Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật du hành Na-đề, trú xứ Kiền-chùy, cùng với chúng đại Tỳ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi người.
Bấy giờ, Tôn giả A-nan ngồi ở tịnh thất, thầm nghĩ: “Kỳ diệu thay, hy hữu thay, Như Lai ký biệt cho nhiều người, làm lợi ích cho nhiều người. Thứ nhất, Đại thần Già-già-la mạng chung, Như Lai ghi nhận rằng, người này mạng chung, đoạn trừ năm hạ phần kết, được sanh lên trời mà diệt độ ở đó, không trở lại đời này.”
“Thứ hai, Ca-lăng-già; thứ ba, Tỳ-già-đà; thứ tư, Già-lị-du; thứ năm, Giá-lâu; thứ sáu, Bà-giá-lâu; thứ bảy, Bà-đầu-lâu; thứ tám, Tẩu-bà-đầu; thứ chín, Tha-lê-xa-nậu; thứ mười, Tẩu-dạt-lê-xá-nậu; thứ mười một, Da-du; thứ mười hai, Gia-du-đa-lâu. Các Đại thần này mạng chung, họ cũng được ghi nhận, đoạn trừ năm hạ phần kết, liền sinh lên trời mà diệt độ ở đó, không phải sinh ở đây.
“Lại có năm mươi người khác nữa mạng chung, Phật cũng đều ký biệt cho, đoạn trừ ba kết, dâm, nộ, si mỏng, chứng đắc Tư-đà-hàm, một lần tái sinh đời này rồi tận diệt biên tế của khổ.
“Lại có năm trăm người nữa mạng chung, Phật cũng ghi nhận, ba kết đã diệt tận, chứng đắc Tu-đà-hoàn, không đọa ác thú, tối đa bảy lần tái sinh, chắc chắn sẽ diệt tận biên tế của khổ.
“Có đệ tử của Phật mệnh chung ở nơi này nơi kia, Phật đều ký biệt cho, người này sanh ở chỗ này, người kia sanh ở chỗ kia.
“Nước Ương-già, nước Ma-kiệt, nước Ca-thi, nước Cư-tát-la, nước Bạt-kỳ, nước Mạt-la, nước Chi-đề, nước Bạt-sa, nước Cư-lâu, nước Ban-xà-la, nước Phả-thấp-ba, nước A-bàn-đề, nước Bà-ta, nước Tô-la-sa, nước Càn-đa-la, nước Kiếm-phù-sa. Ở mười sáu nước này có người mạng chung Phật đều ký biệt. Nhưng, những người nước Ma-kiệt đều là người dòng họ vua, được vua thân tín nhiệm; c ó người mạng chung mà Phật không ký biệt.”
Rồi thì A-nan rời tịnh thất đi đến chỗ Thế Tôn, đầu mặt lễ Thế Tôn, rồi ngồi sang một bên, và bạch Phật rằng:
“Vừa rồi ở tịnh thất con thầm nghĩ rằng: ‘Kỳ diệu thay, hy hữu thay, Phật ký biệt cho nhiều người, làm lợi ích cho nhiều người. Trong mười sáu nước lớn có người mạng chung Phật đều ký biệt cho. Duy người nước Ma-kiệt được vua thân yêu; có người mạng chung, độc nhất không được ký biệt.’ Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người đó! Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người đó. Vì lợi ích cho tất cả; vì sự an lạc của Chư Thiên và loài người.
“Lại nữa, Phật đắc đạo ở nước Ma-kiệt. Nhưng riêng người nước ấy khi mạng chung không được ký biệt. Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người ấy! Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người ấy.
“Lại nữa, vua Bình-sa, vua nước Ma-kiệt, là ưu-bà-tắc dốc lòng thành tín nơi Phật, đã nhiều lần thiết lễ cúng dường, sau đó mạng chung. Do vua ấy mà có nhiều người tin hiểu, cúng dường Tam Bảo. Nhưng nay Như Lai không thọ ký cho. Cúi mong Thế Tôn hãy thọ ký cho người ấy, vì ích lợi cho chúng sinh khiến cho trời và người đều an lạc.”
A-nan sau khi vì người Ma-kiệt thỉnh cầu Thế Tôn, bèn rời khỏi chỗ ngồi, lễ Phật rồi lui ra.
Bấy giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát vào thành Na-già. Sau khi khất thực, Ngài đi đến rừng lớn, ngồi dưới một gốc cây, tư duy về chỗ mà người Ma-kiệt tái sinh sau khi mạng chung.
Lúc ấy cách Phật không xa có một vị Quỷ thần tự xưng tên mình, bạch Thế Tôn rằng:
“Con là Xà-ni-sa. Con là Xà-ni-sa”
Phật nói:
“Ngươi do sự việc gì mà xưng tên mình là Xà-ni-sa? Ngươi nhân bởi pháp gì mà bằng những lời vi diệu, tự xưng là đã thấy đạo tích?”
Xà-ni-sa nói:
“Không phải ở đâu khác mà con vốn là vua ở loài người, là ưu-bà-tắc ở trong pháp của Như Lai nhất tâm niệm Phật và mệnh chung, do đó được sanh là Thái tử của Tỳ-Sa-môn Thiên vương. Từ đó đến nay con thường soi sáng các pháp, chứng đắc Tu-đà-hoàn không còn đọa ác đạo, ở trong bảy đời tái sinh, đều có tên là Xà-ni-sa.”
Thế Tôn sau khi tùy nghi nghỉ ở đại lâm lại đi đến trú xứ Kiền-chùy ở Na-đà, ngồi lên chỗ dọn sẵn rồi nói với một Tỳ-kheo: “Ngươi mang lời Ta đi kêu A-nan đến đây:”
Tỳ-kheo đáp: “Kính vâng”. Rồi vâng lời Phật dạy đi gọi A-nan. Lát sau A-nan đến chỗ Thế tôn, đầu mặt lễ dưới chân rồi ngồi sang một bên và bạch Phật rằng:
“Nay con xem Như Lai nhan sắc hơn hẳn bình thường, các căn tịch định. Thế Tôn đang an trú tư duy gì mà nhan sắc như vậy?”
Phật bảo A-nan:
“Ngươi vừa rồi vì người nước Ma-kiệt đến chỗ ta thỉnh cầu ký biệt, sau đó lui đi. Lát sau ta khoác y ôm bát vào thành Na-la khất thực. Sau khi khất thực, ta đi đến đại lâm kia ngồi dưới một gốc cây, tu duy về chỗ mà người Ma-kiệt tái sinh. Lúc đó cách ta không xa có một vị Quỉ thần tự xưng tên và bạch ta rằng: ‘Con là Xà-ni-sa.’ A-nan, ngươi đã từng nghe tên Xà-ni-sa kia chưa?”
A-nan bạch Phật:
“Con chưa từng nghe. Nay nghe tên ấy, con cảm thấy sợ hãi, lông tóc dựng ngược. Thế tôn, vị Quỷ thần ấy ắt có oai đức lớn nên mới có tên Xà-ni-sa.”
Phật nói:
“Ta hỏi vị ấy trước rằng: ‘Ngươi nhân pháp gì mà bằng lời nói vi diệu tự xưng là đã thấy đạo tích?’ Xà-ni-sa nói: ‘Con không phải ở nơi khác; không phải tại pháp khác. Xưa con là vua của loài người, là đệ tử của Thế tôn, với tín tâm chí thành con là một ưu-bà-tắc nhất tâm niệm Phật, sau đó mạng chung làm con trai của Tỳ-Sa-môn thiên vương, chứng đắc Tu-đà-hoàn, không còn đọa ác thú, tối đa bảy lần tái sanh rồi diệt biên tế của khổ, ở trong bảy đời tái sinh có tên thường là Xà-ni-sa. Một thời Thế Tôn ở tại Đại lâm ngồi ở một gốc cây. Khi ấy con cỡi cỗ xe báu có nghìn căm. Do có nhân duyên nhỏ, muốn đến Tỳ-lâu-lặc Thiên vương, từ xa con thấy Thế Tôn ngồi ở dưới một gốc cây, nhan mạo đoan chánh, các căn tịch định, ví như ao sâu trong veo, tĩnh lặng, trong sáng. Sau khi thấy, con tự nghĩ: Ta nên đến hỏi thăm Thế Tôn rằng người nước Ma-kiệt có người mạng chung sẽ tái sinh ở chỗ nào.
“Lại nữa, một thời Tỳ-Sa-môn Thiên vương tự mình ở trong đại chúng mà nói kệ rằng:
Chúng ta không tự nhớ,
Việc trải qua quá khứ
Nay may gặp Thế Tôn
Thọ mạng được tăng thêm.
“Lại nữa, một thời Chư Thiên Đao-lị do chút nhân duyên, tập họp tại một chỗ. Khi ấy Tứ Thiên vương mỗi người ngồi đúng trên chỗ ngồi của mình. Đề-đầu-lại-tra ngồi ở phương đông xoay mặt phía tây; Đế Thích ở phía trước. Tỳ-lâu-lặc Thiên vương ngồi ở phía nam xoay mặt hướng bắc, Đế Thích phía trước. Tỳ-lâu-bát-xoa Thiên vương ngồi phía tây xoay mặt hướng đông; Đế Thích ở phía trước. Tỳ-Sa-môn Thiên vương ngồi ở phía Bắc, xoay mặt hướng nam; Đế Thích ở phía trước.
“Sau khi bốn Thiên vương ngồi xong con mới ngồi. Lại còn có các đại thiên thần khác đã từng theo Phật tịnh tu phạm hạnh, chết ở đây mà sanh lên trời Đao-lị, làm tăng thêm Chư Thiên, hưởng thọ năm phước báo nhà trời: 1. Tuổi thọ trời. 2. Nhan sắc trời. 3. Danh tiếng trời. 4. Phước lạc trời. 5. Oai đức trời. Khi ấy Chư Thiên Đao-lị vui mừng phấn khởi nói: Tăng thêm chúng Chư Thiên, giảm thiểu chúng A-tu-la.
“Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân, biết Chư Thiên Đao-lị có tâm hoan hỷ, liền nói kệ rằng:
Chúng Chư Thiên Đao-lị,
Cùng Đế Thích hoan lạc,
Cung kính lễ Như Lai,
Đấng Pháp vương tối thượng.
Chư thiên thọ phước báo,
Thọ, sắc, danh, lạc, uy.
Theo Phật tu phạm hạnh,
Nên sanh vào nơi đây.
Lại có các Thiên nhân,
Ánh màu sáng chói lọi.
Đệ tử trí tuệ Phật,
Sanh đây càng trổi vượt.
Đao-lị và Nhân Đề,
Nghĩ thế mà sung sướng.
Cung kính lễ Như Lai,
Ðấng Pháp vương tối thượng.”
