Tôi nghe như vầy:
Một thời Tôn giả Ma-ha Ca-giá-diên hướng dẫn chúng năm trăm đại Tỳ-kheo, du hành đến bên cạnh hồ sâu, nước Bà-na. Bấy giờ, Tôn giả Ca-giá-diên đang nổi tiếng khắp nơi. Có một Tôn giả trưởng lão Bà-la-môn Gian-trà cũng đang du hóa ở đây. Bà-la-môn nghe sau khi nghe tin Tôn giả Ca-giá-diên hướng dẫn năm trăm Tỳ-kheo đang du hóa bên cạnh hồ này, bèn nghĩ: “Tôn giả trưởng lão công đức đầy đủ, nay ta nên đến thăm hỏi người này.”
Bấy giờ, Thượng Sắc Bà-la-môn dẫn theo năm trăm đệ tử đến chỗ Tôn giả Ca-giá-diên, cùng chào hỏi, rồi ngồi qua một bên. Bà-la-môn hỏi Tôn giả Ca-giá-diên:
“Như sở hành của Ca-giá-diên, thì đấy không phải là pháp luật. Tỳ-kheo niên thiếu mà không chịu làm lễ các vị cao đức Bà-la-môn chúng tôi!”
Ca-giá-diên nói:
“Bà-la-môn nên biết, Như Lai, Chí chơn, Đẳng chánh giác chúng tôi nói về hai địa này. Hai địa gì? Một là địa vị già cả; hai là địa vị trai tráng.”
Bà-la-môn hỏi:
“Sao gọi là địa vị già cả? Sao gọi là vị trai tráng?”
Ca-giá-diên nói:
“Giả sử Bà-la-môn ở vào tuổi tám mươi, hay chín mươi, nhưng người kia không đình chỉ dâm dục, tạo các ác hành, Bà-la-môn đó tuy gọi là già cả, song hiện đang ở vào địa vị trai tráng.”
Bà-la-môn hỏi:
“Sao gọi là tuổi trai tráng ở vào địa vị già cả?”
Ca-giá-diên nói:
“Bà-la-môn, nếu có Tỳ-kheo tuy ở vào tuổi hai mươi, hay ba mươi, bốn mươi, năm mươi, nhưng không tập hành dâm dục, cũng không tạo ác hành. Đó gọi là, này Bà-la-môn, tuổi trai tráng ở vào địa vị già cả.”
Bà-la-môn hỏi:
“Trong đại chúng này có một Tỳ-kheo nào không hành dâm dục, không tạo ác hành không?”
Ca-giá-diên nói:
“Trong đại chúng của tôi không có một Tỳ-kheo nào tập hành dục và tạo ác cả.”
Lúc ấy, bà-la-môn từ chỗ ngồi đứng dậy, lễ sát chân các Tỳ-kheo và nói lời này:
“Nay, các ông tuổi niên thiếu ở vào vị già cả, còn tôi tuổi già cả ở vào vị niên thiếu!”
Sau đó bà-la-môn kia trở lại chỗ Ca-giá-diên, đảnh lễ sát chân rồi tự trình bày:
“Nay, con xin quy y Tôn giả Ca-giá-diên cùng Tỳ-kheo Tăng, suốt đời không sát sinh.”
Ca-giá-diên nói:
“Nay ông chớ quy y tôi, mà ông nên hướng về chỗ tôi đã quy y.”
Bà-la-môn hỏi:
“Tôn giả Ca-giá-diên đã quy y ai?”
Tôn giả Ca-giá-diên liền quỳ hướng về chỗ Như Lai đã Bát-niết-bàn, nói: “Có người con dòng họ Thích xuất gia học đạo. Tôi hằng quy y Ngài. Vậy, Người đó tức là Thầy tôi.”
Bà-la-môn thưa:
“Sa-môn Cù-đàm này hiện đang ở chỗ nào? Nay tôi muốn gặp Ngài.”
Ca-giá-diên nói:
“Như Lai của tôi đã vào Niết-bàn rồi!”
Bà-la-môn thưa:
“Nếu Như Lai còn ở tại thế, thì dù trăm nghìn do tuần con cũng đến thăm hỏi Ngài. Như Lai kia tuy đã vào Niết-bàn, nhưng nay con một lần nữa quy y, làm lễ Phật, Pháp cùng Thánh chúng, suốt đời không tái phạm sát sinh.”
