Như vầy tôi nghe.
SC 1Một thời Thế Tôn trú tại (tụ lạc) Ukkaṭṭḥa, trong rừng Subhaga (rừng Hạnh phúc), dưới gốc cây Sa-la vương. Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo!”. “Bạch Thế Tôn”, những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói: “Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ giảng cho các Người “Pháp môn căn bản tất cả pháp”. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói”. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
(Phàm phu)
SC 2—Này các Tỷ-kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe, không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân, không thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, không tu tập pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại là địa đại. Vì tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy nghĩ đến địa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, người ấy nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri địa đại.
SC 3Người ấy tưởng tri thủy đại là thủy đại. Vì tưởng tri thủy đại là thủy đại, người ấy nghĩ đến thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) như là thủy đại, người ấy nghĩ: “Thủy đại là của ta” —dục hỷ thủy đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri thủy đại.
SC 4Người ấy tưởng tri hỏa đại là hỏa đại. Vì tưởng tri hỏa đại là hỏa đại, người ấy nghĩ đến hỏa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với hỏa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là hỏa đại, người ấy nghĩ: “Hỏa đại là của ta”—dục hỷ hỏa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri hỏa đại.
SC 5Người ấy tưởng tri phong đại là phong đại. Vì tưởng tri phong đại là phong đại, người ấy nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với phong đại, nghĩ đến (tự ngã) như là phong đại, người ấy nghĩ: “Phong đại là của ta”—dục hỷ phong đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri phong đại.
SC 6Người ấy tưởng tri Sanh vật là Sanh vật … Người ấy tưởng tri chư Thiên là chư Thiên … Người ấy tưởng tri Sanh chủ là Sanh chủ … Người ấy tưởng tri Phạm thiên là Phạm thiên … Người ấy tưởng tri Quang âm thiên là Quang âm thiên … Người ấy tưởng tri Biến tịnh thiên là Biến tịnh thiên … Người ấy tưởng tri Quảng quả thiên là Quảng quả thiên … Người ấy tưởng tri Abhibhù (Thắng Giả) là Abhibhù …
SC 7Người ấy tưởng tri Không vô biên xứ là Không vô biên xứ … Người ấy tưởng tri Thức vô biên xứ là Thức vô biên xứ … Người ấy tưởng tri Vô sở hữu xứ là Vô sở hữu xứ … Người ấy tưởng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ là Phi tưởng phi phi tưởng xứ …
SC 8Người ấy tưởng tri sở kiến là sở kiến … Người ấy tưởng tri sở văn là sở văn … Người ấy tưởng tri sở tư niệm là sở tư niệm … Người ấy tưởng tri sở tri là sở tri …
SC 9Người ấy tưởng tri đồng nhất là đồng nhất … Người ấy tưởng tri sai biệt là sai biệt … Người ấy tưởng tri tất cả là tất cả …
SC 10Người ấy tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn, người ấy nghĩ đến Niết-bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn. Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, người ấy nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không liễu tri Niết-bàn.
(Vị hữu học)
SC 11Này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo, hữu học tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn khỏi khổ ách. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy đã không nghĩ đến địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) như là địa đại, đã không nghĩ: “Ðịa đại là của ta”,—không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri địa đại.
SC 12Vị ấy thắng tri thủy đại … hỏa đại … phong đại … Sanh vật … chư Thiên … Sanh chủ … Phạm thiên … Quang âm thiên … Biến tịnh thiên … Quảng quả thiên … Abhibhù (Thắng Giả) … Không vô biên xứ … Thức vô biên xứ … Vô sở hữu xứ … Phi tưởng phi phi tưởng xứ … sở kiến … sở văn … sở tư niệm … sở tri … đồng nhất … sai biệt … tất cả …
SC 13Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn; vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy đã không nghĩ đến Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) như là Niết-bàn, đã không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri Niết-bàn.
(Bậc A-la-hán—I)
SC 14Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri địa đại.
