BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, điều này là không hợp lý và không có cơ sở, là việc hai bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có thể sanh lên trong một thế giới không trước không sau, sự kiện này không được biết đến!’ Thưa ngài Nāgasena, tất cả các đức Như Lai, trong khi thuyết giảng đều thuyết giảng ba mươi bảy pháp góp phần trong việc giác ngộ, trong khi giảng giải đều giảng giải bốn Chân Lý cao thượng, trong khi huấn luyện đều huấn luyện về ba sự học tập, trong khi chỉ dạy đều chỉ dạy sự thực hành về không xao lãng. Thưa ngài Nāgasena, nếu tất cả các đức Như Lai đều có sự thuyết giảng thống nhất, sự giảng giải thống nhất, sự huấn luyện thống nhất, sự chỉ dạy thống nhất, vì lý do gì hai đức Như Lai không sanh lên trong cùng một thời điểm? Thế gian này được phát sáng với việc sanh lên của vị Phật cho dầu chỉ một vị, nếu có thêm vị Phật thứ nhì, với hai luồng ánh sáng thế gian này có thể được phát sáng nhiều hơn thế nữa. Và hai đức Như Lai, trong khi giáo giới có thể giáo giới một cách thoải mái, [trong khi chỉ dạy, có thể chỉ dạy một cách thoải mái]. Về việc này, xin ngài hãy nói cho trẫm lý do, theo đó trẫm có thể dứt khỏi sự nghi ngờ.”
BJT 2“Tâu đại vương, mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.
Tâu đại vương, giống như chiếc thuyền là có sự nâng đỡ một người, khi có một người bước lên thì có thể đạt được sự yên ổn. Khi người thứ nhì đi đến có cùng tuổi tác, vóc dáng, thọ mạng, kích thước, ốm mập, toàn bộ cơ thể tứ chi tương đương người kia, rồi người ấy bước lên chiếc thuyền ấy. Tâu đại vương, phải chăng chiếc thuyền ấy cũng có thể nâng đỡ cả hai người?”
“Thưa ngài, không đúng. Nó có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt, có thể chìm xuống nước.”
BJT 3“Tâu đại vương, tương tợ y như thế mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.
Tâu đại vương, hoặc là giống như người nam ăn thức ăn theo như ý thích. Người ấy, sau khi chứa đầy món ăn được ưa thích đến tận cổ họng, được thỏa mãn, căng phồng, đầy ứ, không còn chỗ chứa, bị làm mệt, bị như cây gậy không khom xuống được, rồi lại ăn thức ăn chừng ấy thêm lần nữa. Tâu đại vương, phải chăng người nam ấy có thể được thoải mái?”
“Thưa ngài, không được. Đã được ăn một lần thôi cũng có thể chết.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.”
“Thưa ngài Nāgasena, phải chăng quả đất lay động với gánh nặng Giáo Pháp quá tải?”
“Tâu đại vương, ở đây hai chiếc xe hàng có thể được chứa đầy châu báu đến ngang miệng, sau khi lấy châu báu từ một chiếc xe hàng rồi đổ vào chiếc xe hàng kia. Tâu đại vương, phải chăng chiếc xe kéo ấy có thể chứa đựng châu báu của hai chiếc xe kéo?”
“Thưa ngài, không thể. Thậm chí ổ trục bánh xe của nó có thể nứt, các cây căm của nó có thể bị gãy, vành bánh xe của nó có thể sụm xuống, trục xe của nó có thể bị gãy.”
“Tâu đại vương, phải chăng chiếc xe hàng bị gãy đổ với gánh nặng châu báu quá tải?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế quả đất lay động với gánh nặng Giáo Pháp quá tải. Tâu đại vương, hơn nữa lý do này được đưa ra để làm rõ năng lực của vị Phật. Xin đại vương hãy lắng nghe lý do xác đáng khác nữa cho trường hợp ấy, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm: [Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sanh lên trong cùng một thời điểm,] Sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị ấy có thể sanh khởi: ‘Phật của các vị, Phật của chúng tôi,’ rồi có thể bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, giống như sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị quan đại thần có quyền lực có thể sanh khởi: ‘Quan đại thần của các vị, quan đại thần của chúng tôi,’ rồi bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, tương tợ y như thế nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sanh lên trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị ấy có thể sanh khởi: ‘Phật của các vị, Phật của chúng tôi,’ rồi có thể bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, đây còn là một lý do, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm.
