DA21: 21. Kinh phạm võng. — Bước Đầu Học Phật

DA21

21. Kinh phạm võng.

Tôi nghe như vầy.

Một thời, Phật du hành đến nước Ma-kiệt, cùng chúng đại Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi người, du hành nhân gian, đến Trúc lâm, nghỉ đêm tại nhà của Vua.

Lúc bấy giờ có vị Phạm-chí tên là Thiện Niệm và đệ tử tên là Phạm-ma-đạt; hai thầy trò thường cùng đi theo sau Phật, mà Phạm-chí Thiện Niệm thì dùng vô số phương tiện hủy báng Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng, đệ tử Phạm-ma-đạt thì bằng vô số phương tiện tán thán Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Hai thầy trò mỗi người một tâm tư, mâu thuẫn chống trái nhau. Vì sao vậy? Ấy là do xu hướng dị biệt, kiến giải dị biệt, thân cận dị biệt.

Bây giờ, số đông Tỳ-kheo sau khi khất thực về, nhóm tại giảng đường, bàn câu chuyện như sau:

“Kỳ diệu thay, hy hữu thay!Thế Tôn có Đại thần lực, đầy đủ oai đức, biết hết mọi xu hướng của chúng sanh. Nhưng nay có hai thầy trò Thiện Niệm cùng đi theo sau Phật và Chúng Tăng, mà Phạm-chí Thiện Niệm thì dùng vô số phương tiện hủy báng Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Đệ tử Phạm-ma-đạt thì bằng vô số phương tiện tán thán Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Hai thầy trò mỗi người một tâm tư, mâu thuẫn chống trái nhau vì do xu hướng dị biệt, kiến giải dị biệt, thân cận dị biệt vậy.”

Bấy giờ, Thế Tôn đang ở trong tịnh thất, bằng thiên nhĩ thanh tịnh quá hơn người thường, nghe các Tỳ-kheo đang luận bàn như thế, liền rời khỏi tịnh thất, đi đến giảng đường, ngồi trước đại chúng. Tuy đã biết Ngài vẫn hỏi:

“Này các Tỳ-kheo, do nhân duyên gì mà các ông nhóm lại đây và đang bàn luận câu chuyện gì?”

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

“Chúng con sau khi khất thực về, tập họp ở giảng đường này và cùng bàn luận như vầy: ‘Kỳ diệu thay, hy hữu thay! Thế Tôn có Đại thần lực, đầy đủ oai đức, biết hết mọi xu hướng của chúng sanh. Nhưng nay có hai thầy trò Thiện Niệm cùng đi theo sau Phật và Chúng Tăng, mà Phạm-chí Thiện Niệm thì dùng vô số phương tiện hủy báng Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Đệ tử Phạm-ma-đạt thì bằng vô số phương tiện tán thán Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Hai thầy trò mỗi người một tâm tư, mâu thuẫn chống trái nhau vì do xu hướng dị biệt, kiến giải dị biệt, thân cận dị biệt vậy.’”

Thế Tôn bèn nói với các Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo, nếu có ai dùng phương tiện hủy báng Như Lai, hủy báng Chánh pháp và Chúng Tăng, các ngươi không nên ôm lòng phẫn nộ, có ý nghĩ ác hại đối với người ấy. Vì sao vậy? Vì nếu có ai dùng phương tiện hủy báng Như Lai, hủy báng Chánh pháp và Chúng Tăng mà các ngươi ôm lòng phẫn nộ, có ý nghĩ ác hại đối với người ấy thì tự các ngươi đã tự hãm nịch rồi. Vì vậy các ngươi không nên ôm lòng oán giận hay có ý nghĩ ác hại đối với người ấy.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có ai khen ngợi Phật, Pháp, và Chúng Tăng, các ngươi cũng vội chớ lấy điều đó làm vui mừng, hãnh diện. Vì sao vậy? Vì nếu các ngươi sinh tâm vui mừng là đã bị hãm nịch rồi. Do đó các ngươi không nên vui mừng. Tại sao thế? Vì đó chỉ là duyên cớ nhỏ nhặt về oai nghi giới hạnh, mà hàng phàm phu ít học, không thấu rõ thâm nghĩa, chỉ bằng vào sở kiến để tán thán một cách chân thật.

“Thế nào là duyên cớ nhỏ nhặt về oai nghi giới hạnh, mà hàng phàm phu ít học, không thấu rõ thâm nghĩa, chỉ bằng vào sở kiến để tán thán một cách chân thật?

“Người ấy tán thán rằng Sa-môn Cù-đàm đã bỏ nghiệp sát, dứt nghiệp sát, xả bỏ dao gậy, có tàm quí, có tâm thương xót hết thảy. Đó chỉ là duyên cớ nhỏ nhặt về oai nghi giới hạnh mà hàng phàm phu ít học dựa lấy để tán thán Như Lai.

“Lại tán thán rằng: Sa-môn Cù-đàm đã bỏ sự lấy của không cho, dứt trừ sự lấy của không cho, không có tâm trộm cắp.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ sự dâm dục, tịnh tu phạm hạnh, một mực giữ giới, không tập thói dâm dật, sở hành tinh khiết.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ nói dối, mà nói lời nói chí thành, nói điều chân thật, không dối gạt người đời.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ nói hai lưỡi, không đem lời người này đến phá rối người kia, đem lời người kia đến phá rối người này, gặp kẻ tranh tụng làm cho hòa hiệp, kẻ đã hòa hiệp làm cho vui thêm, nói ra lời gì cũng cốt đem đến sự hòa hiệp, thành thật đưa vào lòng người và nói phải lúc.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ ác khẩu. Những lời thô lỗ nào mà thương tổn đến người, tăng thêm mối hận, kéo dài mối thù; những lời như vậy đều không nói. Thường nói lời hay, đẹp lòng người, ai cũng ưa, nghe không chán. Chỉ nói những lời như vậy.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ ỷ ngữ, chỉ nói phải lúc, nói thành thật, nói có lợi, nói đúng pháp đúng luật, nói để ngăn ngừa sai quấy.

