1.3. giảng về niệm

HƠI THỞ VÀO HƠI THỞ RA

1. Liệt Kê Số Lượng

Đối với vị đang tu tập định của niệm hơi thở vào hơi thở ra theo 16 nền tảng, có hơn 200 pháp sanh lên (ở vị ấy): 8 trí về ngăn trở và 8 trí về hỗ trợ, 18 trí về tùy phiền não, 13 trí trong việc thanh lọc, 32 trí về việc thực hành niệm, 24 trí do năng lực của định, 72 trí do năng lực của minh sát, 8 trí về nhàm chán, 8 trí thuận theo nhàm chán, 8 trí về sự tịnh lặng của nhàm chán, 21 trí về sự an lạc của giải thoát.

Phần Liệt Kê Số Lượng được đầy đủ.

2. Mười Sáu Trí Ngăn Trở & Trí Hỗ Trợ

8 trí về ngăn trở và 8 trí về hỗ trợ là gì?

Ước muốn trong các dục là sự ngăn trở của định, sự thoát ly là sự hỗ trợ của định. Sân độc là sự ngăn trở của định, không sân độc là sự hỗ trợ của định. Lờ đờ buồn ngủ là sự ngăn trở của định, sự nghĩ tưởng đến ánh sáng là sự hỗ trợ của định. Phóng dật là sự ngăn trở của định, không tản mạn là sự hỗ trợ của định. Hoài nghi là sự ngăn trở của định, sự xác định pháp là sự hỗ trợ của định. Vô minh là sự ngăn trở của định, trí là sự hỗ trợ của định. Sự không hứng thú là sự ngăn trở của định, sự hân hoan là sự hỗ trợ của định. Tất cả các pháp bất thiện cũng là các sự ngăn trở của định, tất cả các pháp thiện cũng là các sự hỗ trợ của định. Đây là 8 trí về ngăn trở và 8 trí về hỗ trợ.

Được tiếp cận, được quen thuộc với 16 biểu hiện này, tâm an trụ ở nhất thể và được thanh tịnh đối các pháp ngăn che.

Các nhất thể ấy là gì? Sự thoát ly là nhất thể, sự không sân độc là nhất thể, sự nghĩ tưởng đến ánh sáng là nhất thể, sự không tản mạn là nhất thể, sự xác định pháp là nhất thể, trí là nhất thể, sự hân hoan là nhất thể, tất cả các thiện pháp cũng là các nhất thể.

Các pháp ngăn che ấy là gì? Ước muốn trong các dục là pháp ngăn che, sân độc là pháp ngăn che, lờ đờ buồn ngủ là pháp ngăn che, phóng dật là pháp ngăn che, hoài nghi là pháp ngăn che, vô minh là pháp ngăn che, sự không hứng thú là pháp ngăn che, tất cả các bất thiện pháp cũng là các pháp ngăn che.

Pháp ngăn che: Các pháp ngăn che theo ý nghĩa gì? Các pháp ngăn che với ý nghĩa che lấp lối ra.

Các lối ra ấy là gì? Sự thoát ly là lối ra của các bậc Thánh, và do sự thoát ly ấy các bậc Thánh thoát ra; ước muốn trong các dục là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi ước muốn trong các dục ấy (hành giả) không nhận biết sự thoát ly là lối ra của các bậc Thánh; ước muốn trong các dục là sự che lấp lối ra. Sự không sân độc là lối ra của các bậc Thánh, và do sự không sân độc ấy các bậc Thánh thoát ra; sân độc là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi sân độc ấy (hành giả) không nhận biết sự không sân độc là lối ra của các bậc Thánh; sân độc là sự che lấp lối ra. Sự nghĩ tưởng đến ánh sáng là lối ra của các bậc Thánh, và do sự nghĩ tưởng đến ánh sáng ấy các bậc Thánh thoát ra; lờ đờ buồn ngủ là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi sự lờ đờ buồn ngủ ấy (hành giả) không nhận biết sự nghĩ tưởng đến ánh sáng là lối ra của các bậc Thánh; lờ đờ buồn ngủ là sự che lấp lối ra. Sự không tản mạn là lối ra của các bậc Thánh, và do sự không tản mạn ấy các bậc Thánh thoát ra; phóng dật là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi phóng dật ấy (hành giả) không nhận biết sự không tản mạn là lối ra của các bậc Thánh; phóng dật là sự che lấp lối ra. Sự xác định pháp là lối ra của các bậc Thánh, và do sự xác định pháp ấy các bậc Thánh thoát ra; hoài nghi là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi hoài nghi ấy (hành giả) không nhận biết sự xác định pháp là lối ra của các bậc Thánh; hoài nghi là sự che lấp lối ra. Trí là lối ra của các bậc Thánh, và do trí ấy các bậc Thánh thoát ra; vô minh là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi vô minh ấy (hành giả) không nhận biết trí là lối ra của các bậc Thánh; vô minh là sự che lấp lối ra. Sự hân hoan là lối ra của các bậc Thánh, và do sự hân hoan ấy các bậc Thánh thoát ra; sự không hứng thú là sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi sự không hứng thú ấy (hành giả) không nhận biết sự hân hoan là lối ra của các bậc Thánh; không hứng thú là sự che lấp lối ra. Tất cả các thiện pháp cũng là lối ra của các bậc Thánh, và do các thiện pháp ấy các bậc Thánh thoát ra; tất cả các bất thiện pháp cũng là các sự che lấp lối ra, và do trạng thái bị bao trùm bởi các bất thiện pháp ấy (hành giả) không nhận biết các thiện pháp là lối ra của các bậc Thánh; tất cả các bất thiện pháp cũng các là sự che lấp lối ra.

Phần giải thích 16 trí được đầy đủ.

3. Các Trí về Tùy Phiền Não

Hơn nữa, đối với vị đang tu tập định của niệm hơi thở vào hơi thở ra theo 16 nền tảng có tâm đã được thanh lọc khỏi các pháp ngăn che này, do sự tập trung ngắn hạn có 18 tùy phiền não gì sanh lên (ở vị ấy)?

Tâm của vị đang theo dõi giai đoạn đầu-giữa-cuối của hơi thở vào bằng niệm đi đến tình trạng tản mạn ở nội phần là sự ngăn trở của định. Tâm của vị đang theo dõi giai đoạn đầu-giữa-cuối của hơi thở ra bằng niệm đi đến tình trạng tản mạn ở ngoại phần là sự ngăn trở của định. Do sự mong mỏi ở hơi thở vào, hành vi của ưa thích và tham ái là sự ngăn trở của định. Do sự mong mỏi ở hơi thở ra, hành vi của ưa thích và tham ái là sự ngăn trở của định. Đối với vị áp đặt hơi thở vào, do sự hứng thú trong việc đạt được hơi thở ra là sự ngăn trở của định. Đối với vị áp đặt hơi thở ra, do sự hứng thú trong việc đạt được hơi thở vào là sự ngăn trở của định.

Theo dõi hơi thở vào → theo dõi hơi thở ra,

tán nội phần, mong mỏi, tán ngoại phần, ước muốn, (1)

áp đặt hơi thở vào hứng thú đạt hơi ra,

áp đặt hơi thở ra hứng thú đạt hơi vào. (2)

Sáu tùy phiền não này định niệm hơi vào ra,

người bị chúng xáo động tâm không được giải thoát,

những ai chưa giải thoát chúng thành tựu tái sanh. (3)

Nhóm sáu thứ nhất.

Đối với hành giả hướng tâm đến hiện tướng,* tâm (đặt) ở hơi thở vào bị chao động là sự ngăn trở của định. Đối với hành giả hướng tâm đến hơi thở vào, tâm (đặt) ở hiện tướng bị chao động là sự ngăn trở của định. Đối với hành giả hướng tâm đến hiện tướng, tâm (đặt) ở hơi thở ra bị chao động là sự ngăn trở của định. Đối với hành giả hướng tâm đến hơi thở ra, tâm (đặt) ở hiện tướng bị chao động là sự ngăn trở của định. Đối với hành giả hướng tâm đến hơi thở vào, tâm (đặt) ở hơi thở ra bị chao động là sự ngăn trở của định. Đối với hành giả hướng tâm đến hơi thở ra, tâm (đặt) ở hơi thở vào bị chao động là sự ngăn trở của định.

Hướng tâm đến hiện tướng → ý buông bỏ hơi vào,

hướng tâm đến hơi vào tâm chao động hiện tướng. (4)

Hướng tâm đến hiện tướng ý buông bỏ hơi ra,

hướng tâm đến hơi ra tâm chao động hiện tướng. (5)

Hướng tâm hơi thở vào tâm buông bỏ hơi ra,

hướng tâm hơi thở ra tâm chao động hơi vào. (6)

Sáu tùy phiền não này định niệm hơi vào ra,

người bị chúng xáo động tâm không được giải thoát,

những ai chưa giải thoát chúng thành tựu tái sanh. (7)

Nhóm sáu thứ nhì.

Tâm có sự chạy theo quá khứ* bị rơi vào tản mạn là sự ngăn trở của định. Tâm có sự mong mỏi ở vị lai* bị chao động là sự ngăn trở của định. Tâm trì trệ bị rơi vào biếng nhác là sự ngăn trở của định. Tâm được ra sức quá mức bị rơi vào phóng dật là sự ngăn trở của định. Tâm quá chuyên chú bị rơi vào tham là sự ngăn trở của định. Tâm lơi là bị rơi vào sân là sự ngăn trở của định.

Tâm chạy theo quá khứ, → vọng tương lai, trì trệ,

quá ra sức, chuyên chú, tâm lơi là, không định. (8)

Sáu tùy phiền não này định niệm thở vào ra

người ô nhiễm bởi chúng không biết được thắng tâm. (9)

Nhóm sáu thứ ba.

Do tâm của vị đang theo dõi giai đoạn đầu-giữa-cuối của hơi thở vào bằng niệm đi đến tình trạng tản mạn ở nội phần, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do tâm của vị đang theo dõi giai đoạn đầu-giữa-cuối của hơi thở ra bằng niệm đi đến tình trạng tản mạn ở ngoại phần, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do mong mỏi ở hơi thở vào, do ưa thích, do hành vi của ái, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do mong mỏi ở hơi thở ra, do ưa thích, do hành vi của ái, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Đối với vị áp đặt hơi thở vào, do sự hứng thú trong việc đạt được hơi thở ra, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Đối với vị áp đặt hơi thở ra, do sự hứng thú trong việc đạt được hơi thở vào, cả thân lẫn tâm …(như trên)… Đối với vị hướng tâm đến hiện tướng có tâm (đặt) ở hơi thở vào, do trạng thái bị dao động cả thân lẫn tâm …(như trên)… Đối với vị hướng tâm đến hơi thở vào có tâm (đặt) ở hiện tướng, do trạng thái bị dao động, cả thân lẫn tâm …(như trên)… Đối với vị hướng tâm đến hiện tướng có tâm (đặt) ở hơi thở ra, do trạng thái bị dao động cả thân lẫn tâm …(như trên)… Đối với vị hướng tâm đến hơi thở ra có tâm (đặt) ở hiện tướng, do trạng thái bị dao động cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Đối với vị hướng tâm đến hơi thở vào có tâm (đặt) ở hơi thở ra, do trạng thái bị dao động cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Đối với vị hướng tâm đến hơi thở ra có tâm (đặt) ở hơi thở vào, do trạng thái bị dao động cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do có sự chạy theo quá khứ tâm bị rơi vào tản mạn, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do có sự mong mỏi ở vị lai tâm bị dao động, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do có sự trì trệ tâm bị rơi vào biếng nhác, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do ra sức quá mức tâm bị rơi vào phóng dật, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do quá chuyên chú tâm bị rơi vào tham, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động. Do lơi là tâm bị rơi vào sân, cả thân lẫn tâm trở nên xao động, loạn động, rúng động.

Đối với vị tu niệm → hơi thở vào thở ra

không toàn vẹn, không tiến, thời thân bị loạn động,

tâm cũng bị loạn động, thân tâm đều rúng động. (10)

Đối với vị tu niệm hơi thở vào thở ra

được toàn vẹn, tiến triển, thời thân không loạn động,

tâm cũng không loạn động, thân tâm không rúng động. (11)

Hơn nữa, đối với vị đang tu tập định của niệm hơi thở vào hơi thở ra theo 16 nền tảng có tâm đã được thanh lọc khỏi các pháp ngăn che ấy, thời có 18 tùy phiển não này sanh lên.

Phần giải thích trí về tùy phiền não.

4. Các Trí trong việc Thanh Lọc

13 trí gì trong việc thanh lọc? Tâm có sự chạy theo quá khứ bị rơi vào tản mạn. Sau khi ngăn ngừa việc ấy, hành giả tập trung (tâm) vào một chỗ; như vậy tâm không đi đến tản mạn. Tâm có sự mong mỏi ở vị lai bị chao động. Sau khi ngăn ngừa việc ấy, ngay tại đấy hành giả khẳng định lại; như thế tâm không đi đến tản mạn. Tâm trì trệ bị rơi vào biếng nhác. Sau khi nắm giữ điều ấy, hành giả dứt bỏ sự biếng nhác; như vậy tâm không đi đến tản mạn. Tâm ra sức quá mức bị rơi vào phóng dật. Sau khi hạn chế điều ấy, hành giả dứt bỏ phóng dật; như vậy tâm không đi đến tản mạn. Tâm quá chuyên chú bị rơi vào tham. Sau khi có sự nhận biết rõ rệt điều ấy, hành giả dứt bỏ tham; như vậy tâm không đi đến tản mạn. Tâm lơi là bị rơi vào sân. Sau khi có sự nhận biết rõ rệt điều ấy, hành giả dứt bỏ sân; như vậy tâm không đi đến tản mạn. Được hoàn toàn trong sạch với 6 trường hợp này, tâm được tinh khiết đi đến nhất thể.

Các nhất thể ấy là gì? Nhất thể trong việc thiết lập sự buông bỏ vật thí, nhất thể trong việc thiết lập hiện tướng của chỉ tịnh, nhất thể trong việc thiết lập tướng trạng của biến hoại, nhất thể trong việc thiết lập sự diệt tận.

Nhất thể trong việc thiết lập sự buông bỏ vật thí của những người đã quyết tâm xả bỏ, nhất thể trong việc thiết lập hiện tướng của chỉ tịnh của những người đã gắn bó với thắng tâm, nhất thể trong việc thiết lập tướng trạng biến hoại của những người thực hành minh sát, nhất thể trong việc thiết lập sự diệt tận của các bậc Thánh nhân. Tâm đạt đến nhất thể bằng bốn trường hợp này vừa có sự tiến đến tính chất thanh tịnh của việc thực hành, vừa được tăng cường trạng thái xả, và còn được hài lòng bởi trí nữa.

Đối với sơ thiền, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? Đối với sơ thiền, sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu, sự tăng cường trạng thái xả là phần giữa, sự tự hài lòng là phần cuối.

