒害藥，亦如毒藥，如毒華菓， T 0578b25觀此婬欲亦復如是。意染著者此事不然， T 0578b26從火坑之欲乃至毒菓，不觀此事，欲得 T 0578b27度欲流、有流、見流、無明流者，此事不然。以 T 0578b28不度欲流、有流、見流、無明流，而欲得入無 T 0578b29餘泥洹界而般泥洹者，此事不然。大王 T 0578c01當知，諸有沙門、婆羅門觀察此休息樂、善逝 T 0578c02樂、沙門樂、涅槃樂，此事不然。彼以作是觀 T 0578c03察，解了婬坑之火，猶如骨鎖、肉聚、蜜塗利 T 0578c04刀、菓繁折枝、假借不久，亦如劍樹、毒樹，如 T 0578c05毒害藥，悉觀了知，此則有處。已解了知婬 T 0578c06火所興，便能得渡欲流、有流、見流、無明流， T 0578c07此事必然。彼已渡欲流、有流、見流、無明流， T 0578c08此事必然。云何，大王！以何見何知而作是 T 0578c09說？今我，大王！已成羅漢，生死已盡，梵行已 T 0578c10立，所作已 辦 ，更不復受母胞胎，心得解脫。」
T 0578c11爾時，王波斯匿心懷歡喜，善心生焉，白尊 T 0578c12者難陀曰：「我今無狐疑如毛髮許，方知尊 T 0578c13者成阿羅漢，今請辭還，國事眾多。」
難陀對 T 0578c14曰：「宜知是時。」
爾時，王波斯匿即從坐起，頭 T 0578c15面禮足，便退而去。波斯匿王去未幾時，時彼 T 0578c16魔天來至尊者難陀所，住虛空中，復以此 T 0578c17偈向難陀曰：
T 0578c18
「夫人面如月， 金銀瓔珞身， T 0578c19
憶彼姿容顏， 五樂恒自娛。 T 0578c20
彈琴鼓絃歌， 音響甚柔軟， T 0578c21
能除諸愁憂， 樂此林間為。」
T 0578c22是時，尊者難陀便作是念：「此是魔行天人。」覺 T 0578c23知此已，復以偈報曰：
T 0578c24
「我昔有此心， 婬泆無厭足； T 0578c25
為欲所纏裹， 不覺老病死。 T 0578c26
我度愛欲淵， 無污無所染； T 0578c27
榮位悉是苦， 獨樂真如法。 T 0578c28
我今無諸結， 婬怒癡悉盡； T 0578c29
更不習此法， 愚者當覺知。」
T 0579a01爾時，彼魔行天人聞此語便懷愁憂，即於 T 0579a02彼沒不現。
爾時，眾多比丘以此因緣，具白 T 0579a03世尊。爾時，世尊告諸比丘：「端正比丘者，無 T 0579a04有勝難陀比丘；諸根澹泊，亦難陀比丘是； T 0579a05無有欲心，亦是難陀比丘；無有瞋恚，亦是 T 0579a06難陀比丘；無有愚癡，亦是難陀比丘；成阿 T 0579a07羅漢，亦是難陀比丘。所以然者，難陀比丘 T 0579a08端正，諸根寂靜。」
爾時，世尊告諸比丘：「我聲 T 0579a09聞中弟子端正者，難陀比丘是。諸根寂靜， T 0579a10是亦難陀比丘。」
爾時，諸比丘聞佛所說，歡 T 0579a11喜奉行。
T 0579a12 SC 1“Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2At the time, Venerable Nanda was staying in Nāgapuṣpa Park near the city of Śrāvastī. While residing in a secluded place, Venerable Nanda had this thought: “It’s so difficult to meet a Tathāgata when he appears in the world. It takes a million eons for him to appear, during which time he truly cannot be seen. It’s just a very long night until he appears. It’s like the time it takes for the udumbara flower to appear. It’s so difficult to meet a Tathāgata when he appears in the world. It takes a million eons for him to appear, during which time he truly cannot be seen. And there are other things that are hard to encounter: All actions coming to a stop, the end of craving without remainder, the lack of defilement, and the complete cessation of nirvāṇa.
SC 3Knowing this thought in Venerable Nanda’s mind, Māra acting as a god went to the Śakyan woman Sundarī. He hovered in the sky as he called to her in verse:
“Today is a day for you to rejoice,
And put on the dress of the five pleasures!
Nanda has discarded the Dharma robes;
He’s coming to enjoy himself with you!”
SC 4The Śakyan woman Sundarī rejoiced and celebrated when she heard what that god said, and she was unable to control herself. She dressed herself up, decorated the rooms of her house, prepared fine seats, and danced to music, just as she had when Nanda lived at home.
SC 5Then, King Prasenajit was attending a meeting in his discussion hall when he heard that the monk Nanda had renounced the Dharma robes and would return to working for his family. The reason for this was that a god in the sky had told this to Nanda’s wife.
SC 6When he heard this said, King Presenajit felt aggrieved. He rode his white elephant to that park. Arriving there, he waded into Lake Nāgapuṣpa. Seeing him from afar, he walked up to Venerable Nanda, bowed his head at his feet, and then sat to one side.
SC 7Venerable Nanda then asked Prasenajit, “Great King, why have you come here looking so affected? Is there some reason you have come here to me?”
SC 8King Prasenajit replied, “Venerable, you ought to know that while I was attending a meeting in my discussion hall, I heard that the Venerable had discarded the Dharma robes and returned to wearing white clothes. Having heard that, I came here because I was worried about the Venerable. What instruction might he have?”
SC 9With an easy smile, Nanda then told the King, “Why does the King say this without seeing or hearing it himself? Hasn’t the King heard it from the Tathāgata that I’ve removed the bonds, that for me birth and death is ended, that I’ve established the religious life, and that I’ve accomplished the task? That I truly know that I won’t return to a womb again? I’ve become an arhat, and now my mind is liberated.”
SC 10The King replied, “I haven’t heard from the Tathāgata that the monk Nanda … has ended birth and death … has become an arhat, and his mind is liberated. The reason I said this was that a god came to the Śakyan woman Sundarī and told it to her. When she heard about it, your wife Sundarī danced, played music, mended her clothes and ornaments, and prepared seats. When I heard about it, I came here to the Venerable.”
SC 11Venerable Nanda told the King, “Why does the Great King say this without witnessing or hearing it himself? There aren’t any ascetics or priests who don’t enjoy the happiness of respite, the happiness of being well gone, the happiness of the ascetic, and the happiness of nirvāṇa. They don’t contemplate the firepit of lustful desire. It wouldn’t be the case that they would go back to that.
SC 12“Bones are like a chain, and flesh is like a pile of stones. Like a sword coated in honey, greed brings a little profit, but the trouble later can’t be foreseen. Like a branch broken by an abundance of fruit, like a loan that must be repaid soon, like a jungle of sword trees, like poisonous herbs, or like bitter leaves, flowers, and fruit, lustful desire should be contemplated as being likewise.
SC 13“It wouldn’t be the case that their minds would be addicted to that. If someone doesn’t contemplate that desire as a firepit … bitter fruit, but they want to cross the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance, they won’t be able to do it. If someone hasn’t crossed the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance, but they want to gain entry to the realm of remainderless nirvāṇa, to parinirvāṇa, they won’t be able to do it.
SC 14“Great King, you should know that this is surely the case for ascetics and priests who investigate the happiness of respite, the happiness of being well gone, the happiness of the ascetic, and the happiness of nirvāṇa. They understand from their investigations that the firepit of lustful desire is like a chain of bones, a pile of flesh, a sword coated in honey, a branch broken by an abundance of fruit, a loan that’s due, a sword tree, a poisonous tree, or a poisonous herb. They all investigate and comprehend that this is the case. Having fully understood it, they know what produces the fire of desire, and then they surely can cross the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance. They will surely have crossed the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance.
SC 15“How is it, Great King? What did you see and what did you know when you said that about me? Great King, I’ve now become an arhat. For me, birth and death has ended, the religious life has been established, and the task has been accomplished. I won’t again experience a mother’s womb, and my mind has been liberated.”
SC 16Feeling joy in his heart, a good thought arose in King Prasenajit, and he said to Venerable Nanda, “I have not even a hair’s breadth of doubt about it. Now that I know the Venerable has become an arhat, I must take my leave and return to the many affairs of state.”
Nanda replied, “You may go whenever it’s convenient.”
SC 17King Prasenajit rose from his seat, bowed at Nanda’s feet, and departed. A moment after he had left, the Māra King came to Venerable Nanda. Hovering in the sky, he addressed Nanda in verse:
“Your wife’s face is shaped like the moon;
She’s wearing gold and silver jewelry.
Recall how her shape and her countenance
Had always pleased you with the five pleasures.
She sings while strumming lutes and playing drums;
The sound of her voice is soft and gentle.
She’d be able to dispel all sadness
And spread happiness throughout this forest.”
SC 18Venerable Nanda then thought, “This is Māra acting as a god.” Having realized this, he replied in verse:
“I did have such thoughts as that in the past,
And my debauchery was tireless back then.
I was indeed tied up by my desires,
Not noticing old age, illness, and death.
Now, I’ve crossed over the flood of desire,
Without defilement and stained by nothing.
Honors and status are suffering, too;
The only real happiness is in Dharma.
Now, I don’t have any more of these bonds,
Lust, hatred, and delusion are all gone.
Those people who don’t train in this Dharma
Should be recognized and known as foolish.”
SC 19When he heard these words, Māra who was acting as a god felt aggrieved and disappeared from that place.
SC 20A group of monks related all these events to the Bhagavān. The Bhagavān told the monks, “There’s no monk who is more upright than that monk Nanda. In having an indifferent manner, it’s also the monk Nanda. In having no thoughts of desire, it’s also the monk Nanda. In having no anger, it’s also the monk Nanda. In having no delusions, it’s also the monk Nanda. In becoming an arhat, it’s also the monk Nanda. For this reason, the monk Nanda is upright and peaceful in his manner.”
SC 21The Bhagavān then told the monks, “Among my disciples, the most upright is the monk Nanda. In having a peaceful manner, it’s also the monk Nanda who is best.”
SC 22When the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà ở trong vườn Tượng hoa, tại thành Vương xá. Lúc ấy, Tôn giả Nan-đà ở nơi vắng vẻ, tự nghĩ: “Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, thật không thể gặp. Một thời thật lâu dài, Như Lai mới xuất hiện. Giống như hoa Ưu-đàm-bát thỉnh thoảng mới xuất hiện. Cũng vậy, Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, nên thật là khó gặp. Trường hợp này cũng khó gặp: Tất cả các hành đều tĩnh chỉ, ái diệt tận không còn, cũng không nhiễm ô, diệt tận, Niết-bàn.”
Bấy giớ có một thiên tử Ma Hành, biết những ý nghĩ trong tâm Tôn giả Nan-đà, liền đến cô gái Thích Tôn-đà-lợi; bay trên hư không, dùng kệ tán thán rằng:
Nay cô hãy vui mừng,
Trang điểm, tấu ngũ nhạc.
Nan-đà bỏ pháp phục,
Sẽ đến cùng hưởng vui.
Cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi, sau khi nghe những lời này của ông trời, vui mừng phấn khởi, không thể tự chế được, liền tự trang sức, sửa sang dọn dẹp nhà cửa, trải tọa cụ tốt, trổi kỹ nhạc như lúc Nan-đà còn ở nhà không khác.
Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc tập họp tại giảng đường Phổ hội, nghe đồn Tỳ-kheo Nan-đà trả lại pháp phục sống đời gia nghiệp. Vì sao vậy? Vì có vị trời ở không trung mách bảo cho vợ ông biết. Vua Ba-tư-nặc sau khi nghe những lời này xong, trong lòng ưu sầu, liền đóng xe bạch tượng, đi đến khu vườn kia. Đến nơi rồi, vua đi vào trong ao Hoa tượng. Từ xa, vua thấy Tôn giả Nan-đà, liền đến trước chỗ Nan-đà, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên.
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà hỏi vua Ba-tư-nặc:
“Đại vương, vì sao đến đây mà mặt mày đổi sắc? Lại có việc gì đến chỗ tôi vậy?”