Thượng Sắc Bà-la-môn sau khi nghe những gì Tôn giả Ca-giá-diên dạy, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，尊者摩訶迦遮延遊婆 T 0595b22那國深池水側，與大比丘眾五百人俱。
爾時， T 0595b23尊者迦遮延有此名聞，流聞四遠。尊者長 T 0595b24老姦茶婆羅門在此遊化。爾時，婆羅門聞 T 0595b25尊者迦遮延在此池側遊化，將五百比丘，尊 T 0595b26者長老功德具足，「我今可往問訊彼人。」是時， T 0595b27上色婆羅門將五百弟子，往至尊者迦遮延 T 0595b28所，共相問訊，在一面坐。爾時，彼婆羅門問 T 0595b29尊者迦遮延曰：「如迦遮延所行，此非法、律， T 0595c01年少比丘不向我等諸高德婆羅門作禮。」
迦 T 0595c02遮延曰：「婆羅門當知，彼如來、至真、等正覺， T 0595c03說此二地。云何為二地？一名老地，二名壯 T 0595c04地。」
婆羅門問曰：「何者為老地？何者為壯 T 0595c05地？」
迦遮延曰：「正使婆羅門年在八十、九十， T 0595c06彼人不止婬欲，作諸惡行，是謂婆羅門雖 T 0595c07可言老，今在壯地。」
婆羅門曰：「何者年壯住 T 0595c08在老地？」
迦遮延曰：「婆羅門！若有比丘年在 T 0595c09二十，或三十、四十、五十，彼亦不習婬欲，亦 T 0595c10不作惡行，是謂婆羅門年壯在老地。」
婆羅 T 0595c11門曰：「此大眾中頗有一比丘不行婬法， T 0595c12不作惡行乎？」
迦遮延曰：「我大眾中無有一 T 0595c13比丘習欲作惡者。」
時，婆羅門即從坐起， T 0595c14禮諸比丘足，並作是語：「汝今年少住於老 T 0595c15地，我今年老住於少地。」爾時，彼婆羅門復 T 0595c16往至迦遮延所，頭面禮足，而自陳說：「我今 T 0595c17自歸迦遮延及比丘僧，盡形壽不殺。」
迦遮 T 0595c18延曰：「汝今莫自歸我，我所自歸者汝可趣 T 0595c19向之。」
婆羅門曰：「尊者迦遮延，為自歸誰？」
時， T 0595c20尊者迦遮延便長跪向如來所般涅槃處： T 0595c21「有釋種子出家學道，我恒自歸彼，然彼人 T 0595c22即是我師。」
婆羅門曰：「此沙門瞿曇為在何 T 0595c23處？我今欲見之。」
迦遮延曰：「彼如來已取涅 T 0595c24槃。」
婆羅門言：「若如來在世者，我乃可百千 T 0595c25由旬往問訊之。彼如來雖取涅槃，我今 T 0595c26重自歸作禮及佛、法、眾，盡其形壽，不復殺 T 0595c27生。」
爾時，上色婆羅門聞尊者迦遮延所說，歡 T 0595c28喜奉行。
T 0595c29 Thus have I heard. At one time the Venerable Mahā-Kātyāyana, accompanied by a great many monks, altogether five hundred, visited Varaṇā on the bank of the Deep Pool.
At that time Venerable Kātyāyana was renowned for his perfectly practising the four kinds of right effort. An elderly, greatly respected gentleman, the brahmin Jiānchá, heard that Venerable Kātyāyana had reached the bank of the said pool, being the leader of five hundred monks and being a venerable elder fully endowed with virtue. Thinking to himself, “Now I should go and interview this person”, this brahmin of highest standing, himself also being a leader of five hundred disciples, approached Venerable Kātyāyana. After exchanging courtesies with him and having taken a seat at one side, the brahmin said to Venerable Kātyāyana:
“Kātyāyana’s style of behaviour confirms with neither the normal social conventions for the discipline. A ‘young’ monk is impolite to personalities like me, being high-minded brahmins.”
“O brahmin,” replied Kātyāyana, “You should know that the Tathāgata, the Fully and Completely Enlightened One, has spoken of two kinds of standing. Which are the two? The standing of old age and that of youth.”
“What is this standing of old age?” asked the brahmin, “And what is that of youth?”
“Now seniormost brahmin,” answered Kātyāyana, “Someone who is eighty or ninety years old, who is still in the grip of carnal desire and does not refrain from misconduct is of the standing of youth, although he is in fact to be called an elderly man.”
“And what does it mean,” the brahmin continued, “to be young and yet to be the standing of old age?”
“O brahmin,” Kātyāyana said, “even though a monk may be just twenty, thirty, forty or fifty years old, he is of the standing of old age in spite of his youth if he is not given to carnal desire and if he refrains from misconduct.”
“I wonder whether within this large crowd,” the brahmin remarked, “there be just a single monk who does not indulge in carnal desire and if he refrains from misconduct.”