Đối với sơ thiền, sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu, có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần đầu? Có ba tướng trạng thuộc về phần đầu: Điều gì là sự ngăn trở của thiền ấy, do điều ấy tâm được thanh tịnh; do bản thể thanh tịnh, tâm đạt đến hiện tướng của chỉ tịnh ở trung tâm; do bản thể đã được đạt đến, tâm tiến vào nơi ấy. Việc tâm được thanh tịnh do sự ngăn trở, việc tâm đạt đến hiện tướng của chỉ tịnh ở trung tâm do bản thể thanh tịnh, việc tâm tiến vào nơi ấy do bản thể đã được đạt đến, đối với sơ thiền sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu, ba tướng trạng này là thuộc về phần đầu, vì thế được nói rằng: “Sơ thiền vừa là tốt đẹp ở phần đầu vừa được thành tựu về tướng trạng.”

Đối với sơ thiền, sự tăng cường trạng thái xả là phần giữa, có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần giữa? Có ba tướng trạng thuộc về phần giữa: Hành giả dửng dưng đối với tâm thanh tịnh, dửng dưng đối với việc đã đạt đến chỉ tịnh, dửng dưng đối với việc thiết lập nhất thể. Việc hành giả dửng dưng đối với tâm thanh tịnh, dửng dưng đối với việc đã đạt đến chỉ tịnh, dửng dưng đối với việc thiết lập nhất thể, đối với sơ thiền sự tăng cường trạng thái xả là phần giữa, ba tướng trạng này là thuộc về phần giữa, vì thế được nói rằng: “Sơ thiền vừa là tốt đẹp ở phần giữa vừa được thành tựu về tướng trạng.”

Đối với sơ thiền, sự tự hài lòng là phần cuối, có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần cuối? Có bốn tướng trạng thuộc về phần cuối: có sự tự hài lòng đối với các pháp đã được sanh lên trong trường hợp ấy theo ý nghĩa không vượt trội, sự tự hài lòng đối với các quyền theo ý nghĩa nhất vị, sự tự hài lòng theo ý nghĩa khởi động tinh tấn nhằm đạt đến Niết Bàn, sự tự hài lòng theo ý nghĩa rèn luyện. Đối với sơ thiền sự tự hài lòng là phần cuối, bốn tướng trạng này là thuộc về phần cuối, vì thế được nói rằng: “Sơ thiền vừa là tốt đẹp ở phần cuối vừa được thành tựu về tướng trạng.”

Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách,* được thành tựu mười tướng trạng,* và còn được thành tựu về tầm, thành tựu về tứ, thành tựu về hỷ, thành tựu về lạc, thành tựu về sự khẳng định tâm, thành tựu về tín, thành tựu về tấn, thành tựu về niệm, thành tựu về định, và thành tựu về tuệ.

Đối với nhị thiền, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? …(như trên)… Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu mười tướng trạng, và còn được thành tựu về hỷ, thành tựu về lạc, thành tựu về sự khẳng định tâm, …(như trên)…, và thành tựu về tuệ.

Đối với tam thiền, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? …(nt)… Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu 10 tướng trạng, và còn được thành tựu về lạc, thành tựu về sự khẳng định tâm, thành tựu về tín, thành tựu về tấn, thành tựu về niệm, thành tựu về định, và thành tựu về tuệ.

Đối với tứ thiền, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? …(nt)… Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu 10 tướng trạng, và còn được thành tựu về xả, thành tựu về sự khẳng định tâm, thành tựu về tín, thành tựu về tấn, thành tựu về niệm, thành tựu về định, và thành tựu về tuệ.

Đối với sự chứng đạt không vô biên xứ …(nt)… sự chứng đạt thức vô biên xứ … sự chứng đạt vô sở hữu xứ … sự chứng đạt phi tưởng phi phi tưởng xứ, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? … Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu mười tướng trạng, và còn được thành tựu về xả, thành tựu về sự khẳng định tâm, …(nt)…, và thành tựu về tuệ.

Đối với sự quán xét về vô thường, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? … Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu 10 tướng trạng, và còn được thành tựu về tầm, thành tựu về tứ, thành tựu về hỷ, thành tựu về lạc, thành tựu về sự khẳng định tâm, thành tựu về tín, thành tựu về tấn, thành tựu về niệm, thành tựu về định, và thành tựu về tuệ.

Đối với sự quán xét về khổ não …(như trên)… Đối với sự quán xét về vô ngã …(nt)… Đối với sự quán xét về sự nhàm chán …(nt)… Đối với sự quán xét về ly tham ái … Đối với sự quán xét về sự diệt tận … Đối với sự quán xét về sự từ bỏ … Đối với sự quán xét về sự đoạn tận … Đối với sự quán xét về sự biến hoại … Đối với sự quán xét về sự chuyển biến … Đối với sự quán xét về vô tướng … Đối với sự quán xét về vô nguyện … Đối với sự quán xét về không tánh … Đối với sự minh sát các pháp bằng thắng tuệ … Đối với sự biết và thấy đúng theo thực thể … Đối với sự quán xét về sự tai hại … Đối với sự quán xét về sự phân biệt rõ … Đối với sự quán xét về sự ly khai …(như trên)…

Đối với Đạo Nhập Lưu, … Đối với Đạo Nhất Lai, … Đối với Đạo Bất Lai, … Đối với Đạo A-la-hán, cái gì là phần đầu? cái gì là phần giữa? cái gì là phần cuối? Đối với Đạo A-la-hán, sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu, sự tăng cường trạng thái xả là phần giữa, sự tự hài lòng là phần cuối. Sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu của Đạo A-la-hán. Có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần đầu? Có ba tướng trạng thuộc về phần đầu: …(như trên)…. Đối với Đạo A-la-hán sự thanh tịnh của việc thực hành là phần đầu, ba tướng trạng này là thuộc về phần đầu, vì thế được nói rằng: “Đạo A-la-hán vừa là tốt đẹp ở phần đầu vừa được thành tựu về tướng trạng.”

Đối với Đạo A-la-hán, sự tăng cường trạng thái xả là phần giữa, có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần giữa? Có ba tướng trạng thuộc về phần giữa: Hành giả dửng dưng đối với tâm thanh tịnh, dửng dưng đối với việc đã đạt đến chỉ tịnh, dửng dưng đối với việc thiết lập nhất thể. Việc hành giả dửng dưng đối với tâm thanh tịnh, dửng dưng đối với việc đã đạt đến chỉ tịnh, dửng dưng đối với việc thiết lập nhất thể, vì thế được nói rằng: “Đạo A-la-hán vừa là tốt đẹp ở phần giữa vừa được thành tựu về tướng trạng.”

Đối với Đạo A-la-hán, sự tự hài lòng là phần cuối, có bao nhiêu tướng trạng thuộc về phần cuối? Có bốn tướng trạng thuộc về phần cuối: có sự tự hài lòng đối với các pháp đã được sanh lên trong trường hợp ấy theo ý nghĩa không vượt trội, sự tự hài lòng đối với của các quyền theo ý nghĩa nhất vị, sự tự hài lòng theo ý nghĩa khởi động tinh tấn nhằm đạt đến giải thoát Niết Bàn, sự tự hài lòng theo ý nghĩa rèn luyện. Đối với Đạo A-la-hán sự tự hài lòng là phần cuối, bốn tướng trạng này là thuộc về phần cuối, vì thế được nói rằng: “Đạo A-la-hán vừa là tốt đẹp ở phần cuối vừa được thành tựu về tướng trạng.” Như thế, tâm đã đạt đến ba phận sự là tốt đẹp theo ba cách, được thành tựu mười tướng trạng, và còn được thành tựu về tầm, thành tựu về tứ, thành tựu về hỷ, thành tựu về lạc, thành tựu về sự khẳng định tâm, thành tựu về tín, thành tựu về tấn, thành tựu về niệm, thành tựu về định, và thành tựu về tuệ.

Hiện tướng, hơi vào ra → chẳng phải cảnh một tâm,

người không biết ba pháp,
tu tập không thành đạt. (1)

Hiện tướng, hơi vào ra chẳng phải cảnh một tâm,

vị nhận biết ba pháp tu tập được thành công. (2)

Ba pháp này không phải là đối tượng của một tâm, ba pháp này không phải là không được biết đến, tâm không đi đến tản mạn, sự nỗ lực được nhận biết, và (hành giả) hoàn tất việc thực hành, đạt đến sự chứng ngộ là (có ý nghĩa) thế nào?

Cũng giống như thân cây được đặt nằm ở trên mặt đất bằng, một người đàn ông có thể cắt chính nó bằng cái cưa. Niệm của người đàn ông được thiết lập theo tác động của các răng cưa chạm vào thân cây mà không chú ý ở các răng cưa tiến tới hoặc thụt lùi. Các răng cưa tiến tới hoặc thụt lùi không phải là không được biết đến, sự nỗ lực được nhận biết, và (người ấy) hoàn tất nhiệm vụ. Thân cây được đặt nằm ở trên mặt đất bằng như thế nào, hiện tướng do sự gắn liền (của niệm) là như thế ấy. Các răng cưa là như thế nào, hơi thở vào hơi thở ra là như vậy. Như thế niệm của người đàn ông được thiết lập theo tác động của các răng cưa chạm vào thân cây mà không chú ý ở các răng cưa tiến tới hoặc thụt lùi. Các răng cưa tiến tới hoặc thụt lùi không phải là không được biết đến, sự nỗ lực được nhận biết, và (người ấy) hoàn tất nhiệm vụ. Tương tợ như thế, sau khi thiết lập niệm ở chóp mũi hoặc ở môi trên, vị tỳ khưu đang ngồi, không chú ý ở hơi thở vào ra đến hoặc đi. Hơi thở vào ra đến hoặc đi không phải là không được biết đến, sự nỗ lực được nhận biết, và (hành giả) hoàn tất việc thực hành, đạt đến sự chứng ngộ.

Sự nỗ lực: Sự nỗ lực gì? Thân và tâm của vị khởi sự tinh tấn là thích hợp cho hành động; điều này là sự nỗ lực. Việc thực hành gì? Các tùy phiền não của vị khởi sự tinh tấn được dứt bỏ, các tầm được an tịnh; điều này việc thực hành. Sự chứng ngộ gì? Các sự ràng buộc của vị khởi sự tinh tấn được dứt bỏ, các ngủ ngầm được chấm dứt; điều này là sự chứng ngộ.

Ba pháp này không phải là đối tượng của một tâm, ba pháp này không phải là không được biết đến, tâm không đi đến tản mạn, sự nỗ lực được nhận biết, và (hành giả) hoàn tất việc thực hành, đạt đến sự chứng ngộ là (có ý nghĩa) như thế.

Vị niệm hơi vào ra → tròn đủ, khéo tu tập,

tuần tự được tích lũy, theo như lời Phật dạy,

tỏa sáng thế giới này, tợ trăng thoát mây che. (3)

Hơi thở vào: là hơi vào không phải hơi ra. Hơi thở ra: là hơi ra không phải hơi vào. Sự thiết lập qua phương tiện hơi thở vào là niệm, sự thiết lập qua phương tiện hơi thở ra là niệm. Niệm được thiết lập đến vị thở vào, niệm được thiết lập đến vị thở ra.

Tròn đủ: được tròn đủ theo ý nghĩa nắm giữ, được tròn đủ theo ý nghĩa phụ trợ, được tròn đủ theo ý nghĩa hoàn bị.

Khéo tu tập: Có bốn sự tu tập: là sự tu tập các pháp đã được sanh lên trong trường hợp ấy theo ý nghĩa không vượt trội, là sự tu tập các quyền theo ý nghĩa nhất vị, là sự tu tập theo ý nghĩa khởi động tinh tấn nhằm đạt đến Niết Bàn, là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện. Đối với vị ấy, bốn ý nghĩa tu tập này là con thuyền đã được tạo lập, là nền tảng đã được tạo lập, đã được thiết lập, đã được tích lũy, đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh.

Con thuyền đã được tạo lập: Vị ấy đạt được ưu thế, đạt được sức mạnh, đạt được sự tự tín ở bất cứ nơi đâu vị ấy mong muốn. Đối với vị ấy, các pháp ấy là đã được gắn bó với sự hướng tâm, đã được gắn bó với lòng mong muốn, đã được gắn bó với tác ý, đã được gắn bó với sự sanh lên của tâm, vì thế được nói rằng: “Con thuyền đã được tạo lập.”

Nền tảng đã được tạo lập: Tâm đã được khẳng định chắc chắn ở nền tảng nào thì niệm được thiết lập tốt đẹp ở nền tảng ấy. Hơn nữa, niệm đã được thiết lập tốt đẹp ở nền tảng nào thì tâm được khẳng định chắn chắn ở nền tảng ấy, vì thế được nói rằng: “Nền tảng đã được tạo lập.”

Đã được thiết lập: Tâm hướng đến với điều nào thì niệm xoay vần với điều ấy, hoặc là niệm xoay vần với điều nào thì tâm hướng đến với điều ấy, vì thế được nói rằng: “Đã được thiết lập.”

Đã được tích lũy: Đã được tích lũy theo ý nghĩa nắm giữ, đã được tích lũy theo ý nghĩa phụ trợ, đã được tròn đủ theo ý nghĩa hoàn bị. Trong khi nắm giữ nhờ vào niệm, vị ấy chiến thắng các pháp ác bất thiện; vì thế được nói rằng: “Đã được tích lũy.”

Đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh: Đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh có bốn: đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh theo ý nghĩa không vượt trội đối với các pháp đã sanh lên trong trường hợp ấy, đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh theo ý nghĩa nhất vị đối với các quyền, đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh theo ý nghĩa khởi động tinh tấn nhằm đạt đến Niết Bàn, tính chất loại trừ các phiền não đối nghịch với điều ấy là ‘đã được khởi sự vô cùng thanh tịnh.’

Vô cùng thanh tịnh: Có sự thanh tịnh, có sự vô cùng thanh tịnh. Sự thanh tịnh là gì? Là các pháp thiện, không sai trái, dự phần vào giác ngộ đã sanh tại nơi ấy; điều này là sự thanh tịnh. Sự vô cùng thanh tịnh gì? Là cảnh của chính các pháp ấy, tức là sự diệt tận Niết Bàn; điều này là sự vô cùng thanh tịnh. Như thế, sự thanh tịnh này và sự vô cùng thanh tịnh này đã được biết, đã được thấy, đã được biết đến, đã được tác chứng, đã được chạm đến bởi tuệ. Tinh tấn đã được khởi sự là không thối giảm, niệm đã được thiết lập là bị không hư hoại, thân đã được an tịnh không bị trạng thái bực bội, tâm đã được định tĩnh có sự chuyên nhất, vì thế được nói rằng: “Vô cùng thanh tịnh.”

Được tuần tự tích lũy: Được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở vào dài, được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở ra dài. Được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở vào ngắn, được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở ra ngắn. …(như trên)… Được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở vào với việc quán xét về từ bỏ, được tích lũy từ trước đây và được tích lũy thêm về sau này do năng lực của hơi thở ra với việc quán xét về từ bỏ. Tất cả niệm hơi thở vào hơi thở ra theo 16 nền tảng không những đã được tích lũy qua lại lẫn nhau mà còn được tích lũy thêm nữa; vì thế được nói rằng: “Được tuần tự tích lũy.”

Theo như: Có mười ý nghĩa của ‘theo như’: ý nghĩa của việc thuần hóa bản thân là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc chỉ tịnh bản thân là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc làm cho bản thân viên tịch Niết Bàn là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc biết rõ là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc biết toàn diện là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc dứt bỏ là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc tu tập là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của việc tác chứng là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của sự lãnh hội chân lý là ý nghĩa của theo như, ý nghĩa của người đã trụ vững trong sự diệt tận là ý nghĩa của theo như.

Phật: Chính vị ấy là đức Thế Tôn, vị chúa tể, vị không có thầy, đã tự mình chứng ngộ các sự thật về các pháp chưa từng được nghe, từ đó đã đạt được quả vị Toàn Giác và bản thể khả năng về các lực.

Phật: Phật theo ý nghĩa gì? ‘Vị đã giác ngộ các chân lý’ là Phật, ‘vị giác ngộ dòng dõi’ là Phật, bởi tính chất biết được tất cả là Phật, bởi tính chất thấy được tất cả là Phật, bởi tính chất không do người khác hướng dẫn là Phật, bởi sự rạng danh (về nhiều đức hạnh) là Phật, bởi đã được công nhận là có các lậu hoặc đã cạn kiệt là Phật, bởi đã được công nhận là thoát khỏi các tùy phiền não là Phật, hoàn toàn lìa khỏi tham ái là Phật, hoàn toàn lìa khỏi sân là Phật, hoàn toàn lìa khỏi si là Phật, hoàn toàn xa lìa phiền não là Phật, vị đã đi đạo lộ nhất thừa là Phật, một mình chứng ngộ quả vị Chánh Đẳng Giác tối thượng là Phật, bản thân đã trừ diệt sự không giác ngộ và thành đạt sự giác ngộ là Phật. Danh hiệu ‘Phật’ không được định đặt bởi mẹ, không được định đặt bởi cha, không được định đặt bởi anh em trai, không được định đặt bởi chị em gái, không được định đặt bởi bạn bè thân hữu, không được định đặt bởi thân quyến cùng huyết thống, không được định đặt bởi các Sa-môn và Bà-la-môn, không được định đặt bởi chư thiên, sự quy định này liên quan đến điểm tận cùng của giải thoát từ sự thành đạt, từ sự tác chứng trí Toàn Giác ở cội cây Bồ Đề của chư Phật Thế Tôn; điều ấy là ‘Phật.’

Đã được giảng dạy: Theo như đã được giảng dạy bởi đức Phật, ý nghĩa của việc thuần hóa bản thân là ý nghĩa của theo như. Theo như đã được giảng dạy bởi đức Phật, ý nghĩa của việc chỉ tịnh bản thân là ý nghĩa của theo như. Theo như đã được giảng dạy bởi đức Phật, ý nghĩa của sự viên tịch Niết Bàn của bản thân là ý nghĩa của theo như. …(nt)… Theo như đã được giảng dạy bởi đức Phật, ý nghĩa của người đã trụ vững trong sự diệt tận là ý nghĩa của theo như.

Vị ấy: là người tại gia hoặc là vị đã xuất gia.

Thế giới: là thế giới của các uẩn, thế giới của các giới, thế giới của các xứ, thế giới có sự bất hạnh, thế giới đem lại sự bất hạnh, thế giới có sự thuận lợi, thế giới đem lại sự thuận lợi. Một thế giới là tất cả chúng sanh được tồn tại nhờ vật thực. …(như trên)… Mười tám thế giới là mười tám giới.

Làm tỏa sáng: Do bản thân đã được chứng ngộ về ý nghĩa của việc thuần hóa bản thân là ý nghĩa của theo như; vị ấy làm chói sáng, làm chiếu sáng, làm tỏa sáng* thế giới này. Do bản thân đã được chứng ngộ về ý nghĩa của việc chỉ tịnh bản thân là ý nghĩa của theo như; vị ấy làm chói sáng, làm chiếu sáng, làm tỏa sáng thế giới này. Do bản thân đã được chứng ngộ về ý nghĩa của sự viên tịch Niết Bàn của bản thân là ý nghĩa của theo như; vị ấy làm chói sáng, làm chiếu sáng, làm tỏa sáng thế giới này. … Do bản thân đã được chứng ngộ về ý nghĩa của người đã trụ vững trong sự diệt tận là ý nghĩa của theo như; vị ấy làm chói sáng, làm chiếu sáng, làm tỏa sáng thế giới này.

Tợ trăng thoát mây che: Đám mây che như thế nào, các phiền não là như thế. Mặt trăng như thế nào, trí của các bậc Thánh là như thế. Vị thiên tử có được mặt trăng như thế nào, vị tỳ khưu là như thế. Giống như mặt trăng được thoát ra khỏi đám mây, được thoát ra khỏi sương mù, được thoát ra khỏi bụi khói, được hoàn toàn ra khỏi hiện tượng nguyệt thực thời chiếu sáng, rạng ngời, và rực rỡ, tương tợ y như thế vị tỳ khưu được thoát ra khỏi toàn bộ phiền não thời chiếu sáng, rạng ngời, và rực rỡ; vì thế được nói rằng: “Tợ trăng thoát mây che.” Đây là mười ba trí trong việc thanh lọc.

Phần giải thích về trí trong việc thanh lọc.

5. Các Trí về việc Thực Hành Niệm

32 trí gì về việc thực hành niệm?

Ở đây, vị tỳ khưu đi đến khu rừng, hoặc đi đến gốc cây, hoặc đi đến nơi thanh vắng, ngồi xuống, xếp chân thế kiết già, giữ thân thẳng và thiết lập niệm luôn hiện diện. Có niệm vị ấy thở vào, có niệm vị ấy thở ra. Hoặc trong khi thở vào dài, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở vào dài;’ hoặc trong khi thở ra dài, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở ra dài.’ Hoặc trong khi thở vào ngắn, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở vào ngắn;’ hoặc trong khi thở ra ngắn, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở ra ngắn.’ ‘Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của toàn thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘làm cho an tịnh sự tạo tác của toàn thân, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. ‘Cảm giác hỷ, …(như trên)… ‘Cảm giác lạc, …(như trên)… ‘Cảm giác sự tạo tác của tâm, …(như trên)… ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm, …(như trên)… ‘Cảm giác tâm, …(như trên)… ‘Làm cho tâm được hân hoan, …(như trên)… ‘Làm cho tâm được định tĩnh, …(như trên)… ‘Làm cho tâm được giải thoát, …(như trên)… ‘Quán xét về vô thường, …(như trên)… ‘Quán xét về ly tham, …(như trên)… ‘Quán xét về diệt tận, …(như trên)… ‘Quán xét về từ bỏ, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về từ bỏ, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Ở đây: ở quan điểm này, ở sự chấp nhận này, ở khuynh hướng này, ở sự chọn lọc này, ở Pháp này, ở Luật này, ở Pháp và Luật này, ở học thuyết này, ở Phạm hạnh này, ở lời dạy này của bậc Đạo Sư; vì thế được nói rằng: ‘Ở đây.’

Vị tỳ khưu: vị tỳ khưu là phàm nhân hoàn thiện, hoặc là Hữu Học, hoặc là A-la-hán có pháp không thể thay đổi.

Khu rừng: Sau khi đi ra khỏi bên ngoài cọc ranh, toàn bộ khoảng (đất) ấy là khu rừng.

Gốc cây: Ở nơi nào chỗ ngồi của vị tỳ khưu được sắp xếp, là giường, hoặc ghế, hoặc nệm, hoặc tấm đệm ngồi, hoặc mảnh da thú, hoặc thảm cỏ, hoặc thảm lá, hoặc thảm rơm, và vị tỳ khưu đi kinh hành, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm xuống ở tại nơi ấy.

Thanh vắng: không bị lai vãng bởi bất cứ ai, bởi những người tại gia hoặc bởi các vị xuất gia.

Nơi: là trú xá, nhà một mái, tòa nhà dài, khu nhà lớn, hang động.

Ngồi xuống, xếp chân thế kiết già: là vị đã ngồi xuống, đã xếp chân thế kiết già.

Giữ thân thẳng: Thân được duy trì được bố trí ngay thẳng.

Thiết lập niệm luôn hiện diện: ‘Luôn’ theo ý nghĩa nắm giữ, ‘Hiện diện’ theo ý nghĩa dẫn xuất, ‘Niệm’ theo ý nghĩa thiết lập; vì thế được nói rằng: “Thiết lập niệm luôn hiện diện.”

Có niệm vị ấy thở vào, có niệm vị ấy thở ra: là người thực hành có niệm theo 32 phương thức: Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy là người thực hành có niệm. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy là người thực hành có niệm. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào ngắn, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy là người thực hành có niệm. …(như trên)… Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm có sự quán xét về từ bỏ nhờ tác động của hơi thở vào, …(như trên)… có sự quán xét về từ bỏ nhờ tác động của hơi thở ra, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy là người thực hành có niệm.

Trong khi thở vào dài, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở vào dài;’ hoặc trong khi thở ra dài, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở ra dài’ là (có ý nghĩa) thế nào? Vị ấy thở vào hơi thở vào dài trong thời gian được công nhận là lâu, vị ấy thở ra hơi thở ra dài trong thời gian được công nhận là lâu, vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài trong thời gian được công nhận là lâu, đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài trong thời gian được công nhận là lâu, có ước muốn sanh lên.

Do tác động của ước muốn, vị ấy thở vào hơi thở vào dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của ước muốn, vị ấy thở ra hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của ước muốn, vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của ước muốn, đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu, có hân hoan sanh lên.

Do tác động của hân hoan, vị ấy thở vào hơi thở vào dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của hân hoan, vị ấy thở ra hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của hân hoan, vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu; do tác động của hân hoan, đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra dài vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là lâu, tâm ly khai hơi thở vào hơi thở ra dài và trạng thái xả được thành lập.

Theo chín phương thức này, hơi thở vào hơi thở ra dài là thân, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thân là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thân ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thân trên thân.”

Quán xét: Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) thế nào? Quán xét về vô thường, không phải về thường; quán xét về khổ não, không phải về lạc; quán xét về vô ngã, không phải về ngã; nhàm chán, không vui thích; ly tham ái, không tham ái; làm cho diệt tận, không làm cho sanh khởi; từ bỏ, không nắm giữ. Trong khi quán xét về vô thường, (vị ấy) dứt bỏ thường tưởng; trong khi quán xét về khổ não, (vị ấy) dứt bỏ lạc tưởng; trong khi quán xét về vô ngã, (vị ấy) dứt bỏ ngã tưởng; trong khi nhàm chán, (vị ấy) dứt bỏ sự vui thích; trong khi ly tham ái, (vị ấy) dứt bỏ tham ái; trong khi làm cho diệt tận, (vị ấy) dứt bỏ sự sanh khởi; trong khi từ bỏ, (vị ấy) dứt bỏ sự nắm giữ; quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) như thế.

Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: là sự tu tập các pháp đã được sanh lên trong trường hợp ấy theo ý nghĩa không vượt trội, là sự tu tập các quyền theo ý nghĩa nhất vị, là sự tu tập theo ý nghĩa khởi động tinh tấn nhằm đạt đến Niết Bàn, là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra dài, các thọ sanh lên được biết đến, (các thọ) thiết lập được biết đến, (các thọ) đi đến biến hoại được biết đến, các tưởng sanh lên được biết đến, (các tưởng) thiết lập được biết đến, (các tưởng) đi đến biến hoại được biết đến, các tầm sanh lên được biết đến, (các tầm) thiết lập được biết đến, (các tầm) đi đến biến hoại được biết đến.

Các thọ sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của thọ được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của vô minh, có sự sanh khởi của thọ.’ Sự sanh lên của thọ được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của ái, có sự sanh khởi của thọ,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của nghiệp, có sự sanh khởi của thọ,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của xúc, có sự sanh khởi của thọ;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự tái tạo, sự sanh lên của thọ được biết đến. Sự sanh lên của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự thiết lập của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Đối với vị đang tác ý về vô thường, sự thiết lập của đoạn tận được biết đến; đối với vị đang tác ý về khổ não, sự thiết lập của kinh hãi được biết đến; đối với vị đang tác ý về vô ngã, sự thiết lập của không tánh được biết đến. Sự thiết lập của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự biến mất của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự biến mất của thọ được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của vô minh, có sự diệt tận của thọ.’ Sự biến mất của thọ được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của ái, có sự diệt tận của thọ,’ …(như trên)… ‘Do sự diệt tận của nghiệp, có sự diệt tận của thọ,’ …(như trên)… ‘Do sự diệt tận của xúc, có sự diệt tận của thọ;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự chuyển biến, sự biến mất của thọ được biết đến. Sự biến mất của thọ được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Các thọ sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Các tưởng sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của tưởng được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của vô minh, có sự sanh khởi của tưởng.’ Sự sanh lên của tưởng được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của ái, có sự sanh khởi của tưởng,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của nghiệp, có sự sanh khởi của tưởng,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của xúc, có sự sanh khởi của tưởng;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự tái tạo, sự sanh lên của tưởng được biết đến. Sự sanh lên của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự thiết lập của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Đối với vị đang tác ý về vô thường, sự thiết lập của đoạn tận được biết đến; đối với vị đang tác ý về khổ não, sự thiết lập của kinh hãi được biết đến; đối với vị đang tác ý về vô ngã, sự thiết lập của không tánh được biết đến. Sự thiết lập của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự biến mất của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự biến mất của tưởng được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của vô minh, có sự diệt tận của tưởng.’ Sự biến mất của tưởng được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của ái, có sự diệt tận của tưởng,’ …(như trên)… ‘Do sự diệt tận của nghiệp, có sự diệt tận của tưởng,’ …(như trên)… ‘Do sự diệt tận của xúc, có sự diệt tận của tưởng;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự chuyển biến, sự biến mất của tưởng được biết đến. Sự biến mất của tưởng được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Các tưởng sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Các tầm sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự sanh lên của các tầm được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của vô minh, có sự sanh khởi của tầm.’ Sự sanh lên của các tầm được biết đến theo ý nghĩa sanh khởi do duyên: ‘Do sự sanh khởi của ái, có sự sanh khởi của tầm,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của nghiệp, có sự sanh khởi của tầm,’ …(như trên)… ‘Do sự sanh khởi của tưởng, có sự sanh khởi của tầm;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự tái tạo, sự sanh lên của các tầm được biết đến. Sự sanh lên của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự thiết lập của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Đối với vị đang tác ý về vô thường, sự thiết lập của đoạn tận được biết đến; đối với vị đang tác ý về khổ não, sự thiết lập của kinh hãi được biết đến; đối với vị đang tác ý về vô ngã, sự thiết lập của không tánh được biết đến. Sự thiết lập của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Sự biến mất của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) thế nào? Sự biến mất của các tầm được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của vô minh, có sự diệt tận của tầm.’ Sự biến mất của các tầm được biết đến theo ý nghĩa diệt tận do duyên: ‘Do sự diệt tận của ái, có sự diệt tận của tầm,’ …(nt)… ‘Do sự diệt tận của nghiệp, có sự diệt tận của tầm,’ …(nt)… ‘Do sự diệt tận của xúc, có sự diệt tận của tầm;’ đối với vị nhìn thấy tướng trạng của sự chuyển biến, sự biến mất của các tầm được biết đến. Sự biến mất của các tầm được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Các tầm sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, đi đến biến hoại được biết đến là (có ý nghĩa) như thế.

Trong khi nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra dài, (vị ấy) liên kết các quyền, nhận biết hành xứ, và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh. …(nt)… (vị ấy) liên kết các lực, …(nt)… các giác chi …(nt)… Đạo …(nt)… các pháp, nhận biết hành xứ, và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.

Liên kết các quyền: Liên kết các quyền là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết tín quyền theo ý nghĩa cương quyết, liên kết tấn quyền theo ý nghĩa ra sức, liên kết niệm quyền theo ý nghĩa thiết lập, liên kết định quyền theo ý nghĩa không tản mạn, liên kết tuệ quyền theo ý nghĩa nhận thức; vì thế được nói rằng: “Liên kết các quyền.”

Nhận biết hành xứ: Điều nào là đối tượng của vị ấy, điều ấy là hành xứ của vị ấy; điều nào là hành xứ của vị ấy, điều ấy là đối tượng của vị ấy. Nhận biết: là người (nhận biết); sự nhận biết là tuệ.

Thanh tịnh: Sự thiết lập đối tượng là thanh tịnh, sự không tản mạn của tâm là thanh tịnh, sự khẳng định của tâm là thanh tịnh, sự thanh lọc của tâm là thanh tịnh. Ý nghĩa: Ý nghĩa không sai trái, ý nghĩa xa lìa phiền não, ý nghĩa thanh lọc, ý nghĩa tối thắng.

Thấu triệt: thấu triệt ý nghĩa thiết lập đối tượng, thấu triệt ý nghĩa không tản mạn của tâm, thấu triệt ý nghĩa khẳng định của tâm, thấu triệt ý nghĩa thanh lọc của tâm; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.”

Liên kết các lực: Liên kết các lực là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết tín lực theo ý nghĩa không dao động ở sự không có đức tin, liên kết tấn lực theo ý nghĩa không dao động ở sự biếng nhác, liên kết niệm lực theo ý nghĩa không dao động ở sự buông lung, liên kết định lực theo ý nghĩa không dao động ở sự phóng dật, liên kết tuệ lực theo ý nghĩa không dao động ở sự không sáng suốt. Người này liên kết các lực này trong đối tượng này; vì thế được nói rằng: “Liên kết các lực.” Nhận biết hành xứ: …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.”

Liên kết các giác chi: Liên kết các giác chi là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết niệm giác chi theo ý nghĩa thiết lập, liên kết trạch pháp giác chi theo ý nghĩa suy xét, liên kết cần giác chi theo ý nghĩa ra sức, liên kết hỷ giác chi theo ý nghĩa lan tỏa, liên kết tịnh giác chi theo ý nghĩa an tịnh, liên kết định giác chi theo ý nghĩa không tản mạn, liên kết xả giác chi theo ý nghĩa phân biệt rõ. Người này liên kết các giác chi này trong đối tượng này; vì thế được nói rằng: “Liên kết các giác chi.” Nhận biết hành xứ: …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.”

Liên kết Đạo: Liên kết Đạo là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết chánh kiến theo ý nghĩa nhận thức, liên kết chánh tư duy theo ý nghĩa gắn chặt (tâm vào cảnh), liên kết chánh ngữ theo ý nghĩa gìn giữ, liên kết chánh nghiệp theo ý nghĩa nguồn sanh khởi, liên kết chánh mạng theo ý nghĩa trong sạch, liên kết chánh tinh tấn theo ý nghĩa ra sức, liên kết chánh niệm theo ý nghĩa thiết lập, liên kết chánh định theo ý nghĩa không tản mạn; người này liên kết Đạo này trong đối tượng này; vì thế được nói rằng: “Liên kết Đạo.” Nhận biết hành xứ: …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.”

Liên kết các pháp: Liên kết các pháp là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết các quyền theo ý nghĩa pháp chủ đạo, liên kết các lực theo ý nghĩa không dao động, liên kết các giác chi theo ý nghĩa dẫn xuất (ra khỏi luân hồi), liên kết Đạo theo ý nghĩa chủng tử, liên kết sự thiết lập niệm theo ý nghĩa thiết lập, liên kết chánh cần theo ý nghĩa nỗ lực, liên kết nền tảng của thần thông theo ý nghĩa thành tựu, liên kết chân lý theo ý nghĩa của thực thể, liên kết chỉ tịnh theo ý nghĩa không tản mạn, liên kết minh sát theo ý nghĩa quán xét, liên kết chỉ tịnh và minh sát theo ý nghĩa nhất vị, liên kết sự kết hợp chung theo ý nghĩa không vượt trội, liên kết giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, liên kết tâm thanh tịnh theo ý nghĩa không tản mạn, liên kết kiến thanh tịnh theo ý nghĩa nhận thức, liên kết sự phóng thích theo ý nghĩa được giải thoát, liên kết minh theo ý nghĩa thấu triệt, liên kết sự giải thoát theo ý nghĩa buông bỏ, liên kết trí về sự đoạn tận theo ý nghĩa đoạn trừ, liên kết trí về vô sanh theo ý nghĩa tỉnh lặng, liên kết ước muốn theo ý nghĩa nguồn cội, liên kết tác ý theo ý nghĩa nguồn sanh khởi, liên kết xúc theo ý nghĩa liên kết, liên kết thọ theo ý nghĩa hội tụ, liên kết định theo ý nghĩa dẫn đầu, liên kết niệm theo ý nghĩa pháp chủ đạo, liên kết tuệ theo ý nghĩa cao thượng trong các pháp thiện, liên kết sự giải thoát theo ý nghĩa cốt lỏi, liên kết Niết Bàn liên quan đến bất tử theo ý nghĩa kết thúc; người này liên kết các pháp này trong đối tượng này; vì thế được nói rằng: “Liên kết các pháp.”

Nhận biết hành xứ: Điều gì là đối tượng của vị ấy, điều ấy là hành xứ của vị ấy; điều gì là hành xứ của vị ấy, điều ấy là đối tượng của vị ấy. Nhận biết: là người (nhận biết); sự nhận biết là tuệ.

Thanh tịnh: Sự thiết lập đối tượng là thanh tịnh, sự không tản mạn của tâm là thanh tịnh, sự khẳng định của tâm là thanh tịnh, sự thanh lọc của tâm là thanh tịnh. Ý nghĩa: Ý nghĩa không sai trái, ý nghĩa xa lìa phiền não, ý nghĩa thanh lọc, ý nghĩa tối thắng. Thấu triệt: thấu triệt ý nghĩa thiết lập đối tượng, thấu triệt ý nghĩa không tản mạn của tâm, thấu triệt ý nghĩa khẳng định của tâm, thấu triệt ý nghĩa thanh lọc của tâm; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (1)

Trong khi thở vào ngắn, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở vào ngắn;’ trong khi thở ra ngắn, vị ấy nhận biết: ‘Tôi thở ra ngắn’ là (có ý nghĩa) thế nào?

Vị ấy thở vào hơi thở vào ngắn trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi. Vị ấy thở ra hơi thở ra ngắn trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi. Vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi. Đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi, có ước muốn sanh lên.

Do tác động của ước muốn, vị ấy thở vào hơi thở vào ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của ước muốn, vị ấy thở ra hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của ước muốn, vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của ước muốn, đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi, có hân hoan sanh lên.

Do tác động của hân hoan, vị ấy thở vào hơi thở vào ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của hân hoan, vị ấy thở ra hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của hân hoan, vị ấy thở vào cũng như thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi; do tác động của hân hoan, đối với vị đang thở vào cũng như đang thở ra hơi thở vào hơi thở ra ngắn vi tế hơn trước trong thời gian được công nhận là ngắn ngủi, tâm ly khai hơi thở vào hơi thở ra ngắn, có trạng thái xả được thành lập.

Theo chín phương thức này, hơi thở vào hơi thở ra ngắn là thân, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thân là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thân ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thân trên thân.”

Quán xét: Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra ngắn, các thọ sanh lên được biết đến, …(như trên)… Trong khi nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra ngắn, (vị ấy) liên kết các quyền, …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (2)

‘Cảm giác toàn thân tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác toàn thân tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Thân: Có hai loại thân: thân của danh và thân của sắc. Thân của danh là gì? Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, danh và thân của danh, và những gì được gọi là các sự tạo tác của tâm; đây là thân của danh. Thân của sắc là gì? Tứ đại* và sắc nương vào tứ đại, hơi thở vào hơi thở ra và hiện tướng do sự gắn liền (của niệm), và những gì được gọi là các sự tạo tác của thân; đây là thân của sắc.

Các thân ấy được cảm nhận là (có ý nghĩa) thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các thân ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các thân ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào ngắn, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các thân ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra ngắn, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các thân ấy được cảm nhận.

Đối với vị đang hướng tâm, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang nhận biết, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang nhận thức, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang quán xét lại, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang khẳng định tâm, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang có khuynh hướng về đức tin, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang nắm giữ tinh tấn, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang thiết lập niệm, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang tập trung tâm, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang nhận biết bằng tuệ, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang biết rõ các pháp cần được biết rõ, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang biết toàn diện các pháp cần được biết toàn diện, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang dứt bỏ các pháp cần được dứt bỏ, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang tu tập các pháp cần được tu tập, các thân ấy được cảm nhận; đối với vị đang tác chứng các pháp cần được tác chứng, các thân ấy được cảm nhận; các thân ấy được cảm nhận là như vậy.

Cảm giác toàn thân, hơi thở vào hơi thở ra là thân, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thân là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thân ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thân trên thân.”

Quán xét: Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện. Cảm giác toàn thân đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, là tâm thanh tịnh theo ý nghĩa không tản mạn, là kiến thanh tịnh theo ý nghĩa nhận thức. Trong trường hợp ấy ý nghĩa thu thúc là sự học tập về thắng giới, trong trường hợp ấy ý nghĩa không tản mạn là sự học tập về thắng tâm, trong trường hợp ấy ý nghĩa nhận thức là sự học tập về thắng tuệ. Trong khi hướng tâm đến ba sự học tập này vị ấy tập, trong khi nhận biết vị ấy tập, trong khi nhận thức vị ấy tập, trong khi quán xét lại vị ấy tập, trong khi khẳng định tâm vị ấy tập, trong khi có khuynh hướng về đức tin vị ấy tập, trong khi nắm giữ tinh tấn vị ấy tập, trong khi thiết lập niệm vị ấy tập, trong khi tập trung tâm vị ấy tập, trong khi nhận biết bằng tuệ vị ấy tập, trong khi biết rõ các pháp cần được biết rõ vị ấy tập, trong khi biết toàn diện các pháp cần được biết toàn diện vị ấy tập, trong khi dứt bỏ các pháp cần được dứt bỏ vị ấy tập, trong khi tu tập các pháp cần được tu tập vị ấy tập, trong khi tác chứng các pháp cần được tác chứng vị ấy tập.

Cảm giác toàn thân, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, các thọ sanh lên được biết đến, …(như trên)… Cảm giác toàn thân, trong khi nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, (vị ấy) liên kết các quyền, …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (3)

‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập, là (có ý nghĩa) thế nào? Sự tạo tác của thân là (có ý nghĩa) thế nào?

Các hơi thở vào dài là thuộc về thân, các pháp này được gắn bó với thân, là các sự tạo tác của thân; trong khi làm cho an tịnh, làm cho diệt tận, làm cho bình lặng các sự tạo tác của thân ấy, vị ấy tập. Các hơi thở ra dài là thuộc về thân, các pháp này được gắn bó với thân, là các sự tạo tác của thân; trong khi làm cho an tịnh, làm cho diệt tận, làm cho bình lặng các sự tạo tác của thân ấy, vị ấy tập. Các hơi thở vào ngắn …(như trên)… Các hơi thở vào dài …(như trên)… Cảm giác toàn thân, các hơi thở vào là thuộc về thân … Cảm giác toàn thân, các hơi thở ra là thuộc về thân …(như trên)… các pháp này được gắn bó với thân, là các sự tạo tác của thân; trong khi làm cho an tịnh, làm cho diệt tận, làm cho bình lặng các sự tạo tác của thân ấy, vị ấy tập.

Với các sự tạo tác của thân có hình thức như là sự ngã lui, sự nghiêng hai bên, sự nghiêng ngã, sự ngã tới, sự loạn động, sự rúng động, sự chao động, sự chuyển động của thân, vị ấy tập như vầy: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập như vầy: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở ra.’ Với các sự tạo tác của thân có hình thức như là không có sự ngã lui, không có sự nghiêng hai bên, không có sự nghiêng ngã, không có sự ngã tới, sự không loạn động, sự không rúng động, sự không chao động, sự không chuyển động, sự an tịnh, sự nhu thuận của thân, vị ấy tập như vầy: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập như vầy: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở ra.’ Như vậy là nói rằng: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. Khi an tịnh như thế, không có sự tạo ra việc nhận biết làn hơi gió, không có sự tạo ra hơi thở vào hơi thở ra, không có sự tạo ra niệm về hơi thở vào hơi thở ra, không có sự tạo ra định của hơi thở vào hơi thở ra, và các bậc trí cũng không nhập vào và cũng không xuất ra khỏi chính sự chứng đạt ấy. Như vậy là nói rằng: ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. Khi an tịnh như vậy, có sự tạo ra việc tiếp cận làn hơi gió, có sự tạo ra hơi thở vào hơi thở ra, có sự tạo ra niệm về hơi thở vào hơi thở ra, có sự tạo ra định của hơi thở vào hơi thở ra, và các bậc trí cũng thể nhập vào và cũng xuất ra khỏi chính sự chứng đạt ấy.

Như thế là (có ý nghĩa) thế nào? Cũng giống như khi tiếng cồng được đánh lên, trước tiên có các âm thanh thô tháo vận hành; hiện tướng của các âm thanh thô tháo là có tình trạng được thâu nhận rõ ràng, có tình trạng được đặc biệt lưu ý, có tình trạng được lưu lại rõ rệt. Khi âm thanh thô tháo chấm dứt, tiếp theo đó có các âm thanh êm dịu vận hành; hiện tướng của các âm thanh êm dịu có tình trạng được thâu nhận rõ ràng, có tình trạng được đặc biệt lưu ý, có tình trạng được lưu lại rõ rệt. Khi âm thanh êm dịu chấm dứt, tiếp theo đó có tâm vận hành do có hiện tướng của âm thanh êm dịu là đối tượng. Tương tợ như thế, trước tiên có các hơi thở vào hơi thở ra thô tháo vận hành; hiện tướng của các hơi thở vào hơi thở ra thô tháo là có tình trạng được thâu nhận rõ ràng, có tình trạng được đặc biệt lưu ý, có tình trạng được lưu lại rõ rệt. Khi các hơi thở vào hơi thở ra thô tháo chấm dứt, tiếp theo đó có các hơi thở vào hơi thở ra êm dịu vận hành; hiện tướng của các hơi thở vào hơi thở ra êm dịu là có tình trạng được thâu nhận rõ ràng, có tình trạng được đặc biệt lưu ý, có tình trạng được lưu lại rõ rệt. Khi các hơi thở vào hơi thở ra êm dịu chấm dứt, tiếp theo đó tâm không đi đến tản mạn do có hiện tướng hơi thở vào hơi thở ra êm dịu là đối tượng.

Khi an tịnh như vậy, có sự tạo ra việc tiếp cận làn hơi gió, có sự tạo ra hơi thở vào hơi thở ra, có sự tạo thành niệm về hơi thở vào hơi thở ra, có sự tạo ra định của hơi thở vào hơi thở ra, và các bậc trí cũng thể nhập vào và cũng xuất ra khỏi chính sự chứng đạt ấy.

Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, các hơi thở vào hơi thở ra là thân, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thân là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thân ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thân trên thân.”

Quán xét: Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… Quán xét thân ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện. Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, là kiến thanh tịnh theo ý nghĩa nhận thức. Trong trường hợp ấy ý nghĩa thu thúc là sự học tập về thắng giới, trong trường hợp ấy ý nghĩa không tản mạn là sự học tập về thắng tâm, trong trường hợp ấy ý nghĩa nhận thức là sự học tập về thắng tuệ. Trong khi hướng tâm đến ba sự học tập này vị ấy tập, …(như trên)…; trong khi tác chứng các pháp cần được tác chứng vị ấy tập.

Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, thọ sanh lên được biết đến, …(như trên)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân, trong khi nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra (vị ấy) liên kết các quyền, …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (4)

Tám trí về quán xét, tám tùy niệm về sự thiết lập, và bốn nền tảng thuộc Kinh về việc quán xét thân trên thân.

Nhóm bốn thứ nhất.

‘Cảm giác hỷ, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác hỷ, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Hỷ là gì? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, hỷ và hân hoan sanh lên. Hỷ là sự hân hoan, là sự hoan hỷ, là sự thích thú, là sự vui mừng, là sự mừng rỡ, là sự phấn khởi, là sự thỏa thích của tâm. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, …(như trên)… nhờ tác động của hơi thở vào ngắn, …(như trên)… nhờ tác động của hơi thở ra ngắn, …(như trên)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở vào …(nt)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở ra …(nt)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân nhờ tác động của hơi thở vào …(như trên)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở ra, hỷ và hân hoan sanh lên. Hỷ là sự hân hoan, là sự hoan hỷ, là sự thích thú, là sự vui mừng, là sự mừng rỡ, là sự phấn khởi, là sự thỏa thích của tâm, điều này là hỷ.

Hỷ ấy được cảm nhận thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, hỷ ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài …(như trên)… nhờ tác động của hơi thở vào ngắn …(nt)… nhờ tác động của hơi thở ra ngắn …(nt)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở vào …(nt)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở ra …(nt)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của thân nhờ tác động của hơi thở vào …(nt)… Cảm giác toàn thân nhờ tác động của hơi thở ra, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, hỷ ấy được cảm nhận. Đối với vị đang hướng tâm, hỷ ấy được cảm nhận; đối với vị đang nhận biết …(nt)… đối với vị đang nhận thức …(nt)… đối với vị đang quán xét lại …(nt)… đối với vị đang khẳng định tâm …(nt)… đối với vị đang có khuynh hướng về đức tin …(nt)… đối với vị đang nắm giữ tinh tấn …(nt)… đối với vị đang thiết lập niệm …(nt)… đối với vị đang tập trung tâm …(nt)… đối với vị đang nhận biết bằng tuệ …(nt)… đối với vị đang biết rõ các pháp cần được biết rõ …(nt)… đối với vị đang biết toàn diện các pháp cần được biết toàn diện …(nt)… đối với vị đang dứt bỏ các pháp cần được dứt bỏ …(nt)… đối với vị đang tu tập các pháp cần được tu tập …(như trên)… đối với vị đang tác chứng các pháp cần được tác chứng, hỷ ấy được cảm nhận. Hỷ ấy được cảm nhận là như vậy.

Cảm giác hỷ nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là thọ, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thọ là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thọ ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thọ trên các thọ.”

Quán xét: Quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Cảm giác hỷ đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Cảm giác hỷ, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(nt)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (1)

‘Cảm giác lạc, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác lạc, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Lạc: Có hai loại lạc: lạc thuộc thân và lạc thuộc tâm. Lạc gì thuộc thân? Điều gì thoải mái thuộc thân là lạc thuộc thân, sự thoải mái sanh ra từ xúc chạm của thân là lạc được cảm thọ, do sự thoải mái sanh ra từ xúc chạm của thân là lạc thọ; điều này là lạc thuộc thân. Lạc gì thuộc tâm? Điều gì thoải mái thuộc tâm là lạc thuộc tâm, sự thoải mái sanh ra từ xúc chạm của ý là lạc được cảm thọ, do sự thoải mái sanh ra từ xúc chạm của ý là lạc thọ; điều này là lạc thuộc tâm.

Các lạc ấy được cảm nhận thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các lạc ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các lạc ấy được cảm nhận. …(như trên)…; đối với vị đang tác chứng các pháp cần được tác chứng, các lạc ấy được cảm nhận. Các lạc ấy được cảm nhận là như vậy.

Cảm giác lạc nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là thọ, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thọ là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thọ ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thọ trên các thọ.”

Quán xét: Quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) thế nào? Quán xét là vô thường …(như trên)… quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Cảm giác lạc đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Cảm giác lạc, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(nt)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (2)

‘Cảm giác sự tạo tác của tâm, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác sự tạo tác của tâm, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Sự tạo tác của tâm là gì? Nhờ tác động của hơi thở vào dài, (có) tưởng và thọ thuộc tâm; các pháp này được gắn bó với tâm, là các sự tạo tác của tâm. Nhờ tác động của hơi thở ra dài, (có) tưởng và thọ thuộc tâm; các pháp này được gắn bó với tâm, là các sự tạo tác của tâm. …(như trên)…. Cảm giác lạc nhờ tác động của hơi thở vào …(như trên)… Cảm giác lạc nhờ tác động của hơi thở ra là tưởng và thọ thuộc tâm; các pháp này được gắn bó với tâm, là các sự tạo tác của tâm. Đây là sự tạo tác của tâm.

Các sự tạo tác của tâm ấy được cảm nhận thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các sự tạo tác của tâm ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, các sự tạo tác của tâm ấy được cảm nhận. …(như trên)…; đối với vị đang tác chứng các pháp cần được tác chứng, các sự tạo tác của tâm ấy được cảm nhận. Các sự tạo tác của tâm ấy được cảm nhận là như vậy.

Cảm giác sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là thọ, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thọ là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thọ ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thọ trên các thọ.”

Quán xét: Quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) thế nào? Quán xét là vô thường …(nt)… quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(nt)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Cảm giác sự tạo tác của tâm đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Cảm giác sự tạo tác của tâm, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (3)

‘Làm an tịnh sự tạo tác của tâm, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘làm an tịnh sự tạo tác của tâm, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Sự tạo tác của tâm là gì? Nhờ tác động của hơi thở vào dài, (có) tưởng và thọ thuộc tâm, …(như trên)… Nhờ tác động của hơi thở ra dài, (có) tưởng và thọ thuộc tâm, các pháp này được gắn bó với tâm, là các sự tạo tác của tâm; trong khi làm cho an tịnh, làm cho diệt tận, làm cho bình lặng các sự tạo tác của tâm ấy, vị ấy tập. Cảm giác sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở vào …(như trên)… Cảm giác sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở ra là tưởng và thọ thuộc tâm; các pháp này được gắn bó với tâm, là các sự tạo tác của tâm; trong khi làm cho an tịnh, làm cho diệt tận, làm cho bình lặng các sự tạo tác của tâm ấy, vị ấy tập.

Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là thọ, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, thọ là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét thọ ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét thọ trên các thọ.”

Quán xét: Quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) thế nào? Quán xét là vô thường …(nt)… quán xét thọ ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(nt)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (4)

Tám trí về quán xét, tám tùy niệm về sự thiết lập, và bốn nền tảng thuộc Kinh về việc quán xét thọ trên các thọ.

Nhóm bốn thứ nhì.

‘Cảm giác tâm, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘cảm giác tâm, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Tâm ấy là gì? Nhờ tác động của hơi thở vào dài, có sự nhận thức là tâm. Tâm tức là ý, là tinh thần, là tim, là sắc trắng, là ý xứ, là ý quyền, là thức, là thức uẩn, là ý thức giới sanh ra từ điều ấy. Nhờ tác động của hơi thở ra dài, …(nt)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở vào, …(nt)… Làm cho an tịnh sự tạo tác của tâm nhờ tác động của hơi thở ra có sự nhận thức là tâm. Tâm tức là ý, là tinh thần, là tim, là sắc trắng, là ý xứ, là ý quyền, là thức, là thức uẩn, là ý thức giới sanh ra từ điều ấy; điều này là tâm.

Tâm ấy được cảm nhận thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, tâm ấy được cảm nhận. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, niệm được thiết lập; với niệm ấy với trí ấy, tâm ấy được cảm nhận. …(như trên)…; đối với vị đang tác chứng các pháp cần được tác chứng, tâm ấy được cảm nhận. Tâm ấy được cảm nhận là như vậy.

Cảm giác tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, có sự nhận thức là tâm, sự thiết lập là niệm, …(nt)…; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét tâm trên tâm.”

Quán xét: Quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… Quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Cảm giác tâm đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(nt)… Cảm giác tâm, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(nt)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (1)

‘Làm cho tâm được hân hoan, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Làm cho tâm được hân hoan, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Sự hân hoan của tâm là (có ý nghĩa) thế nào? Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào dài, sự hân hoan của tâm sanh lên; điều nào là sự hoan hỷ, sự thích thú, sự vui mừng, sự mừng rỡ, sự phấn khởi của tâm là sự thỏa thích của tâm. Đối với vị đang nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở ra dài, sự hân hoan của tâm sanh lên; điều nào là sự hoan hỷ, sự thích thú, sự vui mừng, sự mừng rỡ, sự phấn khởi của tâm là sự thỏa thích của tâm. …(như trên)… Cảm giác tâm nhờ tác động của hơi thở vào …(như trên)… Cảm giác tâm nhờ tác động của hơi thở ra, sự hân hoan của tâm sanh lên; điều nào là sự hoan hỷ, sự thích thú, sự vui mừng, sự mừng rỡ, sự phấn khởi của tâm là sự thỏa thích của tâm; điều này là sự hân hoan của tâm.

Làm cho tâm được hân hoan nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, có sự nhận thức là tâm, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, tâm là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét tâm ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét tâm trên tâm.”

Quán xét: Quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Làm cho tâm được hân hoan đối với các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Làm cho tâm được hân hoan, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (2)

‘Làm cho tâm được định tĩnh, tôi sẽ thở vào’vị ấy tập, ‘Làm cho tâm được định tĩnh, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Định là gì? Nhờ tác động của hơi thở vào dài sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định; điều nào là sự đứng vững, sự an trụ, sự vững vàng, sự không tán loạn, sự không tản mạn của tâm, trạng thái của ý không bị tán loạn, sự chỉ tịnh, định quyền, định lực, chánh định. Nhờ tác động của hơi thở ra dài sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định, …(như trên)… Làm cho tâm được định tĩnh nhờ tác động của hơi thở vào …(như trên)… Làm cho tâm được định tĩnh, nhờ tác động của hơi thở ra sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định; điều nào là sự đứng vững, sự an trụ, sự vững vàng, sự không tán loạn, sự không tản mạn của tâm, trạng thái của ý không bị tán loạn, sự chỉ tịnh, định quyền, định lực, chánh định; điều ấy là định.

Làm cho tâm được định tĩnh nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, sự nhận thức là tâm, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, tâm là sự thiết lập không phải là niệm; niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét tâm ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét tâm trên tâm.”

Quán xét: Quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Làm cho tâm được định tĩnh của các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Làm cho tâm được định tĩnh, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (3)

‘Làm cho tâm được giải thoát, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Làm cho tâm được giải thoát, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi tham ái, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập; ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi tham ái, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập; ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi sân hận, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập; ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi sân hận, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập; ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi si mê … khỏi ngã mạn … khỏi kiến … khỏi hoài nghi … khỏi sự lờ đờ … khỏi sự phóng dật … khỏi sự hổ thẹn (tội lỗi) … ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi sự ghê sợ (tội lỗi), tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập; ‘Làm cho tâm được giải thoát khỏi sự ghê sợ (tội lỗi), tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. Làm cho tâm được giải thoát nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, có sự nhận thức là tâm, sự thiết lập là niệm, …(như trên)…

Quán xét: Quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét tâm ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Làm cho tâm được giải thoát đối với các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Làm cho tâm được giải thoát, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (4)

Tám trí về quán xét, tám tùy niệm về sự thiết lập, và bốn nền tảng thuộc Kinh về việc quán xét tâm trên tâm.

Nhóm bốn thứ ba.

‘Quán xét về vô thường, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về vô thường, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào? Vô thường: Cái gì là vô thường? Năm uẩn là vô thường. Vô thường theo ý nghĩa gì? Vô thường với ý nghĩa sanh diệt. Đối với 5 uẩn, trong khi nhìn thấy sự sanh (hành giả) nhìn thấy bao nhiêu tướng trạng, trong khi nhìn thấy sự diệt nhìn thấy bao nhiêu tướng trạng, trong khi nhìn thấy sự sanh diệt, nhìn thấy bao nhiêu tướng trạng? Đối với 5 uẩn, trong khi nhìn thấy sự sanh (hành giả) nhìn thấy 25 tướng trạng, trong khi nhìn thấy sự diệt nhìn thấy 25 tướng trạng; đối với năm uẩn, trong khi nhìn thấy sự sanh diệt nhìn thấy 50 tướng trạng này.

‘Quán xét về vô thường ở sắc, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về vô thường ở sắc, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. ‘Quán xét về vô thường ở thọ, … ở tưởng … ở các hành … ở thức … ở mắt … ở lão tử, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về vô thường ở lão tử, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Quán xét về vô thường nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là các pháp, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, các pháp là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét các pháp ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét pháp trên các pháp.”

Quán xét: Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Quán xét về vô thường của các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Quán xét về vô thường, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (1)

‘Quán xét về ly tham, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về ly tham, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở sắc, có ước muốn sanh lên về ly tham ở sắc, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về ly tham ở sắc, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về ly tham ở sắc, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở sắc, có ước muốn sanh lên về việc ly tham khỏi sắc, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về ly tham ở thọ, … ở tưởng … ở các hành … ở thức … ở mắt … ở lão tử, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về ly tham ở lão tử, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Quán xét về ly tham nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là các pháp, sự thiết lập là niệm, …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét pháp trên các pháp.”

Quán xét: Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Quán xét về ly tham của các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Quán xét về ly tham, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (2)

‘Quán xét về diệt tận, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về diệt tận, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở sắc, có ước muốn sanh lên về sự diệt tận ở sắc, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về diệt tận ở sắc, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về diệt tận ở sắc, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở sắc, có ước muốn sanh lên về sự diệt tận ở sắc, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về diệt tận ở thọ, … ở tưởng … ở các hành … ở thức … ở mắt … ở lão tử, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về diệt tận ở lão tử, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Tai hại ở vô minh là với bao nhiêu biểu hiện? Vô minh được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? Tai hại ở vô minh là với năm biểu hiện. Vô minh được diệt tận với tám biểu hiện.

Tai hại ở vô minh là với năm biểu hiện gì? Tai hại ở vô minh theo ý nghĩa vô thường, tai hại ở vô minh theo ý nghĩa khổ não, tai hại ở vô minh theo ý nghĩa vô ngã, tai hại ở vô minh theo ý nghĩa thiêu đốt, tai hại ở vô minh theo ý nghĩa chuyển biến; tai hại ở vô minh là với năm biểu hiện này.