Vua Ba-tư-nặc đáp:
“Tôn giả nên biết, nơi giảng đường Phổ hội, tôi nghe Tôn giả xả bỏ pháp phục trở về làm bạch y. Nghe xong những lời này, nên tôi đến đây. Không biết Tôn giả chỉ dạy thế nào?”
Lúc đó Tôn giả mỉm cười, rồi từ từ bảo vua:
“Không thấy, không nghe, cớ gì Đại vương nói những lời này? Đại vương, há không nghe từ Như Lai rằng tôi đã trừ các kết, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh nữa, đã biết như thật, nay thành A-la-hán, tâm được giải thoát sao?”
Vua Ba-tư-nặc nói:
“Tôi chưa nghe từ Như Lai nói Tỳ-kheo Nan-đà sinh tử đã dứt, đắc A-la-hán, tâm được giải thoát. Vì sao vậy? Vì có vị trời đến báo cho cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi như vậy. Phu nhân Tôn-đà-lợi sau khi nghe những lời này rồi, liền trổi kỹ nhạc, sửa sang phục sức, trải các tọa cụ. Tôi nghe những lời này rồi liền đến chỗ Tôn giả.”
Nan-đà bảo:
“Vua không biết, không nghe, sao Đại vương lại nói những lời này? Các Sa-môn, Bà-la-môn, không ai là không vui thú với cái vui do tịch tĩnh, cái vui Thiện thệ, cái vui của Sa-môn, cái vui Niết-bàn, mà không tự quán sát cái dâm này như hầm lửa, lại phải đi đến đó! Việc này không đúng. Dâm dục như bộ xương, như miếng thịt, như đống đá, như mật bôi trên dao, chỉ mắc phải tham cái lợi nhỏ, không lo cái tai hoạn về sau. Cũng như trái xum xuê làm cho cành gãy; cũng như đồ vay mượn không bao lâu rồi sẽ phải bồi hoàn; cũng như rừng kiếm, cũng như thuốc độc hại, cũng như lá độc, như hoa quả độc. Đã quán sát dâm dục này cũng lại như vậy, mà ý còn nhiễm trước; việc này không xảy ra. Từ dục như hầm lửa cho đến quả độc, không quán sát những điều này mà muốn vượt qua được dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu mà muốn được nhập vào vô dư Niết-bàn giới mà Bát-niết-bàn, thì việc này không xảy ra. Đại vương, nên biết, những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã quán sát đây là cái vui của tịch tĩnh, vui Thiện thệ, vui Sa-môn, vui Niết-bàn, thì điều ấy tất xảy ra. Những vị ấy do quán sát như vậy, hiểu rõ dâm dục như hầm lửa, giống như bộ xương, đống thịt, mật bôi đao bén, trái xum xuê làm cành gãy, vật mượn không lâu phải trả; cũng như rừng kiếm, như thuốc độc hại; đã quán sát, đã biết rõ, trường hợp ấy có xảy ra; tức là, đã hiểu rõ, biết chỗ nổi dậy của lửa dâm, thì liền có thể vượt qua được dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu, điều này tất xảy ra. Các vị ấy đã vượt qua dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu, việc này tất như vậy.
“Vậy thế nào Đại vương, lấy gì để thấy, gì để biết mà nói như vậy? Này Đại vương, nay tôi đã thành A-la-hán, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh đời sau nữa, tâm được giải thoát.”
Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc lòng tràn đầy vui vẻ, tâm thiện phát sinh, bạch Tôn giả Nan-đà rằng:
“Nay tôi không còn chút mảy may hồ nghi nào nữa, mới biết Tôn giả thành A-la-hán. Nay xin cáo từ, vì việc nước đa đoan.”
Nan-đà đáp:
“Nên biết đúng thời.”
Vua Ba-tư-nặc liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi cáo lui ra về.
Vua Ba-tư-nặc đi chưa bao lâu, Ma thiên kia đến chỗ Tôn giả Nan-đà, đứng giữa hư không, lại dùng kệ này nói với Nan-đà rằng:
Phu nhân, mặt như trăng;
Thân đeo vàng, chuổi ngọc;
Nhớ dung nhan dáng kia,
Ngũ nhạc hằng vui hưởng.
Gảy đàn, đánh trống ca,
Âm vang thật uyển chuyển,
Khiến trừ các sầu lo.