SC 15Vị ấy thắng tri thủy đại … hỏa đại … phong đại … sanh vật … chư Thiên … Sanh chủ … Phạm thiên … Quang âm thiên … Biến tịnh thiên … Quảng quả thiên … Abhibhù (Thắng Giả) … Không vô biên xứ … Thức vô biên xứ … Vô sở hữu xứ … Phi tưởng phi phi tưởng xứ … sở kiến … sở văn … sở tư niệm … sở tri … đồng nhất … sai biệt … tất cả … Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri Niết-bàn”.
(Bậc A-la-hán—II)
SC 16Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng trí địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ.
SC 17Vị ấy thắng tri thủy đại … hỏa đại … Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ.
(Bậc A-la-hán—III)
SC 18Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ.
SC 19Vị ấy thắng tri thủy đại … hỏa đại … Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ.
(Bậc A-la-hán—IV)
SC 20Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng trí địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã được đoạn trừ.
SC 21Vị ấy thắng tri thủy đại … hỏa đại … Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã được đoạn trừ.
(Ðấng Như Lai—I)
SC 22Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Ngài không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri địa đại.
SC 23Như Lai thắng tri thủy đại … hỏa đại … Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri Niết-bàn.
(Ðấng Như Lai—II)
SC 24Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: “Ðịa đại là của ta” —không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: “Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già và chết đến với loài sinh vật”. Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói vì Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.
SC 25Như Lai thắng tri thủy đại … hỏa đại … Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: “Niết-bàn là của Ta” —không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: “Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già chết đến với loài sinh vật”. Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói vì Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.”
SC 26Như vậy, Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn. [*]
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā ukkaṭṭhāyaṁ viharati subhagavane sālarājamūle.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
“bhikkhavo”ti.
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca:
“sabbadhammamūlapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca:
“Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—
pathaviṁ pathavito sañjānāti;
pathaviṁ pathavito saññatvā pathaviṁ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṁ meti maññati, pathaviṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ āpato sañjānāti;
āpaṁ āpato saññatvā āpaṁ maññati, āpasmiṁ maññati, āpato maññati, āpaṁ meti maññati, āpaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Tejaṁ tejato sañjānāti;
tejaṁ tejato saññatvā tejaṁ maññati, tejasmiṁ maññati, tejato maññati, tejaṁ meti maññati, tejaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Vāyaṁ vāyato sañjānāti;
vāyaṁ vāyato saññatvā vāyaṁ maññati, vāyasmiṁ maññati, vāyato maññati, vāyaṁ meti maññati, vāyaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Bhūte bhūtato sañjānāti;
bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Deve devato sañjānāti;
deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Pajāpatiṁ pajāpatito sañjānāti;
pajāpatiṁ pajāpatito saññatvā pajāpatiṁ maññati, pajāpatismiṁ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṁ meti maññati, pajāpatiṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Brahmaṁ brahmato sañjānāti;
brahmaṁ brahmato saññatvā brahmaṁ maññati, brahmasmiṁ maññati, brahmato maññati, brahmaṁ meti maññati, brahmaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ābhassare ābhassarato sañjānāti;
ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti;
subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Vehapphale vehapphalato sañjānāti;
vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Abhibhuṁ abhibhuto sañjānāti;
abhibhuṁ abhibhuto saññatvā abhibhuṁ maññati, abhibhusmiṁ maññati, abhibhuto maññati, abhibhuṁ meti maññati, abhibhuṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato sañjānāti;
ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṁ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṁ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṁ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato sañjānāti;
viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṁ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṁ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṁ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato sañjānāti;
ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṁ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṁ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṁ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti;
nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Diṭṭhaṁ diṭṭhato sañjānāti;
