Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật du hóa tại nước Ma-kiệt, lần hồi đến thành Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, Ngài cùng với năm trăm chúng đại Tỳ-kheo đang ở trong vườn Am-bà-bà-lợi phía bắc thành Tỳ-xá-ly.
Lúc này, nữ Am-bà-bà-lợi nghe Thế Tôn cùng năm trăm đại Tỳ-kheo đến ở trong vườn, cô liền thắng xe có gắn lông chim ra khỏi thành Tỳ-xá-ly, đến ngã đường hẹp là đến chỗ Thế Tôn, cô tự xuống xe, đến chỗ Phật. Bấy giờ, từ xa Thế Tôn trông thấy người nữ kia đến, liền bảo các Tỳ-kheo:
“Tất cả hãy chuyên tinh, chớ sinh tà niệm.”
Lúc ấy, người nữ đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Rồi Phật nói cho cô nghe pháp cực kỳ vi diệu. Sau khi nghe pháp vi diệu, cô bạch Phật rằng:
“Cúi xin Thế Tôn cùng Tỳ-kheo Tăng nhận lời mời của con.”
Thế Tôn im lặng nhận lời mời. Cô thấy Thế Tôn đã im lặng nhận lời mời rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi thối lui ra về.
Bấy giờ, nam nữ lớn nhỏ trong thành Tỳ-xá-ly nghe tin Thế Tôn cùng năm trăm chúng đại Tỳ-kheo đang ở trong vườn Am-bà-bà-lợi. Lúc ấy, trong thành có năm trăm đồng tử đi các loại xe có gắn lông chim; trong đó hoặc có người đi xe trắng thì ngựa trắng, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng trắng; đi xe đỏ thì ngựa đỏ, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng đỏ; đi xe xanh thì ngựa xanh, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng xanh; đi xe vàng thì ngựa vàng, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng vàng. Cử chỉ, ăn mặc như vương pháp. Họ ra khỏi thành, đến chỗ Thế Tôn. Chưa đến nơi, giữa đường họ gặp người nữ kia đang dong xe đánh bò chạy hướng về trong thành. Khi ấy các đồng tử hỏi người nữ:
“Cô gái này, thật đáng xấu hổ! Sao lại đánh bò dong xe, chạy hướng về trong thành?”
Cô đáp:
“Các Hiền giả nên biết, ngày mai tôi có thỉnh Phật cùng Tỳ-kheo Tăng, cho nên mới đánh xe vậy!”
Các đồng tử nói:
“Chúng tôi cũng muốn mời Phật cùng Tỳ-kheo Tăng thọ trai. Bây giờ cho cô một nghìn lạng vàng ròng, hãy nhường cái hẹn cúng dường cơm ngày mai lại cho chúng tôi.”
Người nữ đáp:
“Thôi đi, thôi đi, quý công tử! Tôi không chịu đâu!”
Các đồng tử lại nói:
“Cho cô hai nghìn lượng, ba nghìn, bốn nghìn, năm nghìn, … cho đến trăm nghìn lượng, chịu hay không chịu, ngày mai nhường cúng dường cơm cho Phật cùng Tỳ-kheo Tăng lại cho chúng tôi?”
Người nữ đáp:
“Tôi không chịu đâu. Vì sao vậy? Vì Thế Tôn thường dạy: ‘Có hai hy vọng mà người đời không thể lìa bỏ. Thế nào là hai? Hy vọng tài lợi, hy vọng mạng sống’. Ai có thể bảo đảm cho tôi đến ngày mai? Vì tôi đã thỉnh Như Lai trước, nên nay sẽ phải chuẩn bị đầy đủ.”
Các đồng tử vung tay lên nói:
“Chúng ta bao nhiêu người mà không bằng một cô gái!”
Nói như vậy rồi họ bỏ cô mà đi.
Bấy giờ, các đồng tử đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ, rồi đứng qua một bên. Khi Thế Tôn thấy các đồng tử đến, bảo các Tỳ-kheo:
“Tỳ-kheo các ngươi, hãy nhìn cử chỉ, phục sức của các đồng tử này, giống như khi Thiên đế Thích đi dạo chơi, không có gì sai khác.”