BJT 5Tâu đại vương, xin đại vương hãy lắng nghe thêm lý do khác nữa, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sanh lên trong cùng một thời điểm.
Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác có thể sanh lên trong cùng một thời điểm, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là cao cả’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là lớn nhất’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là hạng nhất’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là nổi bật … (như trên) … ‘Đức Phật là tối thượng’ —nt— ‘Đức Phật là quý cao’ —nt— ‘Đức Phật là không người sánh bằng’ —nt— ‘Đức Phật là không kẻ tương đương’ —nt— ‘Đức Phật là không người đối xứng’ —nt— ‘Đức Phật là không kẻ tương tợ’ —nt— ‘Đức Phật là không người đối thủ’ có thể là sai trái. Tâu đại vương, xin đại vương hãy chấp nhận theo ý nghĩa đây cũng là lý do, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm.
Tâu đại vương, thêm nữa tính chất tự nhiên về bản thể của chư Phật Thế Tôn là chỉ một vị Phật sanh lên ở thế gian. Bởi vì lý do gì? Bởi vì tính chất vĩ đại về các đức hạnh của đức Phật Toàn Tri.
Tâu đại vương, vật khác cũng là vĩ đại ở thế gian, vật ấy là chỉ có một. Tâu đại vương, quả đất là vĩ đại, nó chỉ có một. Biển cả là vĩ đại, nó chỉ có một. Núi Chúa Sineru là vĩ đại, nó chỉ có một. Không gian là vĩ đại, nó chỉ có một. (Chúa Trời) Sakka là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Ma Vương là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Đại Phạm Thiên là vĩ đại, vị ấy chỉ có một ở thế gian. Nơi nào chúng sanh lên, thì nơi ấy không còn chỗ cho cái khác. Tâu đại vương, vì thế đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh lên ở thế gian chỉ có một vị.”
“Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi đã khéo được giảng giải bằng các ví dụ, với các lý kẽ. Ngay cả người không khôn ngoan sau khi lắng nghe điều này cũng có thể trở nên hoan hỷ, người có đại trí tuệ như là trẫm thì đâu có điều gì. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”
Câu hỏi về việc sanh lên của hai vị Phật là thứ nhất.
“Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—
‘aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti.
Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṁsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṁ anusāsanti.
Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṁ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti?
Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṁ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṁ pabhāya ayaṁ loko bhiyyoso mattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṁ ovadeyyuṁ, anusāsamānā ca sukhaṁ anusāseyyuṁ, tattha me kāraṇaṁ brūhi, yathāhaṁ nissaṁsayo bhaveyyan”ti.
“Ayaṁ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya, ekasmiṁ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya.
Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṁ nāvaṁ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyā”ti?
“Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udake”ti.
“Evameva kho, mahārāja, ayaṁ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṁ bhojanaṁ bhuñjeyya chādentaṁ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṁ bhojanaṁ bhuñjeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyā”ti?
“Na hi, bhante, sakiṁ bhuttova mareyyā”ti.
“Evameva kho, mahārāja, ayaṁ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyyā”ti.
“Kiṁ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatī”ti?
“Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṁ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṁ gahetvā ekasmiṁ sakaṭe ākireyyuṁ, api nu kho taṁ, mahārāja, sakaṭaṁ dvinnampi sakaṭānaṁ ratanaṁ dhāreyyā”ti?
“Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṁ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyā”ti.
“Kiṁ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṁ bhijjatī”ti?
“Āma, bhante”ti.
“Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.
Api ca, mahārāja, imaṁ kāraṇaṁ buddhabalaparidīpanāya osāritaṁ.
Aññampi tattha abhirūpaṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, tesaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ buddho, amhākaṁ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṁ, yathā, mahārāja, dvinnaṁ balavāmaccānaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ amacco, amhākaṁ amacco’ti, ubhato pakkhajātā honti;
evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, tesaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ buddho, amhākaṁ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṁ.