Vô minh được diệt tận với tám biểu hiện gì? Với sự diệt tận của căn nguyên, vô minh được diệt tận; với sự diệt tận của nguồn gốc sanh khởi, vô minh được diệt tận; với sự diệt tận của sanh, vô minh được diệt tận; với sự diệt tận của phát khởi, vô minh được diệt tận; với sự diệt tận của nhân, vô minh được diệt tận; với sự diệt tận của duyên, vô minh được diệt tận; với sự sanh khởi của trí, vô minh được diệt tận; với sự thiết lập của diệt tận, vô minh được diệt tận; vô minh được diệt tận với tám biểu hiện này.

Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở vô minh với năm biểu hiện này, có ước muốn sanh lên về sự diệt tận ở vô minh với tám biểu hiện này, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về diệt tận ở vô minh, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về diệt tận ở vô minh, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Tai hại ở các hành là với bao nhiêu biểu hiện? Các hành được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở thức là với bao nhiêu biểu hiện? Thức được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở danh sắc là với bao nhiêu biểu hiện? Danh sắc được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở sáu xứ là với bao nhiêu biểu hiện? Sáu xứ được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở xúc là với bao nhiêu biểu hiện? Xúc được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở thọ là với bao nhiêu biểu hiện? Thọ được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở ái là với bao nhiêu biểu hiện? Ái được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở thủ là với bao nhiêu biểu hiện? Thủ được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở hữu là với bao nhiêu biểu hiện? Hữu được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở sanh là với bao nhiêu biểu hiện? Sanh được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? …(như trên)… Tai hại ở lão tử là với bao nhiêu biểu hiện? Lão tử được diệt tận với bao nhiêu biểu hiện? Tai hại ở lão tử là với năm biểu hiện. Lão tử được diệt tận với tám biểu hiện.

Tai hại ở lão tử là với năm biểu hiện gì? Tai hại ở lão tử theo ý nghĩa vô thường, …(như trên)… theo ý nghĩa khổ não, …(như trên)… theo ý nghĩa vô ngã, …(nt)… theo ý nghĩa thiêu đốt, …(như trên)… theo ý nghĩa chuyển biến; tai hại ở lão tử là với năm biểu hiện này.

Lão tử được diệt tận với tám biểu hiện gì? Với sự diệt tận của căn nguyên, lão tử được diệt tận; với sự diệt tận của nguồn gốc sanh khởi, …(như trên)… với sự diệt tận của sanh, …(như trên)… với sự diệt tận của phát khởi, …(như trên)… với sự diệt tận của nhân, …(như trên)… với sự diệt tận của duyên, …(như trên)… với sự sanh khởi của trí, … với sự thiết lập của diệt tận, lão tử được diệt tận; lão tử được diệt tận với tám biểu hiện này.

Sau khi nhìn thấy sự tai hại ở lão tử với năm biểu hiện này, có ước muốn sanh lên về sự diệt tận ở lão tử với tám biểu hiện này, đức tin được hướng đến, và tâm của vị ấy được khẳng định chắc chắn: ‘Quán xét về diệt tận ở lão tử, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về diệt tận ở lão tử, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Quán xét về diệt tận nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là các pháp, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, các pháp là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét các pháp ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét pháp trên các pháp.” (3)

Quán xét: Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) thế nào? …(như trên)… Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: …(như trên)… là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Quán xét về diệt tận của các hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, …(như trên)… Quán xét về diệt tận, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, …(như trên)… trong khi nhận biết (vị ấy) liên kết các quyền; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (3)

‘Quán xét về từ bỏ, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘quán xét về từ bỏ, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập là (có ý nghĩa) thế nào?

Từ bỏ: Có hai sự từ bỏ: Sự từ bỏ do buông bỏ và sự từ bỏ do tiến vào. ‘Buông bỏ sắc’ là sự từ bỏ do buông bỏ. ‘Tâm tiến vào sự diệt tận của sắc Niết Bàn’ là sự từ bỏ do tiến vào: ‘Quán xét về từ bỏ các sắc, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về từ bỏ các sắc, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập. ‘Buông bỏ thọ’ …(như trên)… tưởng …(như trên)… các hành …(như trên)… thức …(như trên)… mắt …(như trên)… ‘Buông bỏ lão tử’ là sự từ bỏ do buông bỏ. ‘Tâm tiến vào sự diệt tận của lão tử Niết Bàn’ là sự từ bỏ do tiến vào: ‘Quán xét về từ bỏ lão tử, tôi sẽ thở vào’ vị ấy tập, ‘Quán xét về từ bỏ lão tử, tôi sẽ thở ra’ vị ấy tập.

Quán xét về sự từ bỏ nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra là các pháp, sự thiết lập là niệm, sự quán xét là trí, các pháp là sự thiết lập không phải là niệm, niệm vừa là sự thiết lập vừa là niệm; với niệm ấy với trí ấy, vị ấy quán xét các pháp ấy; vì thế được nói rằng: “Việc tu tập sự thiết lập niệm về quán xét pháp trên các pháp.”

Quán xét: Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) thế nào? Quán xét về vô thường, không phải về thường. …(như trên)… (Vị ấy) từ bỏ, không nắm giữ. Trong khi quán xét về vô thường, (vị ấy) dứt bỏ thường tưởng. …(như trên)… trong khi từ bỏ, (vị ấy) dứt bỏ sự nắm giữ. Quán xét các pháp ấy là (có ý nghĩa) như thế. Sự tu tập: Có bốn sự tu tập: là sự tu tập các pháp đã được sanh lên trong trường hợp ấy theo ý nghĩa không vượt trội, …(như trên)…, là sự tu tập theo ý nghĩa rèn luyện.

Quán xét về từ bỏ đối với hơi thở vào hơi thở ra là giới thanh tịnh theo ý nghĩa thu thúc, là tâm thanh tịnh theo ý nghĩa không tản mạn, là kiến thanh tịnh theo ý nghĩa nhận thức. Trong trường hợp ấy ý nghĩa thu thúc là sự học tập về thắng giới, trong trường hợp ấy ý nghĩa theo ý nghĩa không tản mạn là sự học tập về thắng tâm, trong trường hợp ấy ý nghĩa nhận thức là sự học tập về thắng tuệ. Trong khi hướng tâm đến ba sự học tập này vị ấy tập; trong khi nhận biết, …(nt)… trong khi tác chứng các pháp cần được tác chứng vị ấy tập.

Có sự quán xét về từ bỏ, đối với vị nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, các thọ sanh lên được biết đến, thiết lập được biết đến, biến mất được biết đến …(như trên)… Có sự quán xét về từ bỏ, trong khi nhận biết sự chuyên nhất không tản mạn của tâm nhờ tác động của hơi thở vào hơi thở ra, (vị ấy) liên kết các quyền, nhận biết hành xứ, thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh, (vị ấy) liên kết các lực, liên kết các giác chi, liên kết Đạo, liên kết các pháp, nhận biết hành xứ, và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.

Liên kết các quyền: Liên kết các quyền là (có ý nghĩa) thế nào? Liên kết tín quyền theo ý nghĩa cương quyết. …(như trên)…; vì thế được nói rằng: “Và thấu triệt ý nghĩa của thanh tịnh.” (4)

Tám trí về quán xét, tám tùy niệm về sự thiết lập, và bốn nền tảng thuộc Kinh về việc quán xét pháp trên các pháp.

Đây là 32 trí về việc thực hành niệm.

Nhóm bốn thứ tư.

Phần giải thích trí về việc thực hành niệm.

6–11. Nhóm Sáu về Trí

(6) 24 trí gì do năng lực của định?

Nhờ tác động của hơi thở vào dài sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định, nhờ tác động của hơi thở ra dài sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định, …(như trên)… Làm cho tâm được giải thoát, nhờ tác động của hơi thở vào sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định, làm cho tâm được giải thoát, nhờ tác động của hơi thở ra sự chuyên nhất không tản mạn của tâm là định.

Đây là 24 trí do năng lực của định.

(7) 72 trí gì do năng lực của minh sát?

Hơi thở vào dài, theo ý nghĩa quán xét là vô thường là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là khổ não là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là vô ngã là minh sát. Hơi thở ra dài, theo ý nghĩa quán xét là vô thường là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là khổ não là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là vô ngã là minh sát. …(như trên)… Làm cho tâm được giải thoát trong khi thở vào, làm cho tâm được giải thoát trong khi thở ra, theo ý nghĩa quán xét là vô thường là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là khổ não là minh sát, theo ý nghĩa quán xét là vô ngã là minh sát.

Đây là 72 trí do năng lực của minh sát.

(8) 8 trí về nhàm chán là gì?

‘Quán xét về vô thường, (vị ấy) biết và thấy hơi thở vào đúng theo bản thể’ là trí về nhàm chán, ‘Quán xét về vô thường, (vị ấy) biết và thấy hơi thở ra đúng theo bản thể’ là trí về nhàm chán, …(như trên)…, ‘Quán xét về từ bỏ, (vị ấy) biết và thấy hơi thở vào đúng theo bản thể’ là trí về nhàm chán, ‘Quán xét về từ bỏ, (vị ấy) biết và thấy hơi thở ra đúng theo bản thể’ là trí về nhàm chán.

Đây là 8 trí về nhàm chán.

(9) 8 trí thuận theo nhàm chán là gì?

Quán xét về vô thường trong khi thở vào, tuệ về sự thiết lập của kinh hãi là trí thuận theo nhàm chán; quán xét về vô thường trong khi thở ra, tuệ về sự thiết lập của kinh hãi là trí thuận theo nhàm chán; …(như trên)…; quán xét về từ bỏ trong khi thở vào, tuệ về sự thiết lập của kinh hãi là trí thuận theo nhàm chán; quán xét về từ bỏ trong khi thở ra, tuệ về sự thiết lập của kinh hãi là trí thuận theo nhàm chán.

Đây là 8 trí thuận theo nhàm chán.

(10) 8 trí gì về sự tịnh lặng của nhàm chán?

Quán xét về vô thường trong khi thở vào, tuệ về sự phân biệt rõ và về sự trụ vững là trí về sự tịnh lặng của nhàm chán; quán xét về vô thường trong khi thở ra, tuệ về sự phân biệt rõ và về sự trụ vững là trí về sự tịnh lặng của nhàm chán; …(nt)…; quán xét về từ bỏ trong khi thở vào, tuệ về sự phân biệt rõ và về sự trụ vững là trí về sự tịnh lặng của nhàm chán; quán xét về từ bỏ trong khi thở ra, tuệ về sự phân biệt rõ và về sự trụ vững là trí về sự tịnh lặng của nhàm chán.

Đây là 8 trí về sự tịnh lặng của nhàm chán.

(11) 21 trí gì về sự an lạc của giải thoát?

Do Đạo Nhập Lưu, trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với thân kiến sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát; trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với hoài nghi sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát; trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với sự cố chấp vào giới và nghi thức, … đối với kiến ngủ ngầm, … đối với hoài nghi ngủ ngầm sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát. Do Đạo Nhất Lai, trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với sự ràng buộc của ái dục, đối với sự ràng buộc của bất bình có tính chất thô thiển, … đối với ái dục ngủ ngầm và bất bình ngủ ngầm có tính chất thô thiển sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát. Do Đạo Bất Lai, trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với sự ràng buộc của ái dục và sự ràng buộc của bất bình có tính chất vi tế, … đối với ái dục ngủ ngầm và bất bình ngủ ngầm có tính chất vi tế sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát. Do Đạo A-la-hán, trạng thái dứt bỏ, trạng thái đoạn trừ hoàn toàn đối với ái sắc, … đối với ái vô sắc, đối với ngã mạn, đối với phóng dật, đối với vô minh, đối với ngã mạn ngủ ngầm, đối với ái hữu ngủ ngầm, đối với vô minh ngủ ngầm sanh lên là trí về sự an lạc của giải thoát.

Đây là 21 trí về sự an lạc của giải thoát.

Đối với vị đang tu tập định của niệm hơi thở vào hơi thở ra theo 16 nền tảng, có hơn 200 pháp sanh lên (ở vị ấy).

Niệm Hơi Thở Vào Hơi Thở Ra được hoàn tất.

1.3.1 Gaṇanavāra

Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti—

aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.

Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni?

Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṁ samādhissa upakāraṁ.

Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṁ.

Thinamiddhaṁ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṁ.

Uddhaccaṁ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṁ.

Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṁ samādhissa upakāraṁ.

Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṁ samādhissa upakāraṁ.

Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṁ samādhissa upakāraṁ.

Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā.

Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.

Gaṇanavāro paṭhamo.

1.3.2. Soḷasañāṇaniddesa

Imehi soḷasahi ākārehi uducitaṁ cittaṁ samuducitaṁ cittaṁ ekatte santiṭṭhati, nīvaraṇehi visujjhati.

Katame te ekattā?

Nekkhammaṁ ekattaṁ, abyāpādo ekattaṁ, ālokasaññā ekattaṁ, avikkhepo ekattaṁ, dhammavavatthānaṁ ekattaṁ, ñāṇaṁ ekattaṁ, pāmojjaṁ ekattaṁ, sabbepi kusalā dhammā ekattā.

Nīvaraṇāti, katame te nīvaraṇā?

Kāmacchando nīvaraṇaṁ, byāpādo nīvaraṇaṁ, thinamiddhaṁ nīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccaṁ nīvaraṇaṁ, vicikicchā nīvaraṇaṁ, avijjā nīvaraṇaṁ, arati nīvaraṇaṁ, sabbepi akusalā dhammā nīvaraṇā.

Nīvaraṇāti, kenaṭṭhena nīvaraṇā?

Niyyānāvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā.

Katame te niyyānā?

Nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca nekkhammena ariyā niyyanti.

Kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.

Tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.

Abyāpādo ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca abyāpādena ariyā niyyanti.

Byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.

Tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.

Ālokasaññā ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tāya ca ālokasaññāya ariyā niyyanti.

Thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.

Tena ca thinamiddhena nivutattā ālokasaññaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.

Avikkhepo ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca avikkhepena ariyā niyyanti.

Uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ.

Tena ca uddhaccena nivutattā avikkhepaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ.

Dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca dhammavavatthānena ariyā niyyanti.

Vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ.

Tāya ca vicikicchāya nivutattā dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ.

Ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca ñāṇena ariyā niyyanti.

Avijjā niyyānāvaraṇaṁ.

Tāya ca avijjāya nivutattā ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

avijjā niyyānāvaraṇaṁ.

Pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tena ca pāmojjena ariyā niyyanti.

Arati niyyānāvaraṇaṁ.

Tāya ca aratiyā nivutattā pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

arati niyyānāvaraṇaṁ.

Sabbepi kusalā dhammā ariyānaṁ niyyānaṁ.

Tehi ca kusalehi dhammehi ariyā niyyanti.

Sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.

Tehi ca akusalehi dhammehi nivutattā kusale dhamme ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—

sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.

Soḷasañāṇaniddeso dutiyo.

1.3.3. Upakkilesañāṇaniddesa

1.3.3.1. Paṭhamacchakka

Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā katame aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti?

Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattavikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.

Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.

Assāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.

Passāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.

Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.

Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.

Anugacchanā ca assāsaṁ,

Passāsaṁ anugacchanā;

Sati ajjhattavikkhepā-

Kaṅkhanā bahiddhāvikkhepapatthanā.