Thần Xà-ni-sa-lại nói:
“Sở dĩ Chư Thiên Đao-lị tập hợp ở Pháp đường ấy là để cùng thương nghị, tư duy, quan sát, thương lượng, giáo lệnh được ban hành, rồi sau đó trao cho bốn Thiên vương. Bốn Thiên vương sau khi nhận giáo lệnh mỗi người tự ngồi vào vị trí của mình. Họ ngồi chưa bao lâu, có ánh sáng dị thường to lớn chiếu khắp cả bốn phương, khi Chư Thiên Đao-lị thấy ánh sáng dị thường này thảy đều hết sức kinh ngạc: ‘Nay ánh sáng dị thường này chắc có sự quái lạ gì chăng?’ Các thiên thần lớn có oai đức khác cũng đều kinh ngạc: ‘Nay ánh sáng dị thường này chắc có sự quái lạ gì chăng?’ Rồi thì Đại Phạm vương bèn hóa làm đồng tử, đầu có năm chõm đứng trong hư không bên trên thiên chúng, nhan sắc đoan chánh siêu tuyệt mọi người, thân màu vàng tía che mờ ánh sáng Chư Thiên. Khi ấy, Chư Thiên Đao-lị không đứng dậy nghinh đón cũng không cung kính lại cũng không mời ngồi. Lúc bấy giờ, Phạm Đồng tử ngồi qua chỗ ngồi của vị trời nào thì vị ấy hoan hỷ. Ví như vua Quán đảnh dòng Sát-lị khi làm lễ đăng quang thì hoan hỷ phấn khởi. Đồng tử ngồi chưa lâu, lại tự mình biến thân làm hình tượng Đồng tử đầu có năm chỏm ngồi trên hư không, bên trên đại chúng. Ví như lực sĩ ngồi trên chỗ ngồi vững vàng, vòi vọi bất động, và làm bài tụng rằng:
Đấng Chí Tôn, điều phục,
Dạy đời sinh chỗ sáng,
Sáng bừng, diễn pháp sáng,
Chứng phạm hạnh tuyệt luân,
Khiến chúng sanh thanh tịnh,
Sinh lên trời Tịnh diệu.
“Phạm Đồng tử sau khi nói bài kệ này, bảo Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Những âm thanh nào có năm thứ thanh tịnh thì được gọi là Phạm thanh. Những gì là năm? Một là, âm ấy chánh trực. Hai là âm ấy hòa nhã. Ba là, âm ấy trong suốt. Bốn là, âm ấy đầy sâu. Năm là nghe xa khắp nơi. Đủ năm âm ấy mới được gọi là Phạm âm. Nay ta lại nói, vậy các ngươi hãy lắng nghe. Đệ tử của Như Lai, Ưu-bà-tắc Ma-kiệt, mạng chung có người chứng đắc A-na-hàm, có người chứng đắc Tư-đà-hàm, có người chứng đắc Tu-đà-hoàn, có người sinh lên trời Tha Hóa Tự Tại, có người sinh lên trời Hóa Tự Tại, trời Đâu-suất, trời Diệm, trời Đao-lị, Tứ thiên vương. Có người sinh vào gia đình lớn của Sát-lị, Bà-la-môn, Cư sĩ, ngũ dục tự nhiên.
“Rồi Phạm Đồng tử đọc bài kệ:
Ưu-bà-tắc Ma Kiệt,
Có những ai mạng chung,
Tám vạn bốn ngàn người,
Ta nghe đều đắc đạo.
Thành tựu Tu-đà-hoàn,
Không còn đọa ác thú.
Đều đi đường bình chánh,
Đắc đạo, hay cứu tế.
Những đám quần sanh này,
Phù trì bởi công đức,
Trí tuệ xả ân ái,
Tàm quí, lìa dối trá.
Đại chúng Chư Thiên kia,
Phạm Đồng ghi nhận thế,
Rằng đắc Tu-đà-hoàn,
Chư Thiên đều hoan hỉ.
“Tỳ-sa-môn Thiên vương sau khi nghe bài kệ này thì hoan hỷ và nói: ‘Thế Tôn ra đời nói pháp chân thật, kỳ diệu thay, hy hữu thay, chưa từng có vậy! Ta trước không biết Như Lai ra đời nói Pháp như vậy. Trong đời vị lai lại sẽ có Phật nói Pháp như vậy có thể khiến Chư Thiên Đao-lị sanh tân hoan hỷ.’
“Bấy giờ Phạm Đồng tử nói với Tỳ-sa-môn thiên vương: ‘Vì sao ngươi nói lời này: Như Lai ra đời nói pháp như vậy, kỳ diệu thay, hy hữu thay, chưa từng có vậy! Như Lai bằng năng lực phương tiện nói thiện và bất thiện, nói pháp một cách đầy đủ mà vô sở đắc. Nói pháp Không tịch mà hữu sở đắc. Pháp ấy vi diệu như đề hồ.’
“Rồi Phạm Đồng tử nói với Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Các ngươi hãy lắng nghe, hãy suy nghĩ kĩ, ta sẽ nói cho các ngươi nghe! Như Lai, Chí Chân khéo léo phân biệt nói bốn niệm xứ. Những gì là bốn? Quán nội thân trên thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán ngoại thân trên thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán nội ngoại thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán thọ, quán tâm, quán pháp cũng vậy, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Sau khi quán nội thân, phát sinh trí về thân khác. Sau khi quán thọ bên trong, phát sinh trí về thọ khác. Sau khi quán tâm ở bên trong phát sinh trí về tâm khác. Sáu khi quán pháp ở bên trong, phát sinh trí về pháp khác. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt thuyết bốn niệm xứ.
“ ‘Lại nữa, Chư Thiên, các người hãy lắng nghe, ta sẽ nói thêm nữa! Như Lai khéo léo phân biệt nói bảy định cụ. Những gì là bảy? Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt nói bảy định cụ.
“ ‘Lại nữa, Chư Thiên, Như Lai khéo léo phân biệt nói bốn thần túc, Những gì là bốn? Một, tu tập dục định đoạn hành thành tựu thần túc. Hai, tinh tấn định đoạn hành thành tựu thần túc. Ba, tâm định đoạn hành thành tựu thần túc. Bốn, tư duy định đoạn hành thành tựu thần túc. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt giảng thuyết bốn thần túc.”
“ Lại bảo Chư Thiên: ‘Quá khứ các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện, hiện vô lượng thần túc, đều khởi lên từ bốn thần túc này. Giả sử tương lai các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện hiện vô lượng thần túc, cũng từ do bốn thần túc này mà khởi lên. Hiện tại các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện hiện vô lượng thần túc, cũng từ do bốn thần túc này mà khởi lên.’
“Rồi Phạm Ðồng tử bèn tự biến hóa hình thành ba mươi ba thân cùng với ba mươi ba vị thiên thần từng cặp cùng ngồi và bảo rằng: ‘Ngươi nay có thấy năng lực thần biến của ta không?’ Đáp: ‘Thưa vâng, đã thấy.’ Phạm Đồng tử nói: ‘Ta cũng do tu bốn thần túc cho nên có thể biến hóa vô số như thế.’ Rồi ba mươi ba vị thiên mỗi người riêng nghĩ: ‘Nay Phạm Đồng tử ngồi riêng với ta mà nói lời nói như vậy.’ Nhưng khi một hóa thân của Phạm Đồng tử kia nói thì các hóa thân khác cũng nói; một hóa thân im lặng các hóa thân khác cũng im lặng.
“Bấy giờ, Phạm Đồng tử ấy thâu lại thần túc rồi ngồi trên chỗ ngồi của Đế Thích, nói với Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Ta nay sẽ nói. Các ngươi hãy lắng nghe! Như Lai, Chí Chân tự mình bằng năng lực của mình đã mở ra ba lối đi và tự mình đã đi đến Chánh giác. Những gì là ba? Hoặc có chúng sanh thân cận tham dục, tập nhiễm hành vi bất thiện. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp. Rồi thì người ấy ly dục, dứt bỏ hành vi bất thiện được tâm hoan hỷ điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà phát sanh đại hỷ. Như người bỏ đồ ăn thô mà ăn thức ăn có trăm vị, sau khi đã no, lại còn muốn hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sanh đại hỷ. Ấy là Như Lai tự mình bằng năng lực của mình đã mở ra lối đi thứ nhất mà thành Chánh giác.
“ ‘Lại có chúng sanh phần nhiều hay sân hận, không dứt bỏ ác nghiệp của thân, của khẩu và ý. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp, xa lìa ác hạnh của thân, ác hạnh của khẩu và ý, sinh tâm hoan hỷ, điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà sanh đại hỷ. Như người xả bỏ thức ăn thô mà ăn thức ăn trăm vị, sau khi đã no đủ rồi còn cầu cái ngon hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện, được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sinh đại hỷ. Ấy là Như Lai mở ra lối đi thứ hai.
“ ‘Lại có chúng sanh ngu tối, vô trí, không biết thiện ác, không thể biết như thật về Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp, biết rõ thiện và bất thiện, có thể biết như thật Khổ Tập Diệt Đạo, dứt bỏ hành vi bất thiện, sinh tâm hoan hỷ, điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà sinh đại hỷ. Như người xả bỏ thức ăn thô mà ăn thức ăn trăm vị, sau khi đã no đủ rồi còn cầu cái ngon hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện, được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sinh đại hỷ. Ấy là Như Lai mở ra lối đi thứ ba.’”
Sau khi Phạm Đồng tử giảng nói Chánh pháp này cho Chư Thiên Đao-lị; Tỳ-Sa-môn Thiên vương lại nói Chánh pháp ấy cho thuộc hạ của mình. Thần Xà-ni-sa-lại ở trước Phật nói Chánh pháp ấy. Thế Tôn lại nói Chánh pháp ấy cho A-nan. A-nan lại nói Chánh pháp ấy cho Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di.