Idaṁ tāva, mahārāja, ekaṁ kāraṇaṁ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, ‘aggo buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya, ‘jeṭṭho buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya, ‘seṭṭho buddho’ti, ‘visiṭṭho buddho’ti, ‘uttamo buddho’ti, ‘pavaro buddho’ti, ‘asamo buddho’ti, ‘asamasamo buddho’ti, ‘appaṭimo buddho’ti, ‘appaṭibhāgo buddho’ti, ‘appaṭipuggalo buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya.
Idampi kho tvaṁ, mahārāja, kāraṇaṁ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Api ca kho, mahārāja, buddhānaṁ bhagavantānaṁ sabhāvapakati esāyaṁ, ekoyeva buddho loke uppajjati.
Kasmā kāraṇā?
Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṁ.
Aññampi, mahārāja, yaṁ loke mahantaṁ, taṁ ekaṁyeva hoti.
Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekā yeva.
Sāgaro mahanto, so ekoyeva.
Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva.
Ākāso mahanto, so ekoyeva.
Sakko mahanto, so ekoyeva.
Māro mahanto, so ekoyeva.
Mahābrahmā mahanto, so ekoyeva.
Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho mahanto, so eko yeva lokasmiṁ.
Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti, tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṁ sammāsambuddho ekoyeva lokasmiṁ uppajjatī”ti.
“Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehi.
Anipuṇopetaṁ sutvā attamano bhaveyya, kiṁ pana mādiso mahāpañño.
Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.
Dvinnaṁ buddhānaṁ anuppajjamānapañho paṭhamo.
PTS cs 4 ‘Venerable Nāgasena, this too was said by the Blessed One:
“This is an impossibility, an occurrence for which there can be no cause, that in one world two Arahat Buddhas supreme should arise at one and the same time PTS vp Pali 237 —such a thing can in no wise be.”
‘But, Nāgasena, when they are preaching, all the Tathāgatas preach (the Doctrine as to) the thirty-seven constituent elements of insight ; when they are talking, it is of the Four Noble Truths that they talk; when they are instructing, it is in the three Trainings that they instruct; when they are teaching, it is the practice of zeal that they teach. If, Nāgasena, the preaching of all the Tathāgatas is one, and their talk of the same thing, and their training the same, and their teaching one, why then should not two Tathāgatas arise at the same time? Already by the appearance of one Buddha has this world become flooded with light. If there should be a second Buddha the world would be still more illuminated by the glory of them both. When they were exhorting two Tathāgatas would exhort at ease; when they were instructing two Tathāgatas would instruct at ease. Tell me the reason of this, that I may put away my doubt.’ PTS vp En 48
PTS cs 5 ‘This world system, O king, is a one-Buddha-supporting world; that is, it can bear the virtue of only a single Tathāgata. If a second Tathāgata were to arise the world could not bear him, it would shake and tremble, it would bend, this way and that, it would disperse, scatter into pieces, dissolve, be utterly destroyed. just as a boat, O king, might be able to carry one passenger across. Then, when one man had got on board, it would be well trimmed and able to bear his weight. But if a second man were to come like to the first in age and caste and strength and size and stoutness of body and build of frame, and he too should get on board the boat—would that boat be able, O king, to carry them both?
‘Certainly not, Sir! it would shake and tremble; it would bend, this way and that; it would break into pieces, be shattered, dissolved, and utterly destroyed; it would sink into the waves.’
‘Just so, O king, with this world, if a second Tathāgata were to appear. Or suppose, O king, that a man PTS vp Pali 238 had eaten as much food as he wanted, even so that he had filled himself with nourishment up to the throat, and he—thus satiated, regaled, filled with good cheer, with no room left for more, drowsy and stiff as a stick one cannot bend—were again to eat as much food as he had eaten before—would such a man, O king, then be at ease?’
‘Certainly not, Sir! If he were to eat again, but once more, he would die.’ PTS vp En 49
‘Well, no more could this world bear a second Tathāgata, than that man could bear a second meal.’
PTS cs 6 ‘But how is that, Nāgasena? Would the earth tremble at a too great weight of goodness?’
‘Suppose, O king, there were two carts quite filled with precious things up to the top, and people were to take the things from the one cart and pile them up on the other, would that one be able to carry the weight of both?’
‘Certainly not, Sir! the nave of its wheels would split, and the spokes would break, and the circumference would fall to pieces, and the axle-tree would break in twain.’
‘But how is that, O king? Would the cart come to pieces owing to the too great weight of goods?’
