Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật ở tại Ca-lan-đà trong Trúc viên, thành La-duyệt, cùng với năm trăm vị đại Tỳ-kheo.
Bấy giờ đã đến giờ Thế Tôn khóac y cầm bát vào thành La-duyệt, khất thực tại một ngõ hẻm. Lúc ấy tại ngõ hẻm kia có vợ một người bà-la-môn muốn đãi cơm cho bà-la-môn, bèn ra ngoài cửa. Từ xa, trông thấy Thế Tôn, liền đến chỗ Thế Tôn, bà hỏi Thế Tôn rằng:
“Ngài có thấy bà-la-môn nào không?”
Bấy giờ Tôn giả Đại Ca-diếp đã có mặt trước nơi đó. Thế Tôn liền đưa tay chỉ, bảo rằng:
“Đó là bà-la-môn.”
Người phụ nữ bà-la-môn nhìn chăm chăm vào mặt Như Lai, im lặng không nói.
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Người không dục, không nhuế,
Xả ngu, không có si;
Lậu tận A-la-hán,
Đó gọi là bà-la-môn.
Người không dục không nhuế,
Bỏ ngu, không có si;
Do bỏ tụ kết sử,
Đó gọi là bà-la-môn.
Người không dục, không nhuế,
Xả ngu, không có si;
Do đoạn mạn ngô, ngã,
Đó gọi là bà-la-môn.
Nếu ai muốn biết pháp,
Những gì Chánh giác nói;
Chí thành tự quy y,
Tối tôn không gì hơn.
Rồi Thế Tôn bảo Tôn già Đại Ca-diếp:
“Ông có thể đến người phụ nữ bà-la-môn, khiến thân hiện tại của bà thoát được tội cũ.” Ca-diếp vâng theo lời Phật, đi đến nhà người vợ bà-la-môn, ngồi vào chỗ ngồi. Lúc ấy, vợ Bà-la-môn kia liền bày biện các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ đề cúng dường Ca-diếp.
Ca-diếp nhận đồ ăn thức uống, vì muốn độ người cho nên nói cho bà nghe bài kệ này:
Tế tự, Lửa trên hết,
Các thư, tụng hơn hết;
Vua tôn quý giữa người,
Các dòng, biển là nhất.
Các sao, trăng đứng đầu,
Chiếu sáng, mặt trời trước;
Bốn bên, trên và dưới,
Ở các phương, cảnh vức,
Trời cùng người thế gian,
Phật là bậc tối thượng.
Ai muốn cầu phước kia,
Nên quy y Tam-phật.
Vợ bà-la-môn sau khi nghe những lời dạy, vui mừng hớn hở không tự làm chủ được, đến trước Đại Ca-diếp bạch:
“Nguyện xin bà-la-môn thường xuyên nhận lời mời của tôi đến thọ thực tại nhà này.”
Đại Ca-diếp liền nhận lời mời thọ thực tại nơi đó. Vợ bà-la-môn thấy Ca-diếp thọ thực xong, liền lấy một chiếc ghế thấp đặt ngồi trước Ca-diếp. Sau đó, Ca-diếp nói pháp vi diệu cho bà như luận về bố thí, trì giới, sanh thiên, dục là bất tịnh, đoạn tận lậu là trên hết, xuất gia là thiết yếu.
Khi Tôn giả Đại Ca-diếp đã biết tâm ý của vợ bà-la-môn kia đã được khai mở, lòng rất vui mừng, bèn nói cho vợ bà-la-môn nghe pháp mà chư Phật thường nói là khổ, tập, tận, đạo. Vợ bà-la-môn liền ngay trên chỗ ngồi mà các trần cấu đều sạch hết, được pháp nhãn tịnh. Giống như tấm lụa mới trắng tinh, không có bụi dơ, dễ bị nhuộm màu; vợ bà-la-môn cũng như vậy, ngay ở trên chỗ ngồi mà được pháp nhãn tịnh. Bà đã đắc pháp, thấy pháp, phân biệt pháp kia không còn hồ nghi, đã đắc vô uý, tự qui y ba ngôi Phật, Pháp, Thánh chúng, và thọ trì năm giới. Bấy giờ, Tôn giả Đại Ca-diếp vì vợ bà-la-môn thuyết pháp vi diệu lại lần nữa, rồi rời chỗ ngồi đứng dậy mà ra về.
Sau khi Ca-diếp đi chưa bao lâu, người chồng trở về đến nhà. Ông Bà-la-môn thấy nhan sắc vợ rất vui tươi, không còn như người thường. Bà-la-môn liền hỏi vợ mình. Người vợ đem nhân duyên này thuật lại đầy đủ cho chồng. Sau khi Bà-la-môn nghe những lời này xong, liền dẫn vợ mình cùng đến tinh xá, đến chỗ Thế Tôn. Bà-la-môn cùng Thế Tôn chào hỏi rồi ngồi qua một bên. Vợ Bà-la-môn đảnh lễ sát chân Thế Tôn rồi, cũng ngồi qua một bên. Bà-la-môn bạch Thế Tôn rằng:
“Vừa rồi có ông Bà-la-môn đã đến nhà tôi, hiện ở đâu?”
Khi ấy Tôn giả Đại Ca-diếp hiện đang ngồi kiết già cách Thế Tôn không xa, chánh thân, chánh ý, đang tư duy pháp vi diệu.
Thế Tôn từ xa chỉ Đại Ca-diếp bảo:
“Đó là Tôn trưởng Bà-la-môn.”
Bà-la-môn nói:
“Thế nào Cù-đàm, Sa-môn tức Bà-la-môn chăng? Sa-môn cùng Bà-la-môn há không khác chăng?”
Thế Tôn bảo:
“Muốn nói Sa-môn thì chính thân Ta. Vì sao vậy? Ta tức là Bà-la-môn. Những giới luật gì mà các Sa-môn phụng trì, Ta đều đã đắc. Vậy nay muốn luận về Bà-la-môn, thì cũng chính là thân Ta. Vì sao vậy? Ta tức là Bà-la-môn. Các Bà-la-môn quá khứ, đã trì những pháp hạnh nào, Ta cũng đã biết hết.
“Muốn luận về Sa-môn, thì chính là Đại Ca-diếp. Vì sao vậy? Những luật gì của các Sa-môn, Tỳ-kheo Ca-diếp đều bao gồm cả. Muốn luận về Bà-la-môn, thì cũng chính là Tỳ-kheo Ca-diếp. Vì sao vậy? Những cấm giới gì mà các Bà-la-môn phụng trì, Tỳ-kheo Ca-diếp đều biết rõ hết.”
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Ta không nói bà-la-môn,
Người rành biết chú thuật;
Nói rằng sinh Phạm thiên,
Đây vẫn chưa lìa trói.
Không trói, không đường sinh,
Hay thoát tất cả kết;
Không còn nói phước trời,
Tức Sa-môn bà-la-môn.
Bấy giờ, bà-la-môn bạch Thế Tôn:
“Nói kết phược, những gì gọi là kết?”
Thế Tôn bảo:
“Dục ái là kết. Sân nhuế là kết. Ngu si là kết. Như Lai không dục ái này, vĩnh viễn đã diệt tận không còn. Sân nhuế, ngu si cũng lại như vậy. Như Lai không còn kết này.”
Bà-la-môn thưa:
“Nguyện xin Thế Tôn thuyết pháp thâm diệu về sự không còn các kết phược này.”
Bấy giờ, Thế Tôn lần lượt nói các đề tài vi diệu cho Bà-la-môn kia; đó luận về thí, luận về giới, luận về sanh thiên; dục là bất tịnh, đoạn tận lậu là trên hết, xuất gia là thiết yếu.
Khi Thế Tôn biết tâm ý Bà-la-môn kia đã khai mở, trong lòng rất hoan hỷ, bèn nói cho bà-lôn-môn pháp mà chư Phật thời xa xưa đã thuyết: Khổ, tập, tận, đạo. Tức thì, bà-la-môn ngay trên chỗ ngồi mà dứt sạch các trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh. Giống như tấm lua mớit trắng tinh, không có bụi dơ, dễ nhuộm màu; bà-la-môn cũng như vậy, ngay trên chỗ ngồi mà đắc pháp nhãn tịnh. Ông đã đắc pháp, thấy pháp, phân biệt pháp kia không còn hồ nghi, đã được vô uý rồi, tự quy y tam tôn: Phật, Pháp, Thánh chúng, thọ trì ngũ giới, là đệ tử chơn thật Như Lai, không còn thối thất nữa.
Vợ chồng bà-la-môn kia sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在羅閱城迦蘭陀竹園 T 0589a10所，與大比丘眾五百人俱。
爾時，世尊到時， T 0589a11著衣持鉢，入羅閱城乞食，在一街巷。爾時， T 0589a12彼巷有一梵志婦，欲飯食婆羅門，即出門， T 0589a13遙見世尊，便往至世尊所，問世尊曰：「頗見 T 0589a14婆羅門不？」
爾時，尊者大迦葉先在其巷。世尊 T 0589a15便舉手指示曰：「此是婆羅門。」
是時，梵志婦 T 0589a16熟視如來面，默然不語。爾時，世尊便說此 T 0589a17偈：
T 0589a18
「無欲無恚者， 去愚無有癡； T 0589a19
漏盡阿羅漢， 是謂名梵志。 T 0589a20
無欲無恚者， 去愚無有癡； T 0589a21
以捨結使聚， 是謂名梵志。 T 0589a22
無欲無恚者， 去愚無有癡； T 0589a23
以斷吾我慢， 是謂名梵志。 T 0589a24
若欲知法者， 三佛之所說； T 0589a25
至誠自歸彼， 最尊無有上。」
T 0589a26爾時，世尊告大迦葉曰：「汝可往為此梵志 T 0589a27婦，便現身，得免宿罪。」
是時，迦葉從佛受 T 0589a28教，往至梵志婦舍已，就座而坐。是時，彼婆 T 0589a29羅門婦便供辦餚饍種種飲食，以奉迦葉。
T 0589b01是時，迦葉即受食飲，欲度人故，而為彼 T 0589b02人說此達嚫：
T 0589b03
「祠祀火為上， 眾書頌為最； T 0589b04
王為人中尊， 眾流海為上。 T 0589b05
眾星月為首， 照明日為先； T 0589b06
四維及上下， 於諸方域境。 T 0589b07
天與世間人， 佛為最尊上； T 0589b08
欲求其福者， 當歸於三佛。」
T 0589b09是時，彼梵志婦聞此語已，即歡喜踊躍，不 T 0589b10能自勝，前白大迦葉曰：「唯願梵志恒受 T 0589b11我請，在此舍食。」
是時，大迦葉即受彼請，在 T 0589b12彼處受彼食。是時，婆羅門婦見迦葉食訖， T 0589b13更取一卑座，在迦葉前坐。是時，迦葉以次 T 0589b14與說微妙之法。所謂論者：施論、戒論、生天之 T 0589b15論，欲為不淨，斷漏為上，出家為要。尊者大 T 0589b16迦葉已知彼梵志婦心開意解，甚懷歡喜。 T 0589b17諸佛所可常說法者，苦、習、盡、道。
是時，尊者 T 0589b18大迦葉悉為梵志婦說之時，梵志婦即於 T 0589b19座上諸塵垢盡，得法眼淨。猶如新淨白褻， T 0589b20無有塵垢，易染為色。時梵志婦亦復如是， T 0589b21即於座上得法眼淨，彼已得法、見法，分別 T 0589b22其法，無有狐疑，已逮無畏，自歸三尊：佛、法、 T 0589b23聖眾，受持五戒。是時，尊者大迦葉重為梵 T 0589b24志婦說微妙法已，即從坐起而去。
迦葉去 T 0589b25未久時，婦夫婿來至家。婆羅門見婦顏色 T 0589b26甚悅，非復常人。時，婆羅門即問其婦，婦即 T 0589b27以此因緣具向夫婿說之。時，婆羅門聞是 T 0589b28語已，便將其婦共詣精舍。往至世尊所，時， T 0589b29婆羅門與世尊共相問訊，在一面坐。婆羅 T 0589c01門婦頭面禮世尊足，在一面坐。時，婆羅門 T 0589c02白世尊曰：「向有婆羅門來至我家，今為所 T 0589c03在？」
爾時，尊者大迦葉去世尊不遠，結跏趺 T 0589c04坐，正身正意，思惟妙法。
爾時，世尊遙指示 T 0589c05大迦葉曰：「此是尊長婆羅門也。」
婆羅門曰：「云 T 0589c06何，瞿曇！沙門即是婆羅門耶？沙門與婆羅門 T 0589c07豈不異乎？」
世尊告曰：「欲言沙門者，即我身 T 0589c08是。所以然者，我即是沙門。諸有奉持沙門 T 0589c09戒律，我皆已得。如今欲論婆羅門者，亦我身 T 0589c10是。所以然者，我即是婆羅門也。諸過去婆 T 0589c11羅門，所持法行，吾已悉知。欲論沙門者，即 T 0589c12大迦葉是。所以然者，諸有沙門律，迦葉比 T 0589c13丘皆悉包攬。欲論婆羅門者，亦是迦葉比 T 0589c14丘。所以然者，諸有婆羅門奉持禁戒，迦葉 T 0589c15比丘皆悉了知。」
爾時，世尊便說此偈：
T 0589c16
「我不說梵志， 能知呪術者； T 0589c17
唱言生梵天， 此則不離縛。 T 0589c18
無縛無生趣， 能脫一切結； T 0589c19
不復稱天福， 即沙門梵志。」
T 0589c20爾時，婆羅門白世尊曰：「言結縛者，何等名 T 0589c21為結乎？」
世尊告曰：「欲愛是結，瞋恚是結， T 0589c22愚癡是結。如來者無此欲愛，永滅無餘，瞋 T 0589c23恚、愚癡亦復如是。如來無復此結。」
婆羅門 T 0589c24曰：「唯願世尊說深妙法，無復有此諸結縛 T 0589c25著。」
是時，世尊漸與彼婆羅門說微妙之論。 T 0589c26所謂論者：施論、戒論、生天之論，欲為不淨， T 0589c27斷漏為上，出家為要。爾時，世尊知彼婆羅 T 0589c28門心開意解，甚懷歡喜，古昔諸佛常所說法： T 0589c29苦、習、盡、道，爾時世尊盡為婆羅門說之。
時， T 0590a01婆羅門即於座上諸塵垢盡，得法眼淨。猶 T 0590a02如新淨白褻，無有塵垢，易染為色。時婆 T 0590a03羅門亦復如是，即於座上得法眼淨，彼已 T 0590a04得法、見法，分別其法，無有狐疑，已逮無 T 0590a05畏，自歸三尊：佛、法、聖眾，受持五戒，為如來 T 0590a06真子，無復退還。
爾時，彼婆羅門夫婦聞佛所 T 0590a07說，歡喜奉行。
T 0590a08 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying, together with a large number of bhikṣus, viz. five hundred persons altogether, in Rājagṛha, at Karaṇḍa’s Bamboo Grove. Then, in time, the Exalted One put on his outer robes, took up his alms-bowl and entered Rājagṛha to beg for his alms-food in a bazaar lane.