Bấy giờ A-nan, sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛遊那提揵稚住處，與 T 0034b06大比丘眾千二百五十人俱。
爾時，尊者阿難 T 0034b07在靜室坐，默自思念：「甚奇！甚特！如來授 T 0034b08人記別，多所饒益。彼伽伽羅大臣命終，如 T 0034b09來記之，此人命終，斷五下結，即於天上而 T 0034b10取滅度，不來此世。第二迦陵伽，三毘伽 T 0034b11陀，四伽利輸，五遮樓，六婆耶樓，七婆頭樓， T 0034b12八藪婆頭，九他梨舍 ［少／兔］ ，十藪達梨舍 ［少／兔］ ，十一 T 0034b13耶輸，十二耶輸多樓，諸大臣等命終，佛亦記 T 0034b14之，斷五下結，即於天上而取滅度，不來 T 0034b15生此。復有餘五十人命終，佛亦記之，斷三 T 0034b16結，婬、怒、癡薄，得斯陀含，一來此世便盡苦 T 0034b17際。復有五百人命終，佛亦記之，三結盡，得 T 0034b18須陀洹，不墮惡趣，極七往返必盡苦際。有 T 0034b19佛弟子處處命終，佛皆記之，某生某處、某生 T 0034b20某處。鴦伽國、摩竭國、迦尸國、居薩羅國、拔 T 0034b21祇國、末羅國、支提國、拔沙國、居樓國、般 T 0034b22闍羅國、頗漯波國、阿般提國、婆蹉國、蘇羅 T 0034b23婆國、乾陀羅國、劍洴沙國，彼十六大國有命 T 0034b24終者，佛悉記之，摩竭國人皆是王種王所 T 0034b25親任，有命終者，佛不記之。」
爾時，阿難於靜 T 0034b26室起，至世尊所，頭面禮足，在一面坐，而白 T 0034b27佛言：「我向於靜室默自思念：『甚奇！甚特！佛 T 0034b28授人記，多所饒益，十六大國有命終者， T 0034b29佛悉記之，唯摩竭國人，王所親任，有命終 T 0034c01者，獨不蒙記。唯願世尊當為記之！唯願世 T 0034c02尊當為記之！饒益一切，天人得安。又佛於 T 0034c03摩竭國得道，其國人命終，獨不與記。唯願 T 0034c04世尊當為記之！唯願世尊當為記之！又摩 T 0034c05竭國缾沙王為優婆塞，篤信於佛，多設供 T 0034c06養，然後命終，由此王故，多人信解，供養三 T 0034c07寶，而今如來不為授記。唯願世尊當與記 T 0034c08之！饒益眾生，使天人得安。』」爾時，阿難為摩 T 0034c09竭人勸請世尊，即從座起，禮佛而去。
爾時， T 0034c10世尊著衣持鉢，入那伽城乞食已，至大林 T 0034c11處坐一樹下，思惟摩竭國人命終生處。時， T 0034c12去佛不遠，有一鬼神，自稱己名，白世尊 T 0034c13曰：「我是闍尼沙！我是闍尼沙！」
佛言：「汝因何 T 0034c14事，自稱己名為闍尼沙？ （闍尼沙秦言勝結使） 。汝 T 0034c15因何法，自以妙言稱見道迹？」
闍尼沙言： T 0034c16「非餘處也。我本為人王，於如來法中為優 T 0034c17婆塞，一心念佛而取命終，故得生為毘沙 T 0034c18門天王太子。自從是來，常照明諸法，得須 T 0034c19陀洹，不墮惡道，於七生中常名闍尼沙。」
時， T 0034c20世尊於大林處隨宜住已，詣那陀揵稚處， T 0034c21就座而坐，告一比丘：「汝持我聲，喚阿難來。」
T 0034c22對曰：「唯然！」即承佛教，往喚阿難。
阿難尋來， T 0034c23至世尊所，頭面禮足，在一面住，而白佛言： T 0034c24「今觀如來顏色勝常，諸根寂定。住何思惟， T 0034c25容色乃爾？」
爾時，世尊告阿難曰：「汝向因摩 T 0034c26竭國人來至我所，請記而去，我尋於後，著 T 0034c27衣持鉢，入那羅城乞食，乞食訖已，詣彼大 T 0034c28林，坐一樹下，思惟摩竭國人命終生處。時， T 0034c29去我不遠，有一鬼神，自稱己名，而白我言： T 0035a01『我是闍尼沙！我是闍尼沙！』阿難！汝曾聞彼闍 T 0035a02尼沙名不？」
阿難白佛言：「未曾聞也。今聞 T 0035a03其名，乃至生怖畏，衣毛為竪。世尊！此鬼神 T 0035a04必有大威德，故名闍尼沙爾。」
佛言：「我先 T 0035a05問彼：『汝因何法，自以妙言稱見道迹？』闍 T 0035a06尼沙言：『我不於餘處，不在餘法。我昔為 T 0035a07人王，為世尊弟子，以篤信心為優婆塞，一 T 0035a08心念佛，然後命終，為毘沙門天王作子，得 T 0035a09須陀洹，不墮惡趣，極七往返，乃盡苦際，於 T 0035a10七生名中，常名闍尼沙。一時，世尊在大林 T 0035a11中一樹下坐，我時乘天千輻寶車，以少因 T 0035a12緣，欲詣毘樓勒天王，遙見世尊在一樹 T 0035a13下，顏貌端正，諸根寂定，譬如深淵澄靜清 T 0035a14明，見已念言，我今寧可往問世尊，摩竭國 T 0035a15人有命終者，當生何所？又復一時，毘沙門 T 0035a16王自於眾中，而說偈言：
T 0035a17
「『我等不自憶， 過去所更事； T 0035a18
今遭遇世尊， 壽命得增益。』
T 0035a19「又復一時，忉利諸天以少因緣，集在一處。 T 0035a20時，四天王各當位坐，提頭賴吒在東方坐， T 0035a21其面西向，帝釋在前；毘樓勒叉天在南方 T 0035a22坐，其面北向，帝釋在前；毘樓博叉天王在 T 0035a23西方坐，其面東向，帝釋在前；毘沙門天王 T 0035a24在北方坐，其面南向，帝釋在前。時，四天王 T 0035a25皆先坐已，然後我坐。復有餘諸大神天，皆先 T 0035a26於佛所，淨修梵行，於此命終，生忉利天，增 T 0035a27益諸天，受天五福：一者天壽，二者天色，三 T 0035a28者天名稱，四者天樂，五者天威德。時，諸忉利 T 0035a29天皆踊躍歡喜言：『增益諸天眾，減損阿須 T 0035b01倫眾。』爾時，釋提桓因知忉利諸天有歡喜 T 0035b02心，即作頌曰：
T 0035b03
「『忉利諸天人， 帝釋相娛樂； T 0035b04
禮敬於如來， 最上法之法。 T 0035b05
諸天受影福， 壽、色、名、樂威； T 0035b06
於佛修梵行， 故來生此間。 T 0035b07
復有諸天人， 光色甚巍巍； T 0035b08
佛智慧弟子， 生此復殊勝。 T 0035b09
忉利及因提， 思惟此自樂； T 0035b10
禮敬於如來， 最上法之法。』
T 0035b11「闍尼沙神復言：『所以忉利諸天集法堂者， T 0035b12共議思惟，觀察稱量，有所教令，然後勅四天 T 0035b13王，四王受教已，各當位而坐。其坐未久，有 T 0035b14大異光照于四方，時，忉利天見此異光，皆 T 0035b15大驚愕，今此異光將有何怪？餘大神天有 T 0035b16威德者，皆亦驚恠，今此異光將有何怪？時， T 0035b17大梵王即化作童子，頭五角髻，在天眾上虛 T 0035b18空中立，顏貌端正，與眾超絕，身紫金色，蔽 T 0035b19諸天光。時，忉利天亦不起迎，亦不恭敬，又 T 0035b20不請坐。時，梵童子隨所詣座，座生欣悅， T 0035b21譬如剎利水澆頭種，登王位時，踊躍歡喜。 T 0035b22其坐未久，復自變身，作童子像，頭五角 T 0035b23髻，在大眾上虛空中坐。譬如力士坐於安 T 0035b24座，嶷然不動，而作頌曰：
T 0035b25
「『調伏無上尊， 教世生明處； T 0035b26
大明演明法， 梵行無等侶， T 0035b27
使清淨眾生， 生於淨妙天。』
T 0035b28「時，梵童子說此偈已，告忉利天曰：『其有音 T 0035b29聲，五種清淨，乃名梵聲。何等五？一者其音正 T 0035c01直，二者其音和雅，三者其音清徹，四者其音 T 0035c02深滿，五者周遍遠聞，具此五者，乃名梵音。 T 0035c03我今更說，汝等善聽！如來弟子摩竭優婆塞， T 0035c04命終有得阿那含，有得斯陀含，有得須陀 T 0035c05洹者，有生他化自在天者，有生化自在、 T 0035c06兜率天、焰天、忉利天、四天王者，有生剎利、婆 T 0035c07羅門、居士大家，五欲自然者。』時，梵童子以偈 T 0035c08頌曰：
T 0035c09
「『摩竭優婆塞， 諸有命終者， T 0035c10
八萬四千人， 吾聞俱得道。 T 0035c11
成就須陀洹， 不復墮惡趣， T 0035c12
俱乘平正路， 得道能救濟。 T 0035c13
此等群生類， 功德所扶持， T 0035c14
智慧捨恩愛， 慚愧離欺妄。 T 0035c15
於彼諸天眾， 梵童記如是； T 0035c16
言得須陀洹， 諸天皆歡喜。』
T 0035c17「時，毗沙門王聞此偈已，歡喜而言：『世尊出世 T 0035c18說真實法，甚奇！甚特！未曾有也。我本不知如 T 0035c19來出世，說如是法。於未來世，當復有佛 T 0035c20說如是法，能使忉利諸天發歡喜心。』
「時，梵 T 0035c21童子告毗沙門王曰：『汝何故作此言？如來 T 0035c22出世說如是法，為甚奇！甚特！未曾有也。 T 0035c23如來以方便力說善不善，具足說法而無 T 0035c24所得，說空淨法而有所得，此法微妙，猶如 T 0035c25醍醐。』
「時，梵童子又告忉利天曰：『汝等諦聽！ T 0035c26善思念之，當更為汝說。如來、至真善能分 T 0035c27別說四念處。何謂為四？一者內身觀，精勤 T 0035c28不懈，專念不忘，除世貪憂。外身觀，精勤不 T 0035c29懈，專念不忘，除世貪憂。受意法觀，亦復如 T 0036a01是，精勤不懈，專念不忘，除世貪憂。內身觀 T 0036a02已，生他身智；內觀受已，生他受智；內觀意已， T 0036a03生他意智；內觀法已，生他法智，是為如來 T 0036a04善能分別說四念處。復次，諸天！汝等善聽！吾 T 0036a05當更說，如來善能分別說七定具。何等為 T 0036a06七？正見、正志、正語、正業、正命、正方便、正念，是 T 0036a07為如來善能分別說七定具。復次，諸天！如來 T 0036a08善能分別說四神足，何等謂四？一者欲定 T 0036a09滅行成就修習神足。二者精進定滅行成就 T 0036a10修習神足。三者意定滅行成就修習神足。四 T 0036a11者思惟定滅行成就修習神足，是為如來善 T 0036a12能分別說四神足。』
「又告諸天：『過去諸沙門、婆 T 0036a13羅門以無數方便，現無量神足，皆由四神 T 0036a14足起；正使當來沙門、婆羅門無數方便，現 T 0036a15無量神足，亦皆由是四神足起；如今現在沙 T 0036a16門、婆羅門無數方便，現無量神足者，亦皆由 T 0036a17是四神足起。』時，梵童子即自變化形為三 T 0036a18十三身，與三十三天一一同坐，而告之曰：『汝 T 0036a19今見我神變力不？』答曰：『唯然已見。』梵童子 T 0036a20曰：『我亦修四神足故，能如是無數變化。』
「時， T 0036a21三十三天各作是念：『今梵童子獨於我坐而 T 0036a22說是語，而彼梵童一化身語，餘化亦語；一化 T 0036a23身默，餘化亦默。』時，彼梵童還攝神足，處帝釋 T 0036a24坐，告忉利天曰：『我今當說，汝等善聽！如來、 T 0036a25至真自以己力開三徑路，自致正覺。何謂 T 0036a26為三？或有眾生親近貪欲，習不善行，彼人 T 0036a27於後近善知識，得聞法言，法法成就，於是 T 0036a28離欲捨不善行，得歡喜心，恬然快樂，又於 T 0036a29樂中，復生大喜；如人捨於麤食，食百味飯， T 0036b01食已充足，復求勝者。行者如是，離不善法， T 0036b02得歡喜樂，又於樂中，復生大喜，是為如來 T 0036b03自以己力開初徑路，成最正覺。又有眾生 T 0036b04多於瞋恚，不捨身、口、意惡業，其人於後遇 T 0036b05善知識，得聞法言，法法成就，離身惡行、口、 T 0036b06意惡行，生歡喜心，恬然快樂，又於樂中，復 T 0036b07生大喜；如人捨於麤食，食百味飯，食已充 T 0036b08足，復求勝者。行者如是，離不善法，得歡喜 T 0036b09樂，又於樂中，復生大喜，是為如來開第二 T 0036b10徑路。又有眾生愚冥無智，不識善惡，不 T 0036b11能如實知苦、習、盡、道，其人於後遇善知識， T 0036b12得聞法言，法法成就，識善不善，能如實知 T 0036b13苦、習、盡、道，捨不善行，生歡喜心，恬然快 T 0036b14樂，又於樂中，復生大喜；如人捨於麤食， T 0036b15食百味飯，食已充足，復求勝者。行者如是， T 0036b16離不善法，得歡喜樂，又於樂中，復生大喜， T 0036b17是為如來開第三徑路。』
「時，梵童子於忉利天 T 0036b18上說此正法，毗沙門天王復為眷屬說此 T 0036b19正法，闍尼沙神復於佛前說是正法，世尊 T 0036b20復為阿難說此正法，阿難復為比丘、比丘 T 0036b21尼、優婆塞、優婆夷說是正法。」
是時，阿難聞佛 T 0036b22所說，歡喜奉行。
T 0036b23
佛說長阿含經卷第五
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Giñjaka’s Residence of Nādikā. He was accompanied by a large assembly of 1,250 monks.
Ānanda’s Request
SC 2At the time, the Venerable Ānanda was sitting in a quiet room and thought to himself, “It’s amazing! Extraordinary! The Tathāgata gives his assurances to people that are beneficial to many. When that minister Kakkhaṭa’s life ended, the Tathāgata described it: ‘This person’s life has ended. Having cut the five lower bonds, he was born up in the heavens and obtained complete cessation. He won’t return to this world.’ Second was Kaḍaṅgara, third was Vikaṭa, fourth was Kātyarṣabha, fifth was Cāru, sixth was Upacāru, seventh was Bhadra, eighth was Subhadra, ninth was Triśaṅku, tenth was Sutriśaṅku, eleventh was Yaśas, and twelfth was Yaśottara. When those ministers’ lives ended, the Buddha also described them: ‘Having ended the five lower bonds, he was born up in the heavens and obtained complete cessation. He didn’t return [to this world].’
SC 3“Again, there were another fifty people whose lives ended. The Buddha described them: ‘They ended the three bonds of lust, anger, and delusion and became once-returners. They returned once to this world and then reached the end of suffering.’
SC 4“Again, there were 500 people whose lives ended. The Buddha described them: ‘They ended the three bonds and became stream entrants. They won’t fall to bad destinies and will reach the end of suffering in no more than seven rebirths.’
SC 5“There were disciples of the Buddha in many places whose lives ended. The Buddha described them all as having had ‘a certain birth in a certain place, a certain birth in a certain place.’ The Buddha described it of those whose lives ended in the sixteen countries, namely Aṅga, Magadha, Kasi, Kośala, Vṛji, Malla, Cedi, Vatsa, Kuru, Pañcāla, Aśvaka, Avanti, Maccha, Sūrasena, Gandhāra, and Kāmboja. When people from Magadha died who were from the royal family or friends of the king, the Buddha didn’t describe [their birth places].”
SC 6Ānanda then emerged from his quiet room and went to the Bhagavān. He bowed his head at his feet, sat to one side, and said, “I was in a quiet room and thought to myself, ‘It’s amazing! Extraordinary! The Tathāgata gives his assurances to people that are beneficial to many. … The Buddha described it of those whose lives ended in the sixteen countries … When people from Magadha died who were from the royal family or friends of the king, the Buddha didn’t describe [their birth places].
SC 7“Please describe them, Bhagavān! Please describe them, Bhagavān! It would be beneficial to all; gods and humans would be put at ease.
SC 8“Moreover, the Buddha attained his awakening in Magadha, yet it’s only people there whose lives have ended that he hasn’t provided an account [of their rebirth]. Please describe them, Bhagavān! Please describe them, Bhagavān!
SC 9“Moreover, King Bimbisāra of Magadha was a layman, a devotee of the Buddha who provided much support. Since his life ended, many people are confident and support the three treasures because of the king, yet now the Tathāgata hasn’t provided a description [of his rebirth]. Please describe it, Bhagavān! It would be beneficial to sentient beings, and gods and humans would be put at ease.”
After he had requested this of the Bhagavān on behalf of the people of Magadha, Ānanda rose from his seat, bowed to the Buddha, and departed.
The Buddha Encounters the Yakṣa Janavṛṣabha
SC 10The Bhagavān then put on his robes and took his bowl and went to Nādikā. After soliciting alms, he went to a place in the Great Forest and sat under a tree. There, he contemplated the birthplaces of people from Magadha whose lives had ended. It was then that there was a yakṣa spirit not far away from the Buddha that announced its name, saying to the Bhagavān, “I am Janavṛṣabha! I am Janavṛṣabha!”
SC 11The Buddha said, “What’s the reason you are announcing your name to be Janavṛṣabha? What’s your reason for using this wondrous word that claims you see the steps of the path?”
SC 12Janavṛṣabha said, “I’m not from some other place. I was once a human king, a layman in the Tathāgata’s teaching. I whole-heartedly recollected the Buddha when my life ended, and I was born a prince of the god king Vaiśravaṇa as a result. From then until now, I’ve always clearly known the teachings, attained stream entry, and haven’t fallen to a bad destiny. For seven births, my name has always been Janavṛṣabha.”
Janavṛṣabha’s Story
SC 13After staying for as long as was fitting in the Great Forest, the Bhagavān then returned to Giñjaka’s Residence of Nādikā. There, he prepared a seat, sat down, and addressed a monk, “Go tell Ānanda for me that I’ve summoned him.”
He replied, “Very well.” He accepted the Buddha’s instruction and summoned Ānanda.
SC 14Ānanda quickly came to the Bhagavān. He bowed his head at his feet, stood to one side, and said, “I see that the Bhagavān is looking better than usual. His faculties are peaceful and settled. What has he been contemplating for his appearance to be like this?”
SC 15The Bhagavān told Ānanda, “Shortly after you had come to me and requested a description of [the destinies] of people from Magadha, I put on my robe and took my bowl to Nādikā to solicit alms. When I was done soliciting alms, I went to the Great Forest and sat under a tree to contemplate the birthplaces of people from Magadha whose lives have ended. Not far from me, there was a yakṣa spirit that announced its name, saying to me, ‘I am Janavṛṣabha! I am Janavṛṣabha!” Ānanda, have you heard the name Janavṛṣabha before?”
SC 16Ānanda said to the Buddha, “I’ve never heard it before. Now that I hear that name, it frightens me; my hair is standing on end. Bhagavān, this yakṣa spirit must have great majesty for it to be named Janavṛṣabha!”
SC 17The Buddha said, “I first asked it, ‘What’s the reason you’ve used this wondrous word that claims you see the steps of the path?’
SC 18“Janavṛṣabha said, ‘I’m not from somewhere else where there was some other teaching. I was once a human king who was a disciple of the Bhagavān, a devoted layman. I had whole-heartedly recollected the Buddha when my life ended, and afterward I became a son of god king Vaiśravaṇa. I attained stream entry and didn’t fall to a bad destiny. In no more than seven rebirths, I’ll reach the end of suffering, and I’ll always be named Janavṛṣabha during those seven births.
SC 19“‘Once, the Buddha was in the Great Forest sitting under a tree, and I was riding a heavenly thousand-spoked treasure chariot for some minor reason. I was about to return to the god king Vaiśravaṇa when I spotted the Bhagavān under a tree in the distance. He looked handsome, and his faculties were peaceful and settled like a deep pond that’s clear, tranquil, clean, and reflective. Seeing him, I thought, ‘Now, I better go ask the Bhagavān about where the people of Magadha have been born after their lives ended.’
SC 20“‘There was another time when King Vaiśravaṇa spoke this verse to his assembly:
“‘We don’t remember ourselves
The things we’ve done in the past.
Now, go meet the Bhagavān,
And your lives will be lengthened.’
The Council of Gods
SC 21“‘Moreover, once the Trāyastriṃśa gods were gathered in one place for some minor reason. The four god kings were each seated in their places. Dhṛtarāṣṭra sat to the east and faced west with Lord Śakra in front of him. Virūḍhaka sat to the south and faced north with Lord Śakra in front of him. Virūpākṣa sat to the west and faced east with Lord Śakra in front of him. Vaiśravaṇa sat to the north and faced south with Lord Śakra in front of him. The four god kings had already been seated, and afterward I was seated.
SC 22“Again, there were other great spirits and gods who had purely cultivated the religious life with the Buddha and had been born in the Trāyastriṃśa Heaven when their lives ended. The gods increased, and they received the five heavenly merits: 1. The lifespan of gods, 2. the form of gods, 3. the names of gods, 4. the pleasure of gods, and 5. the majesty of gods.
SC 23“The Trāyastriṃśa gods celebrated and rejoiced, saying, ‘The host of gods increases, and the host of asuras decreases!’ Śakra the Lord of Gods knew the Trāyastriṃśa gods were rejoicing, so he spoke in verse:
“‘The gods of the Trāyastriṃśa
And Lord Śakra are celebrating!
Homage to the Tathāgata,
For his is the highest teaching!
The gods get their shape and their merits:
Life, form, name, pleasure, and majesty.
They trained in the Buddha’s religious life,
So they’ve been reborn here with us.
Again, there are all these gods
With radiant forms so glorious;
That the Buddha’s wise disciples
Are born here is still more excellent.
The Trāyastriṃśa gods and their lord
Contemplate their own pleasure here.
Homage to the Tathāgata,
For his teaching is the highest!”’
SC 24“The spirit Janavṛṣabha also said, ‘The Trāyastriṃśa gods had gathered in the Dharma Hall to discuss and contemplate together, making observations and determining what instructions to issue. Afterward, they gave the four god kings their orders. Accepting their instructions, the four god kings didn’t remain long in each of their positions. The light that shined in the four directions changed, and when the Trāyastriṃśa gods saw it change, they were shocked. “How strange that the light has changed!” The other great spirits and gods that were majestic were also surprised: “How strange that the light has changed!”
Great Brahmā Kumāra
SC 25“‘Great Brahmā then appeared in the form of a child. His head had a five-pointed topknot, and he stood in the air above the assembly of gods. His handsomeness was far beyond that of the assembly. His body was purple gold in color, and his radiance outshined that of the gods.
SC 26“‘The Trāyastriṃśa gods didn’t get up or look, nor did they pay their respects. They didn’t ask him to sit, either. Brahmā Kumāra then went and took his seat. [The god at that] seat was delighted like a warrior of a water-anointed lineage celebrating and rejoicing when he ascends to the throne. Soon after he sat, Brahmā transformed into the shape of a child whose head was crowned with a five-pointed topknot sitting in the sky above that great assembly. He was like a hero sitting on his secure throne, lofty and unmoving.
