10. Kinh thập thượng

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật du hành nước Ương-già, cùng chúng đại Tỳ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi người, đến thành Chiêm-bà, nghĩ đêm bên bờ hồ Già-già. Vào ngày mười lăm trăng tròn, Thế Tôn ngồi ở khoảng đất trống, với đại chúng vây quanh, thuyết pháp cho đến hết đêm. Rồi Ngài bảo Xá-lợi-phất:

“Nay các Tỳ-kheo bốn phương tập hợp về đây, thảy đều tinh cần, dẹp bỏ sự ngủ nghỉ, muốn nghe thuyết pháp. Nhưng Ta đau lưng, muốn nghỉ ngơi một chút. Ngươi giờ hãy thuyết pháp cho các Tỳ-kheo.”

Sau khi Xá-lợi-phất vâng lời Phật dạy, Thế Tôn bèn trải tăng-già-lê bốn lớp, nằm nghiêng về hông phải như sư tử, chồng hai chân lên nhau.

Bấy giờ, trưởng lão Xá-lợi-phất nói với các Tỳ-kheo:

“Nay tôi nói pháp, khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối thảy đều chân chánh, có đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. Các thầy hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ. Tôi sẽ giảng thuyết.”

Các Tỳ-kheo vâng lời lắng nghe. Xá-lợi-phất nói:

“Có pháp thập thượng, trừ các kết phược, dẫn đến Niết-bàn, dứt sạch biên tế của khổ, lại có thể đầy đủ năm trăm năm mươi pháp. Nay tôi sẽ phân biệt. Các thầy hãy lắng nghe.

MỘT

“Này các Tỳ-kheo, có một thành pháp, một tu pháp, một giác pháp, một diệt pháp, một thối pháp, một tăng pháp, một nan giải pháp, một sanh pháp, một tri pháp, một chứng pháp.

“Thế nào là một thành pháp? Đó là: không buông lung trong các pháp thiện.

“Thế nào là một tu pháp? Đó là: thường tự niệm thân.

“Thế nào là một giác pháp? Đó là: xúc hữu lậu.

“Thế nào là một diệt pháp? Đó là: ngã mạn.

“Thế nào là một thối pháp? Đó là: bất ố lộ quán.

“Thế nào là một tăng pháp? Đó là: ố lộ quán.

“Thế nào là một nan giải pháp? Đó là: vô gián định.

“Thế nào là một sanh pháp? Đó là: hữu lậu giải thoát.

“Thế nào là một tri pháp? Đó là: hết thảy chúng sanh đều do thức ăn mà tồn tại.

“Thế nào là một chứng pháp? Đó là: vô ngại tâm giải thoát.

HAI

“Lại nữa, có hai thành pháp, hai tu pháp, hai giác pháp, hai diệt pháp, hai thối pháp, hai tăng pháp, hai nan giải pháp, hai sanh pháp, hai tri pháp, hai chứùng pháp.

“Thế nào là hai thành pháp? Biết tàm và biết quí.

“Thế nào là hai tu pháp? Chỉ và quán.

“Thế nào là hai giác pháp? Danh và sắc.

“Thế nào là hai diệt pháp? Vô minh và ái.

“Thế nào là hai thối pháp? Hủy giới và phá kiến.

“Thế nào là hai tăng pháp? Có giới và có kiến.

“Thế nào là hai nan giải pháp? Có nhân, có duyên, khiến chúng sanh sanh cáu bẩn. Có nhân, có duyên khiến chúng sanh đắc tịnh.

“Thế nào là hai sanh pháp? Tận trí và vô sanh trí.

“Thế nào là hai tri pháp? Thị xứ và phi xứ.

“Thế nào là hai chứng pháp? Minh và giải thoát.

BA

“Lại nữa, có ba thành pháp, ba tu pháp, ba giác pháp, ba diệt pháp, ba thối pháp, ba tăng pháp, ba-nan giải pháp, ba sanh pháp, ba tri pháp, ba chứng pháp.

“Thế nào là ba thành pháp? 1. Thân cận thiện hữu 2. Tai nghe pháp âm 3. Thành tựu pháp tùy pháp.

“Thế nào là ba tu pháp? Đó là ba định: định có tầm có tứ, định không tầm có tứ, định không tầm không tứ.

“Thế nào là ba giác pháp? Đó là ba thọ: khổ thọ, lạc thọ, phi khổ phi lạc thọ.

“Thế nào là ba diệt pháp? Đó là ba ái: dục ái, hữu ái, vô hữu ái.

“Thế nào là ba thối pháp? Đó là ba bất thiện căn: tham bất thiện căn, nhuế bất thiện căn, si bất thiện căn.

“Thế nào là ba tăng pháp? Đó là ba thiện căn: vô tham thiện căn, vô nhuế thiện căn, vô si thiện căn.

“Thế nào là ba nan giải pháp? Đó là ba điều khó hiểu: khó hiểu về các bậc Hiền Thánh, khó hiểu về nghe Pháp, khó hiểu về Như Lai.

“Thế nào là ba sanh pháp? Đó là ba tướng: tức chỉ tướng, tinh tấn tướng, xả ly tướng.

“Thế nào là ba tri pháp? Đó là ba xuất yếu giới: 1. Xuất ly dục lên sắc giới, 2. Xuất ly sắc giới lên vô sắc giới, 3. Xả ly hết thảy các pháp hữu vi, đó được gọi là diệt tận.

“Thế nào là ba chứng pháp? Đó là ba minh: túc mạng trí, thiên nhãn trí và lậu tận trí.

“Các Tỳ-kheo, đó là ba mươi pháp như thật, không hư dối, Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

BỐN

“Lại nữa, có bốn thành pháp, bốn tu pháp, bốn giác pháp, bốn diệt pháp, bốn thối pháp, bốn tăng pháp, bốn nan giải pháp, bốn sanh pháp, bốn tri pháp, bốn chứng pháp.

“Thế nào là bốn thành pháp? Đó là luân pháp: 1. Sống ở giữa nước. 2. Gần thiện hữu. 3. Tự cẩn thận. 4. Có gốc rễ thiện đã được trồng từ đời trước.

“Thế nào là bốn tu pháp? Đó là bốn niệm xứ: 1. Tỳ-kheo quán thân trên nội thân, tinh cần không biếng nhác, ức niệm không quên, trừ tham ưu ở đời. Quán thân trên ngoại thân, tinh cần không biếng nhác, ức niệm không quên, trừ tham ưu ở đời. Quán thân trên nội ngoại thân, tinh cần không biếng nhác, ức niệm không quên, trừ tham ưu ở đời; 2. Quán thọ; 3. Quán tâm; 4. Quán pháp cũng như vậy.

“Thế nào là bốn giác pháp? Đó là bốn lọai thực phẩm: đoạn thực, xúc thức, ý tứ thực, thức thực.

“Thế nào là bốn diệt pháp? Đó là bốn thủ: dục thủ, ngã ngữ thủ, giới cấm thủ, và kiến thủ.

“Thế nào là bốn thối pháp? Đó là bốn ách: dục là ách, hữu là ách, kiến là ách, vô minh là ách.

“Thế nào là bốn tăng pháp? Đó là bốn vô ách: không có ách là dục, không có ách là hữu, không có ách là kiến, không có ách là vô minh.

“Thế nào là bốn nan giải pháp? Đó là bốn thánh đế: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế.

“Thế nào là bốn sanh pháp: đó là bốn trí: pháp trí, vị tri trí, đẳng trí, tha tâm trí.

“Thế nào là bốn tri pháp? Đó là bốn biện tài: pháp biện, nghĩa biện, từ biện, vô ngại biện.

“Thế nào là bốn chứng pháp? Đó là bốn Sa-môn quả: Tu-đà-hoàn quả, Tư-đà-hàm quả, A-na-hàm quả, A-la-hán quả.

“Các Tỳ-kheo, đó là bốn mươi pháp, như thật, không hư dối, Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

NĂM

“Lại nữa, có năm thành pháp, năm tu pháp, năm giác pháp, năm diệt pháp, năm thối pháp, năm tăng pháp, năm nan giải pháp, năm sanh pháp, năm tri pháp, năm chứng pháp.

“Thế nào là năm thành pháp? Đó là năm diệt tận chi: 1. Tin Phật Như Lai, Chí Chân, mười hiệu thành tựu 2. Không bệnh, thân thường an ổn 3. Chất trực, không dua xiểm, hướng thẳng đến con đường dẫn đến Niết-bàn của Như Lai. 4. Chuyên tâm không tán loạn, đọc tụng cũng không quên lãng 5. Khéo léo quán sát sự sinh diệt của pháp, bằng thực hành của Hiền Thánh mà diệt tận gốc rễ khổ.

“Thế nào là năm tu pháp? Đó là năm căn: tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, và tuệ căn.

“Thế nào là năm giác pháp? Đó là năm tthủ uẩn: sắc thủ uẩn, thọ, tưởng, hành, thức thủ uẩn.

“Thế nào là năm diệt pháp? Đó là năm cái: tham dục cái, sân nhuế cái, thụy miên cái, trạo hối cái, và nghi cái.

“Thế nào là năm thối pháp? Đó là năm tâm ngại kết: 1. Tỳ-kheo nghi Phật. Nghi Phật rồi thì không thân cận. Không thân cận rồi thì không cung kính. Đó là tâm ngại kết thứ nhất. 2–4. Lại nữa, Tỳ-kheo, đối với Pháp, đối với Chúng, đối với giới, có lọt, có rỉ, có hành vi không chân chánh, có hành vi ô nhiễm, không thân cận giới, cũng không cung kính. Đó là bốn tâm ngại kết. 5. Lại nữa, Tỳ-kheo đối với người đồng phạm hạnh sanh tâm ác hại, tâm không hỷ lạc, mắng chửi bằng những lời thô lỗ. Đó là tâm ngại kết thứ năm.

“Thế nào là năm tăng pháp? Đó là năm gốc rễ của hỷ: 1. hoan hỷ, 2. niệm, 3. khinh an, 4. lạc, 5. định.

“Thế nào là năm nan giải pháp? Đó là năm giải thoát xứ, nếu Tỳ-kheo tinh cần không biếng nhác, ưa chỗ nhàn tĩnh, chuyên niệm nhất tâm, chưa giải thì được giải, chưa diệt tận thì được diệt tận, chưa an thì được an. Những gì là năm? 1. Ở đây Tỳ-kheo nghe Như Lai thuyết pháp, hoặc nghe đồng phạm hạnh thuyết pháp, hoặc nghe sư trưởng thuyết pháp, tư duy, quán sát, phân biệt pháp nghĩa, tâm đắc hoan hỷ. Sau khi được hoan hỷ thì được pháp ái, sau khi được pháp ái thân tâm an ổn, sau khi thân tâm an ổn thì chứng đắc thiền định. Đắc thiền định rồi, đắc như thật kiến. Đó là giải thoát xứ thứ nhất. 2. Ở đây, Tỳ-kheo sau khi nghe pháp hoan hỷ. 3. Thọ trì đọc tụng cũng lại hoan hỷ. 4. Thuyết cho người khác cũng lại hoan hỷ. 5. Tư duy phân biệt cũng lại hoan hỷ, ở nơi pháp mà đắc định cũng như vậy.

