Kinh 1078. tán-đảo-tra
Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật ở trong vườn trúc Ca-la-đà, tại thành Vương xá. Bấy giờ, có một Tỳ-kheo kia, lúc sáng sớm đi ra bên bờ sông Tháp-bổ, cởi y phục để trên bờ, xuống sông tắm rửa. Tắm xong, lên bờ, khoác sơ một cái y đợi thân khô.
Khi ấy có một Thiên tử từ thân tỏa ra ánh sáng, chiếu sáng bên sông Tháp-bổ, bảo Tỳ-kheo rằng:
“Ông trẻ tuổi xuất gia, tươi trắng, tóc đen, đang ở vào lứa tuổi tráng thịnh đẹp đẽ. Đáng nên hưởng thụ ngũ dục, trang nghiêm chuỗi ngọc, xức dầu thơm, đeo tràng hoa, tự vui sướng với năm dục. Nhưng sao bây giờ lại trái với người thân, quay lưng với thế tục, khiến họ phải khóc lóc biệt ly; cạo bỏ râu tóc, khoác áo ca-sa, chánh tín xuất gia học đạo, sống không nhà? Sao lại bỏ cái vui hiện tiền mà tìm cái lợi phi thời?”
Tỳ-kheo đáp:
“Tôi không xả bỏ cái lạc hiện tại, để tìm cầu cái lạc phi thời. Thật sự chính tôi đang xả bỏ cái lạc phi thời, được lạc hiện tiền.”
Thiên tử hỏi Tỳ-kheo:
“Thế nào là xả bỏ cái lạc phi thời, được lạc hiện tiền?”
Tỳ-kheo đáp:
“Như Thế Tôn nói, dục là phi thời, vị ngọt ít mà khổ nhiều; ít lợi nhiều nạn. Tôi nay trong các pháp hiện thực đã lìa sự thiêu đốt, chẳng đợi thời tiết, hay tự thông đạt, hiện tiền quán sát, duyện tự tâm mà tri giác. Này Thiên tử, như thế gọi là xả bỏ cái lạc phi thời, được niềm lạc hiện tiền.”
Thiên tử lại hỏi Tỳ-kheo:
“Điều mà Như Lai nói là thế nào, rằng dục là phi thời, ít vui, nhiều khổ? Điều mà Như Lai nói là thế nào, rằng lợi lạc trong đời hiện tại,… cho đến, tự giác tri?”
Tỳ-kheo đáp:
“Tôi trẻ tuổi xuất gia, không thể nói rõ hết ý nghĩa Chánh pháp luật của Như Lai. Thế Tôn đang ở trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà gần đây. Ngài có thể đến hỏi Thế Tôn điều nghi ngờ. Thế Tôn sẽ nói, tùy sự ghi nhớ mà lãnh thọ.”
Thiên tử lại nói:
“Này Tỳ-kheo, nơi chỗ Như Lai đang có nhiều chư Thiên oai lực vây quanh. Tôi trước chưa hỏi, không dễ gì đến được. Tỳ-kheo, nếu có thể vì tôi bạch trước Thế Tôn, tôi sẽ đi theo.”
Tỳ-kheo đáp:
“Tôi sẽ vì ngài đi đây.”
Thiên tử thưa với Tỳ-kheo:
“Vâng, Tôn giả đi, tôi đi theo sau Tôn giả.”
Tỳ-kheo đi đến chỗ Phật, cúi đầu lễ Phật, lui đứng một bên; tường thuật lại đầy đủ cuộc vấn đáp với Thiên tử cho Thế Tôn nghe và bạch:
“Bạch Thế Tôn, vị Thiên tử này nếu là người thành thật chốc lát sẽ đến, nếu không thành thật sẽ không đến.”
Lúc ấy vị Thiên tử kia từ xa nói vọng lại với Tỳ-kheo:
“Tôi đã ở đây. Tôi đã ở đây.”
Bây giờ Thế Tôn liền nói kệ:
Chúng sanh theo ái tưởng,
Do ái tưởng mà trụ.
Vì chẳng biết rõ ái,
Nên thần chết tùy tiện.
Phật bảo Thiên tử:
“Ông giải thích bài kệ này rồi mới có thể hỏi.”
Thiên tử bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con không hiểu. Thưa Thiện Thệ, con không hiểu.”
Đức Phật nói kệ và bảo Thiên tử:
Nếu biết ái được yêu,
Ở đó không sanh yêu.
Người không có sự này,
Người khác không thể nói.
Phật bảo Thiên tử:
“Ông hiểu nghĩa này rồi có thể hỏi câu khác.”
Thiên tử bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con không hiểu. Thưa Thiện Thệ, con không hiểu.”
Đức Phật lại nói kệ:
Ai thấy: bằng, hơn, kém,
Ắt có ngôn luận sanh.
Ba việc chẳng khuynh động:
Không yếu mền, trung, thượng.
Phật bảo Thiên tử:
“Hiểu được nghĩa này thì có thể hỏi.”
Thiên tử bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con không hiểu. Thưa Thiện Thệ, con không hiểu.”
Đức Phật lại nói kệ:
Đoạn ái và danh sắc,
Trừ mạn, không ràng buộc;
Tịch diệt, dừng sân nhuế,
Lìa kết, bặt dục vọng.Chẳng thấy nơi trời, người,
Đời này và đời khác.
Phật bảo Thiên tử:
“Ông hiểu nghĩa này rồi mới nên hỏi.”
Thiên tử bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đã hiểu. Thưa Thiện Thệ, con đã hiểu.”
Đức Phật nói kinh này xong, Thiên tử nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ tùy hỷ biến mất.