‘Yes, it would.’
PTS cs 7 ‘Well, just so, O king, would the earth tremble owing to the too great weight of goodness. But that argument has been adduced to make the power of the Buddhas known. Hear another fitting reason why two Buddhas could not appear at the same PTS vp En 50 time. If, O king, two Buddhas were to arise together, then would disputes arise between their followers, and at the words: “Your Buddha, our Buddha,” they would divide off into two parties—just as would the followers of two rival powerful ministers of state. This is the other PTS vp Pali 239 reason, O king, why two Buddhas could not appear at the same time.
PTS cs 8 ‘Hear a further reason, O king, why two Buddhas could not appear at the same time. If that were so, then the passage (of Scripture) that the Buddha is the chief would become false, and the passage that the Buddha takes precedence of all would become false, and the passage that the Buddha is the best of all would become false. And so all those passages where the Buddha is said to be the most excellent, the most exalted, the highest of all, the peerless one, without an equal, the matchless one, who hath neither counterpart nor rival—all would be proved false. Accept this reason too as in truth a reason why two Buddhas cannot arise at once.
PTS cs 9 ‘But besides that, O king, this is a natural characteristic of the Buddhas, the Blessed Ones, that one Buddha only should arise in the world. And why? By reason of the greatness of the virtue of the all-knowing Buddhas. Of other things also, whatever is mighty in the world is singular. The broad earth is great, O king, and it is only one. The ocean is mighty, and it is only one. Sineru, the king of the mountains, is great; and it is only one. Space is mighty, and it is only one. Sakka (the king of the gods) is great, and he is only one. Mara (the Evil One, Death) is great, and he is only one. Mahā-Brahmā is mighty, and he is only one. PTS vp En 51 A Tathāgata, an Arahat Buddha supreme, is great, and he is alone in the world. Wherever any one of these spring up, then there is no room for a second. And therefore, O king, is it that only one Tathāgata, an Arahat Buddha supreme, can appear at one time in the world.’
‘Well has the puzzle, Nāgasena, been discussed by simile adduced and reason given. Even an unintelligent man on hearing this would be satisfied; how much rather one great in wisdom as myself. Very good, Nāgasena! That is so, and I accept it as you say.
Here ends the dilemma as to why there should be only one Buddha at a time in the world.
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, điều này là không hợp lý và không có cơ sở, là việc hai bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có thể sanh lên trong một thế giới không trước không sau, sự kiện này không được biết đến!’ Thưa ngài Nāgasena, tất cả các đức Như Lai, trong khi thuyết giảng đều thuyết giảng ba mươi bảy pháp góp phần trong việc giác ngộ, trong khi giảng giải đều giảng giải bốn Chân Lý cao thượng, trong khi huấn luyện đều huấn luyện về ba sự học tập, trong khi chỉ dạy đều chỉ dạy sự thực hành về không xao lãng. Thưa ngài Nāgasena, nếu tất cả các đức Như Lai đều có sự thuyết giảng thống nhất, sự giảng giải thống nhất, sự huấn luyện thống nhất, sự chỉ dạy thống nhất, vì lý do gì hai đức Như Lai không sanh lên trong cùng một thời điểm? Thế gian này được phát sáng với việc sanh lên của vị Phật cho dầu chỉ một vị, nếu có thêm vị Phật thứ nhì, với hai luồng ánh sáng thế gian này có thể được phát sáng nhiều hơn thế nữa. Và hai đức Như Lai, trong khi giáo giới có thể giáo giới một cách thoải mái, [trong khi chỉ dạy, có thể chỉ dạy một cách thoải mái]. Về việc này, xin ngài hãy nói cho trẫm lý do, theo đó trẫm có thể dứt khỏi sự nghi ngờ.”
BJT 2“Tâu đại vương, mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.
Tâu đại vương, giống như chiếc thuyền là có sự nâng đỡ một người, khi có một người bước lên thì có thể đạt được sự yên ổn. Khi người thứ nhì đi đến có cùng tuổi tác, vóc dáng, thọ mạng, kích thước, ốm mập, toàn bộ cơ thể tứ chi tương đương người kia, rồi người ấy bước lên chiếc thuyền ấy. Tâu đại vương, phải chăng chiếc thuyền ấy cũng có thể nâng đỡ cả hai người?”