Kātyāyana assured him that in this large crowd there was not a single bikkhu who was given either to lust or to misconduct.
Immediately thereafter the brahmin rose from his seat, bowed down before all the monks, and in doing so, said, “Now you are young, and yet your are the standing of old age! I myself am already old but of the standing of youth!”
Then the brahmin again turned towards Kātyāyana at whose feet he bowed down his head and announced, “Today I go for refuge to Kātyāyana and to the order of monks so long as my life will last.”
Kātyāyana told him not to go for refuge to him; he should intead go for refuge to the same person as he himself had done. The brahmin wanted to know from Venerable Kātyāyana to whom he had gone for refuge. Thereupon Venerable Kātyāyana prostrated himself in the direction of that place where the Tathāgata had entered Parinirvāṇa, saying, “Following the example of the son of the Śākya clan who went forth into homelessness in search of the truth, I have gone to him for good; and this is the person who is my master.”
The brahmin inquired, “Where does the Śramaṇa Gautama stay? I would like to see him.”
“The Tathāgata has already entered Parinirvāṇa,” replied Kātyāyana.
“If the Tathāgata still remained in the world,” the brahmin declared, I would certainly walk one hundred thousand yojanas in order to seek his advice. Though the Tathāgata has already entered Parinirvāna, now I definitely go for refuge to the Buddha, to his Teaching and his multitude of worthy disciples and make obeisance to them so long as my life will last.”
After listening to Venerable Kātyāyana’s words, the brahmin of highest standing was pleased and respectfully applied himself to practice.
Tôi nghe như vầy:
Một thời Tôn giả Ma-ha Ca-giá-diên hướng dẫn chúng năm trăm đại Tỳ-kheo, du hành đến bên cạnh hồ sâu, nước Bà-na. Bấy giờ, Tôn giả Ca-giá-diên đang nổi tiếng khắp nơi. Có một Tôn giả trưởng lão Bà-la-môn Gian-trà cũng đang du hóa ở đây. Bà-la-môn nghe sau khi nghe tin Tôn giả Ca-giá-diên hướng dẫn năm trăm Tỳ-kheo đang du hóa bên cạnh hồ này, bèn nghĩ: “Tôn giả trưởng lão công đức đầy đủ, nay ta nên đến thăm hỏi người này.”
Bấy giờ, Thượng Sắc Bà-la-môn dẫn theo năm trăm đệ tử đến chỗ Tôn giả Ca-giá-diên, cùng chào hỏi, rồi ngồi qua một bên. Bà-la-môn hỏi Tôn giả Ca-giá-diên:
“Như sở hành của Ca-giá-diên, thì đấy không phải là pháp luật. Tỳ-kheo niên thiếu mà không chịu làm lễ các vị cao đức Bà-la-môn chúng tôi!”
Ca-giá-diên nói:
“Bà-la-môn nên biết, Như Lai, Chí chơn, Đẳng chánh giác chúng tôi nói về hai địa này. Hai địa gì? Một là địa vị già cả; hai là địa vị trai tráng.”
Bà-la-môn hỏi:
“Sao gọi là địa vị già cả? Sao gọi là vị trai tráng?”
Ca-giá-diên nói:
“Giả sử Bà-la-môn ở vào tuổi tám mươi, hay chín mươi, nhưng người kia không đình chỉ dâm dục, tạo các ác hành, Bà-la-môn đó tuy gọi là già cả, song hiện đang ở vào địa vị trai tráng.”
Bà-la-môn hỏi:
“Sao gọi là tuổi trai tráng ở vào địa vị già cả?”
Ca-giá-diên nói:
“Bà-la-môn, nếu có Tỳ-kheo tuy ở vào tuổi hai mươi, hay ba mươi, bốn mươi, năm mươi, nhưng không tập hành dâm dục, cũng không tạo ác hành. Đó gọi là, này Bà-la-môn, tuổi trai tráng ở vào địa vị già cả.”
Bà-la-môn hỏi:
“Trong đại chúng này có một Tỳ-kheo nào không hành dâm dục, không tạo ác hành không?”
Ca-giá-diên nói:
“Trong đại chúng của tôi không có một Tỳ-kheo nào tập hành dục và tạo ác cả.”
Lúc ấy, bà-la-môn từ chỗ ngồi đứng dậy, lễ sát chân các Tỳ-kheo và nói lời này:
“Nay, các ông tuổi niên thiếu ở vào vị già cả, còn tôi tuổi già cả ở vào vị niên thiếu!”
Sau đó bà-la-môn kia trở lại chỗ Ca-giá-diên, đảnh lễ sát chân rồi tự trình bày:
“Nay, con xin quy y Tôn giả Ca-giá-diên cùng Tỳ-kheo Tăng, suốt đời không sát sinh.”
Ca-giá-diên nói:
“Nay ông chớ quy y tôi, mà ông nên hướng về chỗ tôi đã quy y.”
Bà-la-môn hỏi:
“Tôn giả Ca-giá-diên đã quy y ai?”
Tôn giả Ca-giá-diên liền quỳ hướng về chỗ Như Lai đã Bát-niết-bàn, nói: “Có người con dòng họ Thích xuất gia học đạo. Tôi hằng quy y Ngài. Vậy, Người đó tức là Thầy tôi.”
Bà-la-môn thưa:
“Sa-môn Cù-đàm này hiện đang ở chỗ nào? Nay tôi muốn gặp Ngài.”
Ca-giá-diên nói:
“Như Lai của tôi đã vào Niết-bàn rồi!”
Bà-la-môn thưa:
“Nếu Như Lai còn ở tại thế, thì dù trăm nghìn do tuần con cũng đến thăm hỏi Ngài. Như Lai kia tuy đã vào Niết-bàn, nhưng nay con một lần nữa quy y, làm lễ Phật, Pháp cùng Thánh chúng, suốt đời không tái phạm sát sinh.”
Thượng Sắc Bà-la-môn sau khi nghe những gì Tôn giả Ca-giá-diên dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Venerable Mahā-Kātyāyana, accompanied by a great many monks, altogether five hundred, visited Varaṇā on the bank of the Deep Pool.
At that time Venerable Kātyāyana was renowned for his perfectly practising the four kinds of right effort. An elderly, greatly respected gentleman, the brahmin Jiānchá, heard that Venerable Kātyāyana had reached the bank of the said pool, being the leader of five hundred monks and being a venerable elder fully endowed with virtue. Thinking to himself, “Now I should go and interview this person”, this brahmin of highest standing, himself also being a leader of five hundred disciples, approached Venerable Kātyāyana. After exchanging courtesies with him and having taken a seat at one side, the brahmin said to Venerable Kātyāyana:
“Kātyāyana’s style of behaviour confirms with neither the normal social conventions for the discipline. A ‘young’ monk is impolite to personalities like me, being high-minded brahmins.”
“O brahmin,” replied Kātyāyana, “You should know that the Tathāgata, the Fully and Completely Enlightened One, has spoken of two kinds of standing. Which are the two? The standing of old age and that of youth.”
“What is this standing of old age?” asked the brahmin, “And what is that of youth?”
“Now seniormost brahmin,” answered Kātyāyana, “Someone who is eighty or ninety years old, who is still in the grip of carnal desire and does not refrain from misconduct is of the standing of youth, although he is in fact to be called an elderly man.”
“And what does it mean,” the brahmin continued, “to be young and yet to be the standing of old age?”
“O brahmin,” Kātyāyana said, “even though a monk may be just twenty, thirty, forty or fifty years old, he is of the standing of old age in spite of his youth if he is not given to carnal desire and if he refrains from misconduct.”
“I wonder whether within this large crowd,” the brahmin remarked, “there be just a single monk who does not indulge in carnal desire and if he refrains from misconduct.”
Kātyāyana assured him that in this large crowd there was not a single bikkhu who was given either to lust or to misconduct.
Immediately thereafter the brahmin rose from his seat, bowed down before all the monks, and in doing so, said, “Now you are young, and yet your are the standing of old age! I myself am already old but of the standing of youth!”
Then the brahmin again turned towards Kātyāyana at whose feet he bowed down his head and announced, “Today I go for refuge to Kātyāyana and to the order of monks so long as my life will last.”
Kātyāyana told him not to go for refuge to him; he should intead go for refuge to the same person as he himself had done. The brahmin wanted to know from Venerable Kātyāyana to whom he had gone for refuge. Thereupon Venerable Kātyāyana prostrated himself in the direction of that place where the Tathāgata had entered Parinirvāṇa, saying, “Following the example of the son of the Śākya clan who went forth into homelessness in search of the truth, I have gone to him for good; and this is the person who is my master.”
The brahmin inquired, “Where does the Śramaṇa Gautama stay? I would like to see him.”
“The Tathāgata has already entered Parinirvāṇa,” replied Kātyāyana.
“If the Tathāgata still remained in the world,” the brahmin declared, I would certainly walk one hundred thousand yojanas in order to seek his advice. Though the Tathāgata has already entered Parinirvāna, now I definitely go for refuge to the Buddha, to his Teaching and his multitude of worthy disciples and make obeisance to them so long as my life will last.”
After listening to Venerable Kātyāyana’s words, the brahmin of highest standing was pleased and respectfully applied himself to practice.