Assāsenābhitunnassa,

Passāsapaṭilābhe mucchanā;

Passāsenābhitunnassa,

Assāsapaṭilābhe mucchanā.

Cha ete upakkilesā,

Ānāpānassatisamādhissa;

Yehi vikkhippamānassa,

No ca cittaṁ vimuccati;

Vimokkhaṁ appajānantā,

Te honti parapattiyāti.

1.3.3.2. Dutiyacchakka

Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—

samādhissa paripantho.

Nimittaṁ āvajjamānassa,

assāse vikkhipate mano;

Assāsaṁ āvajjamānassa,

nimitte cittaṁ vikampati.

Nimittaṁ āvajjamānassa,

passāse vikkhipate mano;

Passāsaṁ āvajjamānassa,

nimitte cittaṁ vikampati.

Assāsaṁ āvajjamānassa,

passāse vikkhipate mano;

Passāsaṁ āvajjamānassa,

assāse cittaṁ vikampati.

Cha ete upakkilesā,

Ānāpānassatisamādhissa;

Yehi vikkhippamānassa,

No ca cittaṁ vimuccati;

Vimokkhaṁ appajānantā,

Te honti parapattiyāti.

1.3.3.3. Tatiyacchakka

Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ—

samādhissa paripantho.

Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ—

samādhissa paripantho.

Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ—

samādhissa paripantho.

Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ—

samādhissa paripantho.

Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ—

samādhissa paripantho.

Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ—

samādhissa paripantho.

Atītānudhāvanaṁ cittaṁ,

Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ līnaṁ;

Atipaggahitaṁ abhinataṁ,

Apanataṁ cittaṁ na samādhiyati.

Cha ete upakkilesā,

Ānāpānassatisamādhissa;

Yehi upakkiliṭṭhasaṅkappo,

Adhicittaṁ nappajānātīti.

Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattaṁ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Assāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Passāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Atītānudhāvanena cittena vikkhepānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Anāgatapaṭikaṅkhanena cittena vikampitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Līnena cittena kosajjānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Atipaggahitena cittena uddhaccānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Abhinatena cittena rāgānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Apanatena cittena byāpādānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.

Ānāpānassati yassa,

paripuṇṇā abhāvitā;

Kāyopi iñjito hoti,

cittampi hoti iñjitaṁ;

Kāyopi phandito hoti,

cittampi hoti phanditaṁ.

Ānāpānassati yassa,

Paripuṇṇā subhāvitā;

Kāyopi aniñjito hoti,

Cittampi hoti aniñjitaṁ;

Kāyopi aphandito hoti,

Cittampi hoti aphanditanti.

Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā ime aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti.

Upakkilesañāṇaniddeso tatiyo.

1.3.4. Vodānañāṇaniddesa

Katamāni terasa vodāne ñāṇāni?

Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ;

taṁ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ;

taṁ vivajjayitvā tattheva adhimoceti—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ;

taṁ paggaṇhitvā kosajjaṁ pajahati—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ;

taṁ viniggaṇhitvā uddhaccaṁ pajahati—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ;

taṁ sampajāno hutvā rāgaṁ pajahati—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ;

taṁ sampajāno hutvā byāpādaṁ pajahati—

evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṁ cittaṁ pariyodātaṁ ekattagataṁ hoti.

Katame te ekattā?

Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṁ, nirodhupaṭṭhānekattaṁ.

Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ cāgādhimuttānaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattañca adhicittamanuyuttānaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṁ, nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṁ—

imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṁ cittaṁ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti, upekkhānubrūhitañca, ñāṇena ca sampahaṁsitaṁ.

Paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?

Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.

Ādissa kati lakkhaṇāni?

Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.

Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.

Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.

Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.

Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.

Tena vuccati—

“paṭhamaṁ jhānaṁ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.

Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.

Majjhassa kati lakkhaṇāni?

Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.

Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.

Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati—

paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.

Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni.

Tena vuccati—

“paṭhamaṁ jhānaṁ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.

Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?

Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.

Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.

Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.

Tena vuccati—

“paṭhamaṁ jhānaṁ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.

Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Dutiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?

Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ …pe…

evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Tatiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…

evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Catutthassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…

evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā …pe…

viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …

ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…

evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca …pe…

paññāsampannañca.

Aniccānupassanāya ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…

evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Dukkhānupassanāya …pe…

anattānupassanāya …

nibbidānupassanāya …

virāgānupassanāya …

nirodhānupassanāya …

paṭinissaggānupassanāya …

khayānupassanāya …

vayānupassanāya …

vipariṇāmānupassanāya …

animittānupassanāya …

appaṇihitānupassanāya …

suññatānupassanāya …

adhipaññādhammavipassanāya …

yathābhūtañāṇadassanāya …

ādīnavānupassanāya …

paṭisaṅkhānupassanāya …

vivaṭṭanānupassanāya …

Sotāpattimaggassa …pe…

sakadāgāmimaggassa …

anāgāmimaggassa …

arahattamaggassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?

Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.

Ādissa kati lakkhaṇāni?

Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.

Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.

Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati—

arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.

Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.

Tena vuccati—

“arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.

Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe.

Majjhassa kati lakkhaṇāni?

Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.

Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.

Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.

Tena vuccati—

“arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.

Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?

Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.

Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.

Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.

Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.

Tena vuccati—

“arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.

Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.

Nimittaṁ assāsapassāsā,

Anārammaṇamekacittassa;

Ajānato ca tayo dhamme,

Bhāvanā nupalabbhati.

Nimittaṁ assāsapassāsā,

Anārammaṇamekacittassa;

Jānato ca tayo dhamme,

Bhāvanā upalabbhatīti.

Kathaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati?

Seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.

Tamenaṁ puriso kakacena chindeyya.

Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti;

na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti.

Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.

Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.

Evaṁ upanibandhanā nimittaṁ.

Yathā kakacadantā, evaṁ assāsapassāsā.

Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.

Evamevaṁ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṁ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.

Visesamadhigacchati padhānañca.

Katamaṁ padhānaṁ?

Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṁ hoti—

idaṁ padhānaṁ.

Katamo payogo?

Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā vūpasammanti—

ayaṁ payogo.

Katamo viseso?

Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Ayaṁ viseso.

Evaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.

Ānāpānassati yassa,

paripuṇṇā subhāvitā;

Anupubbaṁ paricitā,

yathā buddhena desitā;

So imaṁ lokaṁ pabhāseti,

abbhā muttova candimāti.

Ānanti assāso, no passāso.

Āpānanti passāso, no assāso.

Assāsavasena upaṭṭhānaṁ sati, passāsavasena upaṭṭhānaṁ sati.

Yo assasati tassupaṭṭhāti, yo passasati tassupaṭṭhāti.

Paripuṇṇāti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā, parivāraṭṭhena paripuṇṇā, paripūraṭṭhena paripuṇṇā.

Subhāvitāti catasso bhāvanā—

tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.

Yānīkatāti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappatto.

Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.

Tena vuccati—

“yānīkatā”ti.

Vatthukatāti yasmiṁ yasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti.

Yasmiṁ yasmiṁ vā pana vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti.

Tena vuccati—

“vatthukatā”ti.

Anuṭṭhitāti vatthusmiṁ yena yena cittaṁ abhinīharati tena tena sati anuparivattati.

Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṁ abhinīharati.

Tena vuccati—

“anuṭṭhitā”ti.

Paricitāti pariggahaṭṭhena paricitā, parivāraṭṭhena paricitā, paripūraṭṭhena paricitā.

Satiyā pariggaṇhanto jināti pāpake akusale dhamme.

Tena vuccati—

“paricitā”ti.

Susamāraddhāti cattāro susamāraddhā—

tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena susamāraddhā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena susamāraddhā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā, tappaccanīkānaṁ kilesānaṁ susamūhatattā susamāraddhā.

Susamanti atthi samaṁ, atthi susamaṁ.

Katamaṁ samaṁ?

Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā—

idaṁ samaṁ.

Katamaṁ susamaṁ?

Yaṁ tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ ārammaṇaṁ nirodho nibbānaṁ—

idaṁ susamaṁ.

Iti idañca samaṁ idañca susamaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya.

Āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ.

Tena vuccati—

“susamāraddhā”ti.

Anupubbaṁ paricitāti dīghaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.

Dīghaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.

Rassaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.

Rassaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā …pe…

paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.

Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.

Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṁ paricitā ceva honti anuparicitā ca.

Tena vuccati—

“anupubbaparicitā”ti.

Yathāti dasa yathatthā—

attadamathattho yathattho, attasamathattho yathattho, attaparinibbāpanattho yathattho, abhiññattho yathattho, pariññattho yathattho, pahānattho yathattho, bhāvanattho yathattho, sacchikiriyattho yathattho, saccābhisamayattho yathattho, nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho.

Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi, balesu ca vasībhāvaṁ.

Buddhoti kenaṭṭhena buddho?

Bujjhitā saccānīti—

buddho.

Bodhetā pajāyāti—

buddho.

Sabbaññutāya buddho.

Sabbadassāvitāya buddho.

Anaññaneyyatāya buddho.

Visavitāya buddho.

Khīṇāsavasaṅkhātena buddho.

Nirupalepasaṅkhātena buddho.

Ekantavītarāgoti—

buddho.

Ekantavītadosoti—

buddho.

Ekantavītamohoti—

buddho.

Ekantanikkilesoti—

buddho.

Ekāyanamaggaṁ gatoti—

buddho.

Eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti—

buddho.

Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā—

buddho.

Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ.

Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ—

buddhoti.

Desitāti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito, attasamathattho yathattho yathā buddhena desito, attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito …pe…

nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito.

Soti gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā.

Lokoti khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko.

Eko loko—

sabbe sattā āhāraṭṭhitikā …pe…

aṭṭhārasa lokā—

aṭṭhārasa dhātuyo.

Pabhāsetīti attadamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.

So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.

Attasamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.

So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.

Attaparinibbāpanatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.

So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti …pe…

nirodhe patiṭṭhāpakatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.

So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.

Abbhā muttova candimāti yathā abbhā, evaṁ kilesā.

Yathā cando, evaṁ ariyañāṇaṁ.

Yathā candimā devaputto, evaṁ bhikkhu.

Yathā cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca, evamevaṁ bhikkhu sabbakilesehi vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca.

Tena vuccati—

“abbhā muttova candimā”ti.

Imāni terasa vodāne ñāṇāni.

Vodānañāṇaniddeso catuttho.

Bhāṇavāro.

1.3.5. Satokāriñāṇaniddesa

Katamāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni?

Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.

So satova assasati sato passasati.

Dīghaṁ vā assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti.

Dīghaṁ vā passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti.

Rassaṁ vā assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti.

Rassaṁ vā passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti.

“Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati.

“Sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati.

“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati.

“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.

Pītipaṭisaṁvedī …pe…

sukhapaṭisaṁvedī …

cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī …

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ …

cittapaṭisaṁvedī …

abhippamodayaṁ cittaṁ …

samādahaṁ cittaṁ …

vimocayaṁ cittaṁ …

aniccānupassī …

virāgānupassī …

nirodhānupassī …

“paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati.

“Paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Idhāti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṁ ādāye, imasmiṁ dhamme, imasmiṁ vinaye, imasmiṁ dhammavinaye, imasmiṁ pāvacane, imasmiṁ brahmacariye, imasmiṁ satthusāsane.

Tena vuccati—

“idhā”ti.

Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekkho vā arahā vā akuppadhammo.

Araññanti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.

Rukkhamūlanti yattha bhikkhuno āsanaṁ paññattaṁ hoti mañco vā pīṭhaṁ vā bhisi vā taṭṭikā vā cammakhaṇḍo vā tiṇasantharo vā paṇṇasantharo vā palālasantharo vā, tattha bhikkhu caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.

Suññanti kenaci anākiṇṇaṁ hoti gahaṭṭhehi vā pabbajitehi vā.

Agāranti vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.

Nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvāti nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā.

Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāyāti ujuko hoti kāyo ṭhito supaṇihito.

Parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvāti parīti pariggahaṭṭho.

Mukhanti niyyānaṭṭho.

Satīti upaṭṭhānaṭṭho.

Tena vuccati—

“parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti.

Satova assasati, sato passasatīti bāttiṁsāya ākārehi sato kārī hoti.

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.

Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.

Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti …pe…

paṭinissaggānupassī assāsavasena …

paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.

1.3.5.1. Paṭhamacatukkaniddesa

Kathaṁ dīghaṁ assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti, dīghaṁ passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti?

Dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.

Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.

Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṁ assāsapassāsāpi cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.

Imehi navahākārehi dīghaṁ assāsapassāsā kāyo.

Upaṭṭhānaṁ sati.

Anupassanā ñāṇaṁ.

Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati?

Aniccato anupassati, no niccato.

Dukkhato anupassati, no sukhato.

Anattato anupassati, no attato.

Nibbindati, no nandati.

Virajjati, no rajjati.

Nirodheti, no samudeti.

Paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati.

Dukkhato anupassanto sukhasaññaṁ pajahati.

Anattato anupassanto attasaññaṁ pajahati.

Nibbindanto nandiṁ pajahati.

Virajjanto rāgaṁ pajahati.

Nirodhento samudayaṁ pajahati.

Paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā—

tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Kathaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?

Kathaṁ vedanāya uppādo vidito hoti?

Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti.

Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti …

kammasamudayā vedanāsamudayoti …

phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti.

Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vedanāya uppādo vidito hoti.

Evaṁ vedanāya uppādo vidito hoti.

Kathaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?

Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Evaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Kathaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti?

Avijjānirodhā vedanānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.

Taṇhānirodhā vedanānirodhoti …pe…

kammanirodhā vedanānirodhoti …pe…

phassanirodhā vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Kathaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?

Kathaṁ saññāya uppādo vidito hoti?

Avijjāsamudayā saññāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.

Taṇhāsamudayā saññāsamudayoti …pe…

kammasamudayā saññāsamudayoti …pe…

phassasamudayā saññāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.

Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi saññāya uppādo vidito hoti.

Evaṁ saññāya uppādo vidito hoti.

Kathaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?

Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Evaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Kathaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti?

Avijjānirodhā saññānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.

Taṇhānirodhā saññānirodhoti …pe…

kammanirodhā saññānirodhoti …pe…

phassanirodhā saññānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi saññāya atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Kathaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?

Kathaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti?

Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.

Taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti …pe…

kammasamudayā vitakkasamudayoti …pe…

saññāsamudayā vitakkasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.

Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.

Evaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.

Kathaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?

Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Evaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.

Kathaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti?

Avijjānirodhā vitakkanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.

Taṇhānirodhā vitakkanirodhoti …pe…

kammanirodhā vitakkanirodhoti …pe…

saññānirodhā vitakkanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.

Evaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati …pe…

maggaṁ samodhāneti, dhamme samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati.

Indriyāni samodhānetīti kathaṁ indriyāni samodhāneti?

Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ samodhāneti.

Ayaṁ puggalo imāni indriyāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.

Tena vuccati—

“indriyāni samodhānetī”ti.

Gocarañca pajānātīti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.

Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ.

Pajānātīti puggalo.

Pajānanā paññā.

Samanti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.

Atthoti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.

Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Balāni samodhānetīti kathaṁ balāni samodhāneti?

Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṁ samodhāneti, kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṁ samodhāneti, pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṁ samodhāneti, uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṁ samodhāneti, avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṁ samodhāneti.

Ayaṁ puggalo imāni balāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.

Tena vuccati—

balāni samodhānetīti.

Gocarañca pajānātīti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Bojjhaṅge samodhānetīti kathaṁ bojjhaṅge samodhāneti?

Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgaṁ samodhāneti.

Ayaṁ puggalo ime bojjhaṅge imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.

Tena vuccati—

“bojjhaṅge samodhānetī”ti.

Gocarañca pajānātīti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Maggaṁ samodhānetīti kathaṁ maggaṁ samodhāneti?

Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhiṁ samodhāneti, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappaṁ samodhāneti, pariggahaṭṭhena sammāvācaṁ samodhāneti, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammantaṁ samodhāneti, vodānaṭṭhena sammāājīvaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsatiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhiṁ samodhāneti.

Ayaṁ puggalo imaṁ maggaṁ imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.

Tena vuccati—

“maggaṁ samodhānetī”ti.

Gocarañca pajānātīti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Dhamme samodhānetīti kathaṁ dhamme samodhāneti?

Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni samodhāneti, akampiyaṭṭhena balāni samodhāneti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅge samodhāneti, hetuṭṭhena maggaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānaṁ samodhāneti, padahanaṭṭhena sammappadhānaṁ samodhāneti, ijjhanaṭṭhena iddhipādaṁ samodhāneti tathaṭṭhena saccaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samathaṁ samodhāneti, anupassanaṭṭhena vipassanaṁ samodhāneti, ekarasaṭṭhena samathavipassanaṁ samodhāneti, anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ samodhāneti, saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhiṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiṁ samodhāneti, vimuttaṭṭhena vimokkhaṁ samodhāneti, paṭivedhaṭṭhena vijjaṁ samodhāneti, pariccāgaṭṭhena vimuttiṁ samodhāneti, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ samodhāneti, paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ samodhāneti, chandaṁ mūlaṭṭhena samodhāneti, manasikāraṁ samuṭṭhānaṭṭhena samodhāneti, phassaṁ samodhānaṭṭhena samodhāneti, vedanaṁ samosaraṇaṭṭhena samodhāneti, samādhiṁ pamukhaṭṭhena samodhāneti, satiṁ ādhipateyyaṭṭhena samodhāneti, paññaṁ taduttaraṭṭhena samodhāneti, vimuttiṁ sāraṭṭhena samodhāneti, amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena samodhāneti.

Ayaṁ puggalo ime dhamme imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.

Tena vuccati—

“dhamme samodhānetī”ti.

Gocarañca pajānātīti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.

Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ pajānātīti puggalo.

Pajānanā paññā.

Samanti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.

Atthoti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.

Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ rassaṁ assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti, rassaṁ passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti?

Rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.

Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati.

Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati.

Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.

Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.

Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi rassā assāsapassāsā cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.

Imehi navahākārehi rassā assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…

rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?

Kāyoti dve kāyā—

nāmakāyo ca rūpakāyo ca.

Katamo nāmakāyo?

Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro, nāmañca nāmakāyo ca, ye ca vuccanti cittasaṅkhārā—

ayaṁ nāmakāyo.

Katamo rūpakāyo?

Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ, assāso ca passāso ca, nimittañca upanibandhanā, ye ca vuccanti kāyasaṅkhārā—

ayaṁ rūpakāyo.

Kathaṁ te kāyā paṭividitā honti?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.

Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.

Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.

Āvajjato te kāyā paṭividitā honti, pajānato te kāyā paṭividitā honti, passato te kāyā paṭividitā honti, paccavekkhato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ adhiṭṭhahato te kāyā paṭividitā honti, saddhāya adhimuccato te kāyā paṭividitā honti, vīriyaṁ paggaṇhato te kāyā paṭividitā honti, satiṁ upaṭṭhāpayato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ samādahato te kāyā paṭividitā honti, paññāya pajānato te kāyā paṭividitā honti, abhiññeyyaṁ abhijānato te kāyā paṭividitā honti, pariññeyyaṁ parijānato te kāyā paṭividitā honti, pahātabbaṁ pajahato te kāyā paṭividitā honti, bhāvetabbaṁ bhāvayato te kāyā paṭividitā honti, sacchikātabbaṁ sacchikaroto te kāyā paṭividitā honti.

Evaṁ te kāyā paṭividitā honti.

Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati.

Sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.

Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā.

Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā.

Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkhati, satiṁ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṁ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto sikkhati, pahātabbaṁ pajahanto sikkhati, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkhati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.

Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…

sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?

Katamo kāyasaṅkhāro?

Dīghaṁ assāsā kāyikā.

Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.

Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Dīghaṁ passāsā kāyikā.

Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.

Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Rassaṁ assāsā rassaṁ passāsā.

Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsā sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsā kāyikā.

Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.

Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā pakampanā—

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.

Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā santaṁ sukhumaṁ passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.

Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.

Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā na hoti;

na ca naṁ taṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.

Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti.

Ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;

tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

Yathā kathaṁ viya?

Seyyathāpi kaṁse ākoṭite paṭhamaṁ oḷārikā saddā pavattanti.

Oḷārikānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde, atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti.

Sukhumakānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde, atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṁ pavattati.

Evamevaṁ paṭhamaṁ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti;

oḷārikānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse, atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti.

Sukhumakānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse, atha pacchā sukhumakaassāsapassāsānaṁ nimittārammaṇatāpi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.

Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;

tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ, assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.

Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;

yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;

yo tattha dassanaṭṭho ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Aṭṭha anupassanāñāṇāni, aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo, cattāri suttantikavatthūni kāye kāyānupassanāya.

Bhāṇavāro.

1.3.5.2. Dutiyacatukkaniddesa

Kathaṁ “pītipaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati “pītipaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?

Katamā pīti?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.

Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ …pe…

rassaṁ assāsavasena, rassaṁ passāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.

Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—

ayaṁ pīti.

Kathaṁ sā pīti paṭividitā hoti?

Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.

Rassaṁ assāsavasena …pe…

rassaṁ passāsavasena …

sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena …

sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena …

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena …

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.

Āvajjato sā pīti paṭividitā hoti, jānato …

passato …

paccavekkhato …

cittaṁ adhiṭṭhahato …

saddhāya adhimuccato …

vīriyaṁ paggaṇhato …

satiṁ upaṭṭhāpayato …

cittaṁ samādahato …

paññāya pajānato …

abhiññeyyaṁ abhijānato …

pariññeyyaṁ parijānato …

pahātabbaṁ pajahato …

bhāvetabbaṁ bhāvayato …

sacchikātabbaṁ sacchikaroto sā pīti paṭividitā hoti.

Evaṁ sā pīti paṭividitā hoti.

Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?

Aniccato anupassati …pe…

evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?

Sukhanti dve sukhāni—

kāyikañca sukhaṁ, cetasikañca sukhaṁ.

Katamaṁ kāyikaṁ sukhaṁ?

Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ, kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—

idaṁ kāyikaṁ sukhaṁ.

Katamaṁ cetasikaṁ sukhaṁ?

Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ, cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—

idaṁ cetasikaṁ sukhaṁ.

Kathaṁ te sukhā paṭividitā honti?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaroto te sukhā paṭividitā honti.

Evaṁ te sukhā paṭividitā honti.

Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.

Aniccato anupassati …pe…

evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?

Katamo cittasaṅkhāro?

Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.

Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā …pe…

sukhapaṭisaṁvedī assāsavasena …

sukhapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā—

ayaṁ cittasaṅkhāro.

Kathaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaroto te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.

Evaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.

Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?

Aniccato anupassati …pe…

evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?

Katamo cittasaṅkhāro?

Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.

Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.

Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsavasena …

cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—

ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.

Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni vedanāsu vedanānupassanāya.

1.3.5.3. Tatiyacatukkaniddesa

Kathaṁ “cittapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?

Katamaṁ taṁ cittaṁ?

Dīghaṁ assāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.

Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.

Dīghaṁ passāsavasena …pe…

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsavasena …

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.

Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu—

idaṁ cittaṁ.

Kathaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaroto taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.

Evaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.

Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?

Katamo cittassa abhippamodo?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.

Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.

Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.

Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa …pe…

cittapaṭisaṁvedī assāsavasena …

cittapaṭisaṁvedī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.

Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—

ayaṁ cittassa abhippamodo.

Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ cittaṁ anupassatīti.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “samādahaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “samādahaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?

Katamo samādhi?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.

Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…

samādahaṁ cittaṁ assāsavasena …pe…

samādahaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—

ayaṁ samādhi.

Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.

Tena vuccati—

“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?

“Rāgato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “rāgato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.

“Dosato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “dosato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.

“Mohato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati …pe…

mānato vimocayaṁ cittaṁ …

diṭṭhiyā vimocayaṁ cittaṁ …

vicikicchāya vimocayaṁ cittaṁ …

thinato vimocayaṁ cittaṁ …

uddhaccato vimocayaṁ cittaṁ …

ahirikato vimocayaṁ cittaṁ …

“anottappato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “anottappato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.

Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati …pe….

Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…

evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya.

1.3.5.4. Catutthacatukkaniddesa

Kathaṁ “aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati?

Aniccanti kiṁ aniccaṁ?

Pañcakkhandhā aniccā.

Kenaṭṭhena aniccā?

Uppādavayaṭṭhena aniccā.

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati.

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayabbayaṁ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.

“Rūpe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

“Vedanāya …pe…

saññāya …

saṅkhāresu …

viññāṇe …

cakkhusmiṁ …pe…

jarāmaraṇe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Aniccānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.

Tena vuccati—

“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…

evaṁ te dhamme anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Aniccānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

aniccānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati?

Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Rūpe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Vedanāya …pe…

saññāya …

saṅkhāresu …

viññāṇe …

cakkhusmiṁ …pe…

jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Jarāmaraṇe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Virāgānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.

Tena vuccati—

“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…

evaṁ te dhamme anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Virāgānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

virāgānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati?

Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Rūpe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Vedanāya …pe…

saññāya …

saṅkhāresu …

viññāṇe …

cakkhusmiṁ …pe…

jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Katihākārehi avijjāya ādīnavo hoti?

Katihākārehi avijjā nirujjhati?

Pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.

Aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.

Katamehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti?

Aniccaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, anattaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, santāpaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, vipariṇāmaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti—

imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.

Katamehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati?

Nidānanirodhena avijjā nirujjhati, samudayanirodhena avijjā nirujjhati, jātinirodhena avijjā nirujjhati, pabhavanirodhena avijjā nirujjhati, hetunirodhena avijjā nirujjhati, paccayanirodhena avijjā nirujjhati, ñāṇuppādena avijjā nirujjhati, nirodhupaṭṭhānena avijjā nirujjhati—

imehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.

Imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavaṁ disvā—

imehi aṭṭhahākārehi avijjānirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Avijjāya nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “avijjāya nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Katihākārehi saṅkhāresu ādīnavo hoti, katihākārehi saṅkhārā nirujjhanti …pe…

katihākārehi viññāṇe ādīnavo hoti, katihākārehi viññāṇaṁ nirujjhati …

katihākārehi nāmarūpe ādīnavo hoti, katihākārehi nāmarūpaṁ nirujjhati …

katihākārehi saḷāyatane ādīnavo hoti, katihākārehi saḷāyatanaṁ nirujjhati …

katihākārehi phasse ādīnavo hoti, katihākārehi phasso nirujjhati …

katihākārehi vedanāya ādīnavo hoti, katihākārehi vedanā nirujjhati …

katihākārehi taṇhāya ādīnavo hoti, katihākārehi taṇhā nirujjhati …

katihākārehi upādāne ādīnavo hoti, katihākārehi upādānaṁ nirujjhati …

katihākārehi bhave ādīnavo hoti, katihākārehi bhavo nirujjhati …

katihākārehi jātiyā ādīnavo hoti, katihākārehi jāti nirujjhati …

katihākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, katihākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?

Pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.

Katamehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti?

Aniccaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena …pe…

anattaṭṭhena …pe…

santāpaṭṭhena …pe…

vipariṇāmaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti—

imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti.

Katamehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?

Nidānanirodhena jarāmaraṇaṁ nirujjhati, samudayanirodhena …pe…

jātinirodhena …pe…

pabhavanirodhena …

hetunirodhena …

paccayanirodhena …

ñāṇuppādena …pe…

nirodhupaṭṭhānena jarāmaraṇaṁ nirujjhati—

imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.

Imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.

“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Nirodhānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.

Tena vuccati—

“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…

evaṁ te dhamme anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Nirodhānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…

nirodhānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…

pajānanto indriyāni samodhāneti.

Tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Kathaṁ “paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati?

Paṭinissaggāti dve paṭinissaggā—

pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca.

Rūpaṁ pariccajatīti—

pariccāgapaṭinissaggo.

Rūpanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—

pakkhandanapaṭinissaggo.

“Rūpe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Vedanaṁ …pe…

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ …

cakkhuṁ …pe…

jarāmaraṇaṁ pariccajatīti—

pariccāgapaṭinissaggo.

Jarāmaraṇanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—

pakkhandanapaṭinissaggo.

“Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.

Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.

Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;

sati upaṭṭhānañceva sati ca.

Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.

Tena vuccati—

“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.

Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati?

Aniccato anupassati, no niccato …pe…

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati …pe…

paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ te dhamme anupassati.

Bhāvanāti catasso bhāvanā.

Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā …pe…

āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Paṭinissaggānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.

Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;

yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;

yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā—

imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati jānanto sikkhati …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.

Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti …pe…

paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati;

balāni samodhāneti …

bojjhaṅge samodhāneti …

maggaṁ samodhāneti …

dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati.

Indriyāni samodhānetīti kathaṁ indriyāni samodhāneti?

Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti …pe…

tena vuccati—

“samatthañca paṭivijjhatī”ti.

Aṭṭha anupassane ñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni dhammesu dhammānupassanāya.

Imāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni.

Satokāriñāṇaniddeso pañcamo.

1.3.6. Ñāṇarāsichakkaniddesa

Katamāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni?

Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…

vimocayaṁ cittaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vimocayaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Imāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni.

Katamāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni?

Dīghaṁ assāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā, dīghaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā …pe…

vimocayaṁ cittaṁ assāsaṁ, vimocayaṁ cittaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.

Imāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni.

Katamāni aṭṭha nibbidāñāṇāni?

Aniccānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—

nibbidāñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—

nibbidāñāṇaṁ …pe…

paṭinissaggānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—

nibbidāñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—

nibbidāñāṇaṁ.

Imāni aṭṭha nibbidāñāṇāni.

Katamāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni?

Aniccānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ …pe…

paṭinissaggānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ—

imāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni.

Katamāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni?

Aniccānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ …pe…

paṭinissaggānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ—

imāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni.

Katamāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni?

Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, vicikicchāya pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sīlabbataparāmāsassa …pe…

diṭṭhānusayassa, vicikicchānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sakadāgāmimaggena oḷārikassa, kāmarāgasaññojanassa …pe…

paṭighasaññojanassa, oḷārikassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, anāgāmimaggena anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa …pe…

paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, arahattamaggena, rūparāgassa …pe…

arūparāgassa, mānassa, uddhaccassa, avijjāya, mānānusayassa, bhavarāgānusayassa, avijjānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ.

Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.

Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni imāni dve ñāṇasatāni uppajjanti.

Ānāpānassatikathā niṭṭhitā.