Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo, đến giờ, khoác y, cầm bát, vào thành khất thực. Lúc đó, các Tỳ-kheo nghĩ rằng: “Chúng ta vào thành khất thực giờ này còn sớm. Giờ nên dẫn nhau đến chỗ của phạm-chí ngoại đạo.” Rồi số đông các Tỳ-kheo đi đến chỗ phạm-chí dị học. Sau khi chào hỏi nhau xong, họ ngồi xuống một bên. Lúc đó ngoại đạo phạm-chí hỏi Sa-môn:
“Đạo sĩ Cù-đàm thường nói về dục luận, sắc luận, thọ luận, tưởng luận. Những luận như vậy có gì sai khác? Những gì chúng tôi luận cũng là những gì Sa-môn nói. Những gì Sa-môn nói cũng là những gì chúng tôi luận. Thuyết pháp giống như tôi thuyết pháp. Dạy dỗ giống như tôi dạy dỗ.”
Các Tỳ-kheo nghe những lời này xong, không nói đúng, cũng không nói sai, rời chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi, vừa suy nghĩ, như vầy: “Chúng ta nên đem nghĩa nầy đến hỏi đức Thế Tôn.”
Các Tỳ-kheo sau khi ăn xong, đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Khi đó, các Tỳ-kheo đem nhân duyên đầu đuôi câu chuyện đã nghe từ chỗ Phạm-chí, bạch hết lên Thế Tôn.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nếu phạm chí kia hỏi như vậy, các ngươi nên đem nghĩa nầy hỏi lại họ: ‘Dục có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ dục? Sắc có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ sắc? Thọ có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ thọ?’ Nếu các ngươi đem những lời nầy đáp lại câu hỏi của họ, các pham chí ấy sẽ lặng im không trả lời được. Giả sử có nói, cũng không thể giải thích nghĩa sâu xa nầy, mà còn tăng trưởng ngu hoặc, rơi vào ngõ cụt. Vì sao vậy? Vì chẳng phải cảnh giới của họ. Lại nữa, này Tỳ-kheo, Ma cùng Ma thiên, Thích, Phạm, Tứ Thiên vương, Sa-môn, Bà-la-môn, người và phi nhân, ai mà có thể hiểu nghĩa sâu nầy, trừ Như Lai Đẳng chánh giác và Thánh chúng của Như Lai, hay những người thọ giáo của Ta, những người nầy thì không luận đến.
“Dục có vị ngọt gì? Đó chính là năm dục. Những gì là năm? Sắc được thấy bởi mắt làm khởi nhãn thức, rất đáng yêu, đáng nhớ, được người đời ưa thích. Tiếng được nghe bởi, được ngửi bởi mũi, vị được nếm bởi lưỡi, mịn láng được xúc bởi thân, rất đáng yêu, đáng nhớ, được người đời ưa thích. Khổ, lạc phát sinh từ trong năm dục này, đó gọi là vị của dục.
“Dục có tai họa gì? Ở đây, một thiện gia nam tử học các kỹ thuật để tự kinh doanh cho mình; hoặc học làm ruộng, hoặc học thư sớ, hoặc học làm thuê, hoặc học toán số, hoặc học cân dối, hoặc học chạm khắc, hoặc học thông tin qua lại, hoặc học hầu hạ vua, thân không lánh nắng mưa, mệt nhọc cần khổ, không được tự do. Làm những việc khổ cay nầy để thu hoạch sản nghiệp. Đó là tai họa lớn của dục. Khổ não trong đời này do ân ái này, đều do tham dục. Nhưng thiện gia nam tử kia lại làm việc cực khổ vậy mà không được của cải, trong lòng sầu lo khổ não không thể tính kể, tự suy nghĩ rằng, ‘Ta làm công lao này, bày các phương kế, mà không được tiền của.’ Các trường họp như vậy, nên nghĩ đến lìa bỏ. Đó là nên lìa bỏ dục.
“Lại nữa, khi thiện gia nam tử kia, hoặc khi bày phương kế vậy mà được tiền của. Do được tiền của nên tìm đủ mọi cách thích hợp để luôn tự giữ gìn, sợ vua chiếm đoạt, bị giặc cướp giật, bị nước cuốn trôi, bị lửa thiêu đốt. Lại nghĩ như vầy: ‘Ta muốn chôn dấu, nhưng sợ sau quên mất. Ta muốn xuất ra sinh lời lại sợ không thể giữ. Hay nhà sanh con xấu, tiêu phá tài sản của ta.’ Đại loại như vậy, dục là tai hoạn lớn, do bởi gốc dục này đưa đến tai biến này.
Lại nữa, thiện gia nam tử kia thường sanh tâm này, là muốn gìn giữ tài sản, sau đó vẫn bị quốc vương chiếm đoạt, bị giặc cướp giật, bị nước cuốn trôi, bị lửa thiêu đốt; những thứ chôn dấu cũng lại không thể giữ. Ngay khi muốn xuất vốn kiếm lời cũng thu không được. Ở nhà sanh con xấu, tiêu phá tài sản. Tiền vạn không thu được một. Trong lòng sầu ưu, khổ não, đấm ngực kêu la: ‘Tiền của ta có trước kia nay mất tất cả!’ Người ấy trở nên ngu hoặc, tâm ý thác loạn. Cho nên, gọi dục là tai hoạn lớn, do bởi gốc dục này không đến vô vi được.
“Lại nữa, do bởi gốc dục nầy, mà con người mặc giáp, cầm dao gậy, công phạt lẫn nhau. Chúng đánh nhau, hoặc ở trước bầy voi, hoặc ở trước bầy ngựa, hoặc ở trước bộ binh, hoặc ở trước xa binh; cho ngựa đấu ngựa, cho voi đấu voi, cho xe đấu xe, cho bộ binh đấu bộ binh; hoặc chém nhau, bắn nhau, hoặc đâm nhau. Đại loại như vậy, dục là tai hoạn lớn, vì dục là nguồn gốc đưa đến tai biến này.
“Lại nữa, do bởi gốc dục nầy, mà con người mặc giáp, cầm gậy, hoặc ở cửa thành, hoặc ở trên thành, chém nhau, bắn nhau, hoặc dùng dáo đâm, hoặc dùng bánh xe sắt nghiến đầu, hoặc tưới sắt nấu chảy, chịu đau đớn như vậy mà chết rất nhiều.
“Lại nữa, dục cũng không có thường, tất cả thay nhau biến đổi không ngừng. Không hiểu rõ dục này biến đổi vô thường, thì đây gọi dục là tai hoạn lớn.
“Sao phải lìa bỏ dục? Nếu ai hay tu hành trừ tham dục; đó gọi là bỏ dục.
“Các sa-môn, bà-la-môn mà không như thật biết tai hoạn lớn của dục, cũng lại không biết nguyên do xả ly dục; không biết sa-môn, oai nghi của sa-môn, không biết bà-la-môn, oai nghi của bà-la-môn, những người ấy chẳng phải là sa-môn, chẳng phải bà-la-môn, cũng lại không thể tự thân tác chứng mà tự an trú. Nghĩa là các sa-môn, bà-la-môn mà xét biết dục là tai hoạn lớn, xa lìa dục, như thật không hư dối, biết sa-môn có oai nghi của sa-môn, biết bà-la-môn có oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó là lìa bỏ dục.
“Sao gọi là vị ngọt của sắc? Khi nó thấy con gái dòng sát-lợi, con gái dòng bà-la-môn, con gái dòng trưởng giả, tuổi mười bốn, mười lăm, mười sáu, không cao, không thấp, không mập, không ốm, không trắng, không đen, xinh đẹp vô song, hiếm có ở đời; vừa mới thấy nhan sắc ấy, nó liền khởi tưởng yêu thích. Đó gọi là vị của sắc.