diṭṭhaṁ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṁ maññati, diṭṭhasmiṁ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṁ meti maññati, diṭṭhaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Sutaṁ sutato sañjānāti;
sutaṁ sutato saññatvā sutaṁ maññati, sutasmiṁ maññati, sutato maññati, sutaṁ meti maññati, sutaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Mutaṁ mutato sañjānāti;
mutaṁ mutato saññatvā mutaṁ maññati, mutasmiṁ maññati, mutato maññati, mutaṁ meti maññati, mutaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Viññātaṁ viññātato sañjānāti;
viññātaṁ viññātato saññatvā viññātaṁ maññati, viññātasmiṁ maññati, viññātato maññati, viññātaṁ meti maññati, viññātaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ekattaṁ ekattato sañjānāti;
ekattaṁ ekattato saññatvā ekattaṁ maññati, ekattasmiṁ maññati, ekattato maññati, ekattaṁ meti maññati, ekattaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nānattaṁ nānattato sañjānāti;
nānattaṁ nānattato saññatvā nānattaṁ maññati, nānattasmiṁ maññati, nānattato maññati, nānattaṁ meti maññati, nānattaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Sabbaṁ sabbato sañjānāti;
sabbaṁ sabbato saññatvā sabbaṁ maññati, sabbasmiṁ maññati, sabbato maññati, sabbaṁ meti maññati, sabbaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nibbānaṁ nibbānato sañjānāti;
nibbānaṁ nibbānato saññatvā nibbānaṁ maññati, nibbānasmiṁ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṁ meti maññati, nibbānaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho appattamānaso anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamāno viharati, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ mā maññi, pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṁ meti mā maññi, pathaviṁ mābhinandi.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ mā maññi, nibbānasmiṁ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṁ meti mā maññi, nibbānaṁ mābhinandi.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
Sekkhavasena dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā dosassa, vītadosattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā dosassa, vītadosattā.
Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā mohassa, vītamohattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā mohassa, vītamohattā.
Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmī”ti.
Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Idamavoca bhagavā.
Na te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
Mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
SC 1Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was living at Ukkaṭṭha, in the Subhaga Grove, at the root of a Sāla-Rāja tree. There the Blessed One addressed the monks: “Monks!” “Auspicious sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “Monks, I will teach you a discourse on the root of all phenomena. Listen and carefully pay attention: I will speak.” “Yes, Bhante,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:
SC 2“Monks, here an unlearned ordinary person – one who does not see noble ones, who has not mastered the teaching of the noble ones, who is undisciplined in the teaching of the noble ones, does not see good people, has not mastered the teaching of good people, and who is undisciplined in the teaching of good people – perceives earth as earth. Having perceived earth as earth, such a one conceives of earth, conceives in terms of earth, conceives from a basis of earth, conceives of earth as ‘me’, and delights in earth. For what reason? ‘A lack of complete understanding,’ I say.
SC 3“Such a one perceives water as water… fire as fire… wind as wind… devas as devas… Pajāpati1 as Pajāpati… Brahma as Brahma… ābhassara2 devas as ābhassara devas… vehapphala3 devas as vehapphala devas… a higher being4 as a higher being… the dimension of infinite space as the dimension of infinite space… the dimension of infinite consciousness as the dimension of infinite consciousness… the dimension of nothingness as the dimension of nothingness… the dimension of neither perception nor non-perception as the dimension of neither perception nor non-perception… the seen as the seen… the heard as the heard… the sensed as the sensed… the cognized as the cognized… unity as unity… variety as variety… all as all… Nibbāna as Nibbāna. Having perceived Nibbāna as Nibbāna, such a one conceives of Nibbāna, conceives in terms of Nibbāna, conceives from a basis of Nibbāna, conceives of Nibbāna as ‘me’, and delights in Nibbāna. For what reason? ‘A lack of complete understanding,’ I say.
SC 4“Monks, a monk who is a trainee – one who has not yet achieved his purpose, who is still yearning for unsurpassable safety5 – understands earth as earth. Having understood earth as earth, do not conceive of earth, do not conceive in terms of earth, do not conceive from a basis of earth, do not conceive of earth as ‘me’, and do not delight in earth. For what reason? ‘It is to be completely understood,’ I say.