“Thưa ngài, không đúng. Nó có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt, có thể chìm xuống nước.”
BJT 3“Tâu đại vương, tương tợ y như thế mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.
Tâu đại vương, hoặc là giống như người nam ăn thức ăn theo như ý thích. Người ấy, sau khi chứa đầy món ăn được ưa thích đến tận cổ họng, được thỏa mãn, căng phồng, đầy ứ, không còn chỗ chứa, bị làm mệt, bị như cây gậy không khom xuống được, rồi lại ăn thức ăn chừng ấy thêm lần nữa. Tâu đại vương, phải chăng người nam ấy có thể được thoải mái?”
“Thưa ngài, không được. Đã được ăn một lần thôi cũng có thể chết.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế mười ngàn thế giới này, có sự nâng đỡ chỉ một vị Phật, nâng đỡ đức hạnh của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ nhì sanh lên, mười ngàn thế giới này không thể nâng đỡ, có thể lay động, rúng động, nghiêng qua, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, tiến đến việc bị hoại diệt.”
“Thưa ngài Nāgasena, phải chăng quả đất lay động với gánh nặng Giáo Pháp quá tải?”
“Tâu đại vương, ở đây hai chiếc xe hàng có thể được chứa đầy châu báu đến ngang miệng, sau khi lấy châu báu từ một chiếc xe hàng rồi đổ vào chiếc xe hàng kia. Tâu đại vương, phải chăng chiếc xe kéo ấy có thể chứa đựng châu báu của hai chiếc xe kéo?”
“Thưa ngài, không thể. Thậm chí ổ trục bánh xe của nó có thể nứt, các cây căm của nó có thể bị gãy, vành bánh xe của nó có thể sụm xuống, trục xe của nó có thể bị gãy.”
“Tâu đại vương, phải chăng chiếc xe hàng bị gãy đổ với gánh nặng châu báu quá tải?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế quả đất lay động với gánh nặng Giáo Pháp quá tải. Tâu đại vương, hơn nữa lý do này được đưa ra để làm rõ năng lực của vị Phật. Xin đại vương hãy lắng nghe lý do xác đáng khác nữa cho trường hợp ấy, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm: [Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sanh lên trong cùng một thời điểm,] Sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị ấy có thể sanh khởi: ‘Phật của các vị, Phật của chúng tôi,’ rồi có thể bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, giống như sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị quan đại thần có quyền lực có thể sanh khởi: ‘Quan đại thần của các vị, quan đại thần của chúng tôi,’ rồi bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, tương tợ y như thế nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sanh lên trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi giữa hội chúng của hai vị ấy có thể sanh khởi: ‘Phật của các vị, Phật của chúng tôi,’ rồi có thể bị sanh ra hai nhóm. Tâu đại vương, đây còn là một lý do, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm.
BJT 5Tâu đại vương, xin đại vương hãy lắng nghe thêm lý do khác nữa, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sanh lên trong cùng một thời điểm.
Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác có thể sanh lên trong cùng một thời điểm, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là cao cả’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là lớn nhất’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là hạng nhất’ có thể là sai trái, thì lời nói rằng: ‘Đức Phật là nổi bật … (như trên) … ‘Đức Phật là tối thượng’ —nt— ‘Đức Phật là quý cao’ —nt— ‘Đức Phật là không người sánh bằng’ —nt— ‘Đức Phật là không kẻ tương đương’ —nt— ‘Đức Phật là không người đối xứng’ —nt— ‘Đức Phật là không kẻ tương tợ’ —nt— ‘Đức Phật là không người đối thủ’ có thể là sai trái. Tâu đại vương, xin đại vương hãy chấp nhận theo ý nghĩa đây cũng là lý do, mà vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không thể sanh lên trong cùng một thời điểm.
Tâu đại vương, thêm nữa tính chất tự nhiên về bản thể của chư Phật Thế Tôn là chỉ một vị Phật sanh lên ở thế gian. Bởi vì lý do gì? Bởi vì tính chất vĩ đại về các đức hạnh của đức Phật Toàn Tri.