SC 27“‘Then he spoke in verse:
“‘The disciplined and unsurpassed sage
Instructs the world on birth here in radiance.
The Great Light declares the radiant teaching;
The religious life is an unequalled companion.
It purifies the sentient beings
Born in the pure and wondrous heavens!’
SC 28“‘After he spoke this verse, Brahmā Kumāra addressed the Trāyastriṃśa gods, “When someone’s voice is pure in five ways, it comes to be called Brahmā’s voice. What are the five? 1. Their voice is genuine, 2. their voice is gentle, 3. their voice is clear, 4. their voice is sonorous, and 5. it’s heard all around and far away. A voice that has these five qualities is called Brahmā’s voice.
SC 29“‘“Now, I will speak further. All of you, listen well! The Tathāgata’s disciples and laymen of Magadha who’ve become non-returners, once-returners, or stream-entrants when their lives ended have been born in the Paranirmitavaśavartin Heaven, Nirmāṇarati Heaven, Tuṣita Heaven, Yama Heaven, Trāyastriṃśa Heaven, and Heaven of the Four God Kings. They’ve been born to great clans of warriors, priests, and householders to whom the five desires come naturally.”
SC 30“‘Brahmā Kumāra then spoke in verse:
“‘“Of those laymen of Magadha
Whose lives have ended,
Eighty-four thousand people,
I’ve heard, have attained the path.
They achieved stream entry,
Fell no more to bad destinies;
They rode on the even, straight road
And attained the path’s salvation.
All these crowds of people
Were sustained by virtue:
Wise, detached from affection,
Conscientious, and without deception.”
In that assembly of gods,
Brahmā Kumāra described them,
Saying they attained stream entry,
And all the gods rejoiced.
SC 31“‘Upon hearing these verses, King Vaiśravaṇa rejoiced and said, “The Bhagavān has appeared in the world and teaches the true Dharma. It’s amazing, extraordinary, and unprecedented! I didn’t know a Tathāgata arose in the world and taught such a Dharma in the past, and there will again be a Buddha in the future who teaches such a Dharma that will cause the Trāyastriṃśa gods to rejoice at heart.”
SC 32“‘Brahmā Kumāra told King Vaiśravaṇa, “Why do you say, ‘The Tathāgata appeared in the world and teaches such a Dharma. It’s amazing, extraordinary, and unprecedented!’? The Tathāgata teaches what’s good and not good with the power of skillful means. The fully expressed Dharma doesn’t attain anything, but the empty and pure Dharma does attain something. This Dharma is sublime like ghee.”
The Abodes of Mindfulness
SC 33“‘Brahmā Kumāra then told the Trāyastriṃśa gods, “All of you, listen closely, and consider it well! I will speak further for you. The Tathāgata, the Arhat, skillfully discerns and teaches the four abodes of mindfulness. What are the four? 1. Observe the body internally with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow. Observe the body externally with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow. [2-4.] Observe feelings, mind, and teachings in the same way with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow.
SC 34“‘“After observing the body internally, the knowledge of other bodies arises. After observing feelings internally, the knowledge of other feelings arises. After observing the mind internally, knowledge of other minds arises. After observing the teachings internally, the knowledge of other teachings arises. This is how the Tathāgata skillfully discerns and teaches the four abodes of mindfulness.
The Seven Requisites of Samādhi
SC 35“‘“Furthermore, gods: All of you, listen well! I will speak further for you. The Tathāgata skillfully discerns and teaches seven requisites for samādhi. What are the seven? Right view, right intent, right speech, right action, right livelihood, right method, and right mindfulness. These are the seven requisites of samādhi that the Tathāgata skillfully discerns and teaches.
The Four Bases of Miraculous Power
SC 36“‘“Furthermore, gods, the Tathāgata skillfully discerns and teaches four bases of miraculous power. What are the four? 1. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of desire and cessation. 2. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of effort and cessation. 3. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of mind and cessation. 4. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of contemplation and cessation.”
SC 37“‘He also told the gods, “Ascetics and priests in the past used countless methods and displayed measureless miraculous abilities that arose from these four bases of miraculous power. Even future ascetics and priests will use countless methods and display measureless miraculous abilities that will also arise from these four bases of miraculous power. They’re like ascetics and priests of the present who use countless methods and display measureless spiritual abilities that also arise from these four bases of miraculous power.”
SC 38“‘Brahmā Kumāra then transformed his shape into thirty-three bodies, which sat with each of the Trāyastriṃśa gods, and each said, “Now, do you see my powers of transformation?”
“‘The gods answered, “Yes, we see them.”
SC 39“‘Brahmā Kumāra said, “I’m capable of such countless transformations because I’ve cultivated these four bases of miraculous power, too.”
SC 40“‘The Trāyastriṃśa gods each thought, “Now, Brahmā Kumāra is only sitting with and saying this to me, yet as this single conjured body of Brahmā Kumāra speaks, the other conjured bodies speak, too. When this one body is silent, the other conjured bodies are also silent.”
The Three Pathways
SC 41“‘That Brahmā Kumāra withdrew his miraculous ability and moved to where Lord Śakra was sitting. He told the Trāyastriṃśa gods, “Now, I will speak. All of you, listen well! The Tathāgata, the Arhat, opens three pathways with his own power, which brought about his own right awakening.
SC 42“‘“What are the three? Sometimes, there are sentient beings that are friends of greed and perform unskillful practices. Later, those people are close to good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. Thereupon, they part with desire for those unskillful practices and abandon them. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 43“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the first pathway opened by the Tathāgata with his own power, which achieved the supreme and correct awakening.
SC 44“‘“There are also sentient beings with much anger. They don’t abandon evil deeds of body, mouth, and mind. Later, those people meet good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. They part with evil physical actions and evil verbal and mental actions. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 45“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the second pathway opened by the Tathāgata.
SC 46“‘“There are also sentient beings that are foolish, benighted, and uneducated. They don’t recognize good and evil and aren’t able to truly know suffering, its formation, its cessation, and the path. Later, those people meet good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. They recognize what’s good and not good, can truly know suffering, its formation, its cessation, and the path, and they abandon unskillful practices. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 47“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the third pathway opened by the Tathāgata.”’”
SC 48Brahmā Kumāra then went up to the Trāyastriṃśa Heaven to teach this correct Dharma. The god king Vaiśravaṇa and his followers also taught this correct Dharma. The spirit Janavṛṣabha also taught this correct Dharma before the Buddha. The Bhagavān also taught this correct Dharma for Ānanda. Ānanda also taught this correct Dharma for the monks, nuns, laymen, and laywomen.
SC 49When Ānanda heard what the Buddha taught, he rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật du hành Na-đề, trú xứ Kiền-chùy, cùng với chúng đại Tỳ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi người.
Bấy giờ, Tôn giả A-nan ngồi ở tịnh thất, thầm nghĩ: “Kỳ diệu thay, hy hữu thay, Như Lai ký biệt cho nhiều người, làm lợi ích cho nhiều người. Thứ nhất, Đại thần Già-già-la mạng chung, Như Lai ghi nhận rằng, người này mạng chung, đoạn trừ năm hạ phần kết, được sanh lên trời mà diệt độ ở đó, không trở lại đời này.”
“Thứ hai, Ca-lăng-già; thứ ba, Tỳ-già-đà; thứ tư, Già-lị-du; thứ năm, Giá-lâu; thứ sáu, Bà-giá-lâu; thứ bảy, Bà-đầu-lâu; thứ tám, Tẩu-bà-đầu; thứ chín, Tha-lê-xa-nậu; thứ mười, Tẩu-dạt-lê-xá-nậu; thứ mười một, Da-du; thứ mười hai, Gia-du-đa-lâu. Các Đại thần này mạng chung, họ cũng được ghi nhận, đoạn trừ năm hạ phần kết, liền sinh lên trời mà diệt độ ở đó, không phải sinh ở đây.
“Lại có năm mươi người khác nữa mạng chung, Phật cũng đều ký biệt cho, đoạn trừ ba kết, dâm, nộ, si mỏng, chứng đắc Tư-đà-hàm, một lần tái sinh đời này rồi tận diệt biên tế của khổ.
“Lại có năm trăm người nữa mạng chung, Phật cũng ghi nhận, ba kết đã diệt tận, chứng đắc Tu-đà-hoàn, không đọa ác thú, tối đa bảy lần tái sinh, chắc chắn sẽ diệt tận biên tế của khổ.
“Có đệ tử của Phật mệnh chung ở nơi này nơi kia, Phật đều ký biệt cho, người này sanh ở chỗ này, người kia sanh ở chỗ kia.
“Nước Ương-già, nước Ma-kiệt, nước Ca-thi, nước Cư-tát-la, nước Bạt-kỳ, nước Mạt-la, nước Chi-đề, nước Bạt-sa, nước Cư-lâu, nước Ban-xà-la, nước Phả-thấp-ba, nước A-bàn-đề, nước Bà-ta, nước Tô-la-sa, nước Càn-đa-la, nước Kiếm-phù-sa. Ở mười sáu nước này có người mạng chung Phật đều ký biệt. Nhưng, những người nước Ma-kiệt đều là người dòng họ vua, được vua thân tín nhiệm; c ó người mạng chung mà Phật không ký biệt.”
Rồi thì A-nan rời tịnh thất đi đến chỗ Thế Tôn, đầu mặt lễ Thế Tôn, rồi ngồi sang một bên, và bạch Phật rằng:
“Vừa rồi ở tịnh thất con thầm nghĩ rằng: ‘Kỳ diệu thay, hy hữu thay, Phật ký biệt cho nhiều người, làm lợi ích cho nhiều người. Trong mười sáu nước lớn có người mạng chung Phật đều ký biệt cho. Duy người nước Ma-kiệt được vua thân yêu; có người mạng chung, độc nhất không được ký biệt.’ Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người đó! Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người đó. Vì lợi ích cho tất cả; vì sự an lạc của Chư Thiên và loài người.
“Lại nữa, Phật đắc đạo ở nước Ma-kiệt. Nhưng riêng người nước ấy khi mạng chung không được ký biệt. Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người ấy! Cúi mong Thế Tôn hãy ký biệt cho người ấy.
“Lại nữa, vua Bình-sa, vua nước Ma-kiệt, là ưu-bà-tắc dốc lòng thành tín nơi Phật, đã nhiều lần thiết lễ cúng dường, sau đó mạng chung. Do vua ấy mà có nhiều người tin hiểu, cúng dường Tam Bảo. Nhưng nay Như Lai không thọ ký cho. Cúi mong Thế Tôn hãy thọ ký cho người ấy, vì ích lợi cho chúng sinh khiến cho trời và người đều an lạc.”
A-nan sau khi vì người Ma-kiệt thỉnh cầu Thế Tôn, bèn rời khỏi chỗ ngồi, lễ Phật rồi lui ra.
Bấy giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát vào thành Na-già. Sau khi khất thực, Ngài đi đến rừng lớn, ngồi dưới một gốc cây, tư duy về chỗ mà người Ma-kiệt tái sinh sau khi mạng chung.