Now in that lane there was a brahmin lady who was about to prepare a meal. At that very time a brahmin passed through a gate. Seeing the Exalted One some distance away, he went to the latter’s whereabouts. ‘Do you ever see a real brāhmaṇa?’ he asked the Exalted One.
As Venerable Mahā-Kāśyapa was just leaving that lane, the Exalted One raised his hand and, pointing to Mahā-Kāśyapa, said, ‘That is a brāhmaṇa.’
Meanwhile the brahmin lady had approached the Tathāgata and gazed on his face without saying a single word while the Exalted One uttered the following verses:
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
The Arhat who has put an end to malign influences—
He is called a brāhmaṇa.
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
Since he has disentangled himself from all fetters (saṁyojana)—
He is called a brāhmaṇa.
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
Because of his having eradicated egotism and self-conceit (asmināna)—
He is called a brāhmaṇa.
‘If one wishes to know the Dharma,
The Teaching of the Perfectly Enlightened One,
One should with entire sincerity take refuge
In them being foremost and unsurpassed.’
Thereafter the Exalted One suggested to Mahā-Kāśyapa, ‘Please go for alms for the sake of that brahmin lady so that on this very life (tatraiva janmani) she may atone for previous wrongdoing (pūrvapāpa).’
According to the Buddha’s suggestion, Kāśyapa went to the brahmin lady’s home and sat down on a prepared seat. She cooked many kinds of rich and delicious food in order to offer it respectfully to Kāśyapa. He accepted the food and, with a view to saving sentient beings and for the sake of that lady, he referred to the blessings resulting from works of merit; then he uttered the following verses:
‘The fire in which oblations (huta) are offered is the best,
Of all that is written down (lipi) verses are foremost;
A king is the person of exalted rank amidst his subjects.
Among all bodies of water the ocean is unsurpassed,
Among all heavenly bodies the moon is chief, and
All sources of light outshines the sun.
‘At the intermediate points of the compass,
At the zenith and nadir, in all regions of the cardinal points,
In the heavens and in this world of mankind, the
Buddha is supreme. Whoever wishes to make merit may
Take refuge in this Perfectly Enlightened One (sambuddha).’
When the brahmin lady heard those words, she was so elated that she could not help jumping for joy. In front of Mahā-Kāśyapa she said: ‘I will earnestly devote myself (adhi-√muc) solely to becoming a real brāhmaṇa. Kindly accept my invitation always to collect alms-food in this house.’
Mahā-Kāśyapa readily consented. After some time, seeing that Kāśyapa had finished his meal, the brahmin lady fetched a humble seat and sat down in front of him. Now, by means of gradual instruction (anupūrvikā kathā) Kāśyapa set forth the Dharma with its subtleties (sūkṣma), namely by expatiating on liberality, morality, on being born in a heavenly world, on desire causing impurity (samala), on the destruction of the malign influences as being the best, and on the desirability on going forth into homelessness. When Venerable Mahā-Kāśyapa knew that her mind has become receptive and unhindered, exalted and serene, he taught the Dharma to her, as is all Buddhas’ wont, that is to say unsatisfactoriness, its origin, final cessation and the way leading to the final cessation of unsatisfactoriness. While Venerable Mahā-Kāśyapa was winding up his discourse on behalf of the brahmin lady, just there on her seat the immaculate Dharma-eye opened to her, ridding her of all impurities. The immaculate Dharma-eye opened to her then and there, just as a new, clean and spotless piece of felt dyes well without difficulties. As she had reached the Dharma, seen the Dharma, realised the Dharma, she was freed from doubts and won fearlessness. Of her own accord, she took refuge in the Three Most Important (agrya) Things, that is in the Buddha, Dharma and in the Community of the Noble Ones, and undertook to observe the Five Precepts. Venerable Mahā-Kāśyapa went on imparting to the brahmin lady the Dharma with its subtleties, and after that he rose from his seat and left.
Hardly had Kāśyapa gone when the lady’s husband returned home. The brahmin noticed that his wife’s complexion was unusually bright and out of the ordinary. So he asked her about this, and she gave the reasons for it, explaining everything to her husband. After listening to her words, the brahmin and his wife went to the monastery (vihāra, ārāma) where the Exalted One was staying. The brahmin and the Exalted One exchanged greetings (lit. praśna), and thereafter the former sat down at one side. The brahmin lady bowed down her head at the Exalted One’s feet and also sat down at one side.