Tâu đại vương, vật khác cũng là vĩ đại ở thế gian, vật ấy là chỉ có một. Tâu đại vương, quả đất là vĩ đại, nó chỉ có một. Biển cả là vĩ đại, nó chỉ có một. Núi Chúa Sineru là vĩ đại, nó chỉ có một. Không gian là vĩ đại, nó chỉ có một. (Chúa Trời) Sakka là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Ma Vương là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Đại Phạm Thiên là vĩ đại, vị ấy chỉ có một ở thế gian. Nơi nào chúng sanh lên, thì nơi ấy không còn chỗ cho cái khác. Tâu đại vương, vì thế đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh lên ở thế gian chỉ có một vị.”
“Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi đã khéo được giảng giải bằng các ví dụ, với các lý kẽ. Ngay cả người không khôn ngoan sau khi lắng nghe điều này cũng có thể trở nên hoan hỷ, người có đại trí tuệ như là trẫm thì đâu có điều gì. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”
Câu hỏi về việc sanh lên của hai vị Phật là thứ nhất.
“Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—
‘aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti.
Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṁsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṁ anusāsanti.
Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṁ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti?
Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṁ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṁ pabhāya ayaṁ loko bhiyyoso mattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṁ ovadeyyuṁ, anusāsamānā ca sukhaṁ anusāseyyuṁ, tattha me kāraṇaṁ brūhi, yathāhaṁ nissaṁsayo bhaveyyan”ti.
“Ayaṁ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya, ekasmiṁ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya.
Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṁ nāvaṁ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyā”ti?
“Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udake”ti.
“Evameva kho, mahārāja, ayaṁ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṁ bhojanaṁ bhuñjeyya chādentaṁ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṁ bhojanaṁ bhuñjeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyā”ti?
“Na hi, bhante, sakiṁ bhuttova mareyyā”ti.
“Evameva kho, mahārāja, ayaṁ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṁ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṁ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṁseyya, na ṭhānamupagaccheyyā”ti.
“Kiṁ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatī”ti?
“Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṁ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṁ gahetvā ekasmiṁ sakaṭe ākireyyuṁ, api nu kho taṁ, mahārāja, sakaṭaṁ dvinnampi sakaṭānaṁ ratanaṁ dhāreyyā”ti?
“Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṁ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyā”ti.
“Kiṁ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṁ bhijjatī”ti?
“Āma, bhante”ti.
“Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.
Api ca, mahārāja, imaṁ kāraṇaṁ buddhabalaparidīpanāya osāritaṁ.
Aññampi tattha abhirūpaṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, tesaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ buddho, amhākaṁ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṁ, yathā, mahārāja, dvinnaṁ balavāmaccānaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ amacco, amhākaṁ amacco’ti, ubhato pakkhajātā honti;
evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, tesaṁ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṁ buddho, amhākaṁ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṁ.
Idaṁ tāva, mahārāja, ekaṁ kāraṇaṁ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṁ, ‘aggo buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya, ‘jeṭṭho buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya, ‘seṭṭho buddho’ti, ‘visiṭṭho buddho’ti, ‘uttamo buddho’ti, ‘pavaro buddho’ti, ‘asamo buddho’ti, ‘asamasamo buddho’ti, ‘appaṭimo buddho’ti, ‘appaṭibhāgo buddho’ti, ‘appaṭipuggalo buddho’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā bhaveyya.
Idampi kho tvaṁ, mahārāja, kāraṇaṁ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
Api ca kho, mahārāja, buddhānaṁ bhagavantānaṁ sabhāvapakati esāyaṁ, ekoyeva buddho loke uppajjati.
Kasmā kāraṇā?
Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṁ.
Aññampi, mahārāja, yaṁ loke mahantaṁ, taṁ ekaṁyeva hoti.
Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekā yeva.
Sāgaro mahanto, so ekoyeva.
Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva.
Ākāso mahanto, so ekoyeva.
Sakko mahanto, so ekoyeva.
Māro mahanto, so ekoyeva.
Mahābrahmā mahanto, so ekoyeva.
Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho mahanto, so eko yeva lokasmiṁ.
Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti, tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṁ sammāsambuddho ekoyeva lokasmiṁ uppajjatī”ti.
“Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehi.
Anipuṇopetaṁ sutvā attamano bhaveyya, kiṁ pana mādiso mahāpañño.
Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.
Dvinnaṁ buddhānaṁ anuppajjamānapañho paṭhamo.