13. Phẩm Ngu Si

Câu 13.1: Kẻ ngu si chạy theo dục lạc, không biết gì về hậu quả tương lai. Bậc hiền trí quý trọng sự tỉnh giác, xem đó là báu vật tối thượng. Câu 13.2: Kẻ ngu sống đời phóng dật, như tự uống thuốc độc mà không biết. Người trí chuyên tâm tỉnh giác, như giữ gìn ngọn đèn trong đêm tối. Câu 13.3: Suốt đời thân cận bậc trí, kẻ ngu chẳng học được gì, như muỗng múc nước canh, chẳng bao giờ biết được hương vị. Câu 13.4: Chỉ một giây phút gần bậc trí, người thông tuệ thấu hiểu ngay Chánh pháp, như lưỡi nếm vị canh, biết ngay hương vị đậm đà. Câu 13.5: Kẻ ngu si tự làm hại mình bằng ác nghiệp, như tự rước lấy hỏa hoạn thiêu cháy chính mình. Câu 13.6: Nghiệp ác đã làm chẳng khác nào sữa tươi chưa đông, nhưng âm thầm thiêu đốt kẻ ngu như lửa phủ đầy tro nóng. Câu 13.7: Kẻ ngu si mong cầu danh tiếng huyễn hoặc, địa vị cao sang, muốn mọi người phải tôn sùng mình. Câu 13.8: “Mong cho cả người tại gia và xuất gia đều biết đến tên ta, mong cho mọi việc lớn nhỏ đều do ta quyết định” - ý nghĩ ấy chỉ làm tăng thêm lòng kiêu mạn và dục vọng của kẻ ngu. Câu 13.9: Một nẻo dẫn đến lợi dưỡng thế gian, một nẻo dẫn đến Niết-bàn giải thoát. Đệ tử Phật liễu ngộ điều này, chớ hoan hỷ trong danh lợi, hãy chuyên tâm tu tập viễn ly. Câu 13.10: Kẻ ngu lo âu về con cái, về tài sản: “Đây là con ta, đây là của ta”. Chính bản thân mình còn chẳng thuộc về mình, huống hồ là con cái hay của cải? Câu 13.11: Đêm là dài với kẻ thức, đường là dài với kẻ mệt, luân hồi là dài với kẻ ngu không thấu hiểu Chánh pháp. Câu 13.12: Kẻ ngu tự nhận mình ngu, nhờ vậy mà thành người trí. Kẻ ngu tự cho mình trí, thật xứng gọi là “đại ngu”.

Verse 13.1For the wakeful the night is long.
For the weary, a journey is long.
For the fools, the cycle of rebirths is long,
Not knowing the True Dharma.

Verse 13.2The fool’s deluded mind is always in darkness,
Flowing on like a river.
It’s better to fare on singly [than go with fools],
Alone with no companions.

Verse 13.3Falling into the company of fools
Leads to sorrow for long.
Living with fools is painful,
Like being at enmity with oneself.

Verse 13.4“I have sons, I have wealth”
So thinking, the fool is perturbed.
When even the self is not of one’s own,
Whence sons and wealth?

Verse 13.5“I in summer I shall stay here;
In winter I shall stay here”
Thus is the fool always apprehensive,
Not knowing the changes in the future.

Verse 13.6The fool, ignorant of his extreme folly,
Claims himself to be wise.
Being foolish and yet [claiming] to excel the wise
—This is foolishness to the extreme.

Verse 13.7A fool’s association with the wise
Is like a ladle [being unable] to taste,
Though he has taken liberties with [the wise] for long,
He still remains ignorant of the Dharma.

Verse 13.8An intelligent man’s association with the wise
Is like the tongue tasting the flavor,
Even if he just learns for a moment,
He understands at once the essence of the Way.

Verse 13.9A fool performs actions
To incur troubles for himself.
With a happy mind he does evil,
Causing great sorrow [in future].

Verse 13.10The kind of action is not good,
Which receding from it one will regret;
With tears in the face
[To receive] the fruit from one’s past practice.

Verse 13.11The kind of action is virtuous and good,
Which one will review happily;
Being sure to receive good results,
One is smilingly pleased with the practice.

Verse 13.12So long as a past evil has not ripened,
The fool is calm and at ease.
When the time comes for it to ripen,
He will experience much affliction.

Verse 13.13The fool, looking from where he is,
Sees not that he’s heading towards suffering.
When he is about to fall into adversity,
He’ll then realize that it’s not good.

Verse 13.14When a fool does evil,
He realizes not [its consequence].
Troubles chase after him and he will burn himself
—By his own evil, he is set ablaze.

Verse 13.15The fool covets good food;
Month after month his nourishment increases.
Yet he is not even worth one-sixteenth.
Of one who has comprehended the Dharma.

Verse 13.16The mental preoccupation of a fool
Will never yield any benefit.
He is incurring punishment for himself;
And retribution [is certain]—it has a seal.

Verse 13.17One recognizes a fool by observing his situation:
He gives not but seeks much;
Where he falls into, there is no virtue or wisdom,
But very often, evil deeds.

Verse 13.18Those away from the Way and close to craving,
Are [ordained] for food and for a name as a trainee.
As they are greedy and cling to the household,
They abundantly take offerings [from] other clans.

Verse 13.19Don’t aspire ambivalently as a trainee:
Don’t be a householder-renunciate
Coveting the household goes against the Holy Teaching;
And by so doing one will make oneself destitute.

Verse 13.20To do so is to be on a par with the fools,
And it only increases one’s craving and conceit
—The aspiration for gain is one thing;
The wish for Nirvāṇa is another.

Verse 13.21Therefore, the knowledgeable ones
Should go forth to be the Buddha’s disiples.
Leaving behind lust and worldly practices,
He’ll never get trapped in the cycle of rebirth.