“Thế nào là năm sanh pháp? Đó là năm trí định của Hiền Thánh: 1. Tu tam-muội: nay an lạc về sau cũng an lạc, sanh nội ngoại trí. 2. Định thuộc Hiền Thánh vô ái, sanh nội ngoại trí. 3. Định mà chư Phật và các Hiền Thánh tu hành, sanh nội ngoại trí. 4. Định êm dịu, tịch diệt tướng, độc nhất không gì sánh ngang, sanh nội ngoại trí; 5. đối với tam-muội nhứt tâm nhập, nhứt tâm khởi, sanh nội ngoại trí.

“Thế nào là năm tri pháp? Đó là năm xuất yếu giới: 1. Tỳ-kheo đối với dục không lạc, không niệm tưởng, cũng không thân cận, mà luôn luôn chỉ niệm tưởng sự xuất yếu, hoan lạc nơi sự viễn ly, thân cận không biếng nhác, tâm vị ấy nhu nhuyến, xuất yếu, ly dục. Lậu khởi do bởi dục cũng bị diệt tận mà đắc giải thoát. Đó là dục xuất yếu. 2. Sân nhuế xuất yếu. 3. Tật đố xuất yếu. 4. Sắc xuất yếu. 5. Thân kiến xuất yếu cũng giống như vậy.

“Thế nào là năm chứng pháp? Đó là năm tụ vô học: tụ vô học giới, tụ vô học định, tụ vô học tuệ, tụ vô học giải thoát, tụ vô học giải thoát tri kiến.

“Các Tỳ-kheo, đó là năm mươi pháp, như thật, không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

SÁU

“Lại nữa, có sáu thành pháp, sáu tu pháp, sáu giác pháp, sáu diệt pháp, sáu thối pháp, sáu tăng pháp, sáu nan giải pháp, sáu sanh pháp, sáu tri pháp, sáu chứng pháp.

“Thế nào là sáu thành pháp? Đó là sáu trọng pháp: nếu có Tỳ-kheo tu sáu pháp tôn trọng, đáng kính đáng trọng, hòa hợp với chúng không có tranh tụng, hiệp nhất, không hỗn tạp. Những gì là sáu? 1. Ở đây, Tỳ-kheo thân thường hành từ, kính đồng phạm hạnh, sống với tâm nhân ái. Đó gọi là trọng pháp, đáng kính, đáng trọng, hòa hợp với chúng, không có tranh tụng, độc hành không hỗn tạp. 2–4. Lại nữa, Tỳ-kheo khẩu hành từ, ý hành từ; được vật lợi dưỡng đúng pháp và những thức ăn ở trong bát cũng đều đem chia cho các đồng phạm hạnh khác dùng chung, không phân biệt đây kia. 5. Lại nữa, Tỳ-kheo, đối với các đồng phạm hạnh, khéo thọ trì đầy đủ giới mà bậc Thánh hành trì, không phạm, không hủy, không nhiễm ô, được bậc trí khen ngợi, dẫn đến thành tựu tâm định. 6. Lại nữa, Tỳ-kheo, đối với các đồng phạm hạnh, thành tựu chánh kiến của Thành Hiền, dẫn đến xuất yếu, chân chánh diệt tận khổ, đó gọi là trọng pháp, đáng kính đáng trọng, hòa hợp với chúng, không có tranh tụng, hiệp nhất, không tạp.

“Thế nào là sáu tu pháp? Đó là sáu tu niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên.

“Thế nào là sáu giác pháp? Đó là sáu nội xứ: nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ.

“Thế nào là sáu diệt pháp? Đó là sáu ái thân: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.

“Thế nào là sáu thối pháp? Đó là sáu pháp bất kính: không kính Phật, không kính Pháp, không kính Tăng, không kính giới, không kính định, không kính cha mẹ.

“Thế nào là sáu tăng pháp? Đó là sáu pháp kính: kính Phật, kính Pháp, kính Tăng, kính giới, kính định, kính cha mẹ.

“Thế nào sáu nan giải pháp? Đó là sáu vô thượng: kiến vô thượng, văn vô thượng, lợi dưỡng vô thượng, giới vô thượng, cung kính vô thượng, niệm vô thượng.

“Thế nào là sáu sanh pháp? Đó là sáu đẳng pháp: ở đây, Tỳ-kheo, mắt thấy sắc, không ưu, không hỷ, an trú xả, chánh niệm. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý tưởng pháp, không ưu, không hỷ, an trú xả, chánh niệm.

“Thế nào là sáu tri pháp? Đó là sáu xuất yếu giới. Nếu có Tỳ-kheo nói như vầy: ‘Tôi tu từ tâm, lại còn sanh sân nhuế’, các Tỳ-kheo khác nên nói: ‘Ngươi đừng nói như thế. Chớ hủy báng Như Lai. Như Lai không nói như thế. Giả sử tu từ giải thoát mà lại sanh sân nhuế, không có trường hợp đó. Phật nói, trừ sân nhuế rồi sau đó mới đắc từ’. Nếu có Tỳ-kheo nói: ‘Tôi thực hành bi giải thoát lại sanh tâm tật đố. Hành hỷ giải thoát, sanh tâm ưu não. Hành xả giải thoát, sanh tâm yêu ghét. Hành vô ngã hành sanh tâm hồ nghi. Hành vô tưởng hành, sanh các loạn tưởng’, thì cũng giống như vậy.

“Thế nào là sáu chứng pháp? Đó là sáu thần thông: 1. Thần túc thông, 2. Thiên nhĩ thông, 3. Tri tha tâm thông, 4. Túc mạng thông, 5. Thiên nhãn thông. 6. Lậu tận thông.

“Các Tỳ-kheo, đó là sáu mươi pháp, như thật không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

BẢY

“Lại nữa, có bảy thành pháp, bảy tu pháp, bảy giác pháp, bảy diệt pháp, bảy thối pháp, bảy tăng pháp, bảy nan giải pháp, bảy sanh pháp, bảy tri pháp, bảy chứng pháp.

“Thế nào là bảy thành pháp? Đó là bảy tài sản: tín là tài sản, giới là tài sản, tàm là tài sản, quí là tài sản, đa văn là tài sản, huệ thí là tài sản.

“Thế nào là bảy tu pháp? Đó là bảy giác chi: ở đây, Tỳ-kheo tu niệm giác chi, y vô dục, y tịch diệt, y viễn ly. Tu pháp, tu tinh tấn, tu hỷ, tu khinh an, tu định, tu xả, y vô dục, y tịch diệt, y viễn ly.

“Thế nào là bảy giác pháp? Đó là bảy trú xứ của thức: 1. Hoặc có chúng sanh với thân sai biệt, với tưởng sai biệt, tức là Chư Thiên và loài người. Đó là trú xứ thứ nhất của thức. 2. Hoặc có chúng sanh với nhiều thân khác nhau nhưng chỉ một tưởng, đó là trời Phạm chúng, kiếp sơ mới thọ sinh. Đó là trú xứ thứ hai của thức. 3. Hoặc có chúng sanh với một thân nhưng nhiều tưởng sai biệt tức là trời Quang Âm. Đó là trú xứ thứ ba của thức. 4. Hoặc có chúng sanh với một thân và một tưởng đó là trời Biến Tịnh. Đó là trú xứ thứ tư của thức. 5. Hoặc có chúng sanh trú ở không vô biên xứ. 6. Trú ở thức vô biên xứ. 7. Trú ở vô hữu xứ.

“Thế nào là bảy diệt pháp? Đó là bảy tùy miên: dục ái tùy miên, hữu ái tùy miên, kiến tùy miên, mạn tùy miên, sân nhuế tùy miên, vô minh tùy miên, nghi tùy miên.

“Thế nào là bảy thối pháp? Đó là bảy phi pháp: ở đây, Tỳ-kheo không có tín, không có tàm, không có quí, ít học, biếng nhác, hay quên, vô trí.

“Thế nào là bảy tăng pháp? Đó là bảy Chánh pháp: ở đây Tỳ-kheo có tín, có tàm, có quí, đa văn, không biếng nhác, nhớ dai, có trí.

“Thế nào là bảy nan giải pháp? Đó là bảy chánh thiện pháp: ở đây, Tỳ-kheo biết nghĩa, biết pháp, biết thời, biết đủ, biết tiết chế, biết tập chúng, biết phân biệt người.

“Thế nào là bảy sanh pháp? Đó là bảy tưởng: tưởng về sự bất tịnh của thân, tưởng về sự bất tịnh của thức ăn, tưởng về sự hết thảy thế gian không đáng ưa thích, tưởng về sự chết, tưởng về vô thường, tưởng vô thường là khổ, tưởng khổ là vô ngã.

“Thế nào là bảy tri pháp? Đó là bảy sự tinh cần: tinh cần nơi giới, tinh cần diệt tham dục, tinh cần phá tà kiến, tinh cần nơi đa văn, tinh cần nơi tinh tấn, tinh cần nơi chánh niệm, tinh cần nơi thiền định.

“Thế nào là bảy chứng pháp? Đó là bảy năng lực diệt tận lậu hoặc: 1. Ở đây, Tỳ-kheo lậu tận biết như thật, thấy như thật hết thảy sự tập khởi của khổ, sự diệt trừ, vị ngọt, sự tai hại, và sự xuất ly. 2. Quán sát dục như hầm lửa, và cũng như đao kiếm, biết dục, thấy dục, không tham nơi dục, tâm không trụ nơi dục. 3. Tỳ-kheo lậu tận, quán sát thuận và nghịch, sau khi đã như thật giác tri, như thật thấy; tham, tật, ác bất thiện pháp của thế gian, không rò rỉ, không sinh khởi. 4. Tu tứ niệm xứ, tu tập nhiều lần, thực hành nhiều lần. 5. Tu năm căn, năm lực, 6. bảy giác chi, 8. tám Hiền Thánh đạo, tu tập nhiều lần.

“Các Tỳ-kheo, đó là bảy mươi pháp như thật không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

TÁM

“Lại nữa, có tám thành pháp, tám tu pháp, tám giác pháp, tám diệt pháp, tám thối pháp, tám tăng pháp, tám nan giải pháp, tám sanh pháp, tám tri pháp, tám chứng pháp.