Rồi Thế Tôn nói với các đồng tử:
“Thế gian có hai việc thật bất khả đắc. Thế nào là hai? Người có đền đáp, và người tạo ân nhỏ luôn không quên, huống chi là lớn. Này các đồng tử đó gọi là có hai việc thật bất khả đắc. Đồng tử nên biết hãy nhớ đền đáp, cũng như biết ân nhỏ không quên, huống chi là lớn.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Tri ân, biết đền đáp,
Luôn nhớ người dạy dỗ;
Người trí được kính hầu,
Tiếng khen khắp trời người.
“Như vậy, các đồng tử, hãy học điều này.”
Bấy giờ Thế Tôn thuyết pháp vi diệu đầy đủ cho các đồng tử. Sau khi nghe xong, họ từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, rồi thối lui ra về.
Ngay trong đêm hôm đó, cô gái sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống ngon ngọt, trải các tọa cụ. Sáng sớm đến bạch:
“Đã đến giờ, nay đã đúng lúc, nguyện xin Thế Tôn hạ cố đến tệ xá.”
Bấy giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát, dẫn các Tỳ-kheo vây quanh trước sau đến nhà người nữ trong thành Tỳ-xá-ly.
Khi cô thấy Thế Tôn đã an toạ, liền tự tay dâng thức ăn lên Phật cùng Tỳ-kheo Tăng. Cúng dường thức ăn cho Phật và Tỳ-kheo Tăng rồi, cô đi lấy nước sạch, sau đó lấy ghế chạm vàng nhỏ đặt ngồi trước Thế Tôn. Khi ấy cô bạch Thế Tôn:
“Vườn Am-bà-bà-lợi này, con dâng lên Như Lai và Tỳ-kheo Tăng, để cho chúng Tăng quá khứ, hiện tại, tương lai được dừng nghỉ nơi đây. Nguyện xin Thế Tôn nhận vườn này.”
Thế Tôn vì người nữ kia, nên nhận vườn này. Thế Tôn bèn nói lời chú nguyện này:
Thí vườn trái, mát mẻ;
Làm cầu đò đưa người;
Gần đường làm cầu xí,
Nhân dân được nghỉ ngơi.
Ngày đêm được an ổn,
Phước kia không thể kể;
Các giới pháp thành tựu,
Chết chắc sinh lên trời.
Thế Tôn sau khi nói những lời này xong, liền đứng dậy ra về. Người nữ bấy giờ nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Kệ tóm tắt:
Đoạn ái, cùng sư tử,
Vô trí, ít của cải;
Nhà nghèo, nữ Tu-thâm,
Ca-chiên, thuyết pháp, nữ.
聞如是：
一時，佛遊摩竭國界，漸來至毘 T 0596a09舍離城。爾時，在毘舍離北闇婆婆利園中， T 0596a10與大比丘眾五百人俱。
爾時，闇婆婆利女 T 0596a11聞世尊來在園中，與大比丘五百人俱。爾 T 0596a12時，彼女駕乘羽寶之車，便往出毘舍離城， T 0596a13至俠道口，即到世尊所，自下車往至世 T 0596a14尊所。
爾時，世尊遙見彼女來，便告諸比丘： T 0596a15「皆悉專精，勿起邪想。」
是時，女人至世尊所， T 0596a16頭面禮足，在一面坐。爾時，世尊說極妙之 T 0596a17法。
說極妙之法已，女白佛言：「唯然世尊！ T 0596a18當受我請，及比丘僧。」爾時，世尊默然受女 T 0596a19請。女見世尊默然受請已，即從坐起，頭面 T 0596a20禮足，復道而歸。
爾時，毘舍離城男女大小，聞 T 0596a21世尊在闇婆婆利園中，與大比丘眾五百 T 0596a22人俱。時，城中有五百億童子，乘種種羽 T 0596a23寶之車——其中或乘白車白馬，衣蓋、幢幡、侍 T 0596a24從皆白；其中或乘赤車赤馬，衣蓋、幢幡、侍 T 0596a25從皆赤；或乘青車青馬，衣蓋、幢幡、侍從皆青； T 0596a26或乘黃車黃馬，衣蓋、幢幡、侍從皆黃——威容嚴 T 0596a27飾，如諸王法，出毘舍離城，往至世尊所，未 T 0596a28到之頃，道逢彼女，走打車牛，馳向城內。
是 T 0596a29時，諸童子問女曰：「汝是女人，應當羞辱，何 T 0596b01以打牛走車，馳向城內？」