Lúc ấy cách Phật không xa có một vị Quỷ thần tự xưng tên mình, bạch Thế Tôn rằng:
“Con là Xà-ni-sa. Con là Xà-ni-sa”
Phật nói:
“Ngươi do sự việc gì mà xưng tên mình là Xà-ni-sa? Ngươi nhân bởi pháp gì mà bằng những lời vi diệu, tự xưng là đã thấy đạo tích?”
Xà-ni-sa nói:
“Không phải ở đâu khác mà con vốn là vua ở loài người, là ưu-bà-tắc ở trong pháp của Như Lai nhất tâm niệm Phật và mệnh chung, do đó được sanh là Thái tử của Tỳ-Sa-môn Thiên vương. Từ đó đến nay con thường soi sáng các pháp, chứng đắc Tu-đà-hoàn không còn đọa ác đạo, ở trong bảy đời tái sinh, đều có tên là Xà-ni-sa.”
Thế Tôn sau khi tùy nghi nghỉ ở đại lâm lại đi đến trú xứ Kiền-chùy ở Na-đà, ngồi lên chỗ dọn sẵn rồi nói với một Tỳ-kheo: “Ngươi mang lời Ta đi kêu A-nan đến đây:”
Tỳ-kheo đáp: “Kính vâng”. Rồi vâng lời Phật dạy đi gọi A-nan. Lát sau A-nan đến chỗ Thế tôn, đầu mặt lễ dưới chân rồi ngồi sang một bên và bạch Phật rằng:
“Nay con xem Như Lai nhan sắc hơn hẳn bình thường, các căn tịch định. Thế Tôn đang an trú tư duy gì mà nhan sắc như vậy?”
Phật bảo A-nan:
“Ngươi vừa rồi vì người nước Ma-kiệt đến chỗ ta thỉnh cầu ký biệt, sau đó lui đi. Lát sau ta khoác y ôm bát vào thành Na-la khất thực. Sau khi khất thực, ta đi đến đại lâm kia ngồi dưới một gốc cây, tu duy về chỗ mà người Ma-kiệt tái sinh. Lúc đó cách ta không xa có một vị Quỉ thần tự xưng tên và bạch ta rằng: ‘Con là Xà-ni-sa.’ A-nan, ngươi đã từng nghe tên Xà-ni-sa kia chưa?”
A-nan bạch Phật:
“Con chưa từng nghe. Nay nghe tên ấy, con cảm thấy sợ hãi, lông tóc dựng ngược. Thế tôn, vị Quỷ thần ấy ắt có oai đức lớn nên mới có tên Xà-ni-sa.”
Phật nói:
“Ta hỏi vị ấy trước rằng: ‘Ngươi nhân pháp gì mà bằng lời nói vi diệu tự xưng là đã thấy đạo tích?’ Xà-ni-sa nói: ‘Con không phải ở nơi khác; không phải tại pháp khác. Xưa con là vua của loài người, là đệ tử của Thế tôn, với tín tâm chí thành con là một ưu-bà-tắc nhất tâm niệm Phật, sau đó mạng chung làm con trai của Tỳ-Sa-môn thiên vương, chứng đắc Tu-đà-hoàn, không còn đọa ác thú, tối đa bảy lần tái sanh rồi diệt biên tế của khổ, ở trong bảy đời tái sinh có tên thường là Xà-ni-sa. Một thời Thế Tôn ở tại Đại lâm ngồi ở một gốc cây. Khi ấy con cỡi cỗ xe báu có nghìn căm. Do có nhân duyên nhỏ, muốn đến Tỳ-lâu-lặc Thiên vương, từ xa con thấy Thế Tôn ngồi ở dưới một gốc cây, nhan mạo đoan chánh, các căn tịch định, ví như ao sâu trong veo, tĩnh lặng, trong sáng. Sau khi thấy, con tự nghĩ: Ta nên đến hỏi thăm Thế Tôn rằng người nước Ma-kiệt có người mạng chung sẽ tái sinh ở chỗ nào.
“Lại nữa, một thời Tỳ-Sa-môn Thiên vương tự mình ở trong đại chúng mà nói kệ rằng:
Chúng ta không tự nhớ,
Việc trải qua quá khứ
Nay may gặp Thế Tôn
Thọ mạng được tăng thêm.
“Lại nữa, một thời Chư Thiên Đao-lị do chút nhân duyên, tập họp tại một chỗ. Khi ấy Tứ Thiên vương mỗi người ngồi đúng trên chỗ ngồi của mình. Đề-đầu-lại-tra ngồi ở phương đông xoay mặt phía tây; Đế Thích ở phía trước. Tỳ-lâu-lặc Thiên vương ngồi ở phía nam xoay mặt hướng bắc, Đế Thích phía trước. Tỳ-lâu-bát-xoa Thiên vương ngồi phía tây xoay mặt hướng đông; Đế Thích ở phía trước. Tỳ-Sa-môn Thiên vương ngồi ở phía Bắc, xoay mặt hướng nam; Đế Thích ở phía trước.
“Sau khi bốn Thiên vương ngồi xong con mới ngồi. Lại còn có các đại thiên thần khác đã từng theo Phật tịnh tu phạm hạnh, chết ở đây mà sanh lên trời Đao-lị, làm tăng thêm Chư Thiên, hưởng thọ năm phước báo nhà trời: 1. Tuổi thọ trời. 2. Nhan sắc trời. 3. Danh tiếng trời. 4. Phước lạc trời. 5. Oai đức trời. Khi ấy Chư Thiên Đao-lị vui mừng phấn khởi nói: Tăng thêm chúng Chư Thiên, giảm thiểu chúng A-tu-la.
“Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân, biết Chư Thiên Đao-lị có tâm hoan hỷ, liền nói kệ rằng:
Chúng Chư Thiên Đao-lị,
Cùng Đế Thích hoan lạc,
Cung kính lễ Như Lai,
Đấng Pháp vương tối thượng.
Chư thiên thọ phước báo,
Thọ, sắc, danh, lạc, uy.
Theo Phật tu phạm hạnh,
Nên sanh vào nơi đây.
Lại có các Thiên nhân,
Ánh màu sáng chói lọi.
Đệ tử trí tuệ Phật,
Sanh đây càng trổi vượt.
Đao-lị và Nhân Đề,
Nghĩ thế mà sung sướng.
Cung kính lễ Như Lai,
Ðấng Pháp vương tối thượng.”
Thần Xà-ni-sa-lại nói:
“Sở dĩ Chư Thiên Đao-lị tập hợp ở Pháp đường ấy là để cùng thương nghị, tư duy, quan sát, thương lượng, giáo lệnh được ban hành, rồi sau đó trao cho bốn Thiên vương. Bốn Thiên vương sau khi nhận giáo lệnh mỗi người tự ngồi vào vị trí của mình. Họ ngồi chưa bao lâu, có ánh sáng dị thường to lớn chiếu khắp cả bốn phương, khi Chư Thiên Đao-lị thấy ánh sáng dị thường này thảy đều hết sức kinh ngạc: ‘Nay ánh sáng dị thường này chắc có sự quái lạ gì chăng?’ Các thiên thần lớn có oai đức khác cũng đều kinh ngạc: ‘Nay ánh sáng dị thường này chắc có sự quái lạ gì chăng?’ Rồi thì Đại Phạm vương bèn hóa làm đồng tử, đầu có năm chõm đứng trong hư không bên trên thiên chúng, nhan sắc đoan chánh siêu tuyệt mọi người, thân màu vàng tía che mờ ánh sáng Chư Thiên. Khi ấy, Chư Thiên Đao-lị không đứng dậy nghinh đón cũng không cung kính lại cũng không mời ngồi. Lúc bấy giờ, Phạm Đồng tử ngồi qua chỗ ngồi của vị trời nào thì vị ấy hoan hỷ. Ví như vua Quán đảnh dòng Sát-lị khi làm lễ đăng quang thì hoan hỷ phấn khởi. Đồng tử ngồi chưa lâu, lại tự mình biến thân làm hình tượng Đồng tử đầu có năm chỏm ngồi trên hư không, bên trên đại chúng. Ví như lực sĩ ngồi trên chỗ ngồi vững vàng, vòi vọi bất động, và làm bài tụng rằng:
Đấng Chí Tôn, điều phục,
Dạy đời sinh chỗ sáng,
Sáng bừng, diễn pháp sáng,
Chứng phạm hạnh tuyệt luân,
Khiến chúng sanh thanh tịnh,
Sinh lên trời Tịnh diệu.
“Phạm Đồng tử sau khi nói bài kệ này, bảo Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Những âm thanh nào có năm thứ thanh tịnh thì được gọi là Phạm thanh. Những gì là năm? Một là, âm ấy chánh trực. Hai là âm ấy hòa nhã. Ba là, âm ấy trong suốt. Bốn là, âm ấy đầy sâu. Năm là nghe xa khắp nơi. Đủ năm âm ấy mới được gọi là Phạm âm. Nay ta lại nói, vậy các ngươi hãy lắng nghe. Đệ tử của Như Lai, Ưu-bà-tắc Ma-kiệt, mạng chung có người chứng đắc A-na-hàm, có người chứng đắc Tư-đà-hàm, có người chứng đắc Tu-đà-hoàn, có người sinh lên trời Tha Hóa Tự Tại, có người sinh lên trời Hóa Tự Tại, trời Đâu-suất, trời Diệm, trời Đao-lị, Tứ thiên vương. Có người sinh vào gia đình lớn của Sát-lị, Bà-la-môn, Cư sĩ, ngũ dục tự nhiên.
“Rồi Phạm Đồng tử đọc bài kệ:
Ưu-bà-tắc Ma Kiệt,
Có những ai mạng chung,
Tám vạn bốn ngàn người,
Ta nghe đều đắc đạo.
Thành tựu Tu-đà-hoàn,
Không còn đọa ác thú.
Đều đi đường bình chánh,
Đắc đạo, hay cứu tế.
Những đám quần sanh này,
Phù trì bởi công đức,
Trí tuệ xả ân ái,
Tàm quí, lìa dối trá.
Đại chúng Chư Thiên kia,
Phạm Đồng ghi nhận thế,
Rằng đắc Tu-đà-hoàn,
Chư Thiên đều hoan hỉ.
“Tỳ-sa-môn Thiên vương sau khi nghe bài kệ này thì hoan hỷ và nói: ‘Thế Tôn ra đời nói pháp chân thật, kỳ diệu thay, hy hữu thay, chưa từng có vậy! Ta trước không biết Như Lai ra đời nói Pháp như vậy. Trong đời vị lai lại sẽ có Phật nói Pháp như vậy có thể khiến Chư Thiên Đao-lị sanh tân hoan hỷ.’
“Bấy giờ Phạm Đồng tử nói với Tỳ-sa-môn thiên vương: ‘Vì sao ngươi nói lời này: Như Lai ra đời nói pháp như vậy, kỳ diệu thay, hy hữu thay, chưa từng có vậy! Như Lai bằng năng lực phương tiện nói thiện và bất thiện, nói pháp một cách đầy đủ mà vô sở đắc. Nói pháp Không tịch mà hữu sở đắc. Pháp ấy vi diệu như đề hồ.’
