Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, có nữ bà-la-môn tên Tu-thâm đến chỗ Tôn giả Đại Câu-hy-la. Đến nơi rồi, bà đảnh lễ sát chân, sau đó ngồi qua một bên. Khi ấy nữ bà-la-môn kia bạch Câu-hy-la rằng:
“Uất-đầu-lam-phất, A-la-lam không được hóa độ ở trong pháp sâu này, rồi mạng chung. Thế Tôn thọ ký cho hai người này rằng: ‘ Một người sinh vào Vô sở hữu xứ, một người sinh vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Hai người này sau khi thọ mạng ở đó hết, lại mạng chung. Một người sẽ làm quốc vương nơi biên địa, sát hại nhân dân không thể kể xiết. Một người sẽ làm chồn ác có cánh, các loài thú hoặc bay, hoặc chạy nhảy đều không thoát được nó. Sau khi chúng mạng chung sẽ sinh vào trong địa ngục.’ Nhưng Thế Tôn lại không thọ ký cho họ lúc nào sẽ tận cùng biên tế khổ. Cớ sao Thế Tôn không thọ ký cho họ tận cùng biên tế khổ?”
Bấy giờ, Tôn giả Câu-hy-la bảo nữ nhân Tu-thâm:
“Sở dĩ Thế Tôn không thọ ký là do vì không có người hỏi về nghĩa này, cho nên Thế Tôn không thọ ký họ lúc nào sẽ hết biên tế khổ.”
Nữ nhân Tu-thâm thưa:
“Bây giờ, Như Lai đã vào Niết-bàn, cho nên không hỏi được. Nếu Ngài còn tại thế, con sẽ đến hỏi nghĩa này. Vậy, nay Tôn giả Câu-hy-la nói cho con biết lúc nào họ sẽ hết biên tế khổ?”
Bấy giờ, Tôn giả Câu-hy-la liền nói kệ này:
Các loại quả không đồng,
Hướng chúng sanh cũng vậy.
Người tự giác, giác tha,
Đây, tôi không biện thuyết.
Biện Thiền trí giải thoát,
Nhớ đời trước, thiên nhãn;
Hay dứt nguồn gốc khổ,
Đây, tôi không biện thuyết.
Lúc đó, nữ nhân Tu-thâm liền nói kệ này:
Thiện Thệ có trí này,
Chất trực không tì vết;
Dõng mãnh, đã chiến thắng,
Cầu nơi hạnh Đại thừa.
Lúc này Tôn giả Câu-hy-la lại nói kệ này:
Ý này thật khó được,
Hay được pháp yếu khác;
Khó mà biện thuyết nổi,
Đối với sự kỳ diệu.
Bấy giờ, Tôn giả nói đầy đủ pháp yếu cho nữ nhân Tu-thâm kia, khiến phát tâm hoan hỷ. Nữ nhân kia rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi thối lui ra về.
Nữ nhân Tu-thâm sau khi nghe những gì Tôn giả Câu-hy-la dạy, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在舍衛國祇樹給孤獨 T 0595a19園。
爾時，梵志女名須深，往至尊者大拘絺羅 T 0595a20所。到已，頭面禮足，在一面坐。爾時，彼梵志 T 0595a21女須深白拘絺羅曰：「優蹋藍弗、羅勒迦藍，此 T 0595a22深法中，竟不受化，各取命終，世尊記此二 T 0595a23人曰：『一人生不用處，一人生有想無想處。 T 0595a24此二人盡其壽命，各復命終，一人當為邊 T 0595a25地國王，傷害人民，不可稱計；一人當為著 T 0595a26翅惡狸，飛行走獸無得脫者；命終之後各 T 0595a27生地獄中。』然復世尊不記彼人何時當盡 T 0595a28苦際，何故世尊不記彼人當盡苦際？」
爾時， T 0595a29尊者拘絺羅語須深女人曰：「所以世尊不 T 0595b01說者，皆由無人問此義故，是故，世尊不 T 0595b02記彼人何時當盡苦際。」
須深女人曰：「於是 T 0595b03如來以取涅槃，是故不得問之；若當在 T 0595b04世者，往問其義。如今尊者拘絺羅與我說 T 0595b05之，彼人何時當盡苦際？」
爾時，尊者拘絺羅 T 0595b06便說此偈：
T 0595b07
「種種果不同， 眾生趣亦然， T 0595b08
自覺覺人者， 我無此辯說。 T 0595b09
禪智解脫辯， 憶本天眼通， T 0595b10
能盡苦原本， 我無此辯說。」
T 0595b11爾時，須深女人便說此偈：
T 0595b12
「善逝有此智， 質直無瑕穢， T 0595b13
勇猛有所伏， 求於大乘行。」
T 0595b14是時，尊者拘絺羅復說此偈：
T 0595b15
「是意甚難得， 能獲異法要； T 0595b16
難為能辦之， 向於奇特事。」
T 0595b17爾時，尊者與彼須深女人具說法要，便發 T 0595b18喜心。時，彼女人即從坐起，頭面禮足，便退 T 0595b19而去。
時，須深女人聞尊者拘絺羅所說，歡喜 T 0595b20奉行。
T 0595b21 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying in Śrāvastī … Then a brahmin lady by the name of Sūṣas approached Venerable Mahā-Kauṣṭhila. On her arrival, she bowed down her head at the venerable one’s feet and sat down at one side. Then Sūṣas, that brahmin lady, said to Kauṣṭhila:
“Both Udraka Rāmaputra and Arāḍa Kālāma died without their family having been converted to the profundity of this Teaching of the Buddha. The Exalted One describes these two persons as having realised respectively the spheres of ‘nothingness’ and of ‘neither-perception-nor-non-perception’. When the lifetime of both had come to an end, after their death, one of them was destined for kingship on the periphery of the civilised world, and his rule proved a great distress to countless human beings. The other person’s lot was to be a rapacious winged fox that was trapped in its existence as a flying and running beast. When these two kinds of existence had come to an end, both of them went to the Avīci hell. Nevertheless the Exalted One did not say when their share off agony would be used up. Why did he not do so?”
“The Exalted One kept silent,” Venerable Kauṣṭhila replied to Lady Sūṣas, “because nobody asked such a question. So the Exalted One did not say anything as to when the amount of extreme suffering would be finished.”
“As for the Tathāgata”, Lady Sūṣas continued, “he has entered Parinirvāṇa so that it is no longer possible to ask him that question. Having to stay on in this world I am in pursuit of an answer to this question. Now will Venerable Kauṣṭhila please talk with me about this matter? When will the amount of extreme suffering of those persons be over?”
Then Venerable Kauṣṭhila uttered these verses:
“The harvest of whatever is sown will not be the same, and
The same holds true of sentient beings’ course of existence.
With words I cannot do justice to one who realises
Independently the ultimate awakening.
To attest ultimate release by means of insight-knowledge
Through contemplation one should have actually
Realised the super-knowledge of the
Divine eye. In regard to someone
Who achieves the end of suffering once and for all,
My words fail to do him justice.”
Thereupon Lady Sūṣas uttered the following verses:
“It is the Blessed One who has this
Insight-knowledge and is genuinely without weakness and
Blemish; those who have heroic effort as
Their support, look forward to practising
in accordance with the Great Vehicle.”
Now once more Venerable Kauṣṭhila uttered verses as follows:
“Such a disposition is extremely rare,
enabling one to realise
the wonderful essence of the Teaching.
With words it is difficult to do justice to it—
To this extraordinary subject-matter.”
Venerable Kauṣṭhila then expanded on the essence of the Teaching for the sake of Lady Sūṣas which made her happy. In good time the lady rose from her seat, bowed down her head at the venerable one’s feet and went away. After listening to Venerable Kauṣṭhila’s words, Lady Sūṣas was pleased and respectfully applied herself to practice.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà, nước Xá-vệ.
Bấy giờ, có nữ bà-la-môn tên Tu-thâm đến chỗ Tôn giả Đại Câu-hy-la. Đến nơi rồi, bà đảnh lễ sát chân, sau đó ngồi qua một bên. Khi ấy nữ bà-la-môn kia bạch Câu-hy-la rằng:
“Uất-đầu-lam-phất, A-la-lam không được hóa độ ở trong pháp sâu này, rồi mạng chung. Thế Tôn thọ ký cho hai người này rằng: ‘ Một người sinh vào Vô sở hữu xứ, một người sinh vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Hai người này sau khi thọ mạng ở đó hết, lại mạng chung. Một người sẽ làm quốc vương nơi biên địa, sát hại nhân dân không thể kể xiết. Một người sẽ làm chồn ác có cánh, các loài thú hoặc bay, hoặc chạy nhảy đều không thoát được nó. Sau khi chúng mạng chung sẽ sinh vào trong địa ngục.’ Nhưng Thế Tôn lại không thọ ký cho họ lúc nào sẽ tận cùng biên tế khổ. Cớ sao Thế Tôn không thọ ký cho họ tận cùng biên tế khổ?”
Bấy giờ, Tôn giả Câu-hy-la bảo nữ nhân Tu-thâm:
“Sở dĩ Thế Tôn không thọ ký là do vì không có người hỏi về nghĩa này, cho nên Thế Tôn không thọ ký họ lúc nào sẽ hết biên tế khổ.”
Nữ nhân Tu-thâm thưa:
“Bây giờ, Như Lai đã vào Niết-bàn, cho nên không hỏi được. Nếu Ngài còn tại thế, con sẽ đến hỏi nghĩa này. Vậy, nay Tôn giả Câu-hy-la nói cho con biết lúc nào họ sẽ hết biên tế khổ?”
Bấy giờ, Tôn giả Câu-hy-la liền nói kệ này:
Các loại quả không đồng,
Hướng chúng sanh cũng vậy.
Người tự giác, giác tha,
Đây, tôi không biện thuyết.
Biện Thiền trí giải thoát,
Nhớ đời trước, thiên nhãn;
Hay dứt nguồn gốc khổ,
Đây, tôi không biện thuyết.
Lúc đó, nữ nhân Tu-thâm liền nói kệ này:
Thiện Thệ có trí này,
Chất trực không tì vết;
Dõng mãnh, đã chiến thắng,
Cầu nơi hạnh Đại thừa.
Lúc này Tôn giả Câu-hy-la lại nói kệ này:
Ý này thật khó được,
Hay được pháp yếu khác;
Khó mà biện thuyết nổi,
Đối với sự kỳ diệu.
Bấy giờ, Tôn giả nói đầy đủ pháp yếu cho nữ nhân Tu-thâm kia, khiến phát tâm hoan hỷ. Nữ nhân kia rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi thối lui ra về.
Nữ nhân Tu-thâm sau khi nghe những gì Tôn giả Câu-hy-la dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying in Śrāvastī … Then a brahmin lady by the name of Sūṣas approached Venerable Mahā-Kauṣṭhila. On her arrival, she bowed down her head at the venerable one’s feet and sat down at one side. Then Sūṣas, that brahmin lady, said to Kauṣṭhila:
“Both Udraka Rāmaputra and Arāḍa Kālāma died without their family having been converted to the profundity of this Teaching of the Buddha. The Exalted One describes these two persons as having realised respectively the spheres of ‘nothingness’ and of ‘neither-perception-nor-non-perception’. When the lifetime of both had come to an end, after their death, one of them was destined for kingship on the periphery of the civilised world, and his rule proved a great distress to countless human beings. The other person’s lot was to be a rapacious winged fox that was trapped in its existence as a flying and running beast. When these two kinds of existence had come to an end, both of them went to the Avīci hell. Nevertheless the Exalted One did not say when their share off agony would be used up. Why did he not do so?”
“The Exalted One kept silent,” Venerable Kauṣṭhila replied to Lady Sūṣas, “because nobody asked such a question. So the Exalted One did not say anything as to when the amount of extreme suffering would be finished.”
“As for the Tathāgata”, Lady Sūṣas continued, “he has entered Parinirvāṇa so that it is no longer possible to ask him that question. Having to stay on in this world I am in pursuit of an answer to this question. Now will Venerable Kauṣṭhila please talk with me about this matter? When will the amount of extreme suffering of those persons be over?”
Then Venerable Kauṣṭhila uttered these verses:
“The harvest of whatever is sown will not be the same, and
The same holds true of sentient beings’ course of existence.
With words I cannot do justice to one who realises
Independently the ultimate awakening.
To attest ultimate release by means of insight-knowledge
Through contemplation one should have actually
Realised the super-knowledge of the
Divine eye. In regard to someone
Who achieves the end of suffering once and for all,
My words fail to do him justice.”
Thereupon Lady Sūṣas uttered the following verses:
“It is the Blessed One who has this
Insight-knowledge and is genuinely without weakness and
Blemish; those who have heroic effort as
Their support, look forward to practising
in accordance with the Great Vehicle.”
Now once more Venerable Kauṣṭhila uttered verses as follows:
“Such a disposition is extremely rare,
enabling one to realise
the wonderful essence of the Teaching.
With words it is difficult to do justice to it—
To this extraordinary subject-matter.”
Venerable Kauṣṭhila then expanded on the essence of the Teaching for the sake of Lady Sūṣas which made her happy. In good time the lady rose from her seat, bowed down her head at the venerable one’s feet and went away. After listening to Venerable Kauṣṭhila’s words, Lady Sūṣas was pleased and respectfully applied herself to practice.