“Thế nào là tám thành pháp? Đó lá tám nhân duyên khiến cho chưa sở đắc phạm hạnh nhưng có thể sở đắc trí, và nếu đã sở đắc phạm hạnh thì trí tăng trưởng. Những gì là tám? 1. Ở đây, Tỳ-kheo sống nương tựa Thế Tôn, hoặc nương tựa sư trưởng, hoặc nương tựa đồng phạm hạnh có trí tuệ, sanh tâm tàm quý, có ái, có kính. Đó là nhân duyên thứ nhất, chưa chứng đắc phạm hạnh mà chứng đắc trí; đã chứng đắc phạm hạnh thì trí tăng gia. 2. Lại nữa, sống nương tựa Thế Tôn (hoặc đồng phạm hạnh có trí), tùy thời mà thưa hỏi: ‘Pháp này có ý nghĩa gì? Dẫn đến đâu?’ Khi ấy các Tôn trưởng liền mở bày cho nghĩa lý thậm thâm. Đó là nhân duyên thứ hai. 3. Sau khi nghe pháp, thân tâm an lạc, an tĩnh. Đó là nhân duyên thứ ba. 4. Sau khi đã được an lạc, an tĩnh, sẽ không luận bàn những tạp luận làm chướng ngại đạo. Vị ấy đến giữa đại chúng hoặc tự mình thuyết pháp, hoặc thỉnh người khác thuyết, mà vẫn không bỏ sự im lặng của Hiền Thánh. Đó là nhân duyên thứ tư. 5. Đa văn, quảng bác, ghi nhớ không quên các pháp thâm áo, thiện xảo ở khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, có nghĩa có vị, chân thật, đầy đủ phạm hạnh. Sau khi nghe thì ghi nhớ trong lòng, kiến giải không lay động. Đó là nhân duyên thứ năm. 6. Tu tập tinh cần, diệt ác tăng thiện, gắng sức thực hành không bỏ pháp ấy. Đó là nhân duyên thứ sáu. 7. Bằng trí tuệ mà nhận thức pháp sanh diệt, chỗ thú hướng của Hiền Thánh, tận cùng biên tế của khổ. Đó là nhân duyên thứ bảy. 8. Quán tướng sanh và tướng diệt của năm thủ uẩn: Đây là sắc, đây là sự tập khởi của sắc, đây là sự diệt tận của sắc. Đây là thọ, tưởng, hành, thức. Đây là sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức. Đó là nhân duyên thứ tám, khiến cho chưa sở đắc phạm hạnh mà sở đắc trí, nếu đã sở đắc phạm hạnh thì trí tuệ tăng trưởng.

“Thế nào là tám tu pháp? Đó là tám đạo của Hiền Thánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

“Thế nào là tám giác pháp? Đó là tám pháp ở đời: lợi, suy, vinh, nhục, khen, chê, khổ, lạc.

“Thế nào là tám diệt pháp? Đó là tám tà: tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định.

“Thế nào là tám thối pháp? Đó là tám pháp giải đãi. Tám pháp giải đãi là những gì? 1. Tỳ-kheo lười biếng, khất thực nhưng không được thực, bèn nghĩ: ‘Hôm nay ta khất thực dưới xóm nhưng không được thực, thân thể mệt mỏi, không đủ sức tọa thiền, kinh hành. Ta nên nghỉ ngơi.’ Tỳ-kheo lười biếng suy nghĩ như vậy và nằm nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ nhất.

“2. Tỳ-kheo lười biếng nhận được thức ăn đầy đủ, lại nghĩ: ‘Sáng nay ta vào xóm khất thực, nhận được thức ăn và ăn quá no, thân thể nặng nề không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên ngủ nghỉ.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ hai.

“3. Tỳ-kheo lười biếng, giả sử có làm chút công việc, bèn suy nghĩ: ‘Ngày nay ta làm việc, thân thể mệt mỏi không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên ngủ nghỉ.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ ba.

“4. Tỳ-kheo lười biếng, giả sử có chút việc sẽ phải làm, bèn suy nghĩ: ‘Ngày mai ta sẽ làm việc, thân thể sẽ mệt mỏi, vậy hôm nay không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên nghỉ ngơi trước.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ. Đó là giải đãi sự thứ tư.

“5. Tỳ-kheo lười biếng, giả sử có đi lại chút ít bèn suy nghĩ: ‘Sáng nay ta đi lại, thân thể mệt mỏi, không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên ngủ nghỉ.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ. Đó là giải đãi sự thứ năm.

“6. Tỳ-kheo lười biếng, giả sử sẽ phải đi lại chút ít, bèn suy nghĩ: ‘Ngày mai ta sẽ phải đi lại, thân thể sẽ mệt mỏi, vậy hôm nay không thể tọa thiền kinh hành. Ta nên nghỉ ngơi trước.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ sáu.

“7. Tỳ-kheo lười biếng, giả sử gặp chút bịnh hoạn, bèn suy nghĩ: ‘Nay ta bịnh nặng, mệt nhọc gầy yếu, không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên ngủ nghỉ.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ bảy.

“8. Tỳ-kheo lười biếng, khi bịnh đã bớt, bèn suy nghĩ: ‘Ta khỏi bịnh chưa lâu, thân thể gầy yếu, không thể tọa thiền, kinh hành. Ta nên ngủ nghỉ.’ Tỳ-kheo lười biếng liền ngủ nghỉ, không chịu nỗ lực để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng. Đó là giải đãi sự thứ tám.

“Thế nào là tám tăng pháp? Đó là tám sự không biếng nhác. 1. Tỳ-kheo vào xóm khất thực nhưng không được thức ăn, bèn suy nghĩ: ‘Ta thân thể nhẹ nhàng, ít buồn ngủ, vậy ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ nhất.

“2. Tỳ-kheo khất thực được đủ, bèn suy nghĩ: ‘Nay ta vào xóm khất thực được no đủ, khí lực sung túc, ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ hai.

“3. Tỳ-kheo siêng năng giả sử có chút công việc phải làm, bèn suy nghĩ: ‘Ta vừa làm công việc mà bỏ phế sự hành đạo. Nay ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ ba.

“4. Tỳ-kheo siêng năng giả sử có công việc sẽ phải làm, bèn suy nghĩ: ‘Ngày mai ta sẽ làm công việc mà bỏ phế sự hành đạo. Nay ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ tư.

“5. Tỳ-kheo siêng năng giả sử có chút đi lại, bèn suy nghĩ: ‘Ta sáng nay đi lại mà bỏ phế sự hành đạo. Nay ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ năm.

“6. Tỳ-kheo siêng năng giả sử sẽ phải đi lại, bèn suy nghĩ: ‘Ngày mai ta sẽ phải đi lại mà bỏ phế sự hành đạo. Nay ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ sáu.

“7. Tỳ-kheo siêng năng giả sử bị bịnh hoạn, bèn suy nghĩ: ‘Ta nay bịnh nặng, có thể mạng chung. Nay ta hãy tọa thiền kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ bảy.

“8. Tỳ-kheo siêng năng khi bịnh có chút thuyên giảm bèn suy nghĩ: ‘Ta bịnh mới khỏi, biết đâu nó tăng trở lại mà phế bỏ sự hành đạo. Nay ta hãy tinh tấn tọa thiền, kinh hành, để sở đắc những điều chưa sở đắc, thu hoạch những điều chưa thu hoạch, chứng những điều chưa chứng.’ Rồi Tỳ-kheo ấy liền nỗ lực. Đó là tinh tấn sự thứ tám.

“Thế nào là tám nan giải pháp? Đó là tám sự không thuận lợi, cản trở sự tu tập phạm hạnh. Những gì là tám? 1. Như Lai, Chí Chân, xuất hiện ở đời, nói pháp vi diệu, tịch diệt, vô vi, dẫn đến đạo giác ngộ, mà có người sanh vào địa ngục. Đó là trường hợp không thuận lợi, không thể tu tập phạm hạnh. 2. Như Lai, Chí Chân xuất hiện ở đời, nói pháp vi diệu, tịch diệt, vô vi, dẫn đến đạo giác ngộ, mà có người sanh vào súc sanh ngạ quỷ, cõi trời trường thọ, biên địa vô thức, chỗ không có Phật pháp. Đó là trường hợp không thuận lợi, không thể tu tập phạm hạnh. 3. Như Lai, Chí Chân xuất hiện ở đời, nói pháp vi diệu, tịch diệt, vô vi, dẫn đến đạo giác ngộ, hoặc có người sanh ở trung ương, nhưng có tà kiến, mang tâm điên đảo, thành tựu ác hành chắc chắn vào địa ngục. Đó là trường hợp không thuận lợi, không thể tu tập phạm hạnh. 4. Như Lai, Chí Chân xuất hiện ở đời, nói pháp vi diệu, tịch diệt, vô vi, dẫn đến đạo giác ngộ, hoặc có chúng sanh sanh ở trung ương nhưng mù, 5. điếc, 6. câm, 7. ngọng, không thể nghe pháp, tu hành phạm hạnh. Đó là trường hợp không thuận lợi, không thể tu tập phạm hạnh. 8. Như Lai, Chí Chân xuất hiện ở đời, nói pháp vi diệu, tịch diệt, vô vi, dẫn đến đạo giác ngộ, hoặc có chúng sanh sanh ở trung ương, các căn đầy đủ để lãnh thọ Thánh giáo nhưng không gặp Phật, không được tu hành phạm hạnh. Đó là tám pháp không thuận lợi.

“Thế nào là tám sanh pháp? Đó là tám sự tỉnh giác của bậc đại nhân. Đạo phải là ít dục; nhiều dục không phải là đạo. Đạo phải là tri túc; không biết nhàm đủ không phải là đạo. Đạo cần phải nhàn tĩnh; ưa đám đông không phải là đạo. Đạo cần phải tự chế; cười giỡn không phải là đạo. Đạo cần phải tinh tấn; biếng nhác không phải là đạo. Đạo cần phải chánh niệm; hay quên lãng không phải là đạo. Đạo cần phải tâm định; loạn ý không phải là đạo. Đạo cần phải có trí tuệ; ngu si không phải là đạo.