Vui gì trong rừng này?
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà liền tự nghĩ: “Đây là trời Ma Hành.” Biết vậy rồi, lại dùng kệ đáp:
Xưa ta có tâm ấy,
Dâm dật không biết chán;
Bị dục trói vào trong,
Không biết già, bệnh, chết.
Ta qua vực ái dục,
Không ô, không nhiễm trước;
Tươi thắm kia rồi khổ;
Nay vui pháp chân như.
Ta đã trừ các kết,
Dâm, nộ, si đều sạch;
Không sống pháp ấy nữa.
Người ngu nên biết rõ.
Sau khi trời Ma Hành nghe những lời này, trong lòng ưu sầu, liền biến mất.
Lúc ấy, các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Thế Tôn. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Tỳ-kheo đoan chánh đẹp đẽ không ai hơn Tỳ-kheo Nan-đà. Có các căn trầm lặng cũng chính là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có dục tâm cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có sân nhuế cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có ngu si cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Thành A-la-hán cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Vì sao vậy? Vì Tỳ-kheo Nan-đà đẹp trai, các căn tịch tĩnh.”
Thế Tôn lại bảo các Tỳ-kheo:
“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ nhất đoan chánh đẹp đẽ, đó chính là Tỳ-kheo Nan-đà; các căn tịch tĩnh cũng là Tỳ-kheo Nan-đà.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1“Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2At the time, Venerable Nanda was staying in Nāgapuṣpa Park near the city of Śrāvastī. While residing in a secluded place, Venerable Nanda had this thought: “It’s so difficult to meet a Tathāgata when he appears in the world. It takes a million eons for him to appear, during which time he truly cannot be seen. It’s just a very long night until he appears. It’s like the time it takes for the udumbara flower to appear. It’s so difficult to meet a Tathāgata when he appears in the world. It takes a million eons for him to appear, during which time he truly cannot be seen. And there are other things that are hard to encounter: All actions coming to a stop, the end of craving without remainder, the lack of defilement, and the complete cessation of nirvāṇa.
SC 3Knowing this thought in Venerable Nanda’s mind, Māra acting as a god went to the Śakyan woman Sundarī. He hovered in the sky as he called to her in verse:
“Today is a day for you to rejoice,
And put on the dress of the five pleasures!
Nanda has discarded the Dharma robes;
He’s coming to enjoy himself with you!”
SC 4The Śakyan woman Sundarī rejoiced and celebrated when she heard what that god said, and she was unable to control herself. She dressed herself up, decorated the rooms of her house, prepared fine seats, and danced to music, just as she had when Nanda lived at home.
SC 5Then, King Prasenajit was attending a meeting in his discussion hall when he heard that the monk Nanda had renounced the Dharma robes and would return to working for his family. The reason for this was that a god in the sky had told this to Nanda’s wife.
SC 6When he heard this said, King Presenajit felt aggrieved. He rode his white elephant to that park. Arriving there, he waded into Lake Nāgapuṣpa. Seeing him from afar, he walked up to Venerable Nanda, bowed his head at his feet, and then sat to one side.
SC 7Venerable Nanda then asked Prasenajit, “Great King, why have you come here looking so affected? Is there some reason you have come here to me?”
SC 8King Prasenajit replied, “Venerable, you ought to know that while I was attending a meeting in my discussion hall, I heard that the Venerable had discarded the Dharma robes and returned to wearing white clothes. Having heard that, I came here because I was worried about the Venerable. What instruction might he have?”
SC 9With an easy smile, Nanda then told the King, “Why does the King say this without seeing or hearing it himself? Hasn’t the King heard it from the Tathāgata that I’ve removed the bonds, that for me birth and death is ended, that I’ve established the religious life, and that I’ve accomplished the task? That I truly know that I won’t return to a womb again? I’ve become an arhat, and now my mind is liberated.”
SC 10The King replied, “I haven’t heard from the Tathāgata that the monk Nanda … has ended birth and death … has become an arhat, and his mind is liberated. The reason I said this was that a god came to the Śakyan woman Sundarī and told it to her. When she heard about it, your wife Sundarī danced, played music, mended her clothes and ornaments, and prepared seats. When I heard about it, I came here to the Venerable.”