時女報曰：「諸賢當 T 0596b02知，我明日請佛及比丘僧，是故走車耳。」
童 T 0596b03子報曰：「我亦欲飯佛及比丘僧，今與汝千 T 0596b04兩純金，可限明日，使我等飯。」
時女報曰：「止！ T 0596b05止！族姓子！我不聽許。」
童子復報：「與汝二千 T 0596b06兩、三千、四千、五千，乃至百千兩金，是非聽 T 0596b07許，明日使我等飯佛及比丘僧。」
女報言：「我 T 0596b08不聽許。所以然者，世尊恒說：『有二希望， T 0596b09世人不能捨離。云何為二？利望、命望。』誰能 T 0596b10保我至明日者，我以先請如來，今當辦 T 0596b11具。」
時，諸童子各振其手：「我等爾許人不如 T 0596b12女人也。」作是語已，各自別去。
時，諸童子往 T 0596b13至世尊所，頭面作禮，在一面住。爾時，世尊 T 0596b14見童子來，告諸比丘：「汝等比丘，觀諸童子 T 0596b15威容服飾，如天帝釋出遊觀時，等無差別。」
T 0596b16爾時，世尊告童子曰：「世間有二事，最不可 T 0596b17得。云何為二？有反復之人，作小恩常 T 0596b18不忘，況復大者？是謂，諸童子！有此二事，最 T 0596b19不可得。童子當知，念有反復，亦識使 T 0596b20小恩不忘，況復大者。」
爾時，世尊便說此偈：
T 0596b21
「知恩識反復， 恒念教授人； T 0596b22
智者所敬侍， 名聞天世人。
T 0596b23「如是。諸童子！當知作是學。」
爾時，世尊具 T 0596b24與諸童子說微妙法。聞已，各從坐起，頭面 T 0596b25禮足，便退而去。
是時，女人即其夜，辦種種甘 T 0596b26饌飲食，敷諸坐具，清旦便白：「時到，今正是 T 0596b27時，唯願世尊臨顧鄙舍。」
爾時，世尊著衣持 T 0596b28鉢，將諸比丘前後圍遶，往至毘舍離城，到 T 0596b29女舍。是時，女見世尊坐定，手 自 擎食上佛 T 0596c01及比丘僧。飯佛及比丘僧已，行清淨水已， T 0596c02更取小金鏤座，在佛前坐。
爾時，女白世尊 T 0596c03曰：「此闇婆婆利園用奉上如來及比丘僧， T 0596c04使當來、過去、現在眾僧，得止住中，願世尊 T 0596c05受此園。」
爾時，世尊為彼女故，便受此園。世 T 0596c06尊便說此呪願：
T 0596c07
「園果施清涼， 橋樑渡人民； T 0596c08
近道作圊廁， 人民得休息。 T 0596c09
晝夜獲安隱， 其福不可計； T 0596c10
諸法戒成就， 死必生天上。」
T 0596c11爾時，世尊說此記已，即起而去。
爾時，女聞 T 0596c12佛所說，歡喜奉行。
T 0596c13
斷愛及師子 無智、少於財 T 0596c14
家貧、須深女 迦旃、法說、女
T 0596c15
增壹阿含經卷第十
Thus have I heard. At one time the Buddha was wandering through the border area of Magadha and in due course arrived at the City of Vaiśālī. With a great number of monks, altogether five hundred persons, he put up at Āmrapālī’s Park north of Vaiśālī.
Having heard that the Exalted One had come and was staying at her park together with five hundred monks, a woman, Āmrapālī by name, had a carriage made ready which was decorated with precious wings, and mounted it. She drove from Vaiśālī City to the access to a hidden track and then made her way to the Exalted One’s whereabouts. She alighted from the carriage and went on foot to where the Exalted One was.
When he saw a woman at a distance come, he said to the monks, “Everybody should absolutely be on his guard lest wrong thoughts arise in him.”
On her arrival at the place where the Exalted One was, the woman bowed down her head at the Buddha’s feet and sat down to one side. Now the Exalted One expounded to her the most excellent Teaching. Thereafter the woman said to the Buddha, “May the Exalted One, together with the order of monks, kindly accept my invitation to tomorrow’s meal.
The Exalted One consented by silence, and the woman, understanding that by his silence he had accepted her invitation, rose from her seat, bowed her head at his feet and left.
By that time all male and female inhabitants of Vaiśālī, great and small, had heard that the Exalted One was staying at Āmrapālī’s Park with a great number of monks, altogether five hundred persons. In the city there were five hundred youths; they mounted various kinds of carriages decorated with precious wings. Some of them mounted white carriages drawn by white horses; their clothes, parasols, banners and streamers, retinue—all were in white. Others mounted red … blue … yellow carriages drawn by yellow horses; their clothes, parasols, banners and streamers, retinue—all were in yellow. They looked majestic and extraordinarily smart, behaving like kings.
They left Vaiśālī City and drove towards the place where the Exalted One was. While they had not yet reached the main road, they met that woman, moving with speed and whipping her draught-animals galloping towards the centre of the city.
“You are a woman that should be ashamed of herself,” the youths shouted and wanted to know why she was whipping her draught-animals, steering her carriage with great speed towards the centre of the city.
“My dear friends,” the woman informed them after bringing her carriage to a halt, “I would have you know that I have invited the Buddha and his order of monks to tomorrow’s meal. It is for just this reason that I am driving my carriage at speed.”
To this the youths replied, “We would also like to treat the Buddha and his order of monks to a meal. Now we offer you one thousand ounces of pure gold for giving us the exclusive right to treat them to a meal tomorrow.”
“Stop talking, sons of a great clan,” the woman said, “I do not comply.”
The youths went on offering her two, three, four, five—up to one hundred thousand ounces of gold, asking her whether she would agree or not to give them the right to treat the Buddha and his order of monks to the next day’s meal. The woman, however, insisted, “I do not comply because the Exalted One has repeatedly spoken of two kinds of longing which man cannot give up. Which are the two? The longing for benefit and the longing for long life. Who could guarantee my still being alive tomorrow? So I have invited the Tathāgata first, and now I have got to make all the preparations.”
All the youths shook their fists, saying, “Very much so is our standing of men, and we are not like a woman.” Having had their say, all of them turned round and drove away.
The youths proceeded to where the Exalted One was. They bowed down their heads … stood to one side. When the Exalted One had seen the youths come, he said to the monks, “O monks, look at the majestic appearance of and the gorgeous dress of these youths; they look exactly like Śakra being on tour.”
Then the Exalted One said to the youths, “There are two kinds of essential dispositions which are virtually non-existent in the world. Which are the two? (1) The habit of a person never to neglect rendering others a small service, (2) let alone a great one. These are the two kinds of essential dispositions, young men, which are practically non-existent. You should know, repeatedly bring back into your minds, recognise and finally overcome being careless about rendering others a small service, let alone a great one.”
After this exhortation the Exalted One uttered the following verses:
“He who knows how to render others a service
And realises that this should be done repeatedly,
Being always mindful and communicating this
Knowledge to people, will be endowed with
Insight-knowledge, himself being revered and followed,
Whose name will be known to gods and men.
“Thus, young men,"the Buddha went on, “ one should know and train.”
Then the Exalted One expounded to all the youths the subtle Teaching. After listening, they rose from their seats, bowed down … and left.
Meanwhile during the night, the woman had many sorts of choice food an delicacies prepared and all the seats arranged. Very early in the morning almost at dawn, Āmrapālī thought to herself, “Now it is going on for the proper time; if only the Exalted One would care to call in at my humble home.”
In time, the Exalted One put on his outer robes and took up his alms-bowl. Leading the monks accompanying him in order of seniority, he entered the city of Vaiśālī and went to the woman’s house. Having seen that the Exalted One had taken his seat, the woman served the meal to the Buddha and then to his order of monks with her own hand. When the Buddha and the order of monks had eaten and fresh water had been passed around, a small seat, inlaid with gold, was brought and placed in front of the Buddha.
Then the woman said to the Exalted One, “Herewith I should like to offer this park of Āmrapālī to the Tathāgata and his order of monks. May, as in the past and at present, also in future many members of the order be lodged in it. May the Exalted One kindly accept this park.”
At the instance of that woman the Exalted One accepted it and then uttered these verses of laudatory blessing:
“The effect of this donation of a park is
That prerequisites for the refreshing coolness of nirvāṇa
Are given; the park is like a bridge helping people
To cross over to ultimate freedom. If they appreciate
This bridge as a short cut, making use of the analogy
Between the malign influences and a privy, then
Take a rest from them and finally, day and night,
Realise ultimate peace—such happiness is
Beyond imagination. He who lives in accordance with
The teachings and rules of moral training will
After death certainly be born in a heavenly world.