‘The brāhmaṇa has been to my house,’ said the brahmin to the Exalted One, ‘now he must be here.’ Venerable Mahā-Kāśyapa had gone to a place not far from the Exalted One’s and was sitting there cross-legged, straightening body and mind and wisely reflecting upon the subtle Teaching. Pointing towards Mahā-Kāśyapa, the Exalted One said: ‘This Venerable is the brāhmaṇa par excellence.’
‘In what respect, Gautama,’ asked the brahmin, ‘is an ascetic a brāhmaṇa? Is an ascetic not different from a brāhmaṇa?’
‘If one wishes to speak of an ascetic,’ replied the Exalted One, ‘take myself , for example. Since I have been conscientiously following all the rules of moral conduct (śīla) pertaining to ascetic discipline (vinaya) which ascetics respectfully have to observe, I am an ascetic. If we now want to speak of a brāhmaṇa, take again myself, for example. As I have fully mastered in theory and practice the Dharma followed by all brāhmaṇas of the past, I am a brāhmaṇa. Take, for instance, Mahā-Kāśyapa. Bhikṣu Kāśyapa is an ascetic, because he makes the most of ascetic discipline in its entirety. Take again, for instance, Bhikṣu Kāśyapa. He is a brāhmaṇa, for he is a past master of all pious acts of austerity (vrata) and rules of moral conduct which brāhmaṇas respectfully observe.’
After these words the Exalted One uttered the following verses:
‘Him I do not call a brāhmaṇa who is an
Expert in sacrificial formulae (mantra);
His recitals may earn him a Brahmā heaven,
But such status does not free him from his fetters.
‘Only he who is fetter-free, not bound for a new form
Of existence, does realise ultimate emancipation (mokṣa).
He who does no more cling even to heavenly bliss
Is a true ascetic, a true brāhmaṇa.’
Then the brahmin asked the Exalted One: ‘Fetters being spoken of, what are these so-called fetters?’
‘Sensuous greed,’ replied the Exalted One, ‘is a fetter. Aversion or hatred is a fetter, and ignorance or delusion is a fetter. As for the Tathāgata, he is completely rid of sensuous greed, once and for all; and the same holds good of aversion, hatred, ignorance and delusion.’
‘If only the Exalted One would teach me his profound and subtle Dharma, requested the brahmin, so as to be no more in the grip of these fetters.’
Accordingly, the Exalted One gradually imparted to the brahmin his subtle Teaching, expatiating on liberality … on the desirability of going forth into homelessness. When the Exalted One knew that the brahmin’s mind had become receptive …, he taught him the Dharma as all Buddhas of the past were wont to do, that is to say unsatisfactoriness … While the Exalted One was winding up his discourse on behalf of the brahmin, just T 2,.590a there on his seat the immaculate Dharma-eye opened to him… As the brahmin had reached the Dharma, seen the Dharma, realised the Dharma, he was freed from doubts and won fearlessness. Of his own accord, he took refuge in the Three Most Important Things … and undertook to observe the Five Precepts. He had irreversibly become one of the Tathāgata’s true sons. Having heard the Buddha’s words, the brahmin lady’s husband was pleased and applied himself to practice.’
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật ở tại Ca-lan-đà trong Trúc viên, thành La-duyệt, cùng với năm trăm vị đại Tỳ-kheo.
Bấy giờ đã đến giờ Thế Tôn khóac y cầm bát vào thành La-duyệt, khất thực tại một ngõ hẻm. Lúc ấy tại ngõ hẻm kia có vợ một người bà-la-môn muốn đãi cơm cho bà-la-môn, bèn ra ngoài cửa. Từ xa, trông thấy Thế Tôn, liền đến chỗ Thế Tôn, bà hỏi Thế Tôn rằng:
“Ngài có thấy bà-la-môn nào không?”
Bấy giờ Tôn giả Đại Ca-diếp đã có mặt trước nơi đó. Thế Tôn liền đưa tay chỉ, bảo rằng:
“Đó là bà-la-môn.”
Người phụ nữ bà-la-môn nhìn chăm chăm vào mặt Như Lai, im lặng không nói.
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Người không dục, không nhuế,
Xả ngu, không có si;
Lậu tận A-la-hán,
Đó gọi là bà-la-môn.
Người không dục không nhuế,
Bỏ ngu, không có si;
Do bỏ tụ kết sử,
Đó gọi là bà-la-môn.
Người không dục, không nhuế,
Xả ngu, không có si;
Do đoạn mạn ngô, ngã,
Đó gọi là bà-la-môn.
Nếu ai muốn biết pháp,
Những gì Chánh giác nói;
Chí thành tự quy y,
Tối tôn không gì hơn.
