Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, nhờ vào cái gì mà hồi tưởng lại việc đã làm từ lâu trong quá khứ?”
“Tâu đại vương, nhờ vào trí nhớ.”
“Thưa ngài Nāgasena, thế chẳng phải hồi tưởng lại là bằng tâm, không phải bằng trí nhớ?”
“Tâu đại vương, đại vương có nhận biết được rằng sau khi làm một việc cần làm nào đó rồi quên lửng không?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, phải chăng vào thời điểm ấy ngài là không có tâm?”
“Thưa ngài, không đúng. Vào thời điểm ấy trẫm đã không có trí nhớ.”
“Tâu đại vương, vậy tại sao ngài đã nói như vầy: ‘hồi tưởng lại là bằng tâm, không phải bằng trí nhớ’?”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”
Rājā āha—
“bhante nāgasena, kena atītaṁ cirakataṁ saratī”ti?
“Satiyā, mahārājā”ti.
“Nanu, bhante nāgasena, cittena sarati no satiyā”ti?
“Abhijānāsi nu tvaṁ, mahārāja, kiñcideva karaṇīyaṁ katvā pamuṭṭhan”ti?
“Āma, bhante”ti.
“Kiṁ nu kho tvaṁ, mahārāja, tasmiṁ samaye acittako ahosī”ti?
“Na hi, bhante, sati tasmiṁ samaye nāhosī”ti.
“Atha kasmā tvaṁ, mahārāja, evamāha—
‘cittena sarati, no satiyā’”ti?
“Kallosi, bhante nāgasenā”ti.
Cirakatasaraṇapañho dasamo.
PTS cs 10 The king said: ‘By what, Nāgasena, does one recollect what is past and done long ago?’
‘By memory.’
‘But is it not by the mind, not by the memory, that we recollect?’
‘Do you recollect any business, O king, that you have done and then forgotten?’
‘Yes.’
‘What then? Were you then without a mind?’ PTS vp En 121
‘No. But my memory failed me.’
‘Then why do you say that it is by the mind, not by the memory, that we recollect?’
‘Very good, Nāgasena ’
Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, nhờ vào cái gì mà hồi tưởng lại việc đã làm từ lâu trong quá khứ?”
“Tâu đại vương, nhờ vào trí nhớ.”
“Thưa ngài Nāgasena, thế chẳng phải hồi tưởng lại là bằng tâm, không phải bằng trí nhớ?”
“Tâu đại vương, đại vương có nhận biết được rằng sau khi làm một việc cần làm nào đó rồi quên lửng không?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, phải chăng vào thời điểm ấy ngài là không có tâm?”
“Thưa ngài, không đúng. Vào thời điểm ấy trẫm đã không có trí nhớ.”
“Tâu đại vương, vậy tại sao ngài đã nói như vầy: ‘hồi tưởng lại là bằng tâm, không phải bằng trí nhớ’?”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”
Rājā āha—
“bhante nāgasena, kena atītaṁ cirakataṁ saratī”ti?
“Satiyā, mahārājā”ti.
“Nanu, bhante nāgasena, cittena sarati no satiyā”ti?
“Abhijānāsi nu tvaṁ, mahārāja, kiñcideva karaṇīyaṁ katvā pamuṭṭhan”ti?
“Āma, bhante”ti.
“Kiṁ nu kho tvaṁ, mahārāja, tasmiṁ samaye acittako ahosī”ti?
“Na hi, bhante, sati tasmiṁ samaye nāhosī”ti.
“Atha kasmā tvaṁ, mahārāja, evamāha—
‘cittena sarati, no satiyā’”ti?
“Kallosi, bhante nāgasenā”ti.
Cirakatasaraṇapañho dasamo.