“Sao gọi sắc là tai hoạn lớn? Lại nữa, sau nếu lại thấy người con gái kia, tuổi đã tám mươi, chín mươi, cho đến trăm tuổi, nhan sắc đổi khác, qua tuổi thiếu, tráng niên, răng rụng, tóc bạc, thân thể cáu ghét, da dùn, mặt nhăn, lưng khòm, rên rỉ, thân như xe cũ, hình dáng run rẩy, chống gậy mà đi. Thế nào, các Tỳ-kheo, sắc đẹp được thấy ban đầu, sau lại thấy đổi khác, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, ở đây nếu thấy người con gái kia thân mang trọng bịnh, nằm trên giường, đại tiểu tiện không thể đứng dậy. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp được thấy trước kia, nay trở nên bệnh này; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo:
“Các Tỳ-kheo, đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, nếu lại thấy người con gái kia, thân hoại mạng chung, được đem đến gò mả. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp trước kia đã thấy, nay đã biến đổi; ở trong đó mà tưởng khổ lạc; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp rằng:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy người con gái kia, chết qua một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, cho đến bảy ngày; thân thể sình chướng, rữa thối, tan rã, rơi vãi một nơi. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp có trước kia, đến nay thay đổi đến như vậy; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy người con gái kia, bị quạ, chim khách, kên kên, tranh nhau đến ăn thịt; hoặc bị beo, chó, sói, hổ, thấy mà ăn thịt; hoặc các loài trùng ngọ nguậy rất nhỏ, biết bò, bay, động đậy, thấy mà ăn thịt. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia vốn có, nay biến đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, thân bị trùng quạ đã ăn nửa, ruột, dạ dày, thịt, máu, ô uế bất tịnh. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp mà trước kia cô ấy có, nay biến đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, máu thịt đã hết, chỉ còn hài cốt liền nhau. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến nỗi như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, máu thịt đã hết, chỉ có gân quấn ràng như bó củi. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến nỗi như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, hài cốt tan rã mỗi nơi, hoặc xương chân một chỗ, hoặc xương tay một chỗ, hoặc xương đùi một chỗ, hoặc xương hông một chỗ, hoặc xương sườn một chỗ, hoặc xương bả vai một chỗ, hoặc xương cổ một chỗ, hoặc đầu lâu một chỗ. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, xương cốt bạc trắng, hoặc giống sắc bồ câu. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, hài cốt trải qua nhiều năm, hoặc bị mục nát, tan rã, giống như màu đất. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, sắc nầy vô thường biến đổi, không được lâu dài, không được bền vững. Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Sao gọi sắc là xuất yếu? Nếu hay lìa nơi bỏ sắc, trừ các loạn tưởng. Đó là lìa bỏ nơi sắc. Những sa-môn, bà-la-môn mà đăm trước sắc nơi sắc, không như thật biết tai hoạn lớn, cũng không biết xả ly, đó không phải là sa-môn, bà-la-môn; đối với sa-môn mà không biết oai nghi của sa-môn, đối với bà-la-môn mà không biết oai nghi của bà-la-môn, không thể tự thân tác chứng mà tự an trú. Nghĩa là các sa-môn, bà-la-môn mà không đắm trước sắc ở nơi sắc; biết rõ sâu xa đại hoạn, biết xả ly, những người ấy ở nơi sa-môn mà biết oai nghi của sa-môn, ở nơi bà-la-môn biết oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó gọi là lìa bỏ đối sắc.
“Sao gọi là vị của thọ? Ở đây, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ lạc, biết rằng ta có cảm thọ lạc. Khi có cảm thọ khổ, biết rằng ta có cảm thọ khổ. Khi có cảm thọ không khổ không lạc, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc. Khi có cảm thọ lạc vật dục, biết rằng ta có cảm thọ lạc vật dục. Khi có cảm thọ khổ vật dục, biết rằng ta có cảm thọ khổ do ăn. Khi có cảm thọ không khổ không lạc do ăn, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc do ăn. Khi có cảm thọ khổ phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ khổ phi vật dục. Khi có cảm thọ lạc phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ lạc không do ăn. Khi có cảm thọ không khổ không lạc phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc phi vật dục.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ lạc, khi ấy không có cảm thọ khổ, cũng lại không có cảm thọ không khổ không lạc; bấy giờ ta chỉ có cảm thọ lạc. Khi có cảm thọ khổ, khi ấy không có cảm thọ lạc, cũng lại không có cảm thọ không khổ không lạc, chỉ có cảm thọ khổ.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ không khổ không lạc, khi ấy không có cảm thọ lạc và cảm thọ khổ, mà chỉ có cảm thọ không khổ không lạc.
“Lại nữa, thọ là pháp vô thường biến đổi. Vì biết thọ là pháp vô thường biến đổi, cho nên gọi thọ là tai hoạn lớn.
“Sao gọi thọ là xuất yếu? Nếu hay xả ly thọ nơi thọ, trừ các loạn tưởng. Đó gọi là lìa bỏ đối cảm giác. Những sa-môn, bà-la-môn nào mà đắm trước thọ nơi thọ, không biết tai hoạn lớn, cũng không lìa bỏ, không như thật biết; những người ấy chẳng phải sa-môn, bà-la-môn. Ở nơi sa-môn không biết oai nghi của sa-môn. Ở nơi bà-la-môn không biết oai nghi của bà-la-môn. Không thể tự thân chứng, mà tự an trú. Những sa-môn, bà-la-môn nào mà không đắm trước thọ nơi thọ, biết rõ sâu xa là tai hoạn lớn, hay biết xả ly, những người ấy ở nơi sa-môn mà biết oai nghi của sa-môn; ở nơi bà-la-môn mà biết oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó gọi là xả ly thọ.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, nếu có sa-môn, bà-la-môn nào không biết cảm thọ khổ, cảm thọ lạc, cảm thọ không khổ không lạc; không như thật biết, nhưng lại giảng dạy ngưới khác khiến thực hành. Điểu này không xảy ra. Nếu có sa-môn, bà-la-môn nào có thể xả ly thọ, như thật biết, lại khuyên dạy người xả ly. Điều này có xảy ra. Đó gọi là xả ly nơi thọ.
“Các Tỳ-kheo, nay Ta đã nói về sự đắm trước dục, vị của dục, dục là tai hoạn lớn, lại có thể xả ly; cũng nói về đắm trước sắc, vị của sắc, sắc là tai hoạn lớn, có thể xả ly sắc. Đã nói về sự đắm trước thọ, vị của thọ, thọ là tai hoạn lớn, có thể xả ly thọ.
“Những gì các Như Lai cần làm, những gì cần thi thiết, nay Ta đều đã chu tất. Các người hãy thường suy niệm ở dưới gốc cây, trong rừng vắng, thiền tọa tư duy, chớ có giải đãi. Đó là giáo sắc của Ta.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết pháp, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在舍衛國祇樹給孤獨 T 0604c08園。
爾時，有眾多比丘到時，著衣持鉢，入城 T 0604c09乞食。是時，眾多比丘便生此念：「我等入城乞 T 0604c10食，日時猶早，今可相率至外道梵志所。」
爾時， T 0604c11眾多比丘便往至異學梵志所。到已，共相問 T 0604c12訊，在一面坐。是時，梵志問沙門曰：「瞿曇道 T 0604c13士恒說欲論、色論、痛論、想論，如此諸論有 T 0604c14何差別？我等所論亦是沙門所說，沙門所說 T 0604c15亦是我等所論。說法同我說法，教誨同我 T 0604c16教誨。」
是時，眾多比丘聞彼語已，亦不言善， T 0604c17復非言惡，即從坐起而去。並作是念：「我 T 0604c18等當以此義往問世尊。」
爾時，眾多比丘食 T 0604c19後便至世尊所。到已，頭面禮足，在一面坐。是 T 0604c20時，眾多比丘從梵志所，問事因緣本末，盡 T 0604c21白世尊。
爾時，世尊告諸比丘：「設彼梵志作 T 0604c22是問者，汝等當以此義，詶彼來問：『欲有 T 0604c23何味？復有何過？當捨離欲。色有何味？復 T 0604c24有何過？當捨離色。痛有何味？復有何過？ T 0604c25當捨離痛。』汝等設以此語詶彼來問者， T 0604c26彼諸梵志默然不對。設有所說者，亦不能 T 0604c27解此深義，遂增愚惑，墮於邊際。所以然者， T 0604c28非彼境界。然復，比丘！魔及魔天、釋、梵、四天王、 T 0604c29沙門、婆羅門、人及非人能解此深義者，除 T 0605a01如來、等正覺及如來聖眾受吾教者，此即 T 0605a02不論。
「欲有何味？所謂五欲者是。云何為五？ T 0605a03眼見色，為起眼識，甚愛敬念，世人所喜。若 T 0605a04耳聞聲、鼻嗅香、舌知味、身知細滑，甚愛敬 T 0605a05念，世人所喜。若復於此五欲之中，起苦、樂 T 0605a06心，是謂欲味。
「云何欲有何過者？若有一族 T 0605a07姓子，學諸伎術，而自營己。或學田作，或 T 0605a08學書 疏 ，或學傭作，或學算數，或學權詐， T 0605a09或學剋鏤，或學通信，至彼來此。或學承 T 0605a10事王身，不避寒暑，記累懃苦，不自由己，作 T 0605a11此辛苦而獲財業，是為欲為大過。現世 T 0605a12苦惱，由此恩愛，皆由貪欲。然復彼族姓子， T 0605a13作此懃勞，不獲財寶，彼便懷愁憂，苦惱不 T 0605a14可稱記。便自思惟：『我作此功勞，施諸方 T 0605a15計，不得財貨。如此之比者，當念捨離。』是為 T 0605a16當捨離欲。
「復次，彼族姓子或時作此方計而 T 0605a17獲財貨，以獲財貨，廣施方宜，恒自擁護， T 0605a18恐王勅奪，為賊偷竊，為水所漂，為火所 T 0605a19燒。復作是念：『正欲藏窖，恐後亡失，正欲 T 0605a20出利，復恐不剋。或家生惡子，費散吾財。』是 T 0605a21為欲為大患，皆緣欲本，致此災變。
「復次， T 0605a22族姓子恒生此心，欲擁護財貨。後猶復為 T 0605a23國王所奪，為賊所劫，為水所漂，為火所 T 0605a24燒；所藏窖者亦復不剋；正使出利亦復不 T 0605a25獲；居家生惡子，費散財貨，萬不獲一，便懷 T 0605a26愁憂苦惱，椎胸喚呼：『我本所得財貨，今盡 T 0605a27忘失！』遂成愚惑，心意錯亂，是謂欲為大患， T 0605a28緣此欲本，不至無為。
「復次，緣此欲本，著鎧 T 0605a29執仗，共相攻伐。以相攻伐，或在象眾前、或 T 0605b01在馬眾前、或在步兵前、或在車眾前，見 T 0605b02馬共馬鬪、見象共象鬪、見車共車鬪、見 T 0605b03步兵共步兵鬪，或相斫射，以矟相斫刺。 T 0605b04如此之比，欲為大患。緣欲為本，致此災 T 0605b05變。
「復次，緣此欲本，著鎧執仗，或在城門、 T 0605b06或在城上，共相斫射，或以矟刺、或以鐵輪 T 0605b07而轢其頭，或消鐵相灑。受此苦惱，死者眾 T 0605b08多。
「復次，欲者亦無有常，皆代謝變易，不停 T 0605b09不解。此欲變易無常者，此謂欲為大患。
「云 T 0605b10何當捨離欲？若能修行除貪欲者，是謂捨 T 0605b11欲。謂諸有沙門、婆羅門，不知欲之大患， T 0605b12亦復不知捨欲之原，如實不知沙門、沙門 T 0605b13威儀，不知婆羅門、婆羅門威儀，此非沙門、 T 0605b14婆羅門，亦復不能舉身作證而自遊戲。 T 0605b15謂諸沙門、婆羅門審知欲為大患，能捨離 T 0605b16欲，如實不虛。知沙門有沙門威儀，知婆羅 T 0605b17門有婆羅門威儀，已身作證而自遊戱，是 T 0605b18為捨離於欲。
「云何色味？設有見剎利女種、 T 0605b19婆羅門女種、長者女種，年十四、十五、十六，不 T 0605b20長不短，不肥不瘦，不白不黑，端政無雙，世之 T 0605b21希有。彼最初見彼顏色，起喜樂想，是謂 T 0605b22色味。
「云何為色大患？復次。若後見彼女 T 0605b23人，年八十、九十，乃至百歲，顏色變異，年過少 T 0605b24壯，牙齒缺落，頭髮皓白，身體垢堺，皮緩面皺， T 0605b25脊僂呻吟，身如故車，形體戰掉，扶杖而行。 T 0605b26云何，比丘！初見妙色，後復變易，豈非是大 T 0605b27患乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告諸比 T 0605b28丘：「是謂色為大患。復次，此若見彼女人，身 T 0605b29抱重患，臥於床褥，失大小便，不能起止。 T 0605c01云何，比丘！本見妙色，今致此患，豈非大患 T 0605c02乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「諸比 T 0605c03丘！是謂色為大患。復次，比丘！若見彼女人 T 0605c04身壞命終，將詣塜間。云何，比丘！本見妙色，今 T 0605c05以變改，於中見起苦樂想，豈非大患乎？」
T 0605c06諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「是謂色 T 0605c07為大患。復次，若見彼女人，死經一日、二日、三 T 0605c08日、四日、五日，乃至七日，身體胮脹爛臭，散落 T 0605c09一處。云何，比丘！本有妙色，今致此變，豈非 T 0605c10大患乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰： T 0605c11「是謂色為大患。復次，若見彼女人，烏、鵲、鵄、鷲 T 0605c12競來食噉，或為狐、狗、狼、虎所見食噉，或為 T 0605c13蜎飛蠢動、極細蠕蟲而見食噉。云何，比丘！ T 0605c14彼本有妙色，今致此變，於中起苦、樂想，豈 T 0605c15非大患乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告 T 0605c16曰：「是謂色為大患。復次，若見彼女人身，蟲 T 0605c17鳥以食其半，腸胃肉血污穢不淨。云何，比 T 0605c18丘！彼本有妙色，今致此變，於中起苦、樂想， T 0605c19此非大患乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊 T 0605c20告曰：「是謂色為大患。復次，若見彼女人身， T 0605c21血肉以盡，骸骨相連。云何，比丘！彼本有妙 T 0605c22色，今致此變，於中起苦、樂想，此豈非大患 T 0605c23乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「是謂 T 0605c24色為大患。復次，若見彼女人身，血肉以盡， T 0605c25唯有筋纏束薪。云何，比丘！本有妙色，今致 T 0605c26此變，於中起苦、樂想，此非大患乎？」
諸比 T 0605c27丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「是謂色為大 T 0605c28患。復次，若復見彼女人身，骸骨散落，各在 T 0605c29一處，或脚骨一處，或膊骨一處，或 髀 骨一處，或 T 0606a01臗骨一處，或脇肋一處，或肩臂骨一處，或 T 0606a02頸骨一處，或 髑 髏一處。云何，諸比丘！本有 T 0606a03妙色，今致此變，於中起苦、樂想，此豈非 T 0606a04大患乎？」
諸比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰： T 0606a05「是謂色為大患。復次，若見彼女人身，骨皓白 T 0606a06色，或似鴿色。云何，比丘！本有妙色，今致此 T 0606a07變，於中起苦、樂想，豈非大患乎？」
諸比丘對 T 0606a08曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「是謂色為大患。復 T 0606a09次，若見彼女人，骸骨經無數歲，或有腐爛 T 0606a10壞敗，與土同色。云何，比丘！彼本有妙色，今 T 0606a11致此變，於中起苦、樂想，豈非大患乎？」
諸 T 0606a12比丘對曰：「如是。世尊！」
世尊告曰：「是謂色為 T 0606a13大患。復次，此色無常、變易，不得久停，無 T 0606a14有老幼，是謂色為大患。
「云何色為出要？ T 0606a15若能捨離於色，除諸亂想，是謂捨離於 T 0606a16色。謂諸沙門、婆羅門，於色著色，不知大患， T 0606a17亦不捨離，如實而不知，此非沙門、婆羅門， T 0606a18於沙門不知沙門威儀，於婆羅門不知 T 0606a19婆羅門威儀，不能己身作證而自遊戲。謂 T 0606a20諸有沙門、婆羅門，於色不著色，深知為 T 0606a21大患，能知捨離，是謂於沙門知沙門威儀， T 0606a22於婆羅門知婆羅門威儀，己身作證而自 T 0606a23遊戲，是謂捨離於色。
「云何為名痛味？於 T 0606a24是，比丘！得樂痛時，便知我得樂痛；得苦痛 T 0606a25時，便知我得苦痛；若得不苦不樂痛時，便 T 0606a26知我得不苦不樂痛。若得食樂痛時，便知 T 0606a27我得食樂痛；若得食苦痛時，便知我得食 T 0606a28苦痛；若得食不苦不樂痛時，便知我得不 T 0606a29苦不樂痛。不食苦痛時，便自知我不食 T 0606b01苦痛； 若 不食樂痛時，便自知我不食樂 T 0606b02痛；若不食不苦不樂痛時，便自知我不食 T 0606b03不苦不樂痛。
「復次，比丘！若得樂痛，爾時不 T 0606b04得苦痛，亦復無不苦不樂痛，爾時我唯有 T 0606b05樂痛。若得苦痛時，爾時無有樂痛，亦無不 T 0606b06苦不樂痛，唯有苦痛。若復，比丘！得不苦不 T 0606b07樂痛時，爾時無有樂痛、苦痛，唯有不苦不 T 0606b08樂痛。復次，痛者無常、變易之法，以知痛無 T 0606b09常、變易法者，是謂痛為大患。
「云何痛為出 T 0606b10要？若能於痛捨離於痛，除諸亂想，是謂捨 T 0606b11離於痛。諸有沙門、婆羅門於痛著痛，不知 T 0606b12大患，亦不捨離，如實而不知，此非沙門、婆 T 0606b13羅門，於沙門不知沙門威儀，於婆羅門 T 0606b14不知婆羅門威儀，不能以身作證而自 T 0606b15遊戲。諸有沙門、婆羅門於痛不著痛，深知 T 0606b16為大患，能知捨離，是謂於沙門知沙門威 T 0606b17儀，於婆羅門知婆羅門威儀，以身作證 T 0606b18而自遊戲，是謂捨離於痛。
「復次，比丘！若有 T 0606b19沙門、婆羅門不知苦痛、樂痛、不苦不樂痛， T 0606b20如實而不知，復教化人使行者，此非其 T 0606b21宜。若有沙門、婆羅門能捨離痛，如實而知， T 0606b22復勸教人使遠離之，此正其宜，是謂捨離 T 0606b23於痛。
「我今，比丘！以說著欲、味欲，欲為大 T 0606b24患，復能捨者；亦說著色、味色，色為大患，能 T 0606b25捨離色；以說著痛、味痛，痛為大患，能捨 T 0606b26離痛，諸如來所應行者，所謂施設者，我今 T 0606b27周訖。常當念在樹下空閑之處，坐禪思惟， T 0606b28莫有懈怠，是謂我之教勅。」
爾時，諸比丘聞 T 0606b29佛所說，歡喜奉行。
T 0606c01 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying in Śrāvastī, at Jetṛ’s Grove, in Anāthapiṇḍada’s Park. Then, in time, many many monks put on their outer robes and took up alms-bowls in order to enter the city to beg for alms-food.