“Rồi Phạm Đồng tử nói với Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Các ngươi hãy lắng nghe, hãy suy nghĩ kĩ, ta sẽ nói cho các ngươi nghe! Như Lai, Chí Chân khéo léo phân biệt nói bốn niệm xứ. Những gì là bốn? Quán nội thân trên thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán ngoại thân trên thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán nội ngoại thân, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Quán thọ, quán tâm, quán pháp cũng vậy, tinh cần không biếng nhác, chánh niệm, chánh tri, trừ tham ưu ở đời. Sau khi quán nội thân, phát sinh trí về thân khác. Sau khi quán thọ bên trong, phát sinh trí về thọ khác. Sau khi quán tâm ở bên trong phát sinh trí về tâm khác. Sáu khi quán pháp ở bên trong, phát sinh trí về pháp khác. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt thuyết bốn niệm xứ.
“ ‘Lại nữa, Chư Thiên, các người hãy lắng nghe, ta sẽ nói thêm nữa! Như Lai khéo léo phân biệt nói bảy định cụ. Những gì là bảy? Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt nói bảy định cụ.
“ ‘Lại nữa, Chư Thiên, Như Lai khéo léo phân biệt nói bốn thần túc, Những gì là bốn? Một, tu tập dục định đoạn hành thành tựu thần túc. Hai, tinh tấn định đoạn hành thành tựu thần túc. Ba, tâm định đoạn hành thành tựu thần túc. Bốn, tư duy định đoạn hành thành tựu thần túc. Ấy là Như Lai khéo léo phân biệt giảng thuyết bốn thần túc.”
“ Lại bảo Chư Thiên: ‘Quá khứ các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện, hiện vô lượng thần túc, đều khởi lên từ bốn thần túc này. Giả sử tương lai các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện hiện vô lượng thần túc, cũng từ do bốn thần túc này mà khởi lên. Hiện tại các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện hiện vô lượng thần túc, cũng từ do bốn thần túc này mà khởi lên.’
“Rồi Phạm Ðồng tử bèn tự biến hóa hình thành ba mươi ba thân cùng với ba mươi ba vị thiên thần từng cặp cùng ngồi và bảo rằng: ‘Ngươi nay có thấy năng lực thần biến của ta không?’ Đáp: ‘Thưa vâng, đã thấy.’ Phạm Đồng tử nói: ‘Ta cũng do tu bốn thần túc cho nên có thể biến hóa vô số như thế.’ Rồi ba mươi ba vị thiên mỗi người riêng nghĩ: ‘Nay Phạm Đồng tử ngồi riêng với ta mà nói lời nói như vậy.’ Nhưng khi một hóa thân của Phạm Đồng tử kia nói thì các hóa thân khác cũng nói; một hóa thân im lặng các hóa thân khác cũng im lặng.
“Bấy giờ, Phạm Đồng tử ấy thâu lại thần túc rồi ngồi trên chỗ ngồi của Đế Thích, nói với Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Ta nay sẽ nói. Các ngươi hãy lắng nghe! Như Lai, Chí Chân tự mình bằng năng lực của mình đã mở ra ba lối đi và tự mình đã đi đến Chánh giác. Những gì là ba? Hoặc có chúng sanh thân cận tham dục, tập nhiễm hành vi bất thiện. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp. Rồi thì người ấy ly dục, dứt bỏ hành vi bất thiện được tâm hoan hỷ điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà phát sanh đại hỷ. Như người bỏ đồ ăn thô mà ăn thức ăn có trăm vị, sau khi đã no, lại còn muốn hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sanh đại hỷ. Ấy là Như Lai tự mình bằng năng lực của mình đã mở ra lối đi thứ nhất mà thành Chánh giác.
“ ‘Lại có chúng sanh phần nhiều hay sân hận, không dứt bỏ ác nghiệp của thân, của khẩu và ý. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp, xa lìa ác hạnh của thân, ác hạnh của khẩu và ý, sinh tâm hoan hỷ, điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà sanh đại hỷ. Như người xả bỏ thức ăn thô mà ăn thức ăn trăm vị, sau khi đã no đủ rồi còn cầu cái ngon hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện, được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sinh đại hỷ. Ấy là Như Lai mở ra lối đi thứ hai.
“ ‘Lại có chúng sanh ngu tối, vô trí, không biết thiện ác, không thể biết như thật về Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Người ấy về sau gặp thiện tri thức, được nghe nói pháp, thành tựu pháp tùy pháp, biết rõ thiện và bất thiện, có thể biết như thật Khổ Tập Diệt Đạo, dứt bỏ hành vi bất thiện, sinh tâm hoan hỷ, điềm nhiên khoái lạc. Lại ở trong lạc mà sinh đại hỷ. Như người xả bỏ thức ăn thô mà ăn thức ăn trăm vị, sau khi đã no đủ rồi còn cầu cái ngon hơn nữa. Hành giả cũng vậy. Lìa pháp bất thiện, được hoan hỷ lạc. Lại ở trong lạc mà phát sinh đại hỷ. Ấy là Như Lai mở ra lối đi thứ ba.’”
Sau khi Phạm Đồng tử giảng nói Chánh pháp này cho Chư Thiên Đao-lị; Tỳ-Sa-môn Thiên vương lại nói Chánh pháp ấy cho thuộc hạ của mình. Thần Xà-ni-sa-lại ở trước Phật nói Chánh pháp ấy. Thế Tôn lại nói Chánh pháp ấy cho A-nan. A-nan lại nói Chánh pháp ấy cho Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di.
Bấy giờ A-nan, sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Giñjaka’s Residence of Nādikā. He was accompanied by a large assembly of 1,250 monks.
Ānanda’s Request
SC 2At the time, the Venerable Ānanda was sitting in a quiet room and thought to himself, “It’s amazing! Extraordinary! The Tathāgata gives his assurances to people that are beneficial to many. When that minister Kakkhaṭa’s life ended, the Tathāgata described it: ‘This person’s life has ended. Having cut the five lower bonds, he was born up in the heavens and obtained complete cessation. He won’t return to this world.’ Second was Kaḍaṅgara, third was Vikaṭa, fourth was Kātyarṣabha, fifth was Cāru, sixth was Upacāru, seventh was Bhadra, eighth was Subhadra, ninth was Triśaṅku, tenth was Sutriśaṅku, eleventh was Yaśas, and twelfth was Yaśottara. When those ministers’ lives ended, the Buddha also described them: ‘Having ended the five lower bonds, he was born up in the heavens and obtained complete cessation. He didn’t return [to this world].’
SC 3“Again, there were another fifty people whose lives ended. The Buddha described them: ‘They ended the three bonds of lust, anger, and delusion and became once-returners. They returned once to this world and then reached the end of suffering.’
SC 4“Again, there were 500 people whose lives ended. The Buddha described them: ‘They ended the three bonds and became stream entrants. They won’t fall to bad destinies and will reach the end of suffering in no more than seven rebirths.’
SC 5“There were disciples of the Buddha in many places whose lives ended. The Buddha described them all as having had ‘a certain birth in a certain place, a certain birth in a certain place.’ The Buddha described it of those whose lives ended in the sixteen countries, namely Aṅga, Magadha, Kasi, Kośala, Vṛji, Malla, Cedi, Vatsa, Kuru, Pañcāla, Aśvaka, Avanti, Maccha, Sūrasena, Gandhāra, and Kāmboja. When people from Magadha died who were from the royal family or friends of the king, the Buddha didn’t describe [their birth places].”
SC 6Ānanda then emerged from his quiet room and went to the Bhagavān. He bowed his head at his feet, sat to one side, and said, “I was in a quiet room and thought to myself, ‘It’s amazing! Extraordinary! The Tathāgata gives his assurances to people that are beneficial to many. … The Buddha described it of those whose lives ended in the sixteen countries … When people from Magadha died who were from the royal family or friends of the king, the Buddha didn’t describe [their birth places].
SC 7“Please describe them, Bhagavān! Please describe them, Bhagavān! It would be beneficial to all; gods and humans would be put at ease.
SC 8“Moreover, the Buddha attained his awakening in Magadha, yet it’s only people there whose lives have ended that he hasn’t provided an account [of their rebirth]. Please describe them, Bhagavān! Please describe them, Bhagavān!
SC 9“Moreover, King Bimbisāra of Magadha was a layman, a devotee of the Buddha who provided much support. Since his life ended, many people are confident and support the three treasures because of the king, yet now the Tathāgata hasn’t provided a description [of his rebirth]. Please describe it, Bhagavān! It would be beneficial to sentient beings, and gods and humans would be put at ease.”
After he had requested this of the Bhagavān on behalf of the people of Magadha, Ānanda rose from his seat, bowed to the Buddha, and departed.
The Buddha Encounters the Yakṣa Janavṛṣabha
SC 10The Bhagavān then put on his robes and took his bowl and went to Nādikā. After soliciting alms, he went to a place in the Great Forest and sat under a tree. There, he contemplated the birthplaces of people from Magadha whose lives had ended. It was then that there was a yakṣa spirit not far away from the Buddha that announced its name, saying to the Bhagavān, “I am Janavṛṣabha! I am Janavṛṣabha!”
SC 11The Buddha said, “What’s the reason you are announcing your name to be Janavṛṣabha? What’s your reason for using this wondrous word that claims you see the steps of the path?”
SC 12Janavṛṣabha said, “I’m not from some other place. I was once a human king, a layman in the Tathāgata’s teaching. I whole-heartedly recollected the Buddha when my life ended, and I was born a prince of the god king Vaiśravaṇa as a result. From then until now, I’ve always clearly known the teachings, attained stream entry, and haven’t fallen to a bad destiny. For seven births, my name has always been Janavṛṣabha.”
Janavṛṣabha’s Story
SC 13After staying for as long as was fitting in the Great Forest, the Bhagavān then returned to Giñjaka’s Residence of Nādikā. There, he prepared a seat, sat down, and addressed a monk, “Go tell Ānanda for me that I’ve summoned him.”
He replied, “Very well.” He accepted the Buddha’s instruction and summoned Ānanda.
SC 14Ānanda quickly came to the Bhagavān. He bowed his head at his feet, stood to one side, and said, “I see that the Bhagavān is looking better than usual. His faculties are peaceful and settled. What has he been contemplating for his appearance to be like this?”
SC 15The Bhagavān told Ānanda, “Shortly after you had come to me and requested a description of [the destinies] of people from Magadha, I put on my robe and took my bowl to Nādikā to solicit alms. When I was done soliciting alms, I went to the Great Forest and sat under a tree to contemplate the birthplaces of people from Magadha whose lives have ended. Not far from me, there was a yakṣa spirit that announced its name, saying to me, ‘I am Janavṛṣabha! I am Janavṛṣabha!” Ānanda, have you heard the name Janavṛṣabha before?”
SC 16Ānanda said to the Buddha, “I’ve never heard it before. Now that I hear that name, it frightens me; my hair is standing on end. Bhagavān, this yakṣa spirit must have great majesty for it to be named Janavṛṣabha!”
SC 17The Buddha said, “I first asked it, ‘What’s the reason you’ve used this wondrous word that claims you see the steps of the path?’