“Thế nào là tám tri pháp? Đó là tám trừ nhập: 1. Bên trong có sắc tưởng, quán ngoại sắc ít, hoặc đẹp hoặc xấu, thường quán thường niệm. Đó là trừ nhập thứ nhất. 2. Bên trong có sắc tưởng, quán ngoại sắc vô lượng, hoặc đẹp hoặc xấu, thường quán thường niệm. Đó là trừ nhập thứ hai. 3. Bên trong không có sắc tưởng, quán ngoại sắc ít, hoặc xấu hoặc đẹp, thường quán thường niệm. Đó là trừ nhập thứ ba. 4. Bên trong không có sắc tưởng, quán ngoại sắc vô lượng, hoặc đẹp hoặc xấu, thường quán thường niệm. Đó là trừ nhập thứ tư. 5. Bên trong không sắc tưởng, quán ngoại sắc xanh, màu xanh, ánh sáng xanh, cái thấy xanh. Ví như màu xanh của sen xanh. Cũng như vải ba-la-nại màu xanh, thuần nhất. Màu xanh, ánh sáng xanh, cái thấy xanh cũng được tưởng như vậy, thường quán thường niệm. Đó là trừ nhập thứ năm. 6. Bên trong không sắc tưởng, quán ngoại sắc vàng; màu vàng, ánh sáng vàng, cái thấy vàng. Ví như màu vàng của hoa vàng; vải ba-la-nại vàng. Màu vàng, ánh sáng vàng, cái thấy vàng cũng được tưởng như vậy, thường quán, thường niệm. Đó là trừ nhập thứ sáu. 7. Bên trong không sắc tưởng quán ngoại sắc đỏ. Màu đỏ, ánh sáng đỏ, cái nhìn đỏ. Ví như ba màu đỏ, vải ba-la-nại đỏ, thuần nhất màu đỏ, ánh sáng đỏ, cái nhìn đỏ, cũng được tưởng như vậy thường quán, thường niệm. Đó là trừ nhập thứ bảy. 8. Bên trong không sắc tưởng quán ngoại sắc trắng. Màu trắng, ánh sáng trắng, cái nhìn trắng. Cũng như màu trắng của hoa trắng, vải ba-la-nại trắng, thuần nhất. Cũng tưởng như vậy, màu trắng, ánh sáng trắng, cái thấy trắng, thường quán, thường niệm. Đó là trừ nhập thứ tám.

“Thế nào là tám chứng pháp? Đó là tám giải thoát. Bên trong có sắc tưởng, quán sắc: giải thoát thứ nhất. Bên trong có sắc tưởng, quán ngoại sắc: giải thoát thứ hai. Tịnh giải thoát: giải thoát thứ ba. Vượt sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng tưởng, an trú không vô biên xứ: giải thoát thứ tư. Vượt qua không vô biên xứ, an trú thức vô biên xứ: giải thoát thứ năm. Vượt qua thức vô biên xứ, an trú vô sở hữu xứ: giải thoát thứ sáu. Vượt qua vô sở hữu xứ, an trú phi tưởng phi phi tưởng xứ: giải thoát thứ bảy. Vượt phi tưởng phi phi tưởng xứ, an trú tưởng thọ diệt: giải thoát thứ tám.

“Các Tỳ-kheo, đó là tám mươi pháp như thật không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

CHÍN

“Lại nữa, có chín thành pháp, chín tu pháp, chín giác pháp, chín diệt pháp, chín thối pháp, chín tăng pháp, chín nan giải pháp, chín sanh pháp, chín tri pháp, chín chứng pháp.

“Thế nào là chín thành pháp? Đó là chín tịnh diệt chi: giới tịnh diệt chi, tâm tịnh diệt chi, kiến tịnh diệt chi, độ nghi tịnh diệt chi, phân biệt tịnh diệt chi, đạo tịnh diệt chi, trừ tịnh diệt chi, vô dục tịnh diệt chi, giải thoát tịnh diệt chi.

“Thế nào là chín tu pháp? Đó là chín gốc rễ của hỷ: 1. hỷ, 2. ái, 3. duyệt, 4. lạc, 5. định, 6. như thật tri, 7. trừ xả, 8. vô dục, 9. giải thoát.

“Thế nào chín giác pháp? Đó là chín nơi cư trú của chúng sanh. 1. Hoặc có chúng sanh có nhiều thân khác nhau, với nhiều tưởng khác nhau, tức là một phần Chư Thiên và loài người. Đó là nơi cư trú thứ nhất của chúng sanh. 2. Lại có chúng sanh có nhiều thân khác nhau, nhưng với một tưởng giống nhau, tức là trời Phạm chúng lúc mới sanh thời kiếp sơ. Đó là nơi cư trú thứ hai của chúng sinh. 3. Lại có chúng sanh với một thân giống nhau, nhưng với nhiều tưởng khác nhau, tức là trời Quang Âm. Đó là nơi cư trú thứ ba của chúng sanh. 4. Lại có chúng sanh với một thân một tưởng giống nhau, tức là trời Biến Tịnh. Đó là nơi cư trú thứ tư của chúng sanh. 5. Lại có chúng sanh không có tưởng và không có giác tri, tức là trời Vô tưởng. Đó là nơi cư trú thứ năm của chúng sanh. 6. Lại có chúng sanh an trú không vô biên xứ. Đó là nơi cư trú thứ sáu của chúng sanh. 7. Lại có chúng sanh an trú thức vô biên xứ. Đó là an trú thứ bảy của chúng sanh. 8. Lại có chúng sanh an trú vô sở hữu xứ. Đó là nơi cư trú thứ tám của chúng sanh. 9. Lại có chúng sanh an trú phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là nơi cư trú thứ chín của chúng sanh.

“Thế nào là chín diệt pháp? Đó là chín gốc rễ của ái. Nhân ái có tầm cầu. Nhân tỳm cầu có lợi. Nhân lợi có dụng. Nhân dụng có dục. Nhân dục có chấp trước. Nhân chấp trước có tật đố. Nhân tật đố có thủ. Nhân thủ có hộ.

“Thế nào là chín thối pháp? Đó là chín não pháp. Có người đã xâm hại ta. Nó đang xâm hại ta. Nó sẽ xâm hại ta. Nó đã xâm hại cái (người) mà ta thương yêu. Nó đang xâm hại cái (người) mà ta thương yêu. Nó sẽ xâm hại cái (người) mà ta thương yêu. Nó đã yêu kính cái (người) mà ta ghét. Nó đang yêu kính cái (người) mà ta ghét. Nó sẽ yêu kính cái (người) mà ta ghét.

“Thế nào là chín tăng pháp? Đó là chín vô não. Người kia đã xâm hại ta; nghĩ vậy chẳng có ích gì: đã không sanh não, đang không sanh não, sẽ không sanh não. Nó xâm hại cái ta yêu thương; nghĩ như vậy chẳng có ích gì: đã không sanh não, đang không sanh não, sẽ không sanh não. Nó yêu thương cái ta ghét; nghĩ như vậy chẳng có ích gì: đã không sanh não, đang không sanh não, sẽ không sanh não.

“Thế nào là chín nan giải pháp? Đó là chín phạm hạnh. Nếu Tỳ-kheo có tín nhưng không trì giới, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín và có giới thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, nhưng không có đa văn, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, nhưng không thể thuyết pháp, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, nhưng không thể nuôi chúng, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, nhưng giữa đại chúng không thể quảng diễn pháp ngôn, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, có thể quảng diễn pháp ngôn giữa đại chúng thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, giữa đại chúng có thể quảng diễn pháp ngôn, nhưng không chứng đắc tứ thiền, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, có thể quảng diễn pháp ngôn giữa đại chúng, lại đắc tứ thiền, thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, giữa đại chúng có thể quảng diễn pháp ngôn, lại chứng đắc tứ thiền, nhưng đối với tám giải thoát không thể thuận nghịch du hành, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, có thể quảng diễn pháp ngôn giữa đại chúng, lại đắc tứ thiền, đối với tám giải thoát có thể thuận nghịch an trú, thì phạm hạnh đầy đủ. Nếu Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, giữa đại chúng có thể quảng diễn pháp ngôn, lại chứng đắc tứ thiền, đối với tám giải thoát có thể thuận nghịch an trú, nhưng không thể diệt tận các lậu, thành vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong hiện tại mà tự thân tác chứng, sanh tử đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa, thì phạm hạnh không đầy đủ. Tỳ-kheo có tín, có giới, có đa văn, có thể thuyết pháp, có thể nuôi chúng, có thể quảng diễn pháp ngôn giữa đại chúng, lại đắc tứ thiền, đối với tám giải thoát có thể thuận nghịch an trú, có thể diệt tận các lậu, thành vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong hiện tại mà tự thân tác chứng, sanh tử đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa, thì phạm hạnh đầy đủ.

“Thế nào là chín sanh pháp? Đó là chín tưởng. Tưởng về sự bất tịnh, tưởng về sự bất tịnh của thức ăn, tưởng về sự hết thảy thế gian không đáng ưa thích, tưởng về sự chết, tưởng về vô thường, tưởng vô thường là khổ, tưởng khổ là vô ngã, tưởng về sự diệt tận, tưởng về vô dục.

“Thế nào là chín tri pháp? Đó là chín dị pháp. Sanh quả dị nhân quả dị, sanh xúc dị nhân xúc dị, sanh thọ dị nhân thọ dị, sanh tưởng dị nhân tưởng dị, sanh tập dị nhân tập dị, sanh dục dị nhân dục dị, sanh lợi dị nhân lợi dị, sanh cầu dị nhân cầu dị, sanh phiền não dị nhân phiền não dị.

“Thế nào là chín chứng pháp? Đó là chín thứ đệ diệt. Nếu nhập sơ thiền, thì gai nhọn là âm thanh bị diệt trừ. Nhập đệ nhị thiền, thì gai nhọn là tầm và tứ bị diệt trừ. Nhập đệ tam thiền, thì gai nhọn là hỷ bị diệt trừ. Nhập đệ tứ thiền, thì gai nhọn là hơi thở ra vào bị diệt trừ. Nhập không vô biên xứ thì gai nhọn là sắc tưởng bị diệt trừ. Nhập thúc vô biên xứ thì gai nhọn là không tưởng bị diệt trừ. Nhập vô sở hữu xứ thì gai nhọn là thức tưởng bị diệt trừ. Nhập phi tưởng phi phi tưởng xứ thì gai nhọn là vô sở hữu tưởng bị diệt trừ. Nhập diệt tận định thì gai nhọn là tưởng và thọ bị diệt trừ.

“Các Tỳ-kheo, đó là chín mươi pháp như thật không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.

MƯỜI

“Lại nữa, có mười thành pháp, mười tu pháp, mười giác pháp, mười diệt pháp, mười thối pháp, mười tăng pháp, mười nan giải pháp, mười sanh pháp, mười tri pháp, mười chứng pháp.

“Thế nào là mười thành pháp? Đó là mười pháp cứu hộ. 1. Tỳ-kheo đầy đủ hai trăm năm mươi giới, đầy đủ oai nghi, thấy lỗi nhỏ nhặt sanh tâm lo sợ lớn, chân chánh thọ trì học giới, tâm không nghiêng lệch. 2. Có được thiện tri thức. 3. Ngôn ngữ trung chánh, nhẫn nhịn được nhiều điều. 4. Ưa cầu thiện pháp, phân bố không tiếc lẫn. 5. Các đồng phạm hạnh có việc phải làm liền đến giúp đỡ mà không lấy làm mệt nhọc, làm được những việc khó làm và cũng dạy người khác làm. 6. Nghe nhiều; nghe xong thì ghi nhớ không hề quên 7. Tinh tấn, diệt trừ bất thiện pháp, tăng trưởng thiện pháp. 8. Thường tự chánh niệm, không có tưởng khác, nhớ những hành vi thiện từ trước như thấy trước mắt. 9. Thành tựu trí tuệ, quán sự sanh diệt của các pháp, bằng pháp luật Hiền Thánh mà đoạn trừ gốc khổ. 10. Vui với sự nhàn cư, chuyên niệm tư duy, ở trung gian thiền, không có đùa giỡn.

“Thế nào là mười tu pháp? Đó là mười chánh hành. Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, chánh trí.

“Thế nào là mười giác pháp? Đó là mười sắc xứ. Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân xứ; sắc, thanh, hương, vị, xúc xứ.

“Thế nào là mười diệt pháp? Đó là mười tà hạnh. Tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà định, tà giải thoát, tà tuệ.

“Thế nào là mười thối pháp. Đó là mười bất thiện nghiệp đạo. Thân có sát, đạo, dâm, khẩu có hai lưỡi, ác khẩu, nói dối, ỷ ngữ, ý có tham lam, tật đố, tà kiến.

“Thế nào là mười tăng pháp? Đó là mười thiện hành. Thân không sát, đạo, dâm; khẩu không hai lưỡi, ác khẩu, nói dối, ỷ nggữ; ý không tham lam, tật đố, tà kiến.

“Thế nào là mười nan giải pháp? Đó là mười Hiền Thánh cư. 1. Tỳ-kheo trừ diệt năm chi, 2. thành tựu sáu chi, 3. xả một chi, 4. y trên bốn, 5. diệt dị đế, 6. thắng diệu cầu, 7. không trược tưởng, 8. thân hành đã lập, 9. tâm giải thoát. 10. tuệ giải thoát.

“Thế nào là mười sanh pháp? Đó là mười trường hợp khen ngợi. Nếu Tỳ-kheo tự mình đã có được tín tâm rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người có được tín tâm. Tự mình đã trì giới rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người trì giới. Tự mình thiểu dục rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người thiểu dục. Tự mình tri túc rồi lại nói cho người khác và cũng khen ngợi những người tri túc. Tự mình ưa nhàn tĩnh rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người ưa nhàn tĩnh. Tự mình đa văn rồi lại nói cho người khác và cũng khen ngợi những người đa văn. Tự mình tinh tấn rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người tinh tấn. Tự mình chuyên niệm rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người chuyên niệm. Tự mình đắc thiền định rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người đắc thiền định. Tự mình đắc trí tuệ rồi lại nói cho người khác, và cũng khen ngợi những người đắc trí tuệ.

“Thế nào là mười tri pháp? Đó là mười diệt pháp. Người chánh kiến có thể diệt trừ tà kiến. Và cũng diệt trừ sạch những gì là vô số ác duyên tà kiến mà khởi lên. Và cũng thành tựu những gì là vô số thiện nhân chánh kiến mà sanh khởi. Chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, chánh trí. Người có chánh trí có thể diệt trừ tà trí, và vô số ác nhân tà trí sanh khởi cũng hoàn toàn bị diệt tận. Và vô số thiện pháp, nhân chánh trí sanh khởi, thảy đều được thành tựu.

“Thế nào là mười vô học pháp? Vô học chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, chánh trí.

“Các Tỳ-kheo, đó là trăm pháp như thật không hư dối. Như Lai đã biết, rồi thuyết pháp một cách xác thực.”

Bấy giờ, Xá-lợi-phất được Phật ấn khả. Các Tỳ-kheo sau khi nghe những điều Xá-lợi-phất thuyết, hoan hỷ phụng hành.

SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Aṅga accompanied by a large group of 1,250 monks. They went to the city of Campā and stayed near Lake Gargarā.

SC 2On the fifteenth-day full moon, the Bhagavān sat in an open area with a large assembly surrounding him. After teaching the Dharma all night, he addressed Śāriputra, “The monks have gathered today from the four directions. They’ve all diligently shaken off their sleepiness and want to listen to a Dharma teaching, but I’m suffering from back pain. I’m going to take a break. You can teach the Dharma for the monks now.”

SC 3Śāriputra accepted the Buddha’s instruction. The Bhagavān then folded his outer robe four times and laid on his right side like a lion with his feet together.

SC 4The senior Śāriputra then addressed the monks, “I will teach the Dharma now. Its words are true in the beginning, middle, and end, its content and meaning are complete, and it purifies the religious life. All of you, listen closely, and consider it well. I will teach it for you.”

The monks accepted his instructions and listened.

SC 5Śāriputra told the monks, “There are teachings that go up to ten which remove the manifold bonds, reach Nirvāṇa, and completely end suffering. They also perfect 550 things. Now, I will discern them. All of you, listen well!

The Ones

SC 6“Monks, there’s one thing to be achieved, one thing to be cultivated, one thing to be recognized, one thing to be ceased, one thing that retreats, one thing that advances, one thing that’s difficult to understand, one thing to produce, one thing to know, and one thing to be realized.

SC 7“What’s one thing to be achieved? Not being careless about good qualities. What’s one thing to be cultivated? Constant mindfulness of oneself. What’s one thing to be recognized? Contaminated contact. What’s one thing to be ceased? The conceit of self. What’s one thing that retreats? Not contemplating the foul discharges. What’s one thing that advances? Contemplation of the foul discharges. What’s one thing that’s difficult to understand? Uninterrupted samādhi. What’s one thing to produce? Liberation from being contaminated. What’s one thing to know? Sentient beings look to food for their subsistence. What’s one thing to be realized? The freedom of an unobstructed mind.

The Twos

SC 8“Monks, there are two things to be achieved, two things to be cultivated, two things to be recognized, two things to be ceased, two things that retreat, two things that advance, two things that are difficult to understand, two things to produce, two things to know, and two things to be realized.

SC 9“What are two things to be achieved? Knowing conscience and modesty. What are two things to be cultivated? Calm and contemplation. What are two things to be recognized? Name and form. What are two things to be ceased? Ignorance and craving. What are two things that retreat? Violating precepts and breaking with [right] view. What are two things that advance? Being complete in precepts and complete in view. What are two things that are difficult to understand? The causes and conditions for sentient beings to be defiled and the causes and conditions for sentient beings to be purified. What are two things to produce? Knowledge of ending [the contaminants] and knowledge of no birth. What are two things to know? What’s possible and what’s impossible. What are two things to be realized? Insight and liberation.

The Threes

SC 10“There are also three things to be achieved, three things to be cultivated, three things to be recognized, three things to be ceased, three things that retreat, three things that advance, three things that are difficult to understand, three things to produce, three things to know, and three things to be realized.

SC 11“What are three things to be achieved? Making good friends, listening to the voice of Dharma, and accomplishing [consecutive] teachings.

SC 12“What are three things to be cultivated? The three samādhis: the samādhi of emptiness, the samādhi without attributes, and the samādhi without actions.

SC 13“What are three things to be recognized? The three feelings: painful feelings, pleasant feelings, and feelings that are neither painful nor pleasant.

SC 14“What are three things to be ceased? The three cravings: craving for desires, craving for existence, and craving to not exist.

SC 15“What are three things that retreat? The three roots of unskillfulness: the unskillful root of greed, unskillful root of anger, and the unskillful root of delusion.

SC 16“What are three things that advance? The three roots of skillfulness: the skillful root of having no greed, skillful root of having no anger, and the skillful root of having no delusion.

SC 17“What are three things that are difficult to understand? Three difficult understandings: Noble people are difficult to understand, learning teachings that are difficult to understand, and the Tathāgata is difficult to understand.

SC 18“What are three things to produce? Three modes: the mode of calm, mode of diligence, and mode of detachment.

SC 19“What are three things to know? Three realms of escape: escaping desire to the realm of form, escaping the realm of form to the formless realm, and detaching from all conditioned things, which is called the end [of realms].

SC 20“What are three things to be realized? The three insights: the knowledge of past lives, the knowledge of the heavenly eye, and the knowledge that the contaminants are ended.

SC 21“Monks, these thirty things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Fours

SC 22“There are also four things to be achieved, four things to be cultivated, four things to be recognized, four things to be ceased, four things that retreat, four things that advance, four things that are difficult to understand, four things to produce, four things to know, and four things to be realized.

SC 23“What are four things to be achieved? The four wheels: Living in a central country, being close to good friends, guarding oneself, and having planted roots of goodness in the past.

SC 24“What are four things to be cultivated? The four abodes of mindfulness: [1] A monk observes internal body as body, diligently and not negligently. He doesn’t lose that recollection and abandons worldly greed and sorrow. He observes external body as body, diligently and not negligently. He doesn’t lose that recollection and abandons worldly greed and sorrow. He observes internal and external body as body, diligently and not negligently. He doesn’t lose that recollection and abandons worldly greed and sorrow. He likewise observes [2] feelings, [3] mind, and [4] teachings.

SC 25“What are four things to be recognized? The four foods: physical food, food of contact, food of thought, and food of consciousness.

SC 26“What are four things to be ceased? The four acquisitions: the acquisition of desires, acquisition of self, acquisition of precepts, and acquisition of views.

SC 27“What are four things that retreat? The four yokes: The yoke of desire, yoke of existence, yoke of views, and yoke of ignorance.

SC 28“What are four things that advance? The absence of four yokes: The absence of the yoke of desire, yoke of existence, yoke of views, and yoke of ignorance.

SC 29“What are four things that are difficult to understand? The four noble truths: The truth of suffering, truth of its formation, truth of its cessation, and truth of the path.

SC 30“What are four things to produce? The four knowledges: Knowledge of principles, knowledge of what’s yet to be known, knowledge of equality, and knowledge of other minds.

SC 31“What are four things to know? The four kinds of eloquence: Eloquence of teachings, eloquence of meaning, eloquence of expression, and eloquence of responses.

SC 32“What are four things to be realized? The four fruits of the ascetic: The fruit of stream-entry, fruit of once-returning, fruit of non-returning, and fruit of the arhat.

SC 33“Monks, these forty things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Fives

SC 34“There are also five things to be achieved, five things to be cultivated, five things to be recognized, five things to be ceased, five things that retreat, five things that advance, five things that are difficult to understand, five things to produce, five things to know, and five things to be realized.

SC 35“What are five things to be achieved? The five factors of complete cessation: First is faith in the Buddha, Tathāgata, and Arhat who perfected the ten epithets. Second is having no illness and being at peace. Third is being honest and not deceptive about heading straight down the Tathāgata’s road to Nirvāṇa. Fourth is mental focus that’s not confused and doesn’t forget the recitations. Fifth is skill in investigating the arising and cessation of things and ending the root of suffering with the noble practice.

SC 36“What are five things to be cultivated? The five faculties: the faculty of faith, faculty of effort, faculty of mindfulness, faculty of samādhi, and faculty of wisdom.

SC 37“What are five things to be recognized? The five acquired aggregates: the acquired aggregate of form … feeling … conception … volition … the acquired aggregate of consciousness.

SC 38“What are five things to be ceased? The five hindrances: The hindrance of greed, hindrance of anger, hindrance of drowsiness, hindrance of restlessness, and hindrance of doubt.