SC 11Venerable Nanda told the King, “Why does the Great King say this without witnessing or hearing it himself? There aren’t any ascetics or priests who don’t enjoy the happiness of respite, the happiness of being well gone, the happiness of the ascetic, and the happiness of nirvāṇa. They don’t contemplate the firepit of lustful desire. It wouldn’t be the case that they would go back to that.
SC 12“Bones are like a chain, and flesh is like a pile of stones. Like a sword coated in honey, greed brings a little profit, but the trouble later can’t be foreseen. Like a branch broken by an abundance of fruit, like a loan that must be repaid soon, like a jungle of sword trees, like poisonous herbs, or like bitter leaves, flowers, and fruit, lustful desire should be contemplated as being likewise.
SC 13“It wouldn’t be the case that their minds would be addicted to that. If someone doesn’t contemplate that desire as a firepit … bitter fruit, but they want to cross the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance, they won’t be able to do it. If someone hasn’t crossed the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance, but they want to gain entry to the realm of remainderless nirvāṇa, to parinirvāṇa, they won’t be able to do it.
SC 14“Great King, you should know that this is surely the case for ascetics and priests who investigate the happiness of respite, the happiness of being well gone, the happiness of the ascetic, and the happiness of nirvāṇa. They understand from their investigations that the firepit of lustful desire is like a chain of bones, a pile of flesh, a sword coated in honey, a branch broken by an abundance of fruit, a loan that’s due, a sword tree, a poisonous tree, or a poisonous herb. They all investigate and comprehend that this is the case. Having fully understood it, they know what produces the fire of desire, and then they surely can cross the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance. They will surely have crossed the flood of desire, the flood of existence, the flood of views, and the flood of ignorance.
SC 15“How is it, Great King? What did you see and what did you know when you said that about me? Great King, I’ve now become an arhat. For me, birth and death has ended, the religious life has been established, and the task has been accomplished. I won’t again experience a mother’s womb, and my mind has been liberated.”
SC 16Feeling joy in his heart, a good thought arose in King Prasenajit, and he said to Venerable Nanda, “I have not even a hair’s breadth of doubt about it. Now that I know the Venerable has become an arhat, I must take my leave and return to the many affairs of state.”
Nanda replied, “You may go whenever it’s convenient.”
SC 17King Prasenajit rose from his seat, bowed at Nanda’s feet, and departed. A moment after he had left, the Māra King came to Venerable Nanda. Hovering in the sky, he addressed Nanda in verse:
“Your wife’s face is shaped like the moon;
She’s wearing gold and silver jewelry.
Recall how her shape and her countenance
Had always pleased you with the five pleasures.
She sings while strumming lutes and playing drums;
The sound of her voice is soft and gentle.
She’d be able to dispel all sadness
And spread happiness throughout this forest.”
SC 18Venerable Nanda then thought, “This is Māra acting as a god.” Having realized this, he replied in verse:
“I did have such thoughts as that in the past,
And my debauchery was tireless back then.
I was indeed tied up by my desires,
Not noticing old age, illness, and death.
Now, I’ve crossed over the flood of desire,
Without defilement and stained by nothing.
Honors and status are suffering, too;
The only real happiness is in Dharma.
Now, I don’t have any more of these bonds,
Lust, hatred, and delusion are all gone.
Those people who don’t train in this Dharma
Should be recognized and known as foolish.”
SC 19When he heard these words, Māra who was acting as a god felt aggrieved and disappeared from that place.
SC 20A group of monks related all these events to the Bhagavān. The Bhagavān told the monks, “There’s no monk who is more upright than that monk Nanda. In having an indifferent manner, it’s also the monk Nanda. In having no thoughts of desire, it’s also the monk Nanda. In having no anger, it’s also the monk Nanda. In having no delusions, it’s also the monk Nanda. In becoming an arhat, it’s also the monk Nanda. For this reason, the monk Nanda is upright and peaceful in his manner.”
SC 21The Bhagavān then told the monks, “Among my disciples, the most upright is the monk Nanda. In having a peaceful manner, it’s also the monk Nanda who is best.”
SC 22When the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.