Now the following occurred to that group of monks, “Now all of us could go to the whereabouts of the adherents of other teachings and brahmin ascetics”.
So all of them went to the place where the followers of other teachings and brahmin ascetics were. Having arrived, they exchanged friendly greetings with them and sat down to one side.
The brahmin ascestics asked the Buddhist Śramaṇas, “The hermit Gautama always deals with sense-pleasures, forms, feelings and perception. How does he differ from us when he deals with these topics? What we deal with likewise is what the ascetic Gautama treats, and what he treats is likewise what we deal with. The teaching he sets forth and the teaching we set forth is identical; his instructions and our instructions are the same.”
When that group of monks had heard this statement, they rose from their seats and left together without any good or bad words, thinking, “We should go to the Exalted One and ask him about the meaning of this.”
After their alms-round and meal, that group of monks went to the place where the Exalted One was. On their arrival they bowed down their heads at his feet and sat down at one sideṭhey told the Exalted One what they had been asked by the brahmin ascetics whose statement occasioned the monks’ uncertainty.
“When you are asked this questions by adherents of other teachings and brahmin ascetics,” the Exalted One said to the monks, “You should reply to them with a counter-question, ‘As for sense-pleasures, what is enjoying them like and what is their wretchedness because of which they should be given up? As for forms, … as for feelings, what is enjoying them like and what is their wretchedness because of which desire for them should be given up?’
“When you reply to the brahmin ascetics with a counter-question thus formulated, they will fall silent and make no reply on their part. However, should there be someone who as something to say, he will be unable to explain this matter in a profound way. The followers of other teachings will be all the more confused and at their wits’ end, for this is not their field.
“To be sure, O monks, I tell you that there is nobody in the world with its Māra, Māra gods, Śakra and Brahmā, the four World-Guardians, with its Śramaṇas and brahmins, human and non-human beings who could explain this matter in a profound way except T 605a the Tathāgata, the Fully Enlightened One, anyone among the many noble disciples of the Tathāgata or anybody who has received my teaching.
“As for sense pleasures, what is enjoying them like? There are the so-called five sense-pleasures. Which are the five? When the eye sees forms, eye-consciousness is caused to arise followed by excessive fondness for forms, ever-present in mankind and giving it complete satisfaction. When the ear hears sounds, the nose smells scents, the tongue recognises flavours and when tangibles are felt with the body the respective kinds of consciousness are caused to arise followed by excessive fondness for the respective sense-objects, ever-present in mankind and giving it complete satisfaction. Now when on account of these five sense-pleasures one’s mind experiences pleasures and pain, this is called enjoyment of sense-pleasures.
“As for sense-pleasures, what is their wretchedness? Now there is a son of a good family who, for his livelihood, trains to become proficient in many a field: either farming or writing or public service or calculating or pretension to empowerment or courier service or royal service. He does not avoid exposing his body to heat and cold, and in his training he works hard and zealously, taking great pains and without sparing himself. Becoming rich and making a fortune by taking so much trouble—that is great wretchedness for the sake of sense-pleasures. In this world all suffering is due to attachment to and desire for them.
“If, however, that son of good family works so hard but does not gain any wealth, he worries too much and his suffering is indescribable. In this situation he thinks to himself, ‘I have applied all methods and carried out all plans, and yet I earn no money, one should think of giving up.’ This points to the desirability of giving up sense-pleasures.
“Furthermore, while carrying out his plans, that son of good family may earn money; and with that earned money he may, in an intelligent manner, undertake a big project. Continually he his on his guard for fear that the king may order his property to be confiscated, that thieves might secretly steal it, water might sweep it away or that fire might consume it. It, moreover, occurs to him, ‘If I try circumspectly to hide my money in a secret storeroom, I will be apprehensive about its future loss. If I want to invest my money in teh hope of making a profit, I will be apprehensive about the risks; or a wicked son will grow up in my family and eventually squander my property.’ On account of all this, sense-pleasures taken to require possessions as a prerequisite create sheer distress. All this suffering is due to and has its roots in sense-pleasures which cause this havoc.
“Now although that son of good family always concerns himself with safeguarding his money, after some time it is confiscated by the king, thieves rob him of it, it is swept away by water, it is consumed by fire, it is hidden in a storeroom and thereafter its whereabouts is uncertain, it is made good use of by way of investment for the sake of high returns, or a wicked son growing up in his house eventually squanders his moneyso that of a considerable fortune not even a fraction is left. Consequently he worries too much and suffers, beating his breast and wailing, ‘The money I had earned before has gone now, it is lost!’ Accordingly, he is thrown into confusion and becomes mentally deranged. This the meaning of sense-pleasures create sheer distress. All this suffering is due to and has its roots in sense-pleasures so that one does not attain the Unconditioned.
“Furthermore, due to sense-pleasures and being rooted in them, adversaries put on armour and attack each other. In doing so, they face units of war elephants, of cavalry, infantry or war chariots. On seeing the elephants, cavalry, war chariots or infantry they charge at them. They put each other to the sword or shoot each other dead; with lances and battle axes they cause blood and gore. As sense-pleasures are related to this, they create sheer distress which is due to and has its roots in them, causing this havoc. Moreover, due to sense-pleasures and being rooted in them, adversaries launch fierce attacks either on city gates or on its ramparts, putting each other to the sword, shooting each other dead, piercing each other with their lances, knocking down and cutting off each other’s heads with iron discs or killing each other with molten iron. As a result of all this, they suffer too much and die in huge numbers. Accordingly, those who enjoy sense-pleasures are subject to impermanence. Everybody one day meets his end, being subject to transformation from youth to old age to death without there being any real standstill. Being in the grip of sense-pleasures and therefore subject to impermanence and re-birth, this is what is called sense-pleasures creating sheer distress.
“How should one give up sense-pleasures? When someone succeeds in practising the overcoming of sensuous greed, this is called their renunciation. The so-called Śramaṇas and brahmin ascetics who do not know of sense-pleasures as entailing sheer distress, also do not know where to begin in order to give them up. Those Śramaṇas and brahmin ascetics do not really know of the deportment pertaining to them; they are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and are unable to give rise to their realising the ultimate goal and perfect mastery over themselves. The Śramaṇas and brahmin ascetics who perfectly know of sense-pleasures as entailing sheer distress, are capable of really and unpretentiously giving them up. They know of the deportment pertaining to Śramaṇas and brahmin ascetics. They have give rise to their realising the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up sense pleasures.”
“What is the enjoyment of forms? Let us suppose someone sees a girl either of noble descent, of brahminic descent or of a householder’s family, fourteen, fifteen or sixteen years old, neither tall nor short, neither plump nor thin, neither too fair not too dark, being respectable and of incomparable beauty seldom to be found in the world. hardly has one seen her complexion when one experiences pleasure and joy—this is called enjoyment of forms.
“How do forms create sheer distress? If one sees that ‘girl’ again after a time, being eighty, ninety or even a hundred years of age, her complexion has totally changed; with the passage of time her vigour is gone, her teeth are broken and her hair is as white as snow; her body is blotchy, the skin is flaccid, the face all wrinkles, the spine deformed, the body resembling a creaking and groaning old cart; with shaking frame she stumbles along, leaning on a stick. What do you think, monks? The girl endowed with such pleasing appearance before and afterwards having totally changed, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks.
“That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Moreover, if one sees that woman with her body exposed to great affliction, being confined to bed, incontinent and unable to rise and stand, what do you think, monks? The girl originally being endowed with such a pleasing appearance and now exposed to this affliction, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks.
“That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Furthermore, monks, if one sees that woman’s body, broken up, lifeless, and on its way to the cemetery—how is that, monks? Formerly beholding that pleasing form and now—what a transformation! When in this situation one’s mind experiences pleasure and pain welling up, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“And again, if one sees that woman in one place being dead for one day, two, three, four, five, up to seven days, her body being bloated, putrid, nauseating and decomposing—how is that, bhikkus? That originally pleasing form which has now undergone this transformation, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“In addition, if one sees crows and magpies, kites and vultures come squabbling over that woman prey, or if one sees her being devoured by foxes, dogs, wolves or tigers or being infested and fed on by mosquio larvae rapidly worming their way into flesh, and by other extremely small wriggling worms—how is that monks? Originally she was endowed with such a pleasing appearance, and now she has undergone this transformation! When in this situation one’s mind experiences extreme pleasure and pain welling up, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“Additionally, if one sees that woman’s body half eaten away by birds of prey and worms, with its bowels, stomach, bloody flesh and various kinds of impure substances exposed … That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Furthermore, if one sees that woman’s body without flesh and blood, the bar skeleton with its bones still joined together … That is how forms create sheer distress … if one sees that woman’s body without flesh and blood and only with dry bones held together by tendons like a bundle of firewood … That is how forms create sheer distress … if one sees the remains of that woman’s body, disconnected bones scattered in different places—here a bone of the foot, there a humerus, here another bone, there T 606a a hip bone, ribs, a shoulder blade, vertebrae of the neck and the skull … That is how forms create sheer distress … if one sees the shining white or dove-grey bones of that woman’s body … That is how forms create sheer distress … if one sees the dry bones of that woman, after countless years putrid, rotten and finally indistinguishable from earth … That is how forms create sheer distress.
“Moreover, these forms are impermanent, subject to change and ephemeral; there is nothing that remains young. That is how forms create sheer distress.
“How should one escape from forms? When someone succeeds in giving up and getting rid of all stupefaction with regard to forms, this is called giving up with regard to forms.
“As for forms, the so-called Śramaṇas and brahmin ascetics cling to them; they do not know of their entailing sheer distress, and they do not overcome clinging because they do not know forms in accordance with fact. They are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and do not really know how to overcome all attachment. That is what is called with Śramaṇas and brahmin ascetics their knowing of the deportment pertaining to them; by themselves they realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to forms.
“What is that which has been referred to as enjoyment of feelings? When there is a monk experiencing a pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing a pleasant feeling.’ When experiencing a painful feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant feeling.’ When experiencing a pleasant sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing a pleasant sensual feeling.’ When a experiencing a painful sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful sensual feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant sensual feeling.’ When experiencing a painful spiritual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful spiritual feeling.’ When experiencing a pleasant spiritual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful spiritual feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant spiritual feeling.’
“Moreover, when the monk is experiencing a pleasant feeling, he does not experience a painful feeling; and neither does he experience a neutral feeling; at that time he knows ‘I am just experiencing a pleasant feeling.’ When he is experiencing a painful feeling, he does not experience a pleasant feeling and neither does he experience a neutral feeling, he knows, I am just experiencing a painful feeling. When the monk is experiencing a neutral feeling, he does not experience either a pleasant or a painful feeling and thus knows, ‘I am just experiencing a neutral feeling.’ Again, feelings are indeed impermanent and subject to change. So considering the impermanence of the feelings certainly being subject to change—that is how feelings create sheer distress.
“How should one escape from feelings? When someone succeeds in giving up and getting rid of all stupefaction with regard to feelings, this is called giving up with regard to feelings. As for feelings, those Śramaṇas and brahmin ascetics who cling to them, do not know of their entailing sheer distress, and they do not overcome clinging because they do not know feelings in accordance with fact. They are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and do not really know of the deportment pertaining to them, being unable to personally realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. The Śramaṇas and brahmin ascetics who, as for feelings, do not cling to them, profoundly knowing of their entailing sheer distress, certainly know how to overcome all attachment. That is what is called with Śramaṇas and brahmin ascetics their knowing of the deportment pertaining to them; personally they realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to feelings.
“In addition, monks, if a Śramaṇa or brahmin ascetic does not discern painful, pleasant or neutral feelings and does not know them in accordance with fact, but if they teach other persons, such action is improper. If a Śramaṇa or brahmin ascetic succeeds in giving up clinging to feelings by dint of knowing them in accordance with fact and if he inspires other persons through his teachings to become detached from them too, this is correct and proper. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to feelings.
“Now monks, I have availed myself of the occasion to speak about sense-pleasures, one’s clinging to and enjoying them, about their creating sheer distress and about those who succeed in giving them up. I have spoken likewise about forms, one’s clinging to and enjoying them, about their creating sheer distress and about those who succeed in getting rid of all stupefaction with regard to forms; I have availed myself of the occasion to speak about feelings, one’s clinging … to them, … succeed in giving up clinging to them. As to what behoves all Tathāgatas to do, viz. to teach, I have discharged my duty now. Always practise mindfulness; meditate under trees; wisely reflect in empty spaces, do not be negligent. That is what would like to bring home to you.”
Having listened to the Exalted One’s words, the monks were pleased and respectfully applied themselves to practice.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo, đến giờ, khoác y, cầm bát, vào thành khất thực. Lúc đó, các Tỳ-kheo nghĩ rằng: “Chúng ta vào thành khất thực giờ này còn sớm. Giờ nên dẫn nhau đến chỗ của phạm-chí ngoại đạo.” Rồi số đông các Tỳ-kheo đi đến chỗ phạm-chí dị học. Sau khi chào hỏi nhau xong, họ ngồi xuống một bên. Lúc đó ngoại đạo phạm-chí hỏi Sa-môn:
“Đạo sĩ Cù-đàm thường nói về dục luận, sắc luận, thọ luận, tưởng luận. Những luận như vậy có gì sai khác? Những gì chúng tôi luận cũng là những gì Sa-môn nói. Những gì Sa-môn nói cũng là những gì chúng tôi luận. Thuyết pháp giống như tôi thuyết pháp. Dạy dỗ giống như tôi dạy dỗ.”
Các Tỳ-kheo nghe những lời này xong, không nói đúng, cũng không nói sai, rời chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi, vừa suy nghĩ, như vầy: “Chúng ta nên đem nghĩa nầy đến hỏi đức Thế Tôn.”
Các Tỳ-kheo sau khi ăn xong, đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Khi đó, các Tỳ-kheo đem nhân duyên đầu đuôi câu chuyện đã nghe từ chỗ Phạm-chí, bạch hết lên Thế Tôn.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nếu phạm chí kia hỏi như vậy, các ngươi nên đem nghĩa nầy hỏi lại họ: ‘Dục có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ dục? Sắc có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ sắc? Thọ có vị ngọt gì, lại có tai họa gì phải lìa bỏ thọ?’ Nếu các ngươi đem những lời nầy đáp lại câu hỏi của họ, các pham chí ấy sẽ lặng im không trả lời được. Giả sử có nói, cũng không thể giải thích nghĩa sâu xa nầy, mà còn tăng trưởng ngu hoặc, rơi vào ngõ cụt. Vì sao vậy? Vì chẳng phải cảnh giới của họ. Lại nữa, này Tỳ-kheo, Ma cùng Ma thiên, Thích, Phạm, Tứ Thiên vương, Sa-môn, Bà-la-môn, người và phi nhân, ai mà có thể hiểu nghĩa sâu nầy, trừ Như Lai Đẳng chánh giác và Thánh chúng của Như Lai, hay những người thọ giáo của Ta, những người nầy thì không luận đến.
“Dục có vị ngọt gì? Đó chính là năm dục. Những gì là năm? Sắc được thấy bởi mắt làm khởi nhãn thức, rất đáng yêu, đáng nhớ, được người đời ưa thích. Tiếng được nghe bởi, được ngửi bởi mũi, vị được nếm bởi lưỡi, mịn láng được xúc bởi thân, rất đáng yêu, đáng nhớ, được người đời ưa thích. Khổ, lạc phát sinh từ trong năm dục này, đó gọi là vị của dục.
“Dục có tai họa gì? Ở đây, một thiện gia nam tử học các kỹ thuật để tự kinh doanh cho mình; hoặc học làm ruộng, hoặc học thư sớ, hoặc học làm thuê, hoặc học toán số, hoặc học cân dối, hoặc học chạm khắc, hoặc học thông tin qua lại, hoặc học hầu hạ vua, thân không lánh nắng mưa, mệt nhọc cần khổ, không được tự do. Làm những việc khổ cay nầy để thu hoạch sản nghiệp. Đó là tai họa lớn của dục. Khổ não trong đời này do ân ái này, đều do tham dục. Nhưng thiện gia nam tử kia lại làm việc cực khổ vậy mà không được của cải, trong lòng sầu lo khổ não không thể tính kể, tự suy nghĩ rằng, ‘Ta làm công lao này, bày các phương kế, mà không được tiền của.’ Các trường họp như vậy, nên nghĩ đến lìa bỏ. Đó là nên lìa bỏ dục.
“Lại nữa, khi thiện gia nam tử kia, hoặc khi bày phương kế vậy mà được tiền của. Do được tiền của nên tìm đủ mọi cách thích hợp để luôn tự giữ gìn, sợ vua chiếm đoạt, bị giặc cướp giật, bị nước cuốn trôi, bị lửa thiêu đốt. Lại nghĩ như vầy: ‘Ta muốn chôn dấu, nhưng sợ sau quên mất. Ta muốn xuất ra sinh lời lại sợ không thể giữ. Hay nhà sanh con xấu, tiêu phá tài sản của ta.’ Đại loại như vậy, dục là tai hoạn lớn, do bởi gốc dục này đưa đến tai biến này.
Lại nữa, thiện gia nam tử kia thường sanh tâm này, là muốn gìn giữ tài sản, sau đó vẫn bị quốc vương chiếm đoạt, bị giặc cướp giật, bị nước cuốn trôi, bị lửa thiêu đốt; những thứ chôn dấu cũng lại không thể giữ. Ngay khi muốn xuất vốn kiếm lời cũng thu không được. Ở nhà sanh con xấu, tiêu phá tài sản. Tiền vạn không thu được một. Trong lòng sầu ưu, khổ não, đấm ngực kêu la: ‘Tiền của ta có trước kia nay mất tất cả!’ Người ấy trở nên ngu hoặc, tâm ý thác loạn. Cho nên, gọi dục là tai hoạn lớn, do bởi gốc dục này không đến vô vi được.
“Lại nữa, do bởi gốc dục nầy, mà con người mặc giáp, cầm dao gậy, công phạt lẫn nhau. Chúng đánh nhau, hoặc ở trước bầy voi, hoặc ở trước bầy ngựa, hoặc ở trước bộ binh, hoặc ở trước xa binh; cho ngựa đấu ngựa, cho voi đấu voi, cho xe đấu xe, cho bộ binh đấu bộ binh; hoặc chém nhau, bắn nhau, hoặc đâm nhau. Đại loại như vậy, dục là tai hoạn lớn, vì dục là nguồn gốc đưa đến tai biến này.
“Lại nữa, do bởi gốc dục nầy, mà con người mặc giáp, cầm gậy, hoặc ở cửa thành, hoặc ở trên thành, chém nhau, bắn nhau, hoặc dùng dáo đâm, hoặc dùng bánh xe sắt nghiến đầu, hoặc tưới sắt nấu chảy, chịu đau đớn như vậy mà chết rất nhiều.
“Lại nữa, dục cũng không có thường, tất cả thay nhau biến đổi không ngừng. Không hiểu rõ dục này biến đổi vô thường, thì đây gọi dục là tai hoạn lớn.
“Sao phải lìa bỏ dục? Nếu ai hay tu hành trừ tham dục; đó gọi là bỏ dục.
“Các sa-môn, bà-la-môn mà không như thật biết tai hoạn lớn của dục, cũng lại không biết nguyên do xả ly dục; không biết sa-môn, oai nghi của sa-môn, không biết bà-la-môn, oai nghi của bà-la-môn, những người ấy chẳng phải là sa-môn, chẳng phải bà-la-môn, cũng lại không thể tự thân tác chứng mà tự an trú. Nghĩa là các sa-môn, bà-la-môn mà xét biết dục là tai hoạn lớn, xa lìa dục, như thật không hư dối, biết sa-môn có oai nghi của sa-môn, biết bà-la-môn có oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó là lìa bỏ dục.
“Sao gọi là vị ngọt của sắc? Khi nó thấy con gái dòng sát-lợi, con gái dòng bà-la-môn, con gái dòng trưởng giả, tuổi mười bốn, mười lăm, mười sáu, không cao, không thấp, không mập, không ốm, không trắng, không đen, xinh đẹp vô song, hiếm có ở đời; vừa mới thấy nhan sắc ấy, nó liền khởi tưởng yêu thích. Đó gọi là vị của sắc.
“Sao gọi sắc là tai hoạn lớn? Lại nữa, sau nếu lại thấy người con gái kia, tuổi đã tám mươi, chín mươi, cho đến trăm tuổi, nhan sắc đổi khác, qua tuổi thiếu, tráng niên, răng rụng, tóc bạc, thân thể cáu ghét, da dùn, mặt nhăn, lưng khòm, rên rỉ, thân như xe cũ, hình dáng run rẩy, chống gậy mà đi. Thế nào, các Tỳ-kheo, sắc đẹp được thấy ban đầu, sau lại thấy đổi khác, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, ở đây nếu thấy người con gái kia thân mang trọng bịnh, nằm trên giường, đại tiểu tiện không thể đứng dậy. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp được thấy trước kia, nay trở nên bệnh này; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo:
“Các Tỳ-kheo, đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, nếu lại thấy người con gái kia, thân hoại mạng chung, được đem đến gò mả. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp trước kia đã thấy, nay đã biến đổi; ở trong đó mà tưởng khổ lạc; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp rằng:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy người con gái kia, chết qua một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, cho đến bảy ngày; thân thể sình chướng, rữa thối, tan rã, rơi vãi một nơi. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp có trước kia, đến nay thay đổi đến như vậy; há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy người con gái kia, bị quạ, chim khách, kên kên, tranh nhau đến ăn thịt; hoặc bị beo, chó, sói, hổ, thấy mà ăn thịt; hoặc các loài trùng ngọ nguậy rất nhỏ, biết bò, bay, động đậy, thấy mà ăn thịt. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia vốn có, nay biến đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, thân bị trùng quạ đã ăn nửa, ruột, dạ dày, thịt, máu, ô uế bất tịnh. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp mà trước kia cô ấy có, nay biến đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, máu thịt đã hết, chỉ còn hài cốt liền nhau. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến nỗi như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, máu thịt đã hết, chỉ có gân quấn ràng như bó củi. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến nỗi như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, hài cốt tan rã mỗi nơi, hoặc xương chân một chỗ, hoặc xương tay một chỗ, hoặc xương đùi một chỗ, hoặc xương hông một chỗ, hoặc xương sườn một chỗ, hoặc xương bả vai một chỗ, hoặc xương cổ một chỗ, hoặc đầu lâu một chỗ. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, xương cốt bạc trắng, hoặc giống sắc bồ câu. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, nếu thấy thân người con gái kia, hài cốt trải qua nhiều năm, hoặc bị mục nát, tan rã, giống như màu đất. Thế nào, Tỳ-kheo, sắc đẹp người kia từng có nay thay đổi đến như vậy; ở trong đó mà khởi ý tưởng khổ lạc, há chẳng phải là tai hoạn lớn sao?
Các Tỳ-kheo đáp:
“Kính vâng, Thế Tôn!”
Đức Thế Tôn bảo:
“Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Lại nữa, sắc nầy vô thường biến đổi, không được lâu dài, không được bền vững. Đó gọi sắc là tai hoạn lớn.
“Sao gọi sắc là xuất yếu? Nếu hay lìa nơi bỏ sắc, trừ các loạn tưởng. Đó là lìa bỏ nơi sắc. Những sa-môn, bà-la-môn mà đăm trước sắc nơi sắc, không như thật biết tai hoạn lớn, cũng không biết xả ly, đó không phải là sa-môn, bà-la-môn; đối với sa-môn mà không biết oai nghi của sa-môn, đối với bà-la-môn mà không biết oai nghi của bà-la-môn, không thể tự thân tác chứng mà tự an trú. Nghĩa là các sa-môn, bà-la-môn mà không đắm trước sắc ở nơi sắc; biết rõ sâu xa đại hoạn, biết xả ly, những người ấy ở nơi sa-môn mà biết oai nghi của sa-môn, ở nơi bà-la-môn biết oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó gọi là lìa bỏ đối sắc.