Rồi Thế Tôn bảo Tôn già Đại Ca-diếp:
“Ông có thể đến người phụ nữ bà-la-môn, khiến thân hiện tại của bà thoát được tội cũ.” Ca-diếp vâng theo lời Phật, đi đến nhà người vợ bà-la-môn, ngồi vào chỗ ngồi. Lúc ấy, vợ Bà-la-môn kia liền bày biện các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ đề cúng dường Ca-diếp.
Ca-diếp nhận đồ ăn thức uống, vì muốn độ người cho nên nói cho bà nghe bài kệ này:
Tế tự, Lửa trên hết,
Các thư, tụng hơn hết;
Vua tôn quý giữa người,
Các dòng, biển là nhất.
Các sao, trăng đứng đầu,
Chiếu sáng, mặt trời trước;
Bốn bên, trên và dưới,
Ở các phương, cảnh vức,
Trời cùng người thế gian,
Phật là bậc tối thượng.
Ai muốn cầu phước kia,
Nên quy y Tam-phật.
Vợ bà-la-môn sau khi nghe những lời dạy, vui mừng hớn hở không tự làm chủ được, đến trước Đại Ca-diếp bạch:
“Nguyện xin bà-la-môn thường xuyên nhận lời mời của tôi đến thọ thực tại nhà này.”
Đại Ca-diếp liền nhận lời mời thọ thực tại nơi đó. Vợ bà-la-môn thấy Ca-diếp thọ thực xong, liền lấy một chiếc ghế thấp đặt ngồi trước Ca-diếp. Sau đó, Ca-diếp nói pháp vi diệu cho bà như luận về bố thí, trì giới, sanh thiên, dục là bất tịnh, đoạn tận lậu là trên hết, xuất gia là thiết yếu.
Khi Tôn giả Đại Ca-diếp đã biết tâm ý của vợ bà-la-môn kia đã được khai mở, lòng rất vui mừng, bèn nói cho vợ bà-la-môn nghe pháp mà chư Phật thường nói là khổ, tập, tận, đạo. Vợ bà-la-môn liền ngay trên chỗ ngồi mà các trần cấu đều sạch hết, được pháp nhãn tịnh. Giống như tấm lụa mới trắng tinh, không có bụi dơ, dễ bị nhuộm màu; vợ bà-la-môn cũng như vậy, ngay ở trên chỗ ngồi mà được pháp nhãn tịnh. Bà đã đắc pháp, thấy pháp, phân biệt pháp kia không còn hồ nghi, đã đắc vô uý, tự qui y ba ngôi Phật, Pháp, Thánh chúng, và thọ trì năm giới. Bấy giờ, Tôn giả Đại Ca-diếp vì vợ bà-la-môn thuyết pháp vi diệu lại lần nữa, rồi rời chỗ ngồi đứng dậy mà ra về.
Sau khi Ca-diếp đi chưa bao lâu, người chồng trở về đến nhà. Ông Bà-la-môn thấy nhan sắc vợ rất vui tươi, không còn như người thường. Bà-la-môn liền hỏi vợ mình. Người vợ đem nhân duyên này thuật lại đầy đủ cho chồng. Sau khi Bà-la-môn nghe những lời này xong, liền dẫn vợ mình cùng đến tinh xá, đến chỗ Thế Tôn. Bà-la-môn cùng Thế Tôn chào hỏi rồi ngồi qua một bên. Vợ Bà-la-môn đảnh lễ sát chân Thế Tôn rồi, cũng ngồi qua một bên. Bà-la-môn bạch Thế Tôn rằng:
“Vừa rồi có ông Bà-la-môn đã đến nhà tôi, hiện ở đâu?”
Khi ấy Tôn giả Đại Ca-diếp hiện đang ngồi kiết già cách Thế Tôn không xa, chánh thân, chánh ý, đang tư duy pháp vi diệu.
Thế Tôn từ xa chỉ Đại Ca-diếp bảo:
“Đó là Tôn trưởng Bà-la-môn.”
Bà-la-môn nói:
“Thế nào Cù-đàm, Sa-môn tức Bà-la-môn chăng? Sa-môn cùng Bà-la-môn há không khác chăng?”
Thế Tôn bảo:
“Muốn nói Sa-môn thì chính thân Ta. Vì sao vậy? Ta tức là Bà-la-môn. Những giới luật gì mà các Sa-môn phụng trì, Ta đều đã đắc. Vậy nay muốn luận về Bà-la-môn, thì cũng chính là thân Ta. Vì sao vậy? Ta tức là Bà-la-môn. Các Bà-la-môn quá khứ, đã trì những pháp hạnh nào, Ta cũng đã biết hết.
“Muốn luận về Sa-môn, thì chính là Đại Ca-diếp. Vì sao vậy? Những luật gì của các Sa-môn, Tỳ-kheo Ca-diếp đều bao gồm cả. Muốn luận về Bà-la-môn, thì cũng chính là Tỳ-kheo Ca-diếp. Vì sao vậy? Những cấm giới gì mà các Bà-la-môn phụng trì, Tỳ-kheo Ca-diếp đều biết rõ hết.”