SC 39“What are five things that retreat? The five mental obstructions: First, a monk doubts the Buddha. Doubting the Buddha, he doesn’t befriend him. Not befriending him, he doesn’t respect him. This is the first mental obstruction. Second, a monk has practices that are penetrated by contaminants, practices that aren’t true, and practices that are defiled regarding the teaching … Third … saṃgha … Fourth … precepts … He doesn’t befriend the precepts and doesn’t respect them. This is the fourth mental obstruction. Fifth, a monk produces bad inclinations toward religious practitioners. His mind doesn’t delight in them, his words are harsh, and he criticizes them. This is the fifth mental obstruction.

SC 40“What are five things that advance? The five roots of joy: delight, mindfulness, calm, happiness, and samādhi.

SC 41“What are five things that are difficult to understand? The five entries to liberation: If a monk is diligent and not negligent, is happy living in seclusion, focus his attention, and unifies his mind, he’ll free what’s yet to be freed, end what’s yet to be ended, and calm what’s yet to be calmed. What are the five? [1] If a monk hears the Buddha teach Dharma, hears a teaching by a religious practitioner, or hears a teaching by a senior teacher, he considers, investigates, and discerns the teaching and its meaning, and his heart rejoices. Once he rejoices, he gains a love of Dharma. Once he gains a love of Dharma, his body and mind become peaceful. Once his body and mind are peaceful, he attains samādhi. Once he attains samādhi, he attains true knowledge. This is the first entry to liberation.

SC 42“[2] Likewise, a monk who rejoices upon hearing the teaching does so when accepting, retaining, and reciting it. [3] He rejoices when explaining it for other people. [4] He rejoices when considering and discerning it. [5] He also rejoices when he attains samādhi with the teaching.

SC 43“What are five things to produce? The noble person’s five knowledges regarding samādhi: The internal and external knowledge that arises from the present and future happiness of cultivating samādhi. The internal and external knowledge that arises from the noble person’s lack of craving. The internal and external knowledge that arises from the practices cultivated by Buddhas and noble people. The internal and external knowledge that arises from the state of tranquility while alone and without a companion. The internal and external knowledge that arises from entering and emerging from samādhi with a unified mind.

SC 44“What are five things to know? The five spheres of escape: [1] First, A monk doesn’t enjoy, give attention to, or befriend desires. He’s only mindful of escaping them and enjoys being far from them. He befriends non-negligence and disciplines his mind. Escaping and being free of desires, the arising of contaminants caused by those desires is also entirely abandoned and ceased, and he becomes liberated. This is the escape from desire. [2] The escape from anger, [3] escape from jealousy, [4] escape from form, and [5] escape from belief in the individual are likewise.

SC 45“What are five things to be realized? The five collections of the adept: the adept’s collection of precepts, collection of samādhi, collection of wisdom, collection of liberation, and collection of knowing and seeing liberation.

SC 46“These fifty things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Sixes

SC 47“There are also six things to be achieved, six things to be cultivated, six things to be recognized, six things to be ceased, six things that retreat, six things that advance, six things that are difficult to understand, six things to produce, six things to know, and six things to be realized.

SC 48“What are six things to be achieved? The six honored things: If a monk cultivates six honored things that are respectable and honorable, he’ll be unified with the community without quarrels, and he’ll practice alone without mixing [with others].

SC 49“What are the six? [1] A monk’s physical conduct is always kind, respecting religious practitioners and abiding with benevolence. This is called an honored thing that’s respectable and honorable. It unifies him with the community without any quarrels, and he practices alone without mixing with others.

SC 50“Furthermore, a monk is [2] verbally kind … [3] mentally kind … [4] shares with other people the leftover alms in his bowl that were gotten according to the Dharma. He doesn’t favor certain people when doing so …

SC 51“Furthermore, [5] a monk doesn’t violate, criticize, or defile the precepts that are practiced by noble people. He’s commended by wise people for skillfully perfecting the observance of precepts, and he achieves a settled mind …

SC 52“Furthermore, [6] a monk accomplishes the noble escape, completely ends suffering, and attains various religious practices with right view. This is called an honored thing that’s respectable and honorable. It unifies him with the community without any quarrels, and he practices alone without mixing with others.

SC 53“What are six things to be cultivated? The six recollections: recollection of the Buddha, recollection of the Dharma, recollection of the Saṅgha, recollection of the precepts, recollection of generosity, and recollection of the gods.

SC 54“What are six things to be recognized? The six internal senses: The eye sense, ear sense, nose sense, tongue sense, body sense, and mind sense.

SC 55“What are six things to be ceased? The six cravings: craving for sights, craving for sounds, craving for odors, craving for flavors, craving for touches, and craving for notions.

SC 56“What are six things that retreat? The six disrespects: disrespecting the Buddha, disrespecting the Dharma, disrespecting the Saṅgha, disrespecting the precepts, disrespecting samādhi, and disrespecting one’s parents.

SC 57“What are six things that advance? The six respects: respecting the Buddha, respecting the Dharma, respecting the Saṅgha, respecting the precepts, respecting samādhi, and respecting one’s parents.

SC 58“What are six things difficult to understand? The six unsurpassed things: unsurpassed view, unsurpassed learning, unsurpassed support, unsurpassed precepts, unsurpassed respect, and unsurpassed memory.

SC 59“What are six things to produce? The six equanimities: Here, a monk sees forms without sorrow or joy and abides detached with focused attention. Hearing sounds … smelling odors … tasting flavors … cognizing notions, he’s neither joyous nor sorrowful and abides detached with focused attention.

SC 60“What are six things to know? The six spheres of escape: [1] Suppose a monk says, ‘I’d cultivate kindness, but then I become angry.’ The other monks say, ‘Don’t say that! Don’t misrepresent the Tathāgata. The Tathāgata doesn’t say, “I’d like to cultivate the liberation of kindness, but then notions of anger arise.” That’s impossible. The Buddha says, “Once anger is gone, then one becomes kind afterward.”’

SC 61“Suppose a monk says, [2] ‘I’d practice the liberation of compassion, but then I have hateful thoughts.’… [3] ‘practice the liberation of joy, but then I have sorrowful thoughts.’ … [4] ‘practice the liberation of equanimity, but then I have thoughts of like or dislike.’ … [5] ‘cultivate the practice of non-self, but then I have suspicious thoughts’ … [6] ‘cultivate the practice without conception, but then I have many distracting notions.’ Those cases are likewise.

SC 62“What are six things to be realized? The six spiritual penetrations: Realization of miraculous abilities, realization of the heavenly ear, realization of knowing others’ minds, realization of perceiving past lives, realization of the heavenly eye, and realization of perceiving the end of the contaminants.

SC 63“These sixty things, monks, are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Sevens

SC 64“There are also seven things to be achieved, seven things to be cultivated, seven things to be recognized, seven things to be ceased, seven things that retreat, seven things that advance, seven things that are difficult to understand, seven things to produce, seven things to know, and seven things to be realized.

SC 65“What are seven things to be achieved? The seven kinds of wealth: wealth in faith, wealth in precepts, wealth in conscience, wealth in modesty, wealth in learning, wealth in generosity, and wealth in wisdom are the seven kinds of wealth.

SC 66“What are seven things to be cultivated? The seven awakenings: Here, a monk cultivates the awakening of mindfulness, which depends on being desireless, tranquil, and secluded. He cultivates the teaching … cultivates effort … cultivates joy … cultivates mildness … cultivates samādhi … cultivates equanimity, which depends on being desireless, tranquil, and secluded.

SC 67“What are seven things to be recognized? The seven dwelling places of consciousness: There are sentient beings of diverse bodies and diverse notions. These gods and humans are the first abode of consciousness. Again, there are sentient beings of diverse bodies but the same notions. When the Brahmas of the Ābhāsvara Heaven are first born there, that’s the second abode of consciousness. Again, there are sentient beings of the same bodies but diverse notions. These Ābhāsvara gods are the third abode of consciousness. Again, there are sentient beings of the same bodies and the same notions. These Śubhakṛtsnā gods are the fourth abode of consciousness. Again, there are sentient beings that dwell in the abode of space. This is the fifth abode of consciousness. Some dwell in the abode of consciousness. This is the sixth abode of consciousness. Some are in the abode of nothingness. This is the seventh abode of consciousness.

SC 68“What are seven things to be ceased? The seven tendencies: the tendency of craving desires, tendency of craving existence, tendency of views, tendency of pride, tendency of anger, tendency of ignorance, and tendency of doubt.

SC 69“What are seven things that retreat? The seven wrong things: Here, a monk has no faith, no conscience, no modesty, little learning, falls into laziness, and forgets much and lacks wisdom.

SC 70“What are seven things that advance? The seven proper things: Here, a monk has faith, conscience, modesty, much learning, doesn’t fall into laziness, and has a good memory and wisdom.

SC 71“What are seven things that are difficult to understand? The seven right and skillful things: Here, a monk likes meaning, likes Dharma, likes knowing the occasion, likes knowing what’s enough, likes being composed, likes gathering with assemblies, and likes discerning people.

SC 72“What are seven things to produce? The seven concepts: The concept of impurity, concept that food is impure, concept that nothing in the world is enjoyable, concept of death, concept of impermanence, concept of the pain of impermanence, and concept of the lack of self in pain.

SC 73“What are seven things to know? The seven diligences: diligence in practicing precepts, diligence in ceasing craving, diligence in destroying wrong views, diligence in learning much, diligence in effort, diligence in right mindfulness, and diligence in meditation.

SC 74“What are seven things to be realized? The seven powers of ending the contaminants: Here, a monk who has ended the contaminants [1] really knows and sees all kinds of suffering and their formation, cessation, enjoyment, defect, and escape. [2] He observes desire to be like a fire pit or a sword. He knows desire and sees desire. He isn’t greedy for desires, and his mind doesn’t dwell on desire. [3] Again, skillfully examining it, having really known and really seen it, worldly lust and bad and unskillful things don’t arise and defile him. [4] He cultivates the four abodes of mindfulness, often cultivating and practicing them … [5] the five faculties and five powers … [6] the seven awakenings … [7] the noble eightfold path, often cultivating and practicing it.

SC 75“Monks, these seventy things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Eights

SC 76“There are also eight things to be achieved, eight things to be cultivated, eight things to be recognized, eight things to be ceased, eight things that retreat, eight things that advance, eight things that are difficult to understand, eight things to produce, eight things to know, and eight things to be realized.

SC 77“What are eight things to be achieved? The eight causes and conditions that gain knowledge before the religious life is attained and that increase knowledge once it has been attained.

SC 78“What are the eight? Here, a monk lives according to the Bhagavān, or he might live according to a teacher, elder, or a wise religious practitioner. He becomes conscientious and modest, and he possesses affection and respect for them. This is the first cause and condition that gains knowledge before the religious life is attained and that increases knowledge once it has been attained.