SC 18“Janavṛṣabha said, ‘I’m not from somewhere else where there was some other teaching. I was once a human king who was a disciple of the Bhagavān, a devoted layman. I had whole-heartedly recollected the Buddha when my life ended, and afterward I became a son of god king Vaiśravaṇa. I attained stream entry and didn’t fall to a bad destiny. In no more than seven rebirths, I’ll reach the end of suffering, and I’ll always be named Janavṛṣabha during those seven births.
SC 19“‘Once, the Buddha was in the Great Forest sitting under a tree, and I was riding a heavenly thousand-spoked treasure chariot for some minor reason. I was about to return to the god king Vaiśravaṇa when I spotted the Bhagavān under a tree in the distance. He looked handsome, and his faculties were peaceful and settled like a deep pond that’s clear, tranquil, clean, and reflective. Seeing him, I thought, ‘Now, I better go ask the Bhagavān about where the people of Magadha have been born after their lives ended.’
SC 20“‘There was another time when King Vaiśravaṇa spoke this verse to his assembly:
“‘We don’t remember ourselves
The things we’ve done in the past.
Now, go meet the Bhagavān,
And your lives will be lengthened.’
The Council of Gods
SC 21“‘Moreover, once the Trāyastriṃśa gods were gathered in one place for some minor reason. The four god kings were each seated in their places. Dhṛtarāṣṭra sat to the east and faced west with Lord Śakra in front of him. Virūḍhaka sat to the south and faced north with Lord Śakra in front of him. Virūpākṣa sat to the west and faced east with Lord Śakra in front of him. Vaiśravaṇa sat to the north and faced south with Lord Śakra in front of him. The four god kings had already been seated, and afterward I was seated.
SC 22“Again, there were other great spirits and gods who had purely cultivated the religious life with the Buddha and had been born in the Trāyastriṃśa Heaven when their lives ended. The gods increased, and they received the five heavenly merits: 1. The lifespan of gods, 2. the form of gods, 3. the names of gods, 4. the pleasure of gods, and 5. the majesty of gods.
SC 23“The Trāyastriṃśa gods celebrated and rejoiced, saying, ‘The host of gods increases, and the host of asuras decreases!’ Śakra the Lord of Gods knew the Trāyastriṃśa gods were rejoicing, so he spoke in verse:
“‘The gods of the Trāyastriṃśa
And Lord Śakra are celebrating!
Homage to the Tathāgata,
For his is the highest teaching!
The gods get their shape and their merits:
Life, form, name, pleasure, and majesty.
They trained in the Buddha’s religious life,
So they’ve been reborn here with us.
Again, there are all these gods
With radiant forms so glorious;
That the Buddha’s wise disciples
Are born here is still more excellent.
The Trāyastriṃśa gods and their lord
Contemplate their own pleasure here.
Homage to the Tathāgata,
For his teaching is the highest!”’
SC 24“The spirit Janavṛṣabha also said, ‘The Trāyastriṃśa gods had gathered in the Dharma Hall to discuss and contemplate together, making observations and determining what instructions to issue. Afterward, they gave the four god kings their orders. Accepting their instructions, the four god kings didn’t remain long in each of their positions. The light that shined in the four directions changed, and when the Trāyastriṃśa gods saw it change, they were shocked. “How strange that the light has changed!” The other great spirits and gods that were majestic were also surprised: “How strange that the light has changed!”
Great Brahmā Kumāra
SC 25“‘Great Brahmā then appeared in the form of a child. His head had a five-pointed topknot, and he stood in the air above the assembly of gods. His handsomeness was far beyond that of the assembly. His body was purple gold in color, and his radiance outshined that of the gods.
SC 26“‘The Trāyastriṃśa gods didn’t get up or look, nor did they pay their respects. They didn’t ask him to sit, either. Brahmā Kumāra then went and took his seat. [The god at that] seat was delighted like a warrior of a water-anointed lineage celebrating and rejoicing when he ascends to the throne. Soon after he sat, Brahmā transformed into the shape of a child whose head was crowned with a five-pointed topknot sitting in the sky above that great assembly. He was like a hero sitting on his secure throne, lofty and unmoving.
SC 27“‘Then he spoke in verse:
“‘The disciplined and unsurpassed sage
Instructs the world on birth here in radiance.
The Great Light declares the radiant teaching;
The religious life is an unequalled companion.
It purifies the sentient beings
Born in the pure and wondrous heavens!’
SC 28“‘After he spoke this verse, Brahmā Kumāra addressed the Trāyastriṃśa gods, “When someone’s voice is pure in five ways, it comes to be called Brahmā’s voice. What are the five? 1. Their voice is genuine, 2. their voice is gentle, 3. their voice is clear, 4. their voice is sonorous, and 5. it’s heard all around and far away. A voice that has these five qualities is called Brahmā’s voice.
SC 29“‘“Now, I will speak further. All of you, listen well! The Tathāgata’s disciples and laymen of Magadha who’ve become non-returners, once-returners, or stream-entrants when their lives ended have been born in the Paranirmitavaśavartin Heaven, Nirmāṇarati Heaven, Tuṣita Heaven, Yama Heaven, Trāyastriṃśa Heaven, and Heaven of the Four God Kings. They’ve been born to great clans of warriors, priests, and householders to whom the five desires come naturally.”
SC 30“‘Brahmā Kumāra then spoke in verse:
“‘“Of those laymen of Magadha
Whose lives have ended,
Eighty-four thousand people,
I’ve heard, have attained the path.
They achieved stream entry,
Fell no more to bad destinies;
They rode on the even, straight road
And attained the path’s salvation.
All these crowds of people
Were sustained by virtue:
Wise, detached from affection,
Conscientious, and without deception.”
In that assembly of gods,
Brahmā Kumāra described them,
Saying they attained stream entry,
And all the gods rejoiced.
SC 31“‘Upon hearing these verses, King Vaiśravaṇa rejoiced and said, “The Bhagavān has appeared in the world and teaches the true Dharma. It’s amazing, extraordinary, and unprecedented! I didn’t know a Tathāgata arose in the world and taught such a Dharma in the past, and there will again be a Buddha in the future who teaches such a Dharma that will cause the Trāyastriṃśa gods to rejoice at heart.”
SC 32“‘Brahmā Kumāra told King Vaiśravaṇa, “Why do you say, ‘The Tathāgata appeared in the world and teaches such a Dharma. It’s amazing, extraordinary, and unprecedented!’? The Tathāgata teaches what’s good and not good with the power of skillful means. The fully expressed Dharma doesn’t attain anything, but the empty and pure Dharma does attain something. This Dharma is sublime like ghee.”
The Abodes of Mindfulness
SC 33“‘Brahmā Kumāra then told the Trāyastriṃśa gods, “All of you, listen closely, and consider it well! I will speak further for you. The Tathāgata, the Arhat, skillfully discerns and teaches the four abodes of mindfulness. What are the four? 1. Observe the body internally with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow. Observe the body externally with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow. [2-4.] Observe feelings, mind, and teachings in the same way with diligence and not lazily, with focused attention that’s not lost, and by removing worldly greed and sorrow.
SC 34“‘“After observing the body internally, the knowledge of other bodies arises. After observing feelings internally, the knowledge of other feelings arises. After observing the mind internally, knowledge of other minds arises. After observing the teachings internally, the knowledge of other teachings arises. This is how the Tathāgata skillfully discerns and teaches the four abodes of mindfulness.
The Seven Requisites of Samādhi
SC 35“‘“Furthermore, gods: All of you, listen well! I will speak further for you. The Tathāgata skillfully discerns and teaches seven requisites for samādhi. What are the seven? Right view, right intent, right speech, right action, right livelihood, right method, and right mindfulness. These are the seven requisites of samādhi that the Tathāgata skillfully discerns and teaches.
The Four Bases of Miraculous Power
SC 36“‘“Furthermore, gods, the Tathāgata skillfully discerns and teaches four bases of miraculous power. What are the four? 1. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of desire and cessation. 2. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of effort and cessation. 3. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of mind and cessation. 4. The miraculous basis developed by accomplishing the samādhi of contemplation and cessation.”
SC 37“‘He also told the gods, “Ascetics and priests in the past used countless methods and displayed measureless miraculous abilities that arose from these four bases of miraculous power. Even future ascetics and priests will use countless methods and display measureless miraculous abilities that will also arise from these four bases of miraculous power. They’re like ascetics and priests of the present who use countless methods and display measureless spiritual abilities that also arise from these four bases of miraculous power.”
SC 38“‘Brahmā Kumāra then transformed his shape into thirty-three bodies, which sat with each of the Trāyastriṃśa gods, and each said, “Now, do you see my powers of transformation?”
“‘The gods answered, “Yes, we see them.”
SC 39“‘Brahmā Kumāra said, “I’m capable of such countless transformations because I’ve cultivated these four bases of miraculous power, too.”
SC 40“‘The Trāyastriṃśa gods each thought, “Now, Brahmā Kumāra is only sitting with and saying this to me, yet as this single conjured body of Brahmā Kumāra speaks, the other conjured bodies speak, too. When this one body is silent, the other conjured bodies are also silent.”
The Three Pathways
SC 41“‘That Brahmā Kumāra withdrew his miraculous ability and moved to where Lord Śakra was sitting. He told the Trāyastriṃśa gods, “Now, I will speak. All of you, listen well! The Tathāgata, the Arhat, opens three pathways with his own power, which brought about his own right awakening.
SC 42“‘“What are the three? Sometimes, there are sentient beings that are friends of greed and perform unskillful practices. Later, those people are close to good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. Thereupon, they part with desire for those unskillful practices and abandon them. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 43“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the first pathway opened by the Tathāgata with his own power, which achieved the supreme and correct awakening.
SC 44“‘“There are also sentient beings with much anger. They don’t abandon evil deeds of body, mouth, and mind. Later, those people meet good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. They part with evil physical actions and evil verbal and mental actions. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 45“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the second pathway opened by the Tathāgata.
SC 46“‘“There are also sentient beings that are foolish, benighted, and uneducated. They don’t recognize good and evil and aren’t able to truly know suffering, its formation, its cessation, and the path. Later, those people meet good friends, hear the words of the teachings, and accomplish each teaching. They recognize what’s good and not good, can truly know suffering, its formation, its cessation, and the path, and they abandon unskillful practices. They attain a joyous heart, peacefulness, and happiness. In that happiness, they again feel great joy.
SC 47“‘“They are like someone who abandons crude food for food with a hundred flavors. They’re satisfied after eating it, but they again seek something greater. The practitioner is like this who parts with unskillful teachings. They attain a joyous heart and happiness. In that happiness, they again feel great joy. This is the third pathway opened by the Tathāgata.”’”
SC 48Brahmā Kumāra then went up to the Trāyastriṃśa Heaven to teach this correct Dharma. The god king Vaiśravaṇa and his followers also taught this correct Dharma. The spirit Janavṛṣabha also taught this correct Dharma before the Buddha. The Bhagavān also taught this correct Dharma for Ānanda. Ānanda also taught this correct Dharma for the monks, nuns, laymen, and laywomen.
SC 49When Ānanda heard what the Buddha taught, he rejoiced and approved.