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:
Ta không nói bà-la-môn,
Người rành biết chú thuật;
Nói rằng sinh Phạm thiên,
Đây vẫn chưa lìa trói.
Không trói, không đường sinh,
Hay thoát tất cả kết;
Không còn nói phước trời,
Tức Sa-môn bà-la-môn.
Bấy giờ, bà-la-môn bạch Thế Tôn:
“Nói kết phược, những gì gọi là kết?”
Thế Tôn bảo:
“Dục ái là kết. Sân nhuế là kết. Ngu si là kết. Như Lai không dục ái này, vĩnh viễn đã diệt tận không còn. Sân nhuế, ngu si cũng lại như vậy. Như Lai không còn kết này.”
Bà-la-môn thưa:
“Nguyện xin Thế Tôn thuyết pháp thâm diệu về sự không còn các kết phược này.”
Bấy giờ, Thế Tôn lần lượt nói các đề tài vi diệu cho Bà-la-môn kia; đó luận về thí, luận về giới, luận về sanh thiên; dục là bất tịnh, đoạn tận lậu là trên hết, xuất gia là thiết yếu.
Khi Thế Tôn biết tâm ý Bà-la-môn kia đã khai mở, trong lòng rất hoan hỷ, bèn nói cho bà-lôn-môn pháp mà chư Phật thời xa xưa đã thuyết: Khổ, tập, tận, đạo. Tức thì, bà-la-môn ngay trên chỗ ngồi mà dứt sạch các trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh. Giống như tấm lua mớit trắng tinh, không có bụi dơ, dễ nhuộm màu; bà-la-môn cũng như vậy, ngay trên chỗ ngồi mà đắc pháp nhãn tịnh. Ông đã đắc pháp, thấy pháp, phân biệt pháp kia không còn hồ nghi, đã được vô uý rồi, tự quy y tam tôn: Phật, Pháp, Thánh chúng, thọ trì ngũ giới, là đệ tử chơn thật Như Lai, không còn thối thất nữa.
Vợ chồng bà-la-môn kia sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying, together with a large number of bhikṣus, viz. five hundred persons altogether, in Rājagṛha, at Karaṇḍa’s Bamboo Grove. Then, in time, the Exalted One put on his outer robes, took up his alms-bowl and entered Rājagṛha to beg for his alms-food in a bazaar lane.
Now in that lane there was a brahmin lady who was about to prepare a meal. At that very time a brahmin passed through a gate. Seeing the Exalted One some distance away, he went to the latter’s whereabouts. ‘Do you ever see a real brāhmaṇa?’ he asked the Exalted One.
As Venerable Mahā-Kāśyapa was just leaving that lane, the Exalted One raised his hand and, pointing to Mahā-Kāśyapa, said, ‘That is a brāhmaṇa.’
Meanwhile the brahmin lady had approached the Tathāgata and gazed on his face without saying a single word while the Exalted One uttered the following verses:
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
The Arhat who has put an end to malign influences—
He is called a brāhmaṇa.
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
Since he has disentangled himself from all fetters (saṁyojana)—
He is called a brāhmaṇa.
‘He who is free from desire and hatred,
Who has overcome ignorance and delusion,
Because of his having eradicated egotism and self-conceit (asmināna)—
He is called a brāhmaṇa.
‘If one wishes to know the Dharma,
The Teaching of the Perfectly Enlightened One,
One should with entire sincerity take refuge
In them being foremost and unsurpassed.’
Thereafter the Exalted One suggested to Mahā-Kāśyapa, ‘Please go for alms for the sake of that brahmin lady so that on this very life (tatraiva janmani) she may atone for previous wrongdoing (pūrvapāpa).’
According to the Buddha’s suggestion, Kāśyapa went to the brahmin lady’s home and sat down on a prepared seat. She cooked many kinds of rich and delicious food in order to offer it respectfully to Kāśyapa. He accepted the food and, with a view to saving sentient beings and for the sake of that lady, he referred to the blessings resulting from works of merit; then he uttered the following verses:
‘The fire in which oblations (huta) are offered is the best,
Of all that is written down (lipi) verses are foremost;
A king is the person of exalted rank amidst his subjects.
Among all bodies of water the ocean is unsurpassed,
Among all heavenly bodies the moon is chief, and
All sources of light outshines the sun.
‘At the intermediate points of the compass,
At the zenith and nadir, in all regions of the cardinal points,
In the heavens and in this world of mankind, the
Buddha is supreme. Whoever wishes to make merit may
Take refuge in this Perfectly Enlightened One (sambuddha).’
When the brahmin lady heard those words, she was so elated that she could not help jumping for joy. In front of Mahā-Kāśyapa she said: ‘I will earnestly devote myself (adhi-√muc) solely to becoming a real brāhmaṇa. Kindly accept my invitation always to collect alms-food in this house.’