SC 79“Furthermore, living according to the Bhagavān … he asks questions at the appropriate time: ‘What does this teaching mean? What’s the aim of it?’ The venerable elders immediately disclose its profound meaning. This is the second cause and condition …

SC 80“Once he has heard this, both his body and mind are pleasant and calm. This is the third cause and condition …

SC 81“He doesn’t engage in unbeneficial discussions that obstruct the path. When he goes into a community, he either discusses the teaching himself or asks another to discuss it, but he doesn’t otherwise abandon the noble silence. This is the fourth cause and condition …

SC 82“His learning becomes extensive, and he retains and doesn’t lose the profundities of the teaching. It’s good in the beginning, middle, and end, genuine in content and expression, and perfects the religious life. Having heard it, it enters his mind, and his [right] view doesn’t waver. This is the fifth cause and condition …

SC 83“He trains diligently, desisting from unskillful conduct and increasing daily his skillful conduct. He exerts himself to be worthy and doesn’t abandon this teaching. This is the sixth cause and condition …

SC 84“Also, he recognizes the law of arising and cessation with wisdom and heads for the noble end of suffering. This is the seventh cause and condition …

SC 85“Also, he observes the arising and ceasing nature of the five acquired aggregates: ‘This is form, form’s coming together, and form’s cessation. This is feeling … conception … volition … consciousness, consciousness’s coming together, and consciousness’s cessation.’ This is the eighth cause and condition that gains knowledge before the religious life is attained and that increases knowledge once it has been attained.

SC 86“What are eight things to be cultivated? The noble eightfold path: right view, right intent, right speech, right action, right livelihood, right method, right mindfulness, and right samādhi.

SC 87“What are eight things to be recognized? The eight ways of the world: profit and decline, criticism and praise, admiration and censure, and pain and pleasure.

SC 88“What are eight things to be ceased? The eightfold wrong [path]: wrong view, wrong intent, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong method, wrong mindfulness, and wrong samādhi.

SC 89“What are eight things that retreat? The eight kinds of indolence: What are the eight kinds of indolence? A monk soliciting alms doesn’t get alms. He then thinks, ‘Today, I went to town to solicit alms and didn’t get any. My body feels weak and incapable of sitting in meditation or walking back and forth. Now, I ought to lie down and rest.’ That indolent monk then lies down to rest, refusing to diligently attempt to attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. This is the first indolence.

SC 90“An indolent monk gets too much food. Again, he thinks, ‘This morning, I went to town to solicit alms, and I got too much food. My body feels heavy and incapable of sitting in meditation or walking back and forth. Now, I ought to lie down to rest.’ That indolent monk then lies down to rest. He can’t diligently attempt to attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. [This is the second indolence.]

SC 91“An indolent monk thinks about some minor attachment, ‘Today, I’m attached to something. My body is weak and incapable of sitting in meditation or walking back and forth. Now, I ought to lie down to rest.’ That indolent monk lies down to rest … [This is the third indolence.]

SC 92“An indolent monk thinks about some attachment he’s going to have, ‘Clearly, I’ll be attached to this. Surely, I’ll be weak, so I won’t be able sit in meditation or walk back and forth. I’ll lie down to rest.’ That indolent monk then lies down to rest … [This is the fourth indolence.]

SC 93“An indolent monk thinks about some minor trip, ‘In the morning, I’ll be traveling. My body will be weak and incapable of sitting in meditation or walking back and forth. Now, I ought to lie down and rest.’ That indolent monk then lies down to rest … [This is the fifth indolence.]

SC 94“An indolent monk thinks about some trip he’s going to take, ‘Clearly, I will be traveling. Surely, I’ll be weak, so I can’t sit in meditation or walk back and forth now. I’ll lie down to rest.’ That indolent monk lies down to rest. He can’t diligently attempt to attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. This is the sixth indolence.

SC 95“[An indolent monk] encounters some minor pain, and then he thinks, ‘I’ve become seriously ill. I’m feeble and weak, incapable of sitting in meditation or walking back and forth. I need to lie down and rest.’ That indolent monk then lies down to rest. He can’t diligently attempt to attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. [This is the seventh indolence.]

SC 96“An indolent monk recovers from some pain and then he thinks, ‘I’ve only recently recovered from that illness. My body is weak, and I can’t sit in meditation or walk back and forth. I ought to lie down and rest.’ That indolent monk then lies down to rest. He can’t diligently attempt to attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. [This is the eighth indolence.]

SC 97“What are eight things that advance? The eight ways of not being indolent. What are these eight efforts? A monk goes to town to solicit alms, doesn’t get any food, and returns. He then thinks, ‘Today, my body is weak, and I’m a little sleepy. Now, I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth.’ He attains what he has yet to attain, obtains what he has yet to obtain, and realizes what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. This is the first effort.

SC 98“[A monk] solicits alms and gets enough. He then thinks, ‘Now, I went to town to solicit alms, and the food I got was filling. My strength is restored, so I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth.’ He attains what he has yet to attain, obtains what he has yet to obtain, and realizes what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the second effort.]

SC 99“If a diligent monk has a task to do, he thinks, ‘I have this task to do that will interrupt my practice. I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth now.’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the third effort.]

SC 100“If a diligent monk has a task to do, he thinks, ‘I have this task to do tomorrow that will interrupt my practice. I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth now.’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the fourth effort.]

SC 101“If a diligent monk has somewhere to go, he thinks, ‘I have somewhere to go this morning, which will interrupt my practice. I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth now.’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the fifth effort.]

SC 102“If a diligent monk has somewhere to go, he thinks, ‘I will be traveling tomorrow, which will interrupt my practice. I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth.’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the sixth effort.]

SC 103“When a diligent monk becomes ill, he thinks, ‘I’ve become seriously ill. Maybe my life will end! I ought to make effort [by sitting in meditation and walking back and forth now.]’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. That monk then immediately makes effort. [This is the seventh effort.]

SC 104“If a diligent monk recovers a little from an illness, he thinks, ‘I’ve begun to recover from that illness. It might get worse, which would interrupt my practice. I ought to make effort by sitting in meditation and walking back and forth now.’ He will attain what he has yet to attain, obtain what he has yet to obtain, and realize what he has yet to realize. Thereupon, that monk then immediately makes effort by sitting in meditation and walking. [This is the eighth effort.]

SC 105“What are eight things that are difficult to understand? The eight cases of having no opportunity to cultivate the religious practice. What are the eight? [1] The Tathāgata, the Arhat, arises in the world and teaches the sublime teaching that’s quiescent, unconditioned, and leads to the path of awakening. A person who’s born in Hell has no opportunity there to cultivate the religious practice.

SC 106“[2] The Tathāgata, the Arhat, arises in the world and teaches the sublime teaching that’s quiescent, unconditioned, and leads to the path of awakening. There are sentient beings born among animals … [3] among hungry ghosts … [4] among long-lived gods … [5] in border lands where they are unaware of it. The Buddha’s teaching doesn’t exist in such places, so there’s no opportunity to cultivate the religious practice.

SC 107“[6] The Tathāgata, the Arhat, arises in the world and teaches the sublime teaching that’s quiescent, unconditioned, and leads to the path of awakening. Some sentient beings are born in a central country, but they have wrong views, harbor deluded thoughts, and commit evil deeds. They’ll surely go to Hell where there’s no opportunity to cultivate the religious practice.

SC 108“[7] The Tathāgata, the Arhat, arises in the world and teaches the sublime teaching that’s quiescent, unconditioned, and leads to the path of awakening. Some sentient beings are born in a central country, but they’re deaf, blind, or mute and can’t learn the teaching. They have no opportunity to cultivate the religious practice.

SC 109“[8] The Tathāgata, the Arhat, doesn’t arise in the world, and no one teaches the sublime teaching that’s quiescent, unconditioned, and leads to the path of awakening. Some sentient beings are born in a central country, and their faculties are complete. They are worthy of the noble teaching, but they don’t meet a buddha, so they can’t cultivate the religious practice. This is the eighth case of having no opportunity.

SC 110“What are eight things to produce? The eight awakenings of the great person: The path should have few desires; having many desires is not the path. The path should be satisfying; being unsatisfied is not the path. The path should be secluded; enjoying company is not the path. The path should be to restrain oneself; playing around is not the path. The path should be diligent; indolence is not the path. The path should be focused attention; forgetfulness is not the path. The path should be a focused mind; a distracted mind is not the path. The path should be wise; foolishness is not the path.

SC 111“What are eight things to know? The eight changes to the senses. Having an inner perception of form, one observes external form to be small. Whether it’s beautiful or ugly, they continuously observe and attend to it. This is the first change to the senses.

SC 112“Having an inner perception of form, one observes external form to be measureless. Whether it’s beautiful or ugly, they continuously observe and attend to it. This is the second change to the senses.

SC 113“Without an inner perception of form, one observes external form to be small. Whether it’s beautiful or ugly, they continuously observe and attend to it. This is the third change to the senses.

SC 114“Without an inner perception of form, one observes external form to be measureless. Whether it’s beautiful or ugly, they continuously observe and attend to it. This is the fourth change to the senses.

SC 115“Without an inner perception of form, one observes external form to be blue. The blue form, blue reflection, and blue sight are like a blue lotus flower or a blue Vārāṇasī cloth. They are completely blue forms, blue reflections, and blue sights. Creating such a perception, one continuously observes and attends to it. This is the fifth change to the senses.

SC 116“Without an inner perception of form, one observes external form to be yellow. The yellow form, yellow reflection, and yellow sight are like a yellow flower or a yellow Vārāṇasī cloth. They are completely yellow forms, yellow reflections, and yellow sights. Creating such a perception, one continuously observes and attends to it. This is the sixth change to the senses.

SC 117“Without an inner perception of form, one observes external form that’s red. The red form, red reflection, and red sight are like a red flower or a red Vārāṇasī cloth. They are completely red forms, red reflections, and red sights. Creating such a perception, one continuously observes and attends to it. This is the seventh change to the senses.

SC 118“Without an inner perception of form, one observes external form to be white. The white form, white reflection, and white sight are like a white flower or a white Vārāṇasī cloth. They are completely white forms, white reflections, and white sights. Creating such a perception, one continuously observes and attends to it. This is the eighth change to the senses.

SC 119“What are eight things to be realized? The eight liberations: Form observed to be form is the first liberation. Observing external form without an internal perception of form is the second liberation. The liberation of purity is the third liberation. Going beyond notions of form, ceasing notions of anger, and abiding in the abode of space is the fourth liberation. Going beyond the abode of space and abiding in the abode of consciousness is the fifth liberation. Going beyond the abode of consciousness and abiding in the abode of nothingness is the sixth liberation. Going beyond the abode of nothingness and abiding in the abode with and without conception is the seventh liberation. Going beyond the abode with and without conception and abiding in the cessation of concepts and perceptions is the eighth liberation.