When the Exalted One had uttered these words, he rose and left. After listening to the Buddha’s words, the woman was pleased with herself and respectfully applied herself to practice.
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Phật du hóa tại nước Ma-kiệt, lần hồi đến thành Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, Ngài cùng với năm trăm chúng đại Tỳ-kheo đang ở trong vườn Am-bà-bà-lợi phía bắc thành Tỳ-xá-ly.
Lúc này, nữ Am-bà-bà-lợi nghe Thế Tôn cùng năm trăm đại Tỳ-kheo đến ở trong vườn, cô liền thắng xe có gắn lông chim ra khỏi thành Tỳ-xá-ly, đến ngã đường hẹp là đến chỗ Thế Tôn, cô tự xuống xe, đến chỗ Phật. Bấy giờ, từ xa Thế Tôn trông thấy người nữ kia đến, liền bảo các Tỳ-kheo:
“Tất cả hãy chuyên tinh, chớ sinh tà niệm.”
Lúc ấy, người nữ đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Rồi Phật nói cho cô nghe pháp cực kỳ vi diệu. Sau khi nghe pháp vi diệu, cô bạch Phật rằng:
“Cúi xin Thế Tôn cùng Tỳ-kheo Tăng nhận lời mời của con.”
Thế Tôn im lặng nhận lời mời. Cô thấy Thế Tôn đã im lặng nhận lời mời rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồi thối lui ra về.
Bấy giờ, nam nữ lớn nhỏ trong thành Tỳ-xá-ly nghe tin Thế Tôn cùng năm trăm chúng đại Tỳ-kheo đang ở trong vườn Am-bà-bà-lợi. Lúc ấy, trong thành có năm trăm đồng tử đi các loại xe có gắn lông chim; trong đó hoặc có người đi xe trắng thì ngựa trắng, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng trắng; đi xe đỏ thì ngựa đỏ, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng đỏ; đi xe xanh thì ngựa xanh, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng xanh; đi xe vàng thì ngựa vàng, áo, dù, lọng, người theo hầu đều cùng vàng. Cử chỉ, ăn mặc như vương pháp. Họ ra khỏi thành, đến chỗ Thế Tôn. Chưa đến nơi, giữa đường họ gặp người nữ kia đang dong xe đánh bò chạy hướng về trong thành. Khi ấy các đồng tử hỏi người nữ:
“Cô gái này, thật đáng xấu hổ! Sao lại đánh bò dong xe, chạy hướng về trong thành?”
Cô đáp:
“Các Hiền giả nên biết, ngày mai tôi có thỉnh Phật cùng Tỳ-kheo Tăng, cho nên mới đánh xe vậy!”
Các đồng tử nói:
“Chúng tôi cũng muốn mời Phật cùng Tỳ-kheo Tăng thọ trai. Bây giờ cho cô một nghìn lạng vàng ròng, hãy nhường cái hẹn cúng dường cơm ngày mai lại cho chúng tôi.”
Người nữ đáp:
“Thôi đi, thôi đi, quý công tử! Tôi không chịu đâu!”
Các đồng tử lại nói:
“Cho cô hai nghìn lượng, ba nghìn, bốn nghìn, năm nghìn, … cho đến trăm nghìn lượng, chịu hay không chịu, ngày mai nhường cúng dường cơm cho Phật cùng Tỳ-kheo Tăng lại cho chúng tôi?”
Người nữ đáp:
“Tôi không chịu đâu. Vì sao vậy? Vì Thế Tôn thường dạy: ‘Có hai hy vọng mà người đời không thể lìa bỏ. Thế nào là hai? Hy vọng tài lợi, hy vọng mạng sống’. Ai có thể bảo đảm cho tôi đến ngày mai? Vì tôi đã thỉnh Như Lai trước, nên nay sẽ phải chuẩn bị đầy đủ.”
Các đồng tử vung tay lên nói:
“Chúng ta bao nhiêu người mà không bằng một cô gái!”
Nói như vậy rồi họ bỏ cô mà đi.