Mahā-Kāśyapa readily consented. After some time, seeing that Kāśyapa had finished his meal, the brahmin lady fetched a humble seat and sat down in front of him. Now, by means of gradual instruction (anupūrvikā kathā) Kāśyapa set forth the Dharma with its subtleties (sūkṣma), namely by expatiating on liberality, morality, on being born in a heavenly world, on desire causing impurity (samala), on the destruction of the malign influences as being the best, and on the desirability on going forth into homelessness. When Venerable Mahā-Kāśyapa knew that her mind has become receptive and unhindered, exalted and serene, he taught the Dharma to her, as is all Buddhas’ wont, that is to say unsatisfactoriness, its origin, final cessation and the way leading to the final cessation of unsatisfactoriness. While Venerable Mahā-Kāśyapa was winding up his discourse on behalf of the brahmin lady, just there on her seat the immaculate Dharma-eye opened to her, ridding her of all impurities. The immaculate Dharma-eye opened to her then and there, just as a new, clean and spotless piece of felt dyes well without difficulties. As she had reached the Dharma, seen the Dharma, realised the Dharma, she was freed from doubts and won fearlessness. Of her own accord, she took refuge in the Three Most Important (agrya) Things, that is in the Buddha, Dharma and in the Community of the Noble Ones, and undertook to observe the Five Precepts. Venerable Mahā-Kāśyapa went on imparting to the brahmin lady the Dharma with its subtleties, and after that he rose from his seat and left.
Hardly had Kāśyapa gone when the lady’s husband returned home. The brahmin noticed that his wife’s complexion was unusually bright and out of the ordinary. So he asked her about this, and she gave the reasons for it, explaining everything to her husband. After listening to her words, the brahmin and his wife went to the monastery (vihāra, ārāma) where the Exalted One was staying. The brahmin and the Exalted One exchanged greetings (lit. praśna), and thereafter the former sat down at one side. The brahmin lady bowed down her head at the Exalted One’s feet and also sat down at one side.
‘The brāhmaṇa has been to my house,’ said the brahmin to the Exalted One, ‘now he must be here.’ Venerable Mahā-Kāśyapa had gone to a place not far from the Exalted One’s and was sitting there cross-legged, straightening body and mind and wisely reflecting upon the subtle Teaching. Pointing towards Mahā-Kāśyapa, the Exalted One said: ‘This Venerable is the brāhmaṇa par excellence.’
‘In what respect, Gautama,’ asked the brahmin, ‘is an ascetic a brāhmaṇa? Is an ascetic not different from a brāhmaṇa?’
‘If one wishes to speak of an ascetic,’ replied the Exalted One, ‘take myself , for example. Since I have been conscientiously following all the rules of moral conduct (śīla) pertaining to ascetic discipline (vinaya) which ascetics respectfully have to observe, I am an ascetic. If we now want to speak of a brāhmaṇa, take again myself, for example. As I have fully mastered in theory and practice the Dharma followed by all brāhmaṇas of the past, I am a brāhmaṇa. Take, for instance, Mahā-Kāśyapa. Bhikṣu Kāśyapa is an ascetic, because he makes the most of ascetic discipline in its entirety. Take again, for instance, Bhikṣu Kāśyapa. He is a brāhmaṇa, for he is a past master of all pious acts of austerity (vrata) and rules of moral conduct which brāhmaṇas respectfully observe.’
After these words the Exalted One uttered the following verses:
‘Him I do not call a brāhmaṇa who is an
Expert in sacrificial formulae (mantra);
His recitals may earn him a Brahmā heaven,
But such status does not free him from his fetters.
‘Only he who is fetter-free, not bound for a new form
Of existence, does realise ultimate emancipation (mokṣa).
He who does no more cling even to heavenly bliss
Is a true ascetic, a true brāhmaṇa.’
Then the brahmin asked the Exalted One: ‘Fetters being spoken of, what are these so-called fetters?’
‘Sensuous greed,’ replied the Exalted One, ‘is a fetter. Aversion or hatred is a fetter, and ignorance or delusion is a fetter. As for the Tathāgata, he is completely rid of sensuous greed, once and for all; and the same holds good of aversion, hatred, ignorance and delusion.’
‘If only the Exalted One would teach me his profound and subtle Dharma, requested the brahmin, so as to be no more in the grip of these fetters.’
Accordingly, the Exalted One gradually imparted to the brahmin his subtle Teaching, expatiating on liberality … on the desirability of going forth into homelessness. When the Exalted One knew that the brahmin’s mind had become receptive …, he taught him the Dharma as all Buddhas of the past were wont to do, that is to say unsatisfactoriness … While the Exalted One was winding up his discourse on behalf of the brahmin, just T 2,.590a there on his seat the immaculate Dharma-eye opened to him… As the brahmin had reached the Dharma, seen the Dharma, realised the Dharma, he was freed from doubts and won fearlessness. Of his own accord, he took refuge in the Three Most Important Things … and undertook to observe the Five Precepts. He had irreversibly become one of the Tathāgata’s true sons. Having heard the Buddha’s words, the brahmin lady’s husband was pleased and applied himself to practice.’