Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, đã đến giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát, dẫn La-hầu-la vào thành Xá-vệ để khất thực. Khi ấy Thế Tôn quay qua bên phải bảo La-hầu-la:
“Ngươi nay hãy quán sắc là vô thường.”
La-hầu-la thưa:
“Kính vâng, bạch Thế Tôn, sắc là vô thường.”
Thế Tôn bảo:
“Này La-hầu-la, thọ, tưởng, hành, thức đều là vô thường.”
La-hầu-la thưa:
“Kính vâng, bạch Thế Tôn, thọ, tưởng, hành, thức đều là vô thường.”
Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Ở đây có nhân duyên gì, hôm nay mới đi vào thành để khất thực, đang trên đường đi, cớ sao Thế Tôn trực tiếp dạy dỗ ta? Bây giờ ta hãy trờ về trú xứ, không nên vào thành khất thực.”
Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la, đang giữa đường liền trở về tinh xá Kỳ-hoàn, cầm y bát đến dưới một bóng cây, chánh thân, chánh ý, ngồi kiết già, chuyên tinh nhất tâm suy niệm sắc vô thường; suy niệm thọ, tưởng, hành, thức vô thường.
Bấy giờ, Thế Tôn khất thực ở thành Vương-xá xong. Sau khi ăn rồi, một mình kinh hành tại tinh xá Kỳ-hoàn, lần hồi đến chỗ La-hầu-la. Đến đó rồi, Phật bảo La-hầu-la rằng:
“Ngươi hãy tu hành pháp an-ban. Tu hành pháp này, có tâm tưởng sầu ưu đều sẽ trừ diệt hết. Nay ngươi lại nên tu hành tưởng bất tịnh ghê tởm, nếu có tham dục, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành từ tâm. Đã hành từ tâm rồi, nếu có sân nhuế, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu, hành bi tâm. Đã hành bi tâm rồi, nếu có tâm hại, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành hỷ tâm. Đã hành hỷ tâm rồi, nếu có tâm tật đố, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành tâm xả. Đã hành tâm xả rồi, nếu có kiêu mạn, thì sẽ trừ diệt hết.”
Bấy giờ, Thế Tôn hướng về La-hầu-la, liền nói kệ này:
Chớ luôn khởi tưởng đắm,
Thường phải y thuận pháp.
Người hiền trí như vậy,
Danh đồn vang khắp nơi.
Cầm đuốc sáng cho người,
Phá màn vô minh lớn;
Trời, rồng thảy phụng kính,
Tôn thờ bậc sư trưởng.
Lúc ấy Tỳ-kheo La-hầu-la dùng kệ này thưa Thế Tôn rằng:
Con không khởi tưởng đắm,
Hằng tùy thuận theo pháp.
Người hiền trí như vậy
Kính thờ là sư trưởng.
Sau khi Thế Tôn dạy bảo xong, trở về tĩnh thất. Lúc ấy, Tôn giả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng?” Rồi La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn. Đến nơi rồi, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Ngay sau đó, ngồi lui, bạch Thế Tôn rằng:
“Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?”
Thế Tôn bảo:
“Lành thay, lành thay, La-hầu-la! Ngươi có thể ở trước Như Lai rống tiếng rống sư tử hỏi mà hỏi nghĩa này: ‘Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?’ Này La-hầu-la, nay ngươi hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ, Ta sẽ phân biệt nói đầy đủ cho ngươi.’
Thưa:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Tôn giả La-hầu-la vâng lời dạy từ Thế Tôn. Thế Tôn bảo:
“Này La-hầu-la, ở đây Tỳ-kheo ưa thích ở nơi vắng vẻ không người, chánh thân chánh ý, ngồi kiết già, không có niệm khác, buộc ý trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ. Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra, cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào, cũng lại biết từ tâm vào.
“Như vậy, La-hầu-la, ai tu hành an-ban, sẽ không có tưởng sầu ưu, não loạn, được quả báo lớn, được vị cam lồ.”
Sau khi nghe Thế Tôn nói pháp vi diệu đầy đủ xong, La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, nhiểu quanh ba vòng rồi, rồi đi. Đến dưới một bóng cây trong rừng An-đà, chánh thân, chánh ý ngồi kiết già, không có một niệm nào khác, buộc tâm trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ. Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra, cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào, cũng lại biết từ tâm vào.
Bấy giờ, La-hầu-la tư duy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục, không còn các thứ ác, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do viến ly sinh, chứng và an trú sơ thiền. Tầm từ đã dứt, nội tâm tịch tĩnh, chuyên tinh nhất tâm; không tầm, không tứ, có hỷ lạc do định sinh, chứng nhập và an trú nhị thiền. Lìa hỷ, an trú xả, giác tri thân lạc, điều mà các Hiền thánh nói, xả, niệm, an trú lạc, chứng nhập và an trú an trú tam thiền. Khổ và lạc kia đã diệt, ưu hỷ trước cũng đã diệt, không khổ không lạc; xả, niệm thanh tịnh, chứng nhập và an trú tứ thiền.
Với tâm tam-muội này, thanh tịnh không bụi nhơ, thân thể nhu nhuyến, La-hầu-la biết mình từ đâu đến, nhớ những việc đã làm trước kia, tự biết đời trước, những việc trong vô số kiếp trước; cũng biết một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, nghìn đời, vạn đời, hàng nghìn vạn đời, kiếp thành, kiếp bại, vô số kiếp thành, vô số kiếp bại, ức năm không thể kể xiết: Ta đã từng sinh nơi kia, tên gì, họ gì, ăn thức ăn như vậy, hưởng khổ vui như vậy, thọ mạng dài ngắn, chết kia sinh đây, chết đây sinh kia.
Với tâm tam-muội này, thanh tịnh không tì vết, La-hầu-la cũng không còn các kết, cũng biết chỗ khởi của tâm chúng sanh. Bằng thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, La-hầu-la quán biết như thật các loài chúng sinh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp, sắc xấu, đường lành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm, điều đã tạo. Hoặc có chúng sanh thân hành ác, miệng hành ác, ý hành ác, phỉ báng Hiền thánh, thường hành tà kiến, tạo hạnh tà kiến, thân hoại mạng chung. sinh vào địa ngục. Hoặc lại có chúng sanh thân hành thiện, miệng hành thiện, ý hành thiện, không phỉ báng Hiền thánh, thường hành chánh kiến, tạo hạnh chánh kiến, thân hoại mạng chung sinh lên trời cõi thiện. Đó gọi là thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, quán biết như thật các loài chúng sanh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp, sắc xấu, đường lành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm, điều đã tạo.
Rồi lai vận dụng ý, thành tâm vô lậu. La-hầu-la lại quán biết như thật đây là khổ; lại quán biết như thật đây là tập khởi của khổ, cũng quán biết như thật đây là sự diệt tận khổ, cũng quán biết như thật đây là xuất yếu của khổ. La-hầu-la quán biết như thật như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu; được giải thoát khỏi hữu lậu, vô minh lậu. Đã được giải thoát, nên liền được trí giải thoát, biết rằng, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh đời sau. Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán.
Sau khi Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên, bạch Thế Tôn rằng:
“Sở cầu của con đã đạt được, các lậu đã tận trừ.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Trong những vị đắc A-la-hán, không có ai bằng La-hầu-la. Luận về người mà các hữu lậu đã dứt cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Luận về người trì giới cấm cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Vì sao vậy? Vì chư Như Lai Đẳng Chánh giác đời quá khứ cũng có Tỳ-kheo La-hầu-la này. Muốn nói con Phật cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la, đích thân từ Phật sinh, là người thừa tự pháp.”
Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ tử bậc nhất trì giới cấm chính là Tỳ-kheo La-hầu-la.”
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Pháp cấm giới đầy đủ,
Các căn cũng thành tựu;
Dần dần sẽ cũng được,
Sạch tất cả kết sử.
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
T 0581c01聞如是：
一時，佛在舍衛國祇樹給孤獨 T 0581c02園。
爾時，世尊到時，著衣持鉢，將羅雲入 T 0581c03舍衛城分衛。爾時，世尊右旋顧謂羅雲：「汝 T 0581c04今當觀色為無常。」
羅雲對曰：「如是，世尊！色 T 0581c05為無常。」
世尊告曰：「羅雲！痛、想、行、識皆悉無 T 0581c06常。」
羅雲對曰：「如是，世尊！痛、想、行、識皆為無 T 0581c07常。」
是時，尊者羅雲復作是念：「此有何因緣， T 0581c08今方向城分衛，又在道路，何故世尊而面 T 0581c09告誨我？今宜當還歸所在，不應入城乞食。」
T 0581c10爾時，尊者羅雲即中道還到祇桓精舍， T 0581c11持衣鉢，詣一樹下，正身正意，結跏趺坐， T 0581c12專精一心，念色無常，念痛、想、行、識無常。
爾時， T 0581c13世尊於舍衛城乞食已，食後在祇桓精舍 T 0581c14而自經行，漸漸至羅雲所。到已，告羅雲曰： T 0581c15「汝當修行安般之法，修行此法，所有愁憂 T 0581c16之想皆當除盡。汝今復當修行惡露不淨 T 0581c17想，所有貪欲盡當除滅。汝今，羅雲！當修行 T 0581c18慈心，已行慈心，所有瞋恚皆當除盡。汝今， T 0581c19羅雲！當行悲心，已行悲心，所有害心悉當 T 0581c20除盡。汝今，羅雲！當行喜心，已行喜心，所有 T 0581c21嫉心皆當除盡。汝今，羅雲！當行護心，已行 T 0581c22護心，所有憍慢悉當除盡。」
爾時，世尊向羅 T 0581c23雲便說此偈：
T 0581c24
「莫數起著想， 恒當自順法； T 0581c25
如此智之士， 名稱則流布。 T 0581c26
與人執炬明， 壞於大闇冥； T 0581c27
天龍戴奉敬， 敬奉師長尊。」
T 0581c28是時，羅雲比丘復以此偈報世尊曰：
T 0581c29
「我不起著想， 恒復順於法； T 0582a01
如此智之士， 則能奉師長。」
T 0582a02爾時，世尊作是教勅已，便捨而去，還詣靜 T 0582a03室。
是時，尊者羅雲復作是念：「今云何修行 T 0582a04安般，除去愁憂，無有諸想？」是時，羅雲即從 T 0582a05坐起，便往世尊所。到已，頭面禮足，在一面 T 0582a06坐。須臾退坐，白世尊曰：「云何修行安般，除 T 0582a07去愁憂，無有諸想，獲大果報，得甘露味？」
世 T 0582a08尊告曰：「善哉！善哉！羅雲！汝乃能於如來前 T 0582a09而師子吼，問如此義：『云何修行安般，除去 T 0582a10愁憂，無有諸想，獲大果報，得甘露味？』汝今， T 0582a11羅雲！諦聽！諦聽！善思念之。吾當為汝具分 T 0582a12別說。」
對曰：「如是，世尊！」爾時，尊者羅雲從世 T 0582a13尊受教。
世尊告曰：「於是，羅雲！若有比丘 T 0582a14樂於閑靜無人之處，便正身正意，結跏趺 T 0582a15坐，無他異念，繫意鼻頭，出息長知息長，入 T 0582a16息長亦知息長；出息短亦知息短，入息短亦 T 0582a17知息短；出息冷亦知息冷，入息冷亦知息 T 0582a18冷；出息暖亦知息暖，入息暖亦知息暖。盡 T 0582a19觀身體入息、出息，皆悉知之。有時有息亦 T 0582a20復知有，又時無息亦復知無。若息從心出 T 0582a21亦復知從心出。若息從心入亦復知從心 T 0582a22入。如是，羅雲，能修行安般者，則無愁憂 T 0582a23惱亂之想，獲大果報，得甘露味。」
T 0582a24爾時，世尊具足與羅雲說微妙法已，羅雲 T 0582a25即從坐起，禮佛足，遶三匝而去。往詣安 T 0582a26陀園，在一樹下，正身正意，結跏趺坐，無他 T 0582a27餘念，繫心鼻頭，出息長亦知息長，入息長 T 0582a28亦知息長；出息短亦知息短，入息短亦知 T 0582a29息短；出息冷亦知息冷，入息冷亦知息冷； T 0582b01出息暖亦知息暖，入息暖亦知息暖。盡觀 T 0582b02身體入息、出息，皆悉知之。有時有息亦復 T 0582b03知有，有時無息亦復知無。若息從心出亦 T 0582b04復知從心出。若息從心入亦復知從心入。
T 0582b05爾時，羅雲作如是思惟，欲心便得解脫，無 T 0582b06復眾惡。有覺、有觀，念持喜安，遊於初禪。有 T 0582b07覺、有觀息，內自歡喜，專其一心，無覺、無觀， T 0582b08三昧念喜，遊於二禪。無復喜念，自守覺知 T 0582b09身樂，諸賢聖常所求護喜念，遊於三禪。彼 T 0582b10苦樂已滅，無復愁憂，無苦無樂，護念清淨， T 0582b11遊於四禪。
彼以此三昧，心清淨無塵穢，身 T 0582b12體柔軟，知所從來，憶本所作，自識宿命無 T 0582b13數劫事。亦知一生、二生、三生、四生、五生、十生、 T 0582b14二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、萬生、 T 0582b15數十萬生，成劫、敗劫，無數成劫、無數敗劫， T 0582b16億載不可計，我曾生彼，名某姓某，食如此 T 0582b17食，受如此苦樂，壽命長短，彼終生此，此終 T 0582b18生彼。彼以此三昧，心清淨無瑕穢，亦無 T 0582b19諸結。亦知眾生所起之心，彼復以天眼清 T 0582b20淨無瑕穢，觀眾生類：生者、逝者，善色、惡色， T 0582b21善趣、惡趣，若好、若醜，所行、所造，如實知之。
T 0582b22或有眾生，身行惡、口行惡、意行惡，誹謗賢 T 0582b23聖，行邪見，造邪見行，身壞命終，入地獄 T 0582b24中。或復眾生，身行善、口行善、意行善，不 T 0582b25誹謗賢聖，恒行正見、造正見行，身壞命 T 0582b26終，生善處天上。是謂天眼清淨無瑕穢，觀眾 T 0582b27生類：生者、逝者，善色、惡色，善趣、惡趣，若好、若 T 0582b28醜，所行、所造，如實知之。復更施意，成盡漏 T 0582b29心，彼觀此苦，如實知之。復觀苦習，亦知 T 0582c01苦盡，亦知苦出要，如實知之。彼以作是 T 0582c02觀，欲漏心得解脫，有漏、無明漏心得解脫， T 0582c03已得解脫，便得解脫智：生死已盡，梵行已 T 0582c04立，所作已辦，更不復受有，如實知之。是時， T 0582c05尊者羅雲便成阿羅漢。
是時，尊者羅雲已成 T 0582c06羅漢，便從坐起，更整衣服，往至世尊所， T 0582c07頭面禮足，在一面住，白世尊曰：「所求已得， T 0582c08諸漏除盡。」
爾時，世尊告諸比丘：「諸得阿羅 T 0582c09漢者，無有與羅雲等也。論有漏盡，亦是 T 0582c10羅雲比丘。論持禁戒者，亦是羅雲比丘。所 T 0582c11以然者，諸過去如來、等正覺，亦有此羅雲 T 0582c12比丘。欲言佛子，亦是羅雲比丘，親從佛生， T 0582c13法之上者。」
爾時，世尊告諸比丘：「我聲聞中第 T 0582c14一弟子能持禁戒，所謂羅雲比丘是。」
爾時，世 T 0582c15尊便說此偈：
T 0582c16
「具足禁戒法， 諸根亦成就； T 0582c17
漸漸當逮得， 一切結使盡。」
T 0582c18爾時，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0582c19
◎增壹阿含經卷第七
SC 1Thus have I heard. At one time the Buddha was in Śrāvastī, at the Jeta Grove, at Anāthapiṇḍada’s park. At that time, the Bhagavān put on his robe, picked up his bowl, and departed with Rāhula to enter the city walls of Śrāvastī. Then the Bhagavān turned to his right and said to Rāhula, “You should now contemplate the impermanence of form.” Facing him, Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān, form is impermanent.” The Bhagavān told Rāhula, “Sensation, conception, synthesis, and discrimination are all impermanent.” Facing him, Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān, sensation, conception, synthesis, and discrimination are all impermanent.”
SC 2At this time, Venerable Rāhula thought, “For what reasons, today, on the path to the city walls, has the Bhagavān faced me and admonished me in this manner? I will return now, as I ought not enter the city walls of Śrāvastī to beg for food.” Then Venerable Rāhula promptly returned along the road to the Jeta Grove Monastery. Arriving there with his robe and bowl, he stopped below a tree. Correcting his body and correcting his intention, he sat cross-legged, focusing his energy single-mindedly. He was mindful of the impermanence of form, and mindful of the impermanence of sensation, conception, synthesis, and discrimination.
SC 3At this time, the Bhagavān had finished begging for food within the city walls of Śrāvastī. After eating, he returned to the Jeta Grove Monastery and walked about, eventually arriving at the place where Rāhula was. There he addressed Rāhula, saying, “You should cultivate the method of Ānāpānasmṛti. Cultivating this method, every notion of worry and sorrow that you have will come to an end. You are still cultivating incorrectly with impurity, and your desires have not yet ended. Rāhula, you should now cultivate a mind of kindness, and all anger will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of compassion, and all cruelty will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of contentment, and all jealousy will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of equality, and all pride will come to an end.”
SC 4At this time, the Bhagavān faced Rāhula and spoke a gāthā:
SC 5 Not arousing attachment to appearances,
And always in accordance with the Dharma:
The one who is wise in a way such as this,
Has a name that is renowned everywhere.
By holding aloft the torch of wisdom,
The great darkness of ignorance breaks apart.
The devas and nāgas pay their respects,
Giving praise to the venerable master.
SC 6At this time, the bhikṣu Rāhula replied to the Bhagavān with a gāthā:
SC 7 I will not arouse attachment to appearances,
And will always be in accord with the Dharma.
One who is wise in a way such as this,
Is still capable of honoring the master.
SC 8At this time, after the Bhagavān had given this teaching, he left and returned to his abode of stillness. Then Venerable Rāhula thought, “How can one practice Ānāpānasmṛti to eliminate every notion of worry and sorrow?” At this time, Rāhula promptly left his seat and arose, to go to the place where the Bhagavān was. When he had arrived, he bowed his head at the feet of the Bhagavān, and then sat to one side. After sitting, in a moment of purity, he addressed the Bhagavān, saying: “How can one practice Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow? How can one obtain the great fruit, and taste the sweet nectar?” The Bhagavān addressed Rāhula, saying: “Excellent, excellent, Rāhula! You are thus able to ‘roar the lion’s roar’ before the Tathāgata by asking, ‘How can one cultivate the practice of Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow? How can one obtain the great fruit, and taste the sweet nectar of immortality?’ Now Rāhula, listen carefully. Listen carefully and consider well, because I will explain it to you.” Facing him, Venerable Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān,” and waited for the Bhagavān’s instruction.
SC 9The Bhagavān told him, “Rāhula, suppose there is a bhikṣu who is happy being alone in quietude. In a secluded place, he corrects his body, corrects his intention, and sits cross-legged. Without any other thoughts, he fastens his mind on the tip of his nose. [1] When there is a long breath out, he is also aware of the long breath. [2] When there is a long breath in, he is also aware of the long breath. [3] When there is a short breath out, he is also aware of the short breath. [4] When there is a short breath in, he is also aware of the short breath. [5] When there is a cold breath out, he is also aware of the cold breath. [6] When there is a cold breath in, he is also aware of the cold breath. [7] When there is a warm breath out, he is also aware of the warm breath. [8] When there is a warm breath in, he is also aware of the warm breath. [9] He completely contemplates the in-breaths and out-breaths of the body, aware of them all. [10] When there is breathing, he also is aware of its presence. [11] When there is no breathing, he is also aware of its absence. [12] If there is an out-breath conditioned by the mind, he is aware that the out-breath was conditioned by the mind. [13] If there is an in-breath conditioned by the mind, he is aware that the in-breath was conditioned by the mind. Thusly, Rāhula, one is able to cultivate the practice of Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow, obtain the great fruit, and taste the sweet nectar of immortality.”
SC 10After the Bhagavān had finished imparting this subtle teaching to Rāhula, then Rāhula promptly arose from his seat and bowed at the feet of the Buddha. Circumambulating him three times, he then departed. Arriving in the Andha Garden, he stopped at the foot of a tree. He corrected his body, corrected his intention, and sat cross-legged. Without any other thoughts, he fastened his mind on the tip of his nose. [1] When there was a long breath out, he was also aware of the long breath. [2] When there was a long breath in, he was also aware of the long breath. [3] When there was a short breath out, he was also aware of the short breath. [4] When there was a short breath in, he was also aware of the short breath. [5] When there was a cold breath out, he was also aware of the cold breath. [6] When there was a cold breath in, he was also aware of the cold breath. [7] When there was a warm breath out, he was also aware of the warm breath. [8] When there was a warm breath in, he was also aware of the warm breath. [9] He completely contemplated the in-breaths and out-breaths of the body, and was aware of them all. [10] When there was breathing, he was aware of its presence. [11] When there was no breathing, he was aware of its absence. [12] If there was an out-breath conditioned by the mind, he was aware that it came from the mind. [13] If there was an in-breath conditioned by the mind, he was aware that it came from the mind.