SC 120“Monks, these eighty things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Nines

SC 121“There are also nine things to be achieved, nine things to be cultivated, nine things to be recognized, nine things to be ceased, nine things that retreat, nine things that advance, nine things that are difficult to understand, nine things to produce, nine things to know, and nine things to be realized.

SC 122“What are nine things to be achieved? The nine factors of purified cessation: the precepts as a factor of purified cessation, the mind as a factor of purified cessation, views as a factor of purified cessation, going beyond doubt as a factor of purified cessation, discernment as a factor of purified cessation, the path as a factor of purified cessation, elimination as a factor of purified cessation, lacking desire as a factor of purified cessation, and liberation as a factor of purified cessation.

SC 123“What are nine things to be cultivated? The nine sources of joy: First is joy, second is love, third is delight, fourth is pleasure, fifth is samādhi, sixth is real knowledge, seventh is indifference, eighth is lacking desire, and ninth is liberation.

SC 124“What are nine things to be recognized? They are the nine abodes of sentient beings. Some sentient beings have diverse bodies and diverse notions. These gods and humans are the first abode of sentient beings. Some sentient beings have diverse bodies but the same notions. When the Brahmas of the Ābhāsvara Heaven are first born there, that’s the second abode of sentient beings. Some sentient beings have the same bodies but diverse notions. This Ābhāsvara Heaven is the third abode of sentient beings. Some sentient beings have the same bodies and the same notions. This Śubhakṛtsnā Heaven is the fourth abode of sentient beings. Some sentient beings lack conception or anything to perceive. This Asāṃjñika Heaven is the fifth abode of sentient beings. Again, some sentient beings dwell in the abode of space, which is the sixth abode of sentient beings. Again, some sentient beings dwell in the abode of consciousness, which is the seventh abode of sentient beings. Again, some sentient beings dwell in the abode of nothingness, which is the eighth abode of sentient beings. Again, some sentient beings dwell in the abode with and without conception, which is the ninth abode of sentient beings.

SC 125“What are nine things to be ceased? The nine sources of craving: Because of craving, there’s pursuit. Because of pursuit, there’s gain. Because of gain, there’s use. Because of use, there’s desire. Because of desire, there’s attachment. Because of attachment, there’s jealousy. Because of jealousy, there’s clinging. Because of clinging, there’s guarding.

SC 126“What are nine things that retreat? They are the nine vexations: ‘A person [1] once troubled me, [2] is troubling me, or [3] will trouble me.’ ‘Someone dear to me [4] has been troubled, [5] is being troubled, or [6] will be troubled.’ ‘Someone I dislike [7] has been loved and respected, [8] is being loved and respected, or [9] will be loved and respected.’

SC 127“What are nine things that advance? They are the nine non-vexations: ‘That person has harassed me, but what benefit is there in being troubled by it? [1] It didn’t trouble me then, [2] doesn’t trouble me now, and [3] won’t trouble me in the future.’ ‘Someone dear to me has been harassed, but what benefit is there in my being troubled by it? [4] It didn’t trouble me then, [5] doesn’t trouble me now, and [6] won’t trouble me in the future.’ ‘Someone I dislike has been loved and respected, but what benefit is there in my being troubled by it? [7] It didn’t trouble me then, [8] doesn’t trouble me now, and [9] won’t trouble me in the future.’

SC 128“What are nine things that are difficult to understand? They are nine religious practices: [1] If a monk has faith but doesn’t observe the precepts, then his religious practice is incomplete. [2] When a monk has faith and the precepts, then his religious practice is complete.

SC 129“[3] If a monk has faith and precepts but doesn’t learn much, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, and much learning, then his religious practice is complete.

SC 130“[4] If a monk has faith, precepts, and much learning but can’t teach Dharma, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, much learning, and can teach Dharma, then his religious practice is complete.

SC 131“[5] If a monk has faith, precepts, much learning, and can teach Dharma but can’t train the assembly, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, and can train the assembly, then his religious practice is complete.

SC 132“[6] If a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, and can train the assembly but can’t explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, and can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, then his religious practice is complete.

SC 133“[7] If a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the community, and can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly but hasn’t attained the four dhyānas, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, and has attained the four dhyānas, then his religious practice is complete.

SC 134“[8] If a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, and has attained the four dhyānas but hasn’t traversed the eight liberations forward and backward, then his religious practice is incomplete. When a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, has attained the four dhyānas, and has traversed the eight liberations forward and backward, then his religious practice is complete.

SC 135“[9] Suppose a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, has attained the four dhyānas, and has traversed the eight liberations forward and backward. Still, he can’t end being contaminated, become uncontaminated, liberate his mind and wisdom, and personally realize in the present life, ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I won’t be subject to another existence.’ His religious practice is incomplete. Suppose a monk has faith, precepts, much learning, can teach Dharma, can train the assembly, can explain the Dharma’s words in detail to a large assembly, has attained the four dhyānas, and has traversed the eight liberations forward and backward. He also has abandoned being contaminated, become uncontaminated, liberated his mind and wisdom, and personally realized in the present life, ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I won’t be subject to another existence.’ His religious practice is complete.

SC 136“What are nine things to produce? Nine concepts: The concept of impurity, concept that food is impure, concept that nothing in the world is enjoyable, concept of death, concept of impermanence, concept of the pain of impermanence, concept of the lack of self in pain, concept of the end [of suffering], and concept of lacking desire.

SC 137“What are nine things to know? The nine various things: [1] Various contacts arise because of [2] various [sensory] elements. [3] Various feelings arise because of various contacts. [4] Various concepts arise because of various feelings. [5] Various formations arise because of various concepts. [6] Various desires arise because of various formations. [7] Various profits arise because of various desires. [8] Various pursuits arise because of various profits. [9] Various afflictions arise because of various pursuits.

SC 138“What are nine things to be realized? The nine kinds of cessation: When the first dhyāna is entered, the thorn of sound is ceased. When the second dhyāna is entered, the thorns of perception and examination are ceased. When the third dhyāna is entered, the thorn of joy is ceased. When the fourth dhyāna is entered, the thorn of breathing is ceased. When the abode of space is entered, the thorn of perceiving form is ceased. When the abode of consciousness is entered, the thorn of perceiving space is ceased. When the abode of nothingness is entered, the thorn of perceiving consciousness is ceased. When the abode with and without conception is entered, the thorn of perceiving nothingness is ceased. When the samādhi of complete cessation is entered, the thorns of conception and feeling are ceased.

SC 139“Monks, these ninety things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.

The Tens

SC 140“There are also ten things to be achieved, ten things to be cultivated, ten things to be recognized, ten things to be ceased, ten things that retreat, ten things that advance, ten things that are difficult to understand, ten things to produce, ten things to know, and ten things to be realized.

SC 141“What are ten things to be achieved? The ten ways of salvation: First, a monk is perfect regarding the 250 precepts and perfect in his behavior. He feels great anxiety when he sees a small infraction. He fully learns the precepts, and he doesn’t have any inclination to corruption. Second, he makes good friends. Third, his language is proper, and he has a great deal of patience. Fourth, he prefers to pursue the good teaching and disseminates it generously. Fifth, when religious practitioners undertake a task, he immediately goes to help them. He doesn’t regard it as troublesome, deals with difficulties, and instructs others to do the same. Sixth, he’s well-versed, able to retain what he learns, and isn’t ever forgetful. Seventh, he’s diligent in desisting from unskillful qualities and developing skillful qualities. Eighth, he constantly focuses on his own mindfulness without any other ideas, recalling his previous good conduct as though it were right in front of his eyes. Ninth, his wisdom is accomplished. He observes the law of arising and cessation and stops the source of suffering with the noble discipline. Tenth, he’s happy in a secluded dwelling focusing his attention and contemplating, and he isn’t agitated while he meditates.

SC 142“What are ten things to be cultivated? The ten right practices: right view, right intent, right speech, right action, right livelihood, right method, right samādhi, right liberation, and right knowledge.

SC 143“What are ten things to be recognized? The ten physical senses: the eye sense, ear sense, nose sense, tongue sense, body sense, sight sense, sound sense, odor sense, flavor sense, and touch sense.

SC 144“What are ten things to be ceased? The ten wrong practices: wrong view, wrong intent, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong method, wrong samādhi, wrong liberation, and wrong knowledge.

SC 145“What are ten things that retreat? The path of ten unskillful actions: Physically killing, stealing, and engaging in sex; verbally being divisive, being abusive, speaking falsely, and speaking frivolously; and mentally being greedy, being jealous, and having wrong view.

SC 146“What are ten things that advance? The ten skillful actions: Physically not killing, not stealing, and not engaging in sex; verbally not being divisive, not being abusive, not speaking falsely, and not speaking frivolously; and mentally not being greedy, not being jealous, and not having wrong view.

SC 147“What are ten things that are difficult to understand? The ten noble dwellings: First, a monk eliminates five limbs. Second, he achieves six limbs. Third, he guards one thing. Fourth, he supports four things. Fifth, he ceases heterodox truths. Sixth, he has a surpassing and marvelous pursuit. Seventh, he perceives the unmuddied. Eighth, he has stopped physical conduct. Ninth, his mind is liberated. Tenth, his wisdom is liberated.

SC 148“What are ten things to produce? The ten points of praise: When a monk has himself attained faith, he teaches it to other people and commends those who’ve attained faith. When he has himself observed precepts, he teaches them to other people and commends those who observe precepts. When he has few desires himself, he teaches it to other people and commends those with few desires. When he is himself satisfied, he teaches it to other people and commends those who are satisfied. When he himself enjoys seclusion, he teaches it to other people and commends those who enjoy seclusion. When he himself has learned much, he teaches it to other people and commends those who learn much. When he has himself made effort, he teaches it to other people and commends those who make effort. When he has himself focused his attention, he teaches it to other people and commends those who focus their attention. When he has himself attained samādhi, he teaches it to other people and commends those who attain samādhi. When he has himself attained wisdom, he teaches it to other people and commends those who attain wisdom.

SC 149“What are ten things to know? The ten things to cease: A person of right view ceases wrong view. The numberless evils produced by the conditions of wrong view are all eliminated, and the numberless virtues produced by the causes of right view are all accomplished. Right intent … right speech … right action … right livelihood … right method … right mindfulness … right samādhi … right liberation … right knowledge. A person of right knowledge ceases wrong knowledge. The numberless evils produced by the causes of wrong knowledge are all eliminated, and the numberless virtues produced by the causes of right knowledge are all accomplished.

SC 150“What are ten things to be realized? The ten ways of an adept: right view, right intent, right speech, right action, right livelihood, right method, right samādhi, right liberation, and right knowledge.

SC 151“Monks, these hundred things are true and not false. They’ve been known by the Tathāgata who teaches the Dharma equally.”

SC 152The Buddha then approved of what Śāriputra said. When the monks heard what Śāriputra taught, they rejoiced and approved.