Bấy giờ, các đồng tử đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ, rồi đứng qua một bên. Khi Thế Tôn thấy các đồng tử đến, bảo các Tỳ-kheo:
“Tỳ-kheo các ngươi, hãy nhìn cử chỉ, phục sức của các đồng tử này, giống như khi Thiên đế Thích đi dạo chơi, không có gì sai khác.”
Rồi Thế Tôn nói với các đồng tử:
“Thế gian có hai việc thật bất khả đắc. Thế nào là hai? Người có đền đáp, và người tạo ân nhỏ luôn không quên, huống chi là lớn. Này các đồng tử đó gọi là có hai việc thật bất khả đắc. Đồng tử nên biết hãy nhớ đền đáp, cũng như biết ân nhỏ không quên, huống chi là lớn.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Tri ân, biết đền đáp,
Luôn nhớ người dạy dỗ;
Người trí được kính hầu,
Tiếng khen khắp trời người.
“Như vậy, các đồng tử, hãy học điều này.”
Bấy giờ Thế Tôn thuyết pháp vi diệu đầy đủ cho các đồng tử. Sau khi nghe xong, họ từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, rồi thối lui ra về.
Ngay trong đêm hôm đó, cô gái sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống ngon ngọt, trải các tọa cụ. Sáng sớm đến bạch:
“Đã đến giờ, nay đã đúng lúc, nguyện xin Thế Tôn hạ cố đến tệ xá.”
Bấy giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát, dẫn các Tỳ-kheo vây quanh trước sau đến nhà người nữ trong thành Tỳ-xá-ly.
Khi cô thấy Thế Tôn đã an toạ, liền tự tay dâng thức ăn lên Phật cùng Tỳ-kheo Tăng. Cúng dường thức ăn cho Phật và Tỳ-kheo Tăng rồi, cô đi lấy nước sạch, sau đó lấy ghế chạm vàng nhỏ đặt ngồi trước Thế Tôn. Khi ấy cô bạch Thế Tôn:
“Vườn Am-bà-bà-lợi này, con dâng lên Như Lai và Tỳ-kheo Tăng, để cho chúng Tăng quá khứ, hiện tại, tương lai được dừng nghỉ nơi đây. Nguyện xin Thế Tôn nhận vườn này.”
Thế Tôn vì người nữ kia, nên nhận vườn này. Thế Tôn bèn nói lời chú nguyện này:
Thí vườn trái, mát mẻ;
Làm cầu đò đưa người;
Gần đường làm cầu xí,
Nhân dân được nghỉ ngơi.
Ngày đêm được an ổn,
Phước kia không thể kể;
Các giới pháp thành tựu,
Chết chắc sinh lên trời.
Thế Tôn sau khi nói những lời này xong, liền đứng dậy ra về. Người nữ bấy giờ nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Kệ tóm tắt:
Đoạn ái, cùng sư tử,
Vô trí, ít của cải;
Nhà nghèo, nữ Tu-thâm,
Ca-chiên, thuyết pháp, nữ.
Thus have I heard. At one time the Buddha was wandering through the border area of Magadha and in due course arrived at the City of Vaiśālī. With a great number of monks, altogether five hundred persons, he put up at Āmrapālī’s Park north of Vaiśālī.
Having heard that the Exalted One had come and was staying at her park together with five hundred monks, a woman, Āmrapālī by name, had a carriage made ready which was decorated with precious wings, and mounted it. She drove from Vaiśālī City to the access to a hidden track and then made her way to the Exalted One’s whereabouts. She alighted from the carriage and went on foot to where the Exalted One was.
When he saw a woman at a distance come, he said to the monks, “Everybody should absolutely be on his guard lest wrong thoughts arise in him.”
On her arrival at the place where the Exalted One was, the woman bowed down her head at the Buddha’s feet and sat down to one side. Now the Exalted One expounded to her the most excellent Teaching. Thereafter the woman said to the Buddha, “May the Exalted One, together with the order of monks, kindly accept my invitation to tomorrow’s meal.
The Exalted One consented by silence, and the woman, understanding that by his silence he had accepted her invitation, rose from her seat, bowed her head at his feet and left.
By that time all male and female inhabitants of Vaiśālī, great and small, had heard that the Exalted One was staying at Āmrapālī’s Park with a great number of monks, altogether five hundred persons. In the city there were five hundred youths; they mounted various kinds of carriages decorated with precious wings. Some of them mounted white carriages drawn by white horses; their clothes, parasols, banners and streamers, retinue—all were in white. Others mounted red … blue … yellow carriages drawn by yellow horses; their clothes, parasols, banners and streamers, retinue—all were in yellow. They looked majestic and extraordinarily smart, behaving like kings.
They left Vaiśālī City and drove towards the place where the Exalted One was. While they had not yet reached the main road, they met that woman, moving with speed and whipping her draught-animals galloping towards the centre of the city.
“You are a woman that should be ashamed of herself,” the youths shouted and wanted to know why she was whipping her draught-animals, steering her carriage with great speed towards the centre of the city.
“My dear friends,” the woman informed them after bringing her carriage to a halt, “I would have you know that I have invited the Buddha and his order of monks to tomorrow’s meal. It is for just this reason that I am driving my carriage at speed.”
To this the youths replied, “We would also like to treat the Buddha and his order of monks to a meal. Now we offer you one thousand ounces of pure gold for giving us the exclusive right to treat them to a meal tomorrow.”
“Stop talking, sons of a great clan,” the woman said, “I do not comply.”
The youths went on offering her two, three, four, five—up to one hundred thousand ounces of gold, asking her whether she would agree or not to give them the right to treat the Buddha and his order of monks to the next day’s meal. The woman, however, insisted, “I do not comply because the Exalted One has repeatedly spoken of two kinds of longing which man cannot give up. Which are the two? The longing for benefit and the longing for long life. Who could guarantee my still being alive tomorrow? So I have invited the Tathāgata first, and now I have got to make all the preparations.”
All the youths shook their fists, saying, “Very much so is our standing of men, and we are not like a woman.” Having had their say, all of them turned round and drove away.
The youths proceeded to where the Exalted One was. They bowed down their heads … stood to one side. When the Exalted One had seen the youths come, he said to the monks, “O monks, look at the majestic appearance of and the gorgeous dress of these youths; they look exactly like Śakra being on tour.”
Then the Exalted One said to the youths, “There are two kinds of essential dispositions which are virtually non-existent in the world. Which are the two? (1) The habit of a person never to neglect rendering others a small service, (2) let alone a great one. These are the two kinds of essential dispositions, young men, which are practically non-existent. You should know, repeatedly bring back into your minds, recognise and finally overcome being careless about rendering others a small service, let alone a great one.”
After this exhortation the Exalted One uttered the following verses:
“He who knows how to render others a service
And realises that this should be done repeatedly,
Being always mindful and communicating this
Knowledge to people, will be endowed with
Insight-knowledge, himself being revered and followed,
Whose name will be known to gods and men.
“Thus, young men,"the Buddha went on, “ one should know and train.”
Then the Exalted One expounded to all the youths the subtle Teaching. After listening, they rose from their seats, bowed down … and left.
Meanwhile during the night, the woman had many sorts of choice food an delicacies prepared and all the seats arranged. Very early in the morning almost at dawn, Āmrapālī thought to herself, “Now it is going on for the proper time; if only the Exalted One would care to call in at my humble home.”
In time, the Exalted One put on his outer robes and took up his alms-bowl. Leading the monks accompanying him in order of seniority, he entered the city of Vaiśālī and went to the woman’s house. Having seen that the Exalted One had taken his seat, the woman served the meal to the Buddha and then to his order of monks with her own hand. When the Buddha and the order of monks had eaten and fresh water had been passed around, a small seat, inlaid with gold, was brought and placed in front of the Buddha.
Then the woman said to the Exalted One, “Herewith I should like to offer this park of Āmrapālī to the Tathāgata and his order of monks. May, as in the past and at present, also in future many members of the order be lodged in it. May the Exalted One kindly accept this park.”
At the instance of that woman the Exalted One accepted it and then uttered these verses of laudatory blessing:
“The effect of this donation of a park is
That prerequisites for the refreshing coolness of nirvāṇa
Are given; the park is like a bridge helping people
To cross over to ultimate freedom. If they appreciate
This bridge as a short cut, making use of the analogy
Between the malign influences and a privy, then
Take a rest from them and finally, day and night,
Realise ultimate peace—such happiness is
Beyond imagination. He who lives in accordance with
The teachings and rules of moral training will
After death certainly be born in a heavenly world.
When the Exalted One had uttered these words, he rose and left. After listening to the Buddha’s words, the woman was pleased with herself and respectfully applied herself to practice.