SC 11At this time, Rāhula cultivated thusly, and a mind of desires was set free, not returning to the multitude of evils. [1] Contemplating with this mindfulness, he maintained the joy and bliss of roaming in the First Dhyāna, in which there is vitarka and vicāra. [2] When vitarka and vicāra came to a rest, he experienced inner bliss and single-pointedness of mind. Without initial and sustained application of the mind, with only bliss born from samādhi, he roamed in the Second Dhyāna. [3] Observing awareness, he experienced the physical pleasure that the Noble Ones constantly experience with equanimity, the complete satisfaction and mindfulness of roaming in the Third Dhyāna. [4] When both pain and pleasure were eliminated, there were no more worries and vexations. Without pain and pleasure, only completely pure and perfect mindfulness, he roamed in the Fourth Dhyāna.
SC 12From this samādhi, his mind was completely pure, without the dust of defilements, and his physical body was supple and soft. He was aware of places from the past, and remembered what he had previously done. He recalled previous lives over incalculable eons. He was aware of one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, one hundred, one thousand, ten thousand, even hundreds of thousands of lives. He recalled the passing of eons as well as the destruction of eons, countless successions of eons and their destructions—hundreds of millions of incalculable eons. He recalled his previous births, that he had various names, was born into certain families, ate such and such food, experienced such and such suffering and happiness. He knew whether his lives were long or short, and that he died in such and such a place, and he was reborn in such and such a place.
SC 13From this samādhi, his mind was completely pure, without fetters, and his mind was able to know about the origins of sentient beings. Moreover, by means of the complete purity and clarity of the Divine Eye, he saw the birth and death of sentient beings, their good forms and evil forms, good destinies and evil destinies, and understood that in reality they actually come from good or bad actions. If there were sentient beings who practiced evil in body, speech, and mind, who insulted the Noble Ones, practicing and holding false views, then at the end of their lives when their bodies were broken apart, they would enter into the hells. However, if there were sentient beings who practice virtue in body, speech, and mind, who do not insult the Noble Ones, and who practice and hold correct views, then at the end of their lives when their bodies are broken apart, they would go to live in the heavens above. This is called the complete purity and clarity of the Divine Eye, with which one sees the birth and death of sentient beings, their good forms and evil forms, good destinies and evil destinies, and understands that in reality they actually come from good or bad actions.
SC 14Moreover, he practiced the contemplation of suffering, and was aware of both the ending of suffering and the origin of suffering, truly aware of them as such. By means of developing this mindfulness, his mind attained liberation from the outflows of desires, and his mind attained liberation from the outflows of ignorance. After attaining these liberations, he naturally attained the liberation of wisdom, and birth and death then came to an end. Brahmacarya had been established, what was to be done, had been done, and there was no more coming back into existence—thus was his true awareness. It was at this time that Venerable Rāhula became an arhat.
SC 15At this time, after Venerable Rāhula had become an arhat, he arose from his seat, arranged his robes, and went to the place of the Bhagavān. Bowing his head at the feet of the Bhagavān, he then moved to one side. He addressed the Bhagavān, saying, “That which was sought has been attained: the cessation of all outflows.” At that time, the Bhagavān told all the bhikṣus, “Of those who have attained arhatship, there is none equal to Rāhula. In regard to the cessation of outflows, it is the bhikṣu Rāhula who is foremost. In regard to those who maintain the precepts, it is again the bhikṣu Rāhula who is foremost. In this manner, all tathāgatas of the past, those of Anuttarā Samyaksaṁbodhi, also had this bhikṣu Rāhula. Wishing to be called the Son of the Buddha, this bhikṣu Rāhula closely followed the life of the Buddha to the highest Dharma.” At that time, the Bhagavān told all the bhikṣus, “Amongst my śrāvakas, the foremost student in maintaining the precepts is truly the bhikṣu Rāhula.” Then the Bhagavān spoke this gāthā:
SC 16 By utilizing the precepts of the Dharma,
The various faculties are all accomplished.
Progressing until they are all attained,
The causes of all afflictions come to an end.
SC 17At this time, all the bhikṣus heard what the Buddha had said, and blissfully practiced in accordance.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, đã đến giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát, dẫn La-hầu-la vào thành Xá-vệ để khất thực. Khi ấy Thế Tôn quay qua bên phải bảo La-hầu-la:
“Ngươi nay hãy quán sắc là vô thường.”
La-hầu-la thưa:
“Kính vâng, bạch Thế Tôn, sắc là vô thường.”
Thế Tôn bảo:
“Này La-hầu-la, thọ, tưởng, hành, thức đều là vô thường.”
La-hầu-la thưa:
“Kính vâng, bạch Thế Tôn, thọ, tưởng, hành, thức đều là vô thường.”
Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Ở đây có nhân duyên gì, hôm nay mới đi vào thành để khất thực, đang trên đường đi, cớ sao Thế Tôn trực tiếp dạy dỗ ta? Bây giờ ta hãy trờ về trú xứ, không nên vào thành khất thực.”
Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la, đang giữa đường liền trở về tinh xá Kỳ-hoàn, cầm y bát đến dưới một bóng cây, chánh thân, chánh ý, ngồi kiết già, chuyên tinh nhất tâm suy niệm sắc vô thường; suy niệm thọ, tưởng, hành, thức vô thường.
Bấy giờ, Thế Tôn khất thực ở thành Vương-xá xong. Sau khi ăn rồi, một mình kinh hành tại tinh xá Kỳ-hoàn, lần hồi đến chỗ La-hầu-la. Đến đó rồi, Phật bảo La-hầu-la rằng:
“Ngươi hãy tu hành pháp an-ban. Tu hành pháp này, có tâm tưởng sầu ưu đều sẽ trừ diệt hết. Nay ngươi lại nên tu hành tưởng bất tịnh ghê tởm, nếu có tham dục, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành từ tâm. Đã hành từ tâm rồi, nếu có sân nhuế, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu, hành bi tâm. Đã hành bi tâm rồi, nếu có tâm hại, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành hỷ tâm. Đã hành hỷ tâm rồi, nếu có tâm tật đố, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành tâm xả. Đã hành tâm xả rồi, nếu có kiêu mạn, thì sẽ trừ diệt hết.”
Bấy giờ, Thế Tôn hướng về La-hầu-la, liền nói kệ này:
Chớ luôn khởi tưởng đắm,
Thường phải y thuận pháp.
Người hiền trí như vậy,
Danh đồn vang khắp nơi.
Cầm đuốc sáng cho người,
Phá màn vô minh lớn;
Trời, rồng thảy phụng kính,
Tôn thờ bậc sư trưởng.
Lúc ấy Tỳ-kheo La-hầu-la dùng kệ này thưa Thế Tôn rằng:
Con không khởi tưởng đắm,
Hằng tùy thuận theo pháp.
Người hiền trí như vậy
Kính thờ là sư trưởng.
Sau khi Thế Tôn dạy bảo xong, trở về tĩnh thất. Lúc ấy, Tôn giả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng?” Rồi La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn. Đến nơi rồi, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Ngay sau đó, ngồi lui, bạch Thế Tôn rằng:
“Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?”
Thế Tôn bảo:
“Lành thay, lành thay, La-hầu-la! Ngươi có thể ở trước Như Lai rống tiếng rống sư tử hỏi mà hỏi nghĩa này: ‘Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?’ Này La-hầu-la, nay ngươi hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ, Ta sẽ phân biệt nói đầy đủ cho ngươi.’
Thưa:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Tôn giả La-hầu-la vâng lời dạy từ Thế Tôn. Thế Tôn bảo:
“Này La-hầu-la, ở đây Tỳ-kheo ưa thích ở nơi vắng vẻ không người, chánh thân chánh ý, ngồi kiết già, không có niệm khác, buộc ý trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ. Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra, cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào, cũng lại biết từ tâm vào.
“Như vậy, La-hầu-la, ai tu hành an-ban, sẽ không có tưởng sầu ưu, não loạn, được quả báo lớn, được vị cam lồ.”
Sau khi nghe Thế Tôn nói pháp vi diệu đầy đủ xong, La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, nhiểu quanh ba vòng rồi, rồi đi. Đến dưới một bóng cây trong rừng An-đà, chánh thân, chánh ý ngồi kiết già, không có một niệm nào khác, buộc tâm trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ. Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra, cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào, cũng lại biết từ tâm vào.
Bấy giờ, La-hầu-la tư duy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục, không còn các thứ ác, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do viến ly sinh, chứng và an trú sơ thiền. Tầm từ đã dứt, nội tâm tịch tĩnh, chuyên tinh nhất tâm; không tầm, không tứ, có hỷ lạc do định sinh, chứng nhập và an trú nhị thiền. Lìa hỷ, an trú xả, giác tri thân lạc, điều mà các Hiền thánh nói, xả, niệm, an trú lạc, chứng nhập và an trú an trú tam thiền. Khổ và lạc kia đã diệt, ưu hỷ trước cũng đã diệt, không khổ không lạc; xả, niệm thanh tịnh, chứng nhập và an trú tứ thiền.
Với tâm tam-muội này, thanh tịnh không bụi nhơ, thân thể nhu nhuyến, La-hầu-la biết mình từ đâu đến, nhớ những việc đã làm trước kia, tự biết đời trước, những việc trong vô số kiếp trước; cũng biết một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, nghìn đời, vạn đời, hàng nghìn vạn đời, kiếp thành, kiếp bại, vô số kiếp thành, vô số kiếp bại, ức năm không thể kể xiết: Ta đã từng sinh nơi kia, tên gì, họ gì, ăn thức ăn như vậy, hưởng khổ vui như vậy, thọ mạng dài ngắn, chết kia sinh đây, chết đây sinh kia.
Với tâm tam-muội này, thanh tịnh không tì vết, La-hầu-la cũng không còn các kết, cũng biết chỗ khởi của tâm chúng sanh. Bằng thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, La-hầu-la quán biết như thật các loài chúng sinh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp, sắc xấu, đường lành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm, điều đã tạo. Hoặc có chúng sanh thân hành ác, miệng hành ác, ý hành ác, phỉ báng Hiền thánh, thường hành tà kiến, tạo hạnh tà kiến, thân hoại mạng chung. sinh vào địa ngục. Hoặc lại có chúng sanh thân hành thiện, miệng hành thiện, ý hành thiện, không phỉ báng Hiền thánh, thường hành chánh kiến, tạo hạnh chánh kiến, thân hoại mạng chung sinh lên trời cõi thiện. Đó gọi là thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, quán biết như thật các loài chúng sanh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp, sắc xấu, đường lành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm, điều đã tạo.
Rồi lai vận dụng ý, thành tâm vô lậu. La-hầu-la lại quán biết như thật đây là khổ; lại quán biết như thật đây là tập khởi của khổ, cũng quán biết như thật đây là sự diệt tận khổ, cũng quán biết như thật đây là xuất yếu của khổ. La-hầu-la quán biết như thật như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu; được giải thoát khỏi hữu lậu, vô minh lậu. Đã được giải thoát, nên liền được trí giải thoát, biết rằng, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh đời sau. Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán.
Sau khi Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên, bạch Thế Tôn rằng:
“Sở cầu của con đã đạt được, các lậu đã tận trừ.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Trong những vị đắc A-la-hán, không có ai bằng La-hầu-la. Luận về người mà các hữu lậu đã dứt cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Luận về người trì giới cấm cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Vì sao vậy? Vì chư Như Lai Đẳng Chánh giác đời quá khứ cũng có Tỳ-kheo La-hầu-la này. Muốn nói con Phật cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la, đích thân từ Phật sinh, là người thừa tự pháp.”
Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ tử bậc nhất trì giới cấm chính là Tỳ-kheo La-hầu-la.”
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Pháp cấm giới đầy đủ,
Các căn cũng thành tựu;
Dần dần sẽ cũng được,
Sạch tất cả kết sử.
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus have I heard. At one time the Buddha was in Śrāvastī, at the Jeta Grove, at Anāthapiṇḍada’s park. At that time, the Bhagavān put on his robe, picked up his bowl, and departed with Rāhula to enter the city walls of Śrāvastī. Then the Bhagavān turned to his right and said to Rāhula, “You should now contemplate the impermanence of form.” Facing him, Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān, form is impermanent.” The Bhagavān told Rāhula, “Sensation, conception, synthesis, and discrimination are all impermanent.” Facing him, Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān, sensation, conception, synthesis, and discrimination are all impermanent.”
SC 2At this time, Venerable Rāhula thought, “For what reasons, today, on the path to the city walls, has the Bhagavān faced me and admonished me in this manner? I will return now, as I ought not enter the city walls of Śrāvastī to beg for food.” Then Venerable Rāhula promptly returned along the road to the Jeta Grove Monastery. Arriving there with his robe and bowl, he stopped below a tree. Correcting his body and correcting his intention, he sat cross-legged, focusing his energy single-mindedly. He was mindful of the impermanence of form, and mindful of the impermanence of sensation, conception, synthesis, and discrimination.
SC 3At this time, the Bhagavān had finished begging for food within the city walls of Śrāvastī. After eating, he returned to the Jeta Grove Monastery and walked about, eventually arriving at the place where Rāhula was. There he addressed Rāhula, saying, “You should cultivate the method of Ānāpānasmṛti. Cultivating this method, every notion of worry and sorrow that you have will come to an end. You are still cultivating incorrectly with impurity, and your desires have not yet ended. Rāhula, you should now cultivate a mind of kindness, and all anger will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of compassion, and all cruelty will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of contentment, and all jealousy will come to an end. Rāhula, you should now cultivate a mind of equality, and all pride will come to an end.”
SC 4At this time, the Bhagavān faced Rāhula and spoke a gāthā:
SC 5 Not arousing attachment to appearances,
And always in accordance with the Dharma:
The one who is wise in a way such as this,
Has a name that is renowned everywhere.
By holding aloft the torch of wisdom,
The great darkness of ignorance breaks apart.
The devas and nāgas pay their respects,
Giving praise to the venerable master.
SC 6At this time, the bhikṣu Rāhula replied to the Bhagavān with a gāthā:
SC 7 I will not arouse attachment to appearances,
And will always be in accord with the Dharma.
One who is wise in a way such as this,
Is still capable of honoring the master.
SC 8At this time, after the Bhagavān had given this teaching, he left and returned to his abode of stillness. Then Venerable Rāhula thought, “How can one practice Ānāpānasmṛti to eliminate every notion of worry and sorrow?” At this time, Rāhula promptly left his seat and arose, to go to the place where the Bhagavān was. When he had arrived, he bowed his head at the feet of the Bhagavān, and then sat to one side. After sitting, in a moment of purity, he addressed the Bhagavān, saying: “How can one practice Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow? How can one obtain the great fruit, and taste the sweet nectar?” The Bhagavān addressed Rāhula, saying: “Excellent, excellent, Rāhula! You are thus able to ‘roar the lion’s roar’ before the Tathāgata by asking, ‘How can one cultivate the practice of Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow? How can one obtain the great fruit, and taste the sweet nectar of immortality?’ Now Rāhula, listen carefully. Listen carefully and consider well, because I will explain it to you.” Facing him, Venerable Rāhula replied, “Thusly, Bhagavān,” and waited for the Bhagavān’s instruction.
SC 9The Bhagavān told him, “Rāhula, suppose there is a bhikṣu who is happy being alone in quietude. In a secluded place, he corrects his body, corrects his intention, and sits cross-legged. Without any other thoughts, he fastens his mind on the tip of his nose. [1] When there is a long breath out, he is also aware of the long breath. [2] When there is a long breath in, he is also aware of the long breath. [3] When there is a short breath out, he is also aware of the short breath. [4] When there is a short breath in, he is also aware of the short breath. [5] When there is a cold breath out, he is also aware of the cold breath. [6] When there is a cold breath in, he is also aware of the cold breath. [7] When there is a warm breath out, he is also aware of the warm breath. [8] When there is a warm breath in, he is also aware of the warm breath. [9] He completely contemplates the in-breaths and out-breaths of the body, aware of them all. [10] When there is breathing, he also is aware of its presence. [11] When there is no breathing, he is also aware of its absence. [12] If there is an out-breath conditioned by the mind, he is aware that the out-breath was conditioned by the mind. [13] If there is an in-breath conditioned by the mind, he is aware that the in-breath was conditioned by the mind. Thusly, Rāhula, one is able to cultivate the practice of Ānāpānasmṛti, to eliminate every notion of worry and sorrow, obtain the great fruit, and taste the sweet nectar of immortality.”
SC 10After the Bhagavān had finished imparting this subtle teaching to Rāhula, then Rāhula promptly arose from his seat and bowed at the feet of the Buddha. Circumambulating him three times, he then departed. Arriving in the Andha Garden, he stopped at the foot of a tree. He corrected his body, corrected his intention, and sat cross-legged. Without any other thoughts, he fastened his mind on the tip of his nose. [1] When there was a long breath out, he was also aware of the long breath. [2] When there was a long breath in, he was also aware of the long breath. [3] When there was a short breath out, he was also aware of the short breath. [4] When there was a short breath in, he was also aware of the short breath. [5] When there was a cold breath out, he was also aware of the cold breath. [6] When there was a cold breath in, he was also aware of the cold breath. [7] When there was a warm breath out, he was also aware of the warm breath. [8] When there was a warm breath in, he was also aware of the warm breath. [9] He completely contemplated the in-breaths and out-breaths of the body, and was aware of them all. [10] When there was breathing, he was aware of its presence. [11] When there was no breathing, he was aware of its absence. [12] If there was an out-breath conditioned by the mind, he was aware that it came from the mind. [13] If there was an in-breath conditioned by the mind, he was aware that it came from the mind.
SC 11At this time, Rāhula cultivated thusly, and a mind of desires was set free, not returning to the multitude of evils. [1] Contemplating with this mindfulness, he maintained the joy and bliss of roaming in the First Dhyāna, in which there is vitarka and vicāra. [2] When vitarka and vicāra came to a rest, he experienced inner bliss and single-pointedness of mind. Without initial and sustained application of the mind, with only bliss born from samādhi, he roamed in the Second Dhyāna. [3] Observing awareness, he experienced the physical pleasure that the Noble Ones constantly experience with equanimity, the complete satisfaction and mindfulness of roaming in the Third Dhyāna. [4] When both pain and pleasure were eliminated, there were no more worries and vexations. Without pain and pleasure, only completely pure and perfect mindfulness, he roamed in the Fourth Dhyāna.
SC 12From this samādhi, his mind was completely pure, without the dust of defilements, and his physical body was supple and soft. He was aware of places from the past, and remembered what he had previously done. He recalled previous lives over incalculable eons. He was aware of one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, one hundred, one thousand, ten thousand, even hundreds of thousands of lives. He recalled the passing of eons as well as the destruction of eons, countless successions of eons and their destructions—hundreds of millions of incalculable eons. He recalled his previous births, that he had various names, was born into certain families, ate such and such food, experienced such and such suffering and happiness. He knew whether his lives were long or short, and that he died in such and such a place, and he was reborn in such and such a place.
SC 13From this samādhi, his mind was completely pure, without fetters, and his mind was able to know about the origins of sentient beings. Moreover, by means of the complete purity and clarity of the Divine Eye, he saw the birth and death of sentient beings, their good forms and evil forms, good destinies and evil destinies, and understood that in reality they actually come from good or bad actions. If there were sentient beings who practiced evil in body, speech, and mind, who insulted the Noble Ones, practicing and holding false views, then at the end of their lives when their bodies were broken apart, they would enter into the hells. However, if there were sentient beings who practice virtue in body, speech, and mind, who do not insult the Noble Ones, and who practice and hold correct views, then at the end of their lives when their bodies are broken apart, they would go to live in the heavens above. This is called the complete purity and clarity of the Divine Eye, with which one sees the birth and death of sentient beings, their good forms and evil forms, good destinies and evil destinies, and understands that in reality they actually come from good or bad actions.
SC 14Moreover, he practiced the contemplation of suffering, and was aware of both the ending of suffering and the origin of suffering, truly aware of them as such. By means of developing this mindfulness, his mind attained liberation from the outflows of desires, and his mind attained liberation from the outflows of ignorance. After attaining these liberations, he naturally attained the liberation of wisdom, and birth and death then came to an end. Brahmacarya had been established, what was to be done, had been done, and there was no more coming back into existence—thus was his true awareness. It was at this time that Venerable Rāhula became an arhat.
SC 15At this time, after Venerable Rāhula had become an arhat, he arose from his seat, arranged his robes, and went to the place of the Bhagavān. Bowing his head at the feet of the Bhagavān, he then moved to one side. He addressed the Bhagavān, saying, “That which was sought has been attained: the cessation of all outflows.” At that time, the Bhagavān told all the bhikṣus, “Of those who have attained arhatship, there is none equal to Rāhula. In regard to the cessation of outflows, it is the bhikṣu Rāhula who is foremost. In regard to those who maintain the precepts, it is again the bhikṣu Rāhula who is foremost. In this manner, all tathāgatas of the past, those of Anuttarā Samyaksaṁbodhi, also had this bhikṣu Rāhula. Wishing to be called the Son of the Buddha, this bhikṣu Rāhula closely followed the life of the Buddha to the highest Dharma.” At that time, the Bhagavān told all the bhikṣus, “Amongst my śrāvakas, the foremost student in maintaining the precepts is truly the bhikṣu Rāhula.” Then the Bhagavān spoke this gāthā:
SC 16 By utilizing the precepts of the Dharma,
The various faculties are all accomplished.
Progressing until they are all attained,
The causes of all afflictions come to an end.
SC 17At this time, all the bhikṣus heard what the Buddha had said, and blissfully practiced in accordance.