“Sa-môn Cù-đàm đã dứt bỏ uống rượu; không trang sức hương hoa; không xem ca múa; không ngồi giường cao; không ăn phi thời; không cầm vàng bạc; không chứa vợ con, tớ trai, tớ gái; không nuôi heo ngựa, voi, dê, gà, chó, và các thứ chim muông; không chứa binh voi, binh ngựa, binh xe, binh bộ; không chứa ruộng nhà, gieo trồng ngũ cốc; không nắm quyền đánh đấm với người; không dùng cân đấu lường gạt; không mua bán, khoán ước, giao kèo; không cho vay cầm đồ lấy lãi bất chánh. Cũng không âm mưu, trước mặt khác sau lưng khác; phi thời không đi; để nuôi sống thân, lường bụng mà ăn; đi đến chỗ nào thì y bát mang theo như chim không lìa hai cánh. Nhưng đó cũng chỉ là nhân duyên nhỏ nhặt về sự trì giới mà hàng phàm phu ít học nương lấy để tán thán Như Lai.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác dầu đã nhận của tín thí vẫn tỳm cách tích trữ; y phục, ẩm thực không hề biết chán. Sa-môn Cù-đàm không như vậy.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng vẫn kinh doanh sinh kế, trồng cây, gieo giống. Còn Sa-môn Cù-đàm không có việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí nhưng vẫn tỳm phương tiện mong cầu lợi dưỡng, chứa ngà voi tạp bảo, ghế giường cao rộng, thảm thêu, đệm bông, chăn len các thứ thêu thùa. Sa-môn Cù-đàm không có việc ấy.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí nhưng vẫn tỳm phương tiện để trang sức, dùng dầu mỡ thoa mình, nước thơm tắm gội, bột thơm xông ướp, chải đầu thơm láng, hoặc mang tràng hoa đẹp, nhuộm mắt xanh biếc, tô điểm mặt mày, xâu bông tai, soi gương, mang dép da quí, mặc áo trắng mịn, che dù, cầm phất lộng, trang sức cờ hiệu, còn Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác chuyện trò du hí, chơi cờ, đánh bạc, cờ tám đường, mười đường cho đến trăm ngàn đường, đủ các trò chơi. Sa-môn Cù-đàm không như vậy.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng vẫn nói lời vô ích chướng ngại đạo, hoặc bàn việc vua chúa, quân mã, chiến đấu, việc quân liêu Đại thần, xe ngựa ra vào, dạo chơi vườn quán, và luận việc nữ nhân, nằm ngồi đi đứng, việc y phục, ăn uống, thân thích; lại nói chuyện vào biển tỳm châu báu. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy đã nhận thức ăn của tín thí, bằng vô số phương tiện, làm điều tà mạng, chuốt lời dua nịnh, gợi ý, chê bai, lấy lợi cầu lợi. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng cùng nhau tranh cãi, hoặc nơi vườn quán, hoặc ở ao tắm, trong nhà, thị phi lẫn nhau, rằng: ‘Ta biết kinh luật, ngươi không biết gì; ta đi đường chánh, ngươi đi đường tà, đem trước để sau, lấy sau để trước; ta nhẫn ngươi được, ngươi không nhẫn được; ngươi nói điều gì đều không chánh đáng; nếu có nghi ngờ hãy đến hỏi ta, ta đáp cho cả.’ Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy đã ăn của tín thí, nhưng tỳm đủ phương tiện làm thông sứ cho vua, Đại thần, Bà-la-môn, Cư sĩ; đi từ đây đến kia, từ kia đến đây; đem tin qua lại, hoặc tự làm, hoặc dạy người làm. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy đã ăn của tín thí, nhưng lo luyện tập chiến trận, đấu tranh, đao gậy cung tên, chọi gà, chó, heo, dê, voi, ngựa, trâu, lạc đà. Hoặc đấu tài trai gái, hoặc luyện các thứ tiếng, tiếng thổi, tiếng trống, tiếng ca, tiếng múa, luyện các trò kỹ thuật, leo cột phướn, leo xuôi leo ngược. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của tín thí, nhưng hành pháp chướng ngại đạo, nuôi sống bằng cách tà vạy, như xem tướng trai gái tốt xấu lành dữ, xem tướng súc sinh, để cầu lợi dưỡng. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng hành pháp chướng ngại đạo, nuôi sống bằng cách tà vạy, như kêu gọi quỷ thần, hoặc lại đuổi đi, các thứ ếm đảo, vô số phương đạo, làm người khiếp sợ; có thể tụ, có thể tán; có thể làm cho khổ, có thể làm cho vui; có thể an thai, trục thai; hoặc phù chú người ta hóa làm lừa, ngựa; có thể khiến người điếc, đui, câm, ngọng; hiện các kỹ thuật; hoặc chắp tay hướng về mặt trời, mặt trăng; hành các khổ hạnh để cầu lợi dưỡng. Sa-môn Cù-đàm không có các việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng hành pháp chướng ngại đạo, nuôi sống bằng cách tà vạy; hoặc vì người mà chú đảo bệnh tật, đọc ác thuật, tụng thiện chú; làm thuốc thang, châm chích, trị liệu bệnh tật. Sa-môn Cