Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật ở tại Ca-lan-đà, trong Trúc viên, thành La-duyệt, cùng với năm trăm vị đại Tỳ-kheo.
Bấy giờ, vua A-xà-thế có con voi tên Na-la-kỳ-lê rất là hung dữ, bạo ngược, dũng mãnh, thường đánh bại kẻ địch bên ngoài. Nhờ sức voi này mà khiến không đâu không phục một nước Ma-kiệt.
Rồi một lúc, Đề-bà-đạt-đâu đi đến chỗ vua A-xà-thế, nói như vầy:
“Đại vương, nên biết, hiện tại con voi hung dữ này có khả năng hàng phục các kẻ thù. Nên dùng rượu mạnh cho voi này uống say. Sáng mai Sa-môn Cù-đàm ắt sẽ vào thành khất thực, hãy thả voi say này dẫm đạp chết ông ta!”
Vua A-xà-thế nghe lời xúi của Đề-bà-đạt-đâu, ra lệnh trong nước: ‘Sáng sớm ngày mai sẽ thả voi say, cấm không cho người dân đi lại nơi các ngã đường trong thành.’
Rồi Đề-bà-đạt-đâu nói với A-xà-thế rằng:
“Nếu Sa-môn Cù-đàm kia có nhất thiết trí biết việc tương lai, thì ngày mai ắt sẽ không vào thành khất thực.”
Vua A-xà-thế nói:
“Như lời Tôn giả dạy, nếu có nhứt thiết trí thì sáng sớm ngày mai ông ấy sẽ không vào thành khất thực.”
Bấy giờ, nam nữ lớn nhỏ trong thành đều phụng sự Phật, nghe vua A-xà-thế sớm mai sẽ thả voi say hại Như Lai. Nghe xong mọi người đều trong lòng buồn lo, liền đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, bạch Thế Tôn:
“Sáng sớm ngày mai xin Thế Tôn chớ vào thành nữa. Vì sao vậy? Vua A-xà-thế hôm nay có ra lệnh, bắt mọi người dân trong thành, ngày mai chớ đi lại nơi các ngã đường, ta muốn thả voi say hại Sa-môn Cù-đàm. Nếu Sa-môn Cù-đàm có nhứt thiết trí, thì sáng sớm ngày mai sẽ không vào thành khất thực. Nguyện xin Thế Tôn chớ vào thành nữa! Nếu Như Lai mà bỗng dưng bị hại thì người thế gian sẽ mất con mắt, không còn ai cứu giúp.”
Thế Tôn bảo:
“Thôi! Thôi! Các Ưu-bà-tắc chớ ôm lòng sầu não. Vì sao vậy? Thân của Như Lai không phải là thân thế tục, nên không bị người khác hại được. Không bao giờ có việc này. Các Ưu-bà-tắc, nên biết, đất Diêm-phù, Đông Tây rộng bảy nghìn do tuần, Nam Bắc dài hai mươi mốt nghìn do tuần. Cù-da-ni ngang rộng tám nghìn do tuần như nửa hình mặt trăng. Phất-vu-đãi ngang rộng chín nghìn do tuần đất đai vuông vức. Uất-đơn-việt ngang rộng mười nghìn do tuần đất dai tròn như mặt trăng đầy. Ví như voi say đầy khắp trong bốn thiên hạ này, giống như lúa mè, rừng rậm; số như vậy, cũng không thể nào đụng đến mảy may sợi lông của Như Lai, huống chi là hại được Như Lai. Không bao giờ có việc này. Ngoài bốn thiên hạ ra, dù có cả nghìn thiên hạ, nghìn mặt trời, mặt trăng, nghìn núi Tu-di, nghìn nước bốn biển, nghìn Diêm-phù-đề, nghìn Cù-da-ni, nghìn Phất-vu-đãi, nghìn Uất-đơn-việt, nghìn Tứ thiên vương, nghìn Tam thập tam thiên, nghìn Đâu-suất thiên, nghìn Diệm thiên, nghìn Hóa tự tại thiên, nghìn Tha háo tự tại thiên, đó gọi là nghìn thế giới. Cho đến hai nghìn thế giới, đó gọi là trung thiên thế giới. Cho đến ba nghìn thế giới, đó gọi là tam thiên đại thiên thế giới. Trong đó đầy khắp long vương Y-la-bát còn không thể động một sợi lông của Như Lai, huống lại là voi này muốn hại Như Lai được sao? không bao giờ có trường hợp đó. Vì sao vậy? Thần lực của Như Lai là bất khả tư nghì. Như Lai xuất hiện ở đời, vĩnh viễn không thể bị người đả thương được. Các ngươi hãy trở về nhà mình. Như Lai tự biết việc gì sẽ xảy ra.”
Bấy giờ, Thế Tôn đã vì bốn bộ chúng thuyết pháp vi diệu rộng rãi. Các Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-tư sau khi nghe chánh pháp rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Pật, thối lui ra về.
Sáng sớm hôm đó, Thế Tôn đắp y, ôm bát tính vào thành La-duyệt khất thực. Khi ấy thiên vương Đề-đầu-lại-tra dẫn Càn-thát-bà v.v… từ phương Đông đến theo hầu Thế Tôn. Lại có Tỳ-lưu-lặc vương dẫn chúng Câu-bàn-trà, từ phương Nam đến theo hầu Như Lai. Phương Tây Thiên vương Tỳ-lưu-lặc-xoa dẫn các chúng Rồng theo hầu Như Lai. Phương Bắc Thiên vương Câu-tỳ-la dẫn chúng quỷ La-sát theo hầu Như Lai. Lại có Thích Đề-hoàn Nhân dẫn nghìn vạn chúng các chư thiên biến mất từ trời Đâu-suất mà hiện đến chỗ Thế Tôn. Lại có Phạm thiên vương dẫn nghìn vạn chúng các Phạm thiên từ trên Phạm thiên đến chỗ Thế Tôn. Lại có Thích Phạm, Tứ thiên vương cùng nhị thập bát thiên, đại quỷ thần vương, cùng bảo nhau: “Hôm nay chúng ta phải xem hai thần voi và rồng đấu với nhau. Ai là người thắng, kẻ bại?”
Lúc này bốn bộ chúng thành La-duyệt, từ xa trông thấy Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo vào thành khất thực, mọi người dân trong thành đều cất tiếng kêu la. Vua A-xà-thế lại nghe những tiếng này, hỏi tả hữu:
“Đây là những âm vang gì mà lọt thấu nơi này?”
Thị thần đáp:
“Đây là những âm thanh phát xuất từ Nhân dân khi thấy Như Lai vào thành khất thực.”
A-xà-thế nói:
“Sa-môn Cù-đàm cũng không có Thánh đạo, không biết tâm người, rồi sẽ kinh nghiệm việc gì sẽ xảy ra.”
Vua A-xà-thế liền bảo tượng sư:
“Ngươi hãy mau đem rượu mạnh cho voi uống, cột kiếm bén vào vòi, và lập tức thả cho nó chạy.”
Bấy giờ Thế Tôn dẫn các Tỳ-kheo đến cửa thành, vừa cất chân vào cửa, khi ấy trời đất chấn động mạnh, các chư thiên tôn thần ở giữa hư không rải xuống các loại hoa. Tức thì, năm trăm Tỳ-kheo thấy voi say đến, mọi người đều bỏ chạy, không biết theo hướng nào! Lúc đó voi hung dữ kia thấy Như Lai từ xa, nó liền chạy đến. Thấy voi say đến, thị giả A-nan sau Thế Tôn lòng không an, bạch Thế Tôn:
“Voi này dữ quá! Coi chừng bị hại! Hãy tránh xa nó!”
Thế Tôn bảo:
“A-nan, chớ sợ! Nay Ta sẽ dùng thần lực hàng phục voi này.”
Như Lai quan sát voi hung bạo với khoảng cách không gần cũng không xa, liền hóa ra các sư tử vương ở hai bên, và phía sau voi kia là một hầm lửa lớn. Lúc này voi dữ kia thấy hai bên là sư tử vương cùng thấy hầm lửa, liền té vãi phân tiểu, không biết chạy đi đâu, nó cứ nhằm phía trước hướng Như Lai mà chạy đến.
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Ngươi chớ làm hại Rồng.
Rồng hiện rất khó gặp.
Do ngươi không hại Rồng,
Mà được sinh chỗ thiện.
“Lúc ấy voi hung bạo nghe Thế Tôn nói kệ này, như bị lửa đốt, liền tự gỡ kiếm hướng về Như Lai, quỳ hai gối phủ phục sát đất, lấy vòi liếm chân Như Lai. Bấy giơ, Thế Tôn đưa tay phải duỗi thẳng, sờ vào đầu voi, mà nói kệ:
Sân nhuế sinh địa ngục,
Cũng sinh thân rắn rít.
Cho nên phải trừ sân,
Chớ thọ thân này lại.
Lúc đó các vị Thiên thần ở giữa hư không dùng hàng trăm nghìn loài hoa tung rãi trên Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn nói pháp vi diệu cho bốn bộ chúng trời, rồng, quỷ, thần. Hơn sáu vạn nam nữ, sau khi thấy Phật hàng phục voi, mọi trần cấu đều dứt sạch, đắc pháp nhãn tịnh; và tám vạn Thiên Nhân cũng đắc pháp nhãn tịnh. Lúc đó tự trong thân voi say kia gió đao nổi dậy, thân hoại mạng chung, sinh về cung Tứ thiên vương.
Các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, các Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, cùng thiên, long, quỷ, thần, sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在羅閱城迦蘭陀竹園 T 0590a09所，與大比丘眾五百人俱。
爾時，王阿闍世 T 0590a10有象，名那羅祇梨，極為兇弊暴虐，勇健能 T 0590a11降外怨，緣彼象力，使摩竭一國，無不靡 T 0590a12伏。
爾時，提婆達兜便往至王阿闍世所。到 T 0590a13已，而作是說：「大王當知，今此象惡，能降伏 T 0590a14眾怨，可以醇酒，飲彼象醉。清旦，沙門瞿 T 0590a15曇必來入城乞食，當放此醉象，蹋蹈殺之。」
T 0590a16時，王阿闍世聞提婆達兜教，即告令國中：「明 T 0590a17日清旦，當放醉象，勿令人民在里巷遊行。」
T 0590a18是時，提婆達兜告王阿闍世曰：「若彼沙門瞿 T 0590a19曇有一切智，知當來事者，明日必不入城 T 0590a20乞食。」
王阿闍世曰：「亦如尊教，設有一切智 T 0590a21者，明日清旦不入城乞食。」
爾時，羅閱城內男 T 0590a22女大小事佛之者，聞王阿闍世清旦當放 T 0590a23醉象害於如來，聞已，各懷愁憂，便往至世 T 0590a24尊所，頭面禮足，在一面住，白世尊曰：「明日 T 0590a25清旦，願世尊勿復入城！所以然者，王阿闍 T 0590a26世今有教令，勅語城內人民之類：『明日勿 T 0590a27復在里巷行來，吾欲放醉象，害沙門瞿曇。 T 0590a28設沙門有一切智，明日清旦不入城乞食。』 T 0590a29唯願世尊勿復入城，傷害如來，世人喪 T 0590b01目，無復救護。」
世尊告曰：「止！止！諸優婆塞！勿 T 0590b02懷愁惱。所以然者，如來之身非俗數身，然 T 0590b03不為他人所害，終無此事。諸優婆塞當 T 0590b04知，閻浮里地東西廣七千由旬，南北長二十 T 0590b05一千由旬；瞿耶尼縱廣八千由旬，如半月 T 0590b06形；弗于逮縱廣九千由旬，土地方正；欝單 T 0590b07越縱廣十千由旬，土地圓如滿月。正使此四 T 0590b08天下醉象滿其中，如似稻、麻、叢林，其數如 T 0590b09是，猶不能得動如來毫毛，況復得害於 T 0590b10如來？終無此事！
「則捨四天下，復有如千天 T 0590b11下、千日月、千須彌山、千四海水、千閻浮提、 T 0590b12千瞿耶尼、千弗于逮、千欝單越、千四天 T 0590b13王、千三十三天、千兜術天、千豔天、千化 T 0590b14自在天、千他化自在天，此名千世界；乃至 T 0590b15二千世界，此名中千世界；乃至三千世界， T 0590b16此名三千大千世界；滿其中伊羅鉢龍王， T 0590b17猶不能動如來一毛，況復此象欲害如來 T 0590b18哉？終無是處。所以然者，如來神力不可思 T 0590b19議，如來出世，終不為人所傷害也。汝等各 T 0590b20歸所在，如來自當知此變趣。」爾時，世尊與 T 0590b21四部眾廣為說微妙之法。時，優婆塞、優婆斯 T 0590b22聞正法已，各從坐起，頭面禮足，便退而去。
T 0590b23爾時，世尊清旦著衣持鉢，欲入羅閱城乞 T 0590b24食。是時，提頭賴吒天王將乾沓惒等，從東 T 0590b25方來，侍從世尊。是時，毘留勒王將拘槃 T 0590b26茶眾，侍從如來。西方毘留波叉將諸龍 T 0590b27眾，侍從如來。北方天王拘毘羅將羅剎鬼 T 0590b28眾，侍從如來。是時，釋提桓因將諸天人數千 T 0590b29萬眾，從兜術天沒，來至世尊所，時，梵天王 T 0590c01將諸梵天數千萬眾，從梵天上來至世尊 T 0590c02所。釋、梵、四天王及二十八天，大鬼神王各各 T 0590c03相謂言：「我等今日當觀二神，龍象共鬪，誰 T 0590c04者勝負？」
時，羅閱城四部之眾遙見世尊將諸 T 0590c05比丘入城乞食，時城內人民皆舉聲喚曰。 T 0590c06王阿闍世復聞此聲，問左右曰：「此是何等 T 0590c07聲響，乃徹此間？」
侍臣對曰：「此是如來入城 T 0590c08乞食，人民見已，故有此聲。」
阿闍世曰：「沙門 T 0590c09瞿曇亦無聖道，不知人心來變之驗。」王阿 T 0590c10闍世即勅象師：「汝速將象飲以醇酒，鼻帶 T 0590c11利劍，即放使走。」
爾時，世尊將諸比丘詣城 T 0590c12門，適舉足入門。時，天地大動，諸神尊天在 T 0590c13虛空中散種種之華。時，五百比丘見醉象 T 0590c14來，各各馳走，莫知所如。時，彼暴象遙見如 T 0590c15來，便走趣向。侍者阿難見醉象來，在世尊 T 0590c16後，不自安處，白世尊曰：「此象暴惡，將恐相 T 0590c17害，宜可遠之。」
世尊告曰：「勿懼！阿難！吾今 T 0590c18當以如來神手降伏此象。」
如來觀察暴象 T 0590c19不近不遠，便化左右作諸師子王，於彼象 T 0590c20後作大火坑。時，彼暴象見左右師子王及 T 0590c21見火坑，即失尿放糞，無走突處，便前進 T 0590c22向如來。爾時，世尊便說此偈：
T 0590c23
「汝莫害於龍， 龍現甚難遇， T 0590c24
不由害龍已， 而得生善處。」
T 0590c25爾時，暴象聞世尊說此偈，如被火燃，即自 T 0590c26解劍，向如來跪雙膝，投地以鼻舐如來足。 T 0590c27時，世尊伸右手摩象頭，而作是說：
T 0590c28
「瞋恚生地獄， 亦作蛇蚖形； T 0590c29
是故當捨恚， 更莫受此身。」
T 0591a01爾時，神尊諸天在虛空中，以若干百千種 T 0591a02花散如來上。是時，世尊與四部之眾、天、龍、 T 0591a03鬼神說微妙法。爾時，見降象男女六萬餘 T 0591a04人諸塵垢盡，得法眼淨，八萬天人亦得法眼 T 0591a05淨。時，彼醉象身中刀風起，身壞命終，生四天 T 0591a06王宮。
爾時，比丘、比丘尼，諸優婆塞、優婆夷， T 0591a07及天、龍、鬼神，聞世尊所說，歡喜奉行。
T 0591a08 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying, together with a large number of bhikṣus, viz. five hundred persons altogether, in Rājagṛha, at Karaṇḍa’s Bamboo Grove.
At that time, King Ajātaśatru had an elephant named Nālāgiri that was extremely wicked and violent, impetuous and strong, but also capable of calming down immediately after having become enraged. Due to the strength of this elephant, Magadha was the only country that did not suffer the humiliation of a defeat.
Now Devadatta approached King Ajātaśatru in whose presence he said: ‘I should like to bring to His Majesty’s notice that these days that wicked elephant is capable, however, of calming down immediately after having become enraged. It would be advisable to give that animal strong wine to drink so as to get it drunk. In the quiet of dawn the śramaṇa Gautama will surely enter the city to beg for alms-food. At that time this intoxicated elephant should be released in order to let it trample the śramaṇa to death.’
No sooner had King Ajātaśatru heard what Devadatta had to say than he issued the order in the country that on the following morning at dawn, since an intoxicated elephant had to be released, the public were prohibited from being on the move in the streets. Devadatta further said to King Ajātaśatru: ‘Should the śramaṇa Gautama be omniscient, he ought to foresee what is going to happen, and tomorrow he would certainly not enter the city to beg for alms-food.’
‘Just according to your Reverence’s bidding,’ said King Ajātaśatru, ‘should he be an omniscient one, tomorrow at dawn he will not enter the city to beg for alms-food.’
When the faithful laymen and laywomen of Rājagṛha, the Buddha’s major and minor devotees, heard that King Ajātaśatru had ordered an intoxicated elephant to be released at dawn to attack the Tathāgata, everybody was extremely sad and concerned. They went to the Exalted One’s whereabouts, bowed down their heads at his feet and, standing at one side, entreated him: ‘We beseech the Exalted One not to enter the city tomorrow at dawn because King Ajātaśatru has just issued the order prohibiting the citizens from all walks of life tomorrow from being on the move in the streets. The king has said: “We desire an intoxicated elephant to be released in order to harm the śramaṇa Gautama. Should the śramaṇa be omniscient, tomorrow at dawn he will not … beg for alms-food.” If only the Exalted One would not enter the city. Were the Tathāgata to be attacked and lethally wounded, mankind would lose its “Eye”, it would be bereft of its refuge (paritrāṇa).’
In response, the Exalted One said: ‘Please calm down, devotees. Do not worry, do not be sad. Since the Tathāgata’s body is not reckoned an ordinary body, it is not subject to other people’s violence; and not only that, O devotees. One should know that Jambudvīpa, from the east to the west, is seven thousand yojanas in width, and from the south to the north twenty-one thousand yojanas in length. Aparagodānīya, being shaped like a half moon, is eight thousand yojanas in length. Pūrvavideha is a continent that has the shape of a square and is nine thousand yojanas in length. Uttarakuru, ten thousand yojanas in length, is a round continent resembling the full moon. If these four continents were teeming with intoxicated elephants—as numerous as grains of rice in rice fields or jute from thickets of tropical plants—this would not even cause horripilation (romaharṣaṇa) with the Tathāgata, let alone fear of violence against him. But not only that. Leave the four continents out of account. Likewise, there are a thousand continents, a thousand suns and moons, a thousand Mount Sumerus, a thousand fourfold oceans, a thousand Jambudvīpas, Aparagodānīyas, Pūrvavidehas and Uttarakus, a thousand heavens inhabited by the retinues of the four world-guardians (cāturmahārājika), a thousand heavens of the Trāyastriṁśa gods, of the Tuṣita gods, Yāma gods, Nirmāṇarati gods and of the Paranirmitavaśavartin gods. Finally, there is the so-called world-system (lokadhātu) consisting of a thousand worlds, then that of two thousand worlds, the world-system called Sāhasra-madhyama-lokadhātu, the world-system consisting of three thousand worlds and, lastly, the world-system called Trisāhasra-mahāsāhasra-lokadhātu. Even if this whole universe were teeming with royal elephants like Airāvaṇa, this would not indeed cause horripilation with the Tathāgata, let alone fear of those elephants’ inclination to harm the Tathāgata. But not only that. As the Tathāgata’s supernormal powers (ṛddhi) are inconceivable (acintya), the Tathāgata’s appearance in the world does not come to an end because of any violence or harm caused to him by anybody. All of you please return home. It behoves the Tathāgata to know by himself when to go the way of all flesh (parināma).’
Then, at length, the Exalted One taught the subtle Teaching to the four assemblies (parisā, parṣad). After listening to the instructions, all upāsakas and upāsikās rose, bowed down their heads at the Exalted One’s feet and went back home.
The next morning in the quiet of dawn, the Exalted One put on his outer robes and took up his alms-bowl. When he was about to enter Rājagṛha to beg for alms-food, the world-guardian Dhṛtarāṣṭra, heading his retinue of gandharvas, came from the east to accompany the Exalted One. At the same time, the world-guardian Virūḍhaka, heading his kumbhāṇḍas, came from the south to accompany the Exalted One. The world-guardian of the west, Virūpākṣa, heading his retinue of nāgas, also came to accompany the Exalted One, and likewise the world-guardian of the north, Kubera (Vaiśravaṇa), heading many demons (rākṣasa) and ogres (piśāca). Simultaneously, Śakra, the chief of gods, leading ten million devas, disappeared from the Trāyastriṁśa heaven and went to the Exalted One’s whereabouts. So also did Brahmā, leading ten million brahmakāyika gods, after leaving the celestial palaces. Śakra, Brahmā, the four world-guardians, all inhabitants of the twenty-eight heavens and the terrifying ogre-kings—all of them said to each other: ‘Today we must see two supernormal beings, the Nāga and the elephant, who are going to compete with each other. Which will win, which will lose?’
When the four assemblies of Rājagṛha saw the Exalted One some distance away enter the city to beg for alms-food and being followed by many bhikṣus, they and all other citizens raised their voices and shouted their concern.
On hearing the shouting, King Ajātaśatru asked the attendants to his left and right: ‘What is all this penetrating din about?’
‘That is the Tathāgata entering the city to beg for alms-food,’ replied his attendants. ‘Seeing him, the people are making this noise.’
‘The śramaṇa Gautama,’ said Ajātaśatru, ‘is not a man of the Noble Path (āryamārga), for he does not know that people’s minds prove fickle.’ At once King Ajātaśatru gave his chief mahout the following order: ‘Quickly see to it that the elephant drinks strong wine and fasten a sharp, double-edged sword to its trunk; then let it loose.’
After reaching the city gate, while the Exalted One, followed by many bhikṣus, was just stepping into the gate, there occurred a big earthquake felt all over the world, and so many celestial beings together with the foremost gods were hovering in the air, scattering many kinds of flowers. When the bhikṣus, five hundred in number, saw the intoxicated elephant rush toward them, each of them took to his heels without really knowing where to run. On seeing the Tathāgata some distance away, that violent elephant hastened in his direction.
Standing close by the Exalted One and seeing the intoxicated elephant head towards them, Ānanda was so scared out of his wits that he stepped behind the Tathāgata. ‘That elephant,’ he warned the Exalted One, ‘is wicked and violent, impetuous and given to creating havoc. It must by all means be avoided.’
‘Do not be afraid, Ānanda,’ said the Exalted One, ‘I am going to tame that elephant through the Tathāgata’s supernormal power.’ At a distance neither too short nor too long, the Tathāgata fixed his eyes on the violent elephant and magically created to the elephant’s left and right majestic lions, and behind it a gigantic sea of fire. When the violent elephant saw those majestic lions to its left and right and the sea of fire, it could not help urinating and defecating and, all of a sudden, it stood still. Then, while it stepped forward, moving closer to the Tathāgata, the Exalted One uttered the following verses:
‘Do not hurt the Nāga, for it is extremely
Difficult to meet a Nāga who rarely appears in the world.
By refraining from hurting the Nāga
A good form of rebirth will be obtained.
After hearing these verses uttered by the Exalted One, the violent elephant itself undid the double-edged sword fastened to its trunk, just as though it was burnt by it being like fire. It knelt down in front of the Tathāgata, took with its trunk the dust off the Tathāgata’s feet and caressed them. The Exalted One stretched out his right arm and stroked the elephants’ forehead with his hand, addressing it with these verses:
‘Anger and hatred will bring about one’s hell
And also the shape of a snake-like creature.
Therefore one should give up hatred lest
One should end up in such a body like that of a snake.
T 591aNow so many celestial beings together with the foremost gods, hovering in the air, showered several hundred thousand kinds of flowers upon the Tathāgata who then set forth the subtle Teaching for the sake of the four assemblies, of those hosts of gods, nāgas and ogres. On seeing the elephant having become tame, to more than sixty thousand men and women and to eighty thousand gods the immaculate Dhamma-eye opened, ridding them of all impurities. At that time, in the intoxicated elephant’s body there arose winds cutting like a knife which brought about its death; it was reborn in the palace of the four world-guardians.
Having heard the Exalted One’s words, the bhikṣus, the bhikṣuṇīs, all upāsakas and upāsikās, gods, nāgas, and ogres were pleased and applied themselves to practice.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật ở tại Ca-lan-đà, trong Trúc viên, thành La-duyệt, cùng với năm trăm vị đại Tỳ-kheo.
Bấy giờ, vua A-xà-thế có con voi tên Na-la-kỳ-lê rất là hung dữ, bạo ngược, dũng mãnh, thường đánh bại kẻ địch bên ngoài. Nhờ sức voi này mà khiến không đâu không phục một nước Ma-kiệt.
Rồi một lúc, Đề-bà-đạt-đâu đi đến chỗ vua A-xà-thế, nói như vầy:
“Đại vương, nên biết, hiện tại con voi hung dữ này có khả năng hàng phục các kẻ thù. Nên dùng rượu mạnh cho voi này uống say. Sáng mai Sa-môn Cù-đàm ắt sẽ vào thành khất thực, hãy thả voi say này dẫm đạp chết ông ta!”
Vua A-xà-thế nghe lời xúi của Đề-bà-đạt-đâu, ra lệnh trong nước: ‘Sáng sớm ngày mai sẽ thả voi say, cấm không cho người dân đi lại nơi các ngã đường trong thành.’
Rồi Đề-bà-đạt-đâu nói với A-xà-thế rằng:
“Nếu Sa-môn Cù-đàm kia có nhất thiết trí biết việc tương lai, thì ngày mai ắt sẽ không vào thành khất thực.”
Vua A-xà-thế nói:
“Như lời Tôn giả dạy, nếu có nhứt thiết trí thì sáng sớm ngày mai ông ấy sẽ không vào thành khất thực.”
Bấy giờ, nam nữ lớn nhỏ trong thành đều phụng sự Phật, nghe vua A-xà-thế sớm mai sẽ thả voi say hại Như Lai. Nghe xong mọi người đều trong lòng buồn lo, liền đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, bạch Thế Tôn:
“Sáng sớm ngày mai xin Thế Tôn chớ vào thành nữa. Vì sao vậy? Vua A-xà-thế hôm nay có ra lệnh, bắt mọi người dân trong thành, ngày mai chớ đi lại nơi các ngã đường, ta muốn thả voi say hại Sa-môn Cù-đàm. Nếu Sa-môn Cù-đàm có nhứt thiết trí, thì sáng sớm ngày mai sẽ không vào thành khất thực. Nguyện xin Thế Tôn chớ vào thành nữa! Nếu Như Lai mà bỗng dưng bị hại thì người thế gian sẽ mất con mắt, không còn ai cứu giúp.”
Thế Tôn bảo:
“Thôi! Thôi! Các Ưu-bà-tắc chớ ôm lòng sầu não. Vì sao vậy? Thân của Như Lai không phải là thân thế tục, nên không bị người khác hại được. Không bao giờ có việc này. Các Ưu-bà-tắc, nên biết, đất Diêm-phù, Đông Tây rộng bảy nghìn do tuần, Nam Bắc dài hai mươi mốt nghìn do tuần. Cù-da-ni ngang rộng tám nghìn do tuần như nửa hình mặt trăng. Phất-vu-đãi ngang rộng chín nghìn do tuần đất đai vuông vức. Uất-đơn-việt ngang rộng mười nghìn do tuần đất dai tròn như mặt trăng đầy. Ví như voi say đầy khắp trong bốn thiên hạ này, giống như lúa mè, rừng rậm; số như vậy, cũng không thể nào đụng đến mảy may sợi lông của Như Lai, huống chi là hại được Như Lai. Không bao giờ có việc này. Ngoài bốn thiên hạ ra, dù có cả nghìn thiên hạ, nghìn mặt trời, mặt trăng, nghìn núi Tu-di, nghìn nước bốn biển, nghìn Diêm-phù-đề, nghìn Cù-da-ni, nghìn Phất-vu-đãi, nghìn Uất-đơn-việt, nghìn Tứ thiên vương, nghìn Tam thập tam thiên, nghìn Đâu-suất thiên, nghìn Diệm thiên, nghìn Hóa tự tại thiên, nghìn Tha háo tự tại thiên, đó gọi là nghìn thế giới. Cho đến hai nghìn thế giới, đó gọi là trung thiên thế giới. Cho đến ba nghìn thế giới, đó gọi là tam thiên đại thiên thế giới. Trong đó đầy khắp long vương Y-la-bát còn không thể động một sợi lông của Như Lai, huống lại là voi này muốn hại Như Lai được sao? không bao giờ có trường hợp đó. Vì sao vậy? Thần lực của Như Lai là bất khả tư nghì. Như Lai xuất hiện ở đời, vĩnh viễn không thể bị người đả thương được. Các ngươi hãy trở về nhà mình. Như Lai tự biết việc gì sẽ xảy ra.”
Bấy giờ, Thế Tôn đã vì bốn bộ chúng thuyết pháp vi diệu rộng rãi. Các Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-tư sau khi nghe chánh pháp rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Pật, thối lui ra về.
Sáng sớm hôm đó, Thế Tôn đắp y, ôm bát tính vào thành La-duyệt khất thực. Khi ấy thiên vương Đề-đầu-lại-tra dẫn Càn-thát-bà v.v… từ phương Đông đến theo hầu Thế Tôn. Lại có Tỳ-lưu-lặc vương dẫn chúng Câu-bàn-trà, từ phương Nam đến theo hầu Như Lai. Phương Tây Thiên vương Tỳ-lưu-lặc-xoa dẫn các chúng Rồng theo hầu Như Lai. Phương Bắc Thiên vương Câu-tỳ-la dẫn chúng quỷ La-sát theo hầu Như Lai. Lại có Thích Đề-hoàn Nhân dẫn nghìn vạn chúng các chư thiên biến mất từ trời Đâu-suất mà hiện đến chỗ Thế Tôn. Lại có Phạm thiên vương dẫn nghìn vạn chúng các Phạm thiên từ trên Phạm thiên đến chỗ Thế Tôn. Lại có Thích Phạm, Tứ thiên vương cùng nhị thập bát thiên, đại quỷ thần vương, cùng bảo nhau: “Hôm nay chúng ta phải xem hai thần voi và rồng đấu với nhau. Ai là người thắng, kẻ bại?”
Lúc này bốn bộ chúng thành La-duyệt, từ xa trông thấy Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo vào thành khất thực, mọi người dân trong thành đều cất tiếng kêu la. Vua A-xà-thế lại nghe những tiếng này, hỏi tả hữu:
“Đây là những âm vang gì mà lọt thấu nơi này?”
Thị thần đáp:
“Đây là những âm thanh phát xuất từ Nhân dân khi thấy Như Lai vào thành khất thực.”
A-xà-thế nói:
“Sa-môn Cù-đàm cũng không có Thánh đạo, không biết tâm người, rồi sẽ kinh nghiệm việc gì sẽ xảy ra.”
Vua A-xà-thế liền bảo tượng sư:
“Ngươi hãy mau đem rượu mạnh cho voi uống, cột kiếm bén vào vòi, và lập tức thả cho nó chạy.”
Bấy giờ Thế Tôn dẫn các Tỳ-kheo đến cửa thành, vừa cất chân vào cửa, khi ấy trời đất chấn động mạnh, các chư thiên tôn thần ở giữa hư không rải xuống các loại hoa. Tức thì, năm trăm Tỳ-kheo thấy voi say đến, mọi người đều bỏ chạy, không biết theo hướng nào! Lúc đó voi hung dữ kia thấy Như Lai từ xa, nó liền chạy đến. Thấy voi say đến, thị giả A-nan sau Thế Tôn lòng không an, bạch Thế Tôn:
“Voi này dữ quá! Coi chừng bị hại! Hãy tránh xa nó!”
Thế Tôn bảo:
“A-nan, chớ sợ! Nay Ta sẽ dùng thần lực hàng phục voi này.”
Như Lai quan sát voi hung bạo với khoảng cách không gần cũng không xa, liền hóa ra các sư tử vương ở hai bên, và phía sau voi kia là một hầm lửa lớn. Lúc này voi dữ kia thấy hai bên là sư tử vương cùng thấy hầm lửa, liền té vãi phân tiểu, không biết chạy đi đâu, nó cứ nhằm phía trước hướng Như Lai mà chạy đến.
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Ngươi chớ làm hại Rồng.
Rồng hiện rất khó gặp.
Do ngươi không hại Rồng,
Mà được sinh chỗ thiện.
“Lúc ấy voi hung bạo nghe Thế Tôn nói kệ này, như bị lửa đốt, liền tự gỡ kiếm hướng về Như Lai, quỳ hai gối phủ phục sát đất, lấy vòi liếm chân Như Lai. Bấy giơ, Thế Tôn đưa tay phải duỗi thẳng, sờ vào đầu voi, mà nói kệ:
Sân nhuế sinh địa ngục,
Cũng sinh thân rắn rít.
Cho nên phải trừ sân,
Chớ thọ thân này lại.
Lúc đó các vị Thiên thần ở giữa hư không dùng hàng trăm nghìn loài hoa tung rãi trên Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn nói pháp vi diệu cho bốn bộ chúng trời, rồng, quỷ, thần. Hơn sáu vạn nam nữ, sau khi thấy Phật hàng phục voi, mọi trần cấu đều dứt sạch, đắc pháp nhãn tịnh; và tám vạn Thiên Nhân cũng đắc pháp nhãn tịnh. Lúc đó tự trong thân voi say kia gió đao nổi dậy, thân hoại mạng chung, sinh về cung Tứ thiên vương.
Các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, các Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, cùng thiên, long, quỷ, thần, sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying, together with a large number of bhikṣus, viz. five hundred persons altogether, in Rājagṛha, at Karaṇḍa’s Bamboo Grove.
At that time, King Ajātaśatru had an elephant named Nālāgiri that was extremely wicked and violent, impetuous and strong, but also capable of calming down immediately after having become enraged. Due to the strength of this elephant, Magadha was the only country that did not suffer the humiliation of a defeat.
Now Devadatta approached King Ajātaśatru in whose presence he said: ‘I should like to bring to His Majesty’s notice that these days that wicked elephant is capable, however, of calming down immediately after having become enraged. It would be advisable to give that animal strong wine to drink so as to get it drunk. In the quiet of dawn the śramaṇa Gautama will surely enter the city to beg for alms-food. At that time this intoxicated elephant should be released in order to let it trample the śramaṇa to death.’
No sooner had King Ajātaśatru heard what Devadatta had to say than he issued the order in the country that on the following morning at dawn, since an intoxicated elephant had to be released, the public were prohibited from being on the move in the streets. Devadatta further said to King Ajātaśatru: ‘Should the śramaṇa Gautama be omniscient, he ought to foresee what is going to happen, and tomorrow he would certainly not enter the city to beg for alms-food.’
‘Just according to your Reverence’s bidding,’ said King Ajātaśatru, ‘should he be an omniscient one, tomorrow at dawn he will not enter the city to beg for alms-food.’
When the faithful laymen and laywomen of Rājagṛha, the Buddha’s major and minor devotees, heard that King Ajātaśatru had ordered an intoxicated elephant to be released at dawn to attack the Tathāgata, everybody was extremely sad and concerned. They went to the Exalted One’s whereabouts, bowed down their heads at his feet and, standing at one side, entreated him: ‘We beseech the Exalted One not to enter the city tomorrow at dawn because King Ajātaśatru has just issued the order prohibiting the citizens from all walks of life tomorrow from being on the move in the streets. The king has said: “We desire an intoxicated elephant to be released in order to harm the śramaṇa Gautama. Should the śramaṇa be omniscient, tomorrow at dawn he will not … beg for alms-food.” If only the Exalted One would not enter the city. Were the Tathāgata to be attacked and lethally wounded, mankind would lose its “Eye”, it would be bereft of its refuge (paritrāṇa).’
In response, the Exalted One said: ‘Please calm down, devotees. Do not worry, do not be sad. Since the Tathāgata’s body is not reckoned an ordinary body, it is not subject to other people’s violence; and not only that, O devotees. One should know that Jambudvīpa, from the east to the west, is seven thousand yojanas in width, and from the south to the north twenty-one thousand yojanas in length. Aparagodānīya, being shaped like a half moon, is eight thousand yojanas in length. Pūrvavideha is a continent that has the shape of a square and is nine thousand yojanas in length. Uttarakuru, ten thousand yojanas in length, is a round continent resembling the full moon. If these four continents were teeming with intoxicated elephants—as numerous as grains of rice in rice fields or jute from thickets of tropical plants—this would not even cause horripilation (romaharṣaṇa) with the Tathāgata, let alone fear of violence against him. But not only that. Leave the four continents out of account. Likewise, there are a thousand continents, a thousand suns and moons, a thousand Mount Sumerus, a thousand fourfold oceans, a thousand Jambudvīpas, Aparagodānīyas, Pūrvavidehas and Uttarakus, a thousand heavens inhabited by the retinues of the four world-guardians (cāturmahārājika), a thousand heavens of the Trāyastriṁśa gods, of the Tuṣita gods, Yāma gods, Nirmāṇarati gods and of the Paranirmitavaśavartin gods. Finally, there is the so-called world-system (lokadhātu) consisting of a thousand worlds, then that of two thousand worlds, the world-system called Sāhasra-madhyama-lokadhātu, the world-system consisting of three thousand worlds and, lastly, the world-system called Trisāhasra-mahāsāhasra-lokadhātu. Even if this whole universe were teeming with royal elephants like Airāvaṇa, this would not indeed cause horripilation with the Tathāgata, let alone fear of those elephants’ inclination to harm the Tathāgata. But not only that. As the Tathāgata’s supernormal powers (ṛddhi) are inconceivable (acintya), the Tathāgata’s appearance in the world does not come to an end because of any violence or harm caused to him by anybody. All of you please return home. It behoves the Tathāgata to know by himself when to go the way of all flesh (parināma).’
Then, at length, the Exalted One taught the subtle Teaching to the four assemblies (parisā, parṣad). After listening to the instructions, all upāsakas and upāsikās rose, bowed down their heads at the Exalted One’s feet and went back home.
The next morning in the quiet of dawn, the Exalted One put on his outer robes and took up his alms-bowl. When he was about to enter Rājagṛha to beg for alms-food, the world-guardian Dhṛtarāṣṭra, heading his retinue of gandharvas, came from the east to accompany the Exalted One. At the same time, the world-guardian Virūḍhaka, heading his kumbhāṇḍas, came from the south to accompany the Exalted One. The world-guardian of the west, Virūpākṣa, heading his retinue of nāgas, also came to accompany the Exalted One, and likewise the world-guardian of the north, Kubera (Vaiśravaṇa), heading many demons (rākṣasa) and ogres (piśāca). Simultaneously, Śakra, the chief of gods, leading ten million devas, disappeared from the Trāyastriṁśa heaven and went to the Exalted One’s whereabouts. So also did Brahmā, leading ten million brahmakāyika gods, after leaving the celestial palaces. Śakra, Brahmā, the four world-guardians, all inhabitants of the twenty-eight heavens and the terrifying ogre-kings—all of them said to each other: ‘Today we must see two supernormal beings, the Nāga and the elephant, who are going to compete with each other. Which will win, which will lose?’
When the four assemblies of Rājagṛha saw the Exalted One some distance away enter the city to beg for alms-food and being followed by many bhikṣus, they and all other citizens raised their voices and shouted their concern.
On hearing the shouting, King Ajātaśatru asked the attendants to his left and right: ‘What is all this penetrating din about?’
‘That is the Tathāgata entering the city to beg for alms-food,’ replied his attendants. ‘Seeing him, the people are making this noise.’
‘The śramaṇa Gautama,’ said Ajātaśatru, ‘is not a man of the Noble Path (āryamārga), for he does not know that people’s minds prove fickle.’ At once King Ajātaśatru gave his chief mahout the following order: ‘Quickly see to it that the elephant drinks strong wine and fasten a sharp, double-edged sword to its trunk; then let it loose.’
After reaching the city gate, while the Exalted One, followed by many bhikṣus, was just stepping into the gate, there occurred a big earthquake felt all over the world, and so many celestial beings together with the foremost gods were hovering in the air, scattering many kinds of flowers. When the bhikṣus, five hundred in number, saw the intoxicated elephant rush toward them, each of them took to his heels without really knowing where to run. On seeing the Tathāgata some distance away, that violent elephant hastened in his direction.
Standing close by the Exalted One and seeing the intoxicated elephant head towards them, Ānanda was so scared out of his wits that he stepped behind the Tathāgata. ‘That elephant,’ he warned the Exalted One, ‘is wicked and violent, impetuous and given to creating havoc. It must by all means be avoided.’
‘Do not be afraid, Ānanda,’ said the Exalted One, ‘I am going to tame that elephant through the Tathāgata’s supernormal power.’ At a distance neither too short nor too long, the Tathāgata fixed his eyes on the violent elephant and magically created to the elephant’s left and right majestic lions, and behind it a gigantic sea of fire. When the violent elephant saw those majestic lions to its left and right and the sea of fire, it could not help urinating and defecating and, all of a sudden, it stood still. Then, while it stepped forward, moving closer to the Tathāgata, the Exalted One uttered the following verses:
‘Do not hurt the Nāga, for it is extremely
Difficult to meet a Nāga who rarely appears in the world.
By refraining from hurting the Nāga
A good form of rebirth will be obtained.
After hearing these verses uttered by the Exalted One, the violent elephant itself undid the double-edged sword fastened to its trunk, just as though it was burnt by it being like fire. It knelt down in front of the Tathāgata, took with its trunk the dust off the Tathāgata’s feet and caressed them. The Exalted One stretched out his right arm and stroked the elephants’ forehead with his hand, addressing it with these verses:
‘Anger and hatred will bring about one’s hell
And also the shape of a snake-like creature.
Therefore one should give up hatred lest
One should end up in such a body like that of a snake.
T 591aNow so many celestial beings together with the foremost gods, hovering in the air, showered several hundred thousand kinds of flowers upon the Tathāgata who then set forth the subtle Teaching for the sake of the four assemblies, of those hosts of gods, nāgas and ogres. On seeing the elephant having become tame, to more than sixty thousand men and women and to eighty thousand gods the immaculate Dhamma-eye opened, ridding them of all impurities. At that time, in the intoxicated elephant’s body there arose winds cutting like a knife which brought about its death; it was reborn in the palace of the four world-guardians.
Having heard the Exalted One’s words, the bhikṣus, the bhikṣuṇīs, all upāsakas and upāsikās, gods, nāgas, and ogres were pleased and applied themselves to practice.