“Sao gọi là vị của thọ? Ở đây, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ lạc, biết rằng ta có cảm thọ lạc. Khi có cảm thọ khổ, biết rằng ta có cảm thọ khổ. Khi có cảm thọ không khổ không lạc, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc. Khi có cảm thọ lạc vật dục, biết rằng ta có cảm thọ lạc vật dục. Khi có cảm thọ khổ vật dục, biết rằng ta có cảm thọ khổ do ăn. Khi có cảm thọ không khổ không lạc do ăn, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc do ăn. Khi có cảm thọ khổ phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ khổ phi vật dục. Khi có cảm thọ lạc phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ lạc không do ăn. Khi có cảm thọ không khổ không lạc phi vật dục, biết rằng ta có cảm thọ không khổ không lạc phi vật dục.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ lạc, khi ấy không có cảm thọ khổ, cũng lại không có cảm thọ không khổ không lạc; bấy giờ ta chỉ có cảm thọ lạc. Khi có cảm thọ khổ, khi ấy không có cảm thọ lạc, cũng lại không có cảm thọ không khổ không lạc, chỉ có cảm thọ khổ.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, khi có cảm thọ không khổ không lạc, khi ấy không có cảm thọ lạc và cảm thọ khổ, mà chỉ có cảm thọ không khổ không lạc.
“Lại nữa, thọ là pháp vô thường biến đổi. Vì biết thọ là pháp vô thường biến đổi, cho nên gọi thọ là tai hoạn lớn.
“Sao gọi thọ là xuất yếu? Nếu hay xả ly thọ nơi thọ, trừ các loạn tưởng. Đó gọi là lìa bỏ đối cảm giác. Những sa-môn, bà-la-môn nào mà đắm trước thọ nơi thọ, không biết tai hoạn lớn, cũng không lìa bỏ, không như thật biết; những người ấy chẳng phải sa-môn, bà-la-môn. Ở nơi sa-môn không biết oai nghi của sa-môn. Ở nơi bà-la-môn không biết oai nghi của bà-la-môn. Không thể tự thân chứng, mà tự an trú. Những sa-môn, bà-la-môn nào mà không đắm trước thọ nơi thọ, biết rõ sâu xa là tai hoạn lớn, hay biết xả ly, những người ấy ở nơi sa-môn mà biết oai nghi của sa-môn; ở nơi bà-la-môn mà biết oai nghi của bà-la-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú. Đó gọi là xả ly thọ.
“Lại nữa, Tỳ-kheo, nếu có sa-môn, bà-la-môn nào không biết cảm thọ khổ, cảm thọ lạc, cảm thọ không khổ không lạc; không như thật biết, nhưng lại giảng dạy ngưới khác khiến thực hành. Điểu này không xảy ra. Nếu có sa-môn, bà-la-môn nào có thể xả ly thọ, như thật biết, lại khuyên dạy người xả ly. Điều này có xảy ra. Đó gọi là xả ly nơi thọ.
“Các Tỳ-kheo, nay Ta đã nói về sự đắm trước dục, vị của dục, dục là tai hoạn lớn, lại có thể xả ly; cũng nói về đắm trước sắc, vị của sắc, sắc là tai hoạn lớn, có thể xả ly sắc. Đã nói về sự đắm trước thọ, vị của thọ, thọ là tai hoạn lớn, có thể xả ly thọ.
“Những gì các Như Lai cần làm, những gì cần thi thiết, nay Ta đều đã chu tất. Các người hãy thường suy niệm ở dưới gốc cây, trong rừng vắng, thiền tọa tư duy, chớ có giải đãi. Đó là giáo sắc của Ta.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết pháp, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying in Śrāvastī, at Jetṛ’s Grove, in Anāthapiṇḍada’s Park. Then, in time, many many monks put on their outer robes and took up alms-bowls in order to enter the city to beg for alms-food.
Now the following occurred to that group of monks, “Now all of us could go to the whereabouts of the adherents of other teachings and brahmin ascetics”.
So all of them went to the place where the followers of other teachings and brahmin ascetics were. Having arrived, they exchanged friendly greetings with them and sat down to one side.
The brahmin ascestics asked the Buddhist Śramaṇas, “The hermit Gautama always deals with sense-pleasures, forms, feelings and perception. How does he differ from us when he deals with these topics? What we deal with likewise is what the ascetic Gautama treats, and what he treats is likewise what we deal with. The teaching he sets forth and the teaching we set forth is identical; his instructions and our instructions are the same.”
When that group of monks had heard this statement, they rose from their seats and left together without any good or bad words, thinking, “We should go to the Exalted One and ask him about the meaning of this.”
After their alms-round and meal, that group of monks went to the place where the Exalted One was. On their arrival they bowed down their heads at his feet and sat down at one sideṭhey told the Exalted One what they had been asked by the brahmin ascetics whose statement occasioned the monks’ uncertainty.
“When you are asked this questions by adherents of other teachings and brahmin ascetics,” the Exalted One said to the monks, “You should reply to them with a counter-question, ‘As for sense-pleasures, what is enjoying them like and what is their wretchedness because of which they should be given up? As for forms, … as for feelings, what is enjoying them like and what is their wretchedness because of which desire for them should be given up?’
“When you reply to the brahmin ascetics with a counter-question thus formulated, they will fall silent and make no reply on their part. However, should there be someone who as something to say, he will be unable to explain this matter in a profound way. The followers of other teachings will be all the more confused and at their wits’ end, for this is not their field.
“To be sure, O monks, I tell you that there is nobody in the world with its Māra, Māra gods, Śakra and Brahmā, the four World-Guardians, with its Śramaṇas and brahmins, human and non-human beings who could explain this matter in a profound way except T 605a the Tathāgata, the Fully Enlightened One, anyone among the many noble disciples of the Tathāgata or anybody who has received my teaching.
“As for sense pleasures, what is enjoying them like? There are the so-called five sense-pleasures. Which are the five? When the eye sees forms, eye-consciousness is caused to arise followed by excessive fondness for forms, ever-present in mankind and giving it complete satisfaction. When the ear hears sounds, the nose smells scents, the tongue recognises flavours and when tangibles are felt with the body the respective kinds of consciousness are caused to arise followed by excessive fondness for the respective sense-objects, ever-present in mankind and giving it complete satisfaction. Now when on account of these five sense-pleasures one’s mind experiences pleasures and pain, this is called enjoyment of sense-pleasures.
“As for sense-pleasures, what is their wretchedness? Now there is a son of a good family who, for his livelihood, trains to become proficient in many a field: either farming or writing or public service or calculating or pretension to empowerment or courier service or royal service. He does not avoid exposing his body to heat and cold, and in his training he works hard and zealously, taking great pains and without sparing himself. Becoming rich and making a fortune by taking so much trouble—that is great wretchedness for the sake of sense-pleasures. In this world all suffering is due to attachment to and desire for them.
“If, however, that son of good family works so hard but does not gain any wealth, he worries too much and his suffering is indescribable. In this situation he thinks to himself, ‘I have applied all methods and carried out all plans, and yet I earn no money, one should think of giving up.’ This points to the desirability of giving up sense-pleasures.
“Furthermore, while carrying out his plans, that son of good family may earn money; and with that earned money he may, in an intelligent manner, undertake a big project. Continually he his on his guard for fear that the king may order his property to be confiscated, that thieves might secretly steal it, water might sweep it away or that fire might consume it. It, moreover, occurs to him, ‘If I try circumspectly to hide my money in a secret storeroom, I will be apprehensive about its future loss. If I want to invest my money in teh hope of making a profit, I will be apprehensive about the risks; or a wicked son will grow up in my family and eventually squander my property.’ On account of all this, sense-pleasures taken to require possessions as a prerequisite create sheer distress. All this suffering is due to and has its roots in sense-pleasures which cause this havoc.
“Now although that son of good family always concerns himself with safeguarding his money, after some time it is confiscated by the king, thieves rob him of it, it is swept away by water, it is consumed by fire, it is hidden in a storeroom and thereafter its whereabouts is uncertain, it is made good use of by way of investment for the sake of high returns, or a wicked son growing up in his house eventually squanders his moneyso that of a considerable fortune not even a fraction is left. Consequently he worries too much and suffers, beating his breast and wailing, ‘The money I had earned before has gone now, it is lost!’ Accordingly, he is thrown into confusion and becomes mentally deranged. This the meaning of sense-pleasures create sheer distress. All this suffering is due to and has its roots in sense-pleasures so that one does not attain the Unconditioned.
“Furthermore, due to sense-pleasures and being rooted in them, adversaries put on armour and attack each other. In doing so, they face units of war elephants, of cavalry, infantry or war chariots. On seeing the elephants, cavalry, war chariots or infantry they charge at them. They put each other to the sword or shoot each other dead; with lances and battle axes they cause blood and gore. As sense-pleasures are related to this, they create sheer distress which is due to and has its roots in them, causing this havoc. Moreover, due to sense-pleasures and being rooted in them, adversaries launch fierce attacks either on city gates or on its ramparts, putting each other to the sword, shooting each other dead, piercing each other with their lances, knocking down and cutting off each other’s heads with iron discs or killing each other with molten iron. As a result of all this, they suffer too much and die in huge numbers. Accordingly, those who enjoy sense-pleasures are subject to impermanence. Everybody one day meets his end, being subject to transformation from youth to old age to death without there being any real standstill. Being in the grip of sense-pleasures and therefore subject to impermanence and re-birth, this is what is called sense-pleasures creating sheer distress.
“How should one give up sense-pleasures? When someone succeeds in practising the overcoming of sensuous greed, this is called their renunciation. The so-called Śramaṇas and brahmin ascetics who do not know of sense-pleasures as entailing sheer distress, also do not know where to begin in order to give them up. Those Śramaṇas and brahmin ascetics do not really know of the deportment pertaining to them; they are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and are unable to give rise to their realising the ultimate goal and perfect mastery over themselves. The Śramaṇas and brahmin ascetics who perfectly know of sense-pleasures as entailing sheer distress, are capable of really and unpretentiously giving them up. They know of the deportment pertaining to Śramaṇas and brahmin ascetics. They have give rise to their realising the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up sense pleasures.”
“What is the enjoyment of forms? Let us suppose someone sees a girl either of noble descent, of brahminic descent or of a householder’s family, fourteen, fifteen or sixteen years old, neither tall nor short, neither plump nor thin, neither too fair not too dark, being respectable and of incomparable beauty seldom to be found in the world. hardly has one seen her complexion when one experiences pleasure and joy—this is called enjoyment of forms.
“How do forms create sheer distress? If one sees that ‘girl’ again after a time, being eighty, ninety or even a hundred years of age, her complexion has totally changed; with the passage of time her vigour is gone, her teeth are broken and her hair is as white as snow; her body is blotchy, the skin is flaccid, the face all wrinkles, the spine deformed, the body resembling a creaking and groaning old cart; with shaking frame she stumbles along, leaning on a stick. What do you think, monks? The girl endowed with such pleasing appearance before and afterwards having totally changed, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks.
“That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Moreover, if one sees that woman with her body exposed to great affliction, being confined to bed, incontinent and unable to rise and stand, what do you think, monks? The girl originally being endowed with such a pleasing appearance and now exposed to this affliction, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks.
“That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Furthermore, monks, if one sees that woman’s body, broken up, lifeless, and on its way to the cemetery—how is that, monks? Formerly beholding that pleasing form and now—what a transformation! When in this situation one’s mind experiences pleasure and pain welling up, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“And again, if one sees that woman in one place being dead for one day, two, three, four, five, up to seven days, her body being bloated, putrid, nauseating and decomposing—how is that, bhikkus? That originally pleasing form which has now undergone this transformation, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“In addition, if one sees crows and magpies, kites and vultures come squabbling over that woman prey, or if one sees her being devoured by foxes, dogs, wolves or tigers or being infested and fed on by mosquio larvae rapidly worming their way into flesh, and by other extremely small wriggling worms—how is that monks? Originally she was endowed with such a pleasing appearance, and now she has undergone this transformation! When in this situation one’s mind experiences extreme pleasure and pain welling up, is that not sheer distress?”
“It is, Exalted One,” replied the monks …
“Additionally, if one sees that woman’s body half eaten away by birds of prey and worms, with its bowels, stomach, bloody flesh and various kinds of impure substances exposed … That is how forms create sheer distress,” the Exalted One went on saying to the monks.
“Furthermore, if one sees that woman’s body without flesh and blood, the bar skeleton with its bones still joined together … That is how forms create sheer distress … if one sees that woman’s body without flesh and blood and only with dry bones held together by tendons like a bundle of firewood … That is how forms create sheer distress … if one sees the remains of that woman’s body, disconnected bones scattered in different places—here a bone of the foot, there a humerus, here another bone, there T 606a a hip bone, ribs, a shoulder blade, vertebrae of the neck and the skull … That is how forms create sheer distress … if one sees the shining white or dove-grey bones of that woman’s body … That is how forms create sheer distress … if one sees the dry bones of that woman, after countless years putrid, rotten and finally indistinguishable from earth … That is how forms create sheer distress.
“Moreover, these forms are impermanent, subject to change and ephemeral; there is nothing that remains young. That is how forms create sheer distress.
“How should one escape from forms? When someone succeeds in giving up and getting rid of all stupefaction with regard to forms, this is called giving up with regard to forms.
“As for forms, the so-called Śramaṇas and brahmin ascetics cling to them; they do not know of their entailing sheer distress, and they do not overcome clinging because they do not know forms in accordance with fact. They are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and do not really know how to overcome all attachment. That is what is called with Śramaṇas and brahmin ascetics their knowing of the deportment pertaining to them; by themselves they realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to forms.
“What is that which has been referred to as enjoyment of feelings? When there is a monk experiencing a pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing a pleasant feeling.’ When experiencing a painful feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant feeling.’ When experiencing a pleasant sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing a pleasant sensual feeling.’ When a experiencing a painful sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful sensual feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant sensual feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant sensual feeling.’ When experiencing a painful spiritual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful spiritual feeling.’ When experiencing a pleasant spiritual feeling, he knows, ‘I am experiencing a painful spiritual feeling.’ When experiencing a neither painful nor pleasant feeling, he knows, ‘I am experiencing neither a painful nor pleasant spiritual feeling.’
“Moreover, when the monk is experiencing a pleasant feeling, he does not experience a painful feeling; and neither does he experience a neutral feeling; at that time he knows ‘I am just experiencing a pleasant feeling.’ When he is experiencing a painful feeling, he does not experience a pleasant feeling and neither does he experience a neutral feeling, he knows, I am just experiencing a painful feeling. When the monk is experiencing a neutral feeling, he does not experience either a pleasant or a painful feeling and thus knows, ‘I am just experiencing a neutral feeling.’ Again, feelings are indeed impermanent and subject to change. So considering the impermanence of the feelings certainly being subject to change—that is how feelings create sheer distress.
“How should one escape from feelings? When someone succeeds in giving up and getting rid of all stupefaction with regard to feelings, this is called giving up with regard to feelings. As for feelings, those Śramaṇas and brahmin ascetics who cling to them, do not know of their entailing sheer distress, and they do not overcome clinging because they do not know feelings in accordance with fact. They are not real Śramaṇas and brahmin ascetics and do not really know of the deportment pertaining to them, being unable to personally realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. The Śramaṇas and brahmin ascetics who, as for feelings, do not cling to them, profoundly knowing of their entailing sheer distress, certainly know how to overcome all attachment. That is what is called with Śramaṇas and brahmin ascetics their knowing of the deportment pertaining to them; personally they realise the ultimate goal and perfect mastery over themselves. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to feelings.
“In addition, monks, if a Śramaṇa or brahmin ascetic does not discern painful, pleasant or neutral feelings and does not know them in accordance with fact, but if they teach other persons, such action is improper. If a Śramaṇa or brahmin ascetic succeeds in giving up clinging to feelings by dint of knowing them in accordance with fact and if he inspires other persons through his teachings to become detached from them too, this is correct and proper. This is what is meant by giving up stupefaction with regard to feelings.
“Now monks, I have availed myself of the occasion to speak about sense-pleasures, one’s clinging to and enjoying them, about their creating sheer distress and about those who succeed in giving them up. I have spoken likewise about forms, one’s clinging to and enjoying them, about their creating sheer distress and about those who succeed in getting rid of all stupefaction with regard to forms; I have availed myself of the occasion to speak about feelings, one’s clinging … to them, … succeed in giving up clinging to them. As to what behoves all Tathāgatas to do, viz. to teach, I have discharged my duty now. Always practise mindfulness; meditate under trees; wisely reflect in empty spaces, do not be negligent. That is what would like to bring home to you.”
Having listened to the Exalted One’s words, the monks were pleased and respectfully applied themselves to practice.