SC 5“He understands water as water… fire as fire… wind as wind… devas as devas… Pajāpati as Pajāpati… Brahma as Brahma… ābhassara devas as ābhassara devas… vehapphala devas as vehapphala devas… a higher being as a higher being… the dimension of infinite space as the dimension of infinite space… the dimension of infinite consciousness as the dimension of infinite consciousness… the dimension of nothingness as the dimension of nothingness… the dimension of neither perception nor non-perception as the dimension of neither perception nor non-perception… the seen as the seen… the heard as the heard… the sensed as the sensed… the cognized as the cognized… unity as unity… variety as variety… all as all… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, do not conceive of Nibbāna, do not conceive in terms of Nibbāna, do not conceive from a basis of Nibbāna, do not conceive of Nibbāna as ‘me’, and do not delight in Nibbāna. For what reason? ‘It is to be completely understood,’ I say.
SC 6“Monks, a monk who is an Arahant – one who has eliminated his corruptions, who has lived the spiritual life, who has completed the task, who has put down the burden, who has reached the true goal, who has completely eliminated the fetter of existence, who is liberated by right knowledge – understands earth as earth. Having understood earth as earth, he does not conceive of earth, does not conceive in terms of earth, does not conceive from a basis of earth, does not conceive of earth as ‘me’, and does not delight in earth. For what reason? ‘It has been completely understood,’ I say.
SC 7“He understands water as water… fire as fire… wind as wind… devas as devas… Pajāpati as Pajāpati… Brahma as Brahma… ābhassara devas as ābhassara devas… vehappala devas as vehapphala devas… a higher being as a higher being… the dimension of infinite space as the dimension of infinite space… the dimension of infinite consciousness as the dimension of infinite consciousness… the dimension of nothingness as the dimension of nothingness… the dimension of neither perception nor non-perception as the dimension of neither perception nor non-perception… the seen as the seen… the heard as the heard… the sensed as the sensed… the cognized as the cognized… unity as unity… variety as variety… all as all… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? ‘It has been completely understood,’ I say.
SC 8“Monks, a monk who is an Arahant – one who has eliminated his corruptions, who has lived the spiritual life, who has completed the task, who has put down the burden, who has reached the true goal, who has completely eliminated the fetter of existence, who is liberated by right knowledge – understands earth as earth… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? The elimination of lust6, the absence of lust.
SC 9“Monks, a monk who is an Arahant – one who has eliminated his corruptions, who has lived the spiritual life, who has completed the task, who has put down the burden, who has reached the true goal, who has completely eliminated the fetter of existence, who is liberated by right knowledge – understands earth as earth… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? The elimination of hatred, the absence of hatred.
SC 10“Monks, a monk who is an Arahant – one who has eliminated his corruptions, who has lived the spiritual life, who has completed the task, who has put down the burden, who has reached the true goal, who has completely eliminated the fetter of existence, who is liberated by right knowledge – understands earth as earth… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? The elimination of delusion, the absence of delusion.
SC 11“Monks, a Tathāgata – an Arahant, a fully self-enlightened one – understands earth as earth… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? ‘It has been completely understood by the Tathāgata,’ I say.
SC 12“Monks, a Tathāgata – an Arahant, a fully self-enlightened one – understands earth as earth… Nibbāna as Nibbāna. Having understood Nibbāna as Nibbāna, he does not conceive of Nibbāna, does not conceive in terms of Nibbāna, does not conceive from a basis of Nibbāna, does not conceive of Nibbāna as ‘me’, and does not delight in Nibbāna. For what reason? He knows that delight is the root of suffering, that from existence comes birth, and that anyone who comes into being experiences decay and dieing. Therefore, monks: ‘From the complete elimination, fading, cessation, relinquishment, and release of craving, a Tathāgata has attained the unsurpassable right awakening,’ I say.”
SC 13This is what the Blessed One said. Those monks did not delight in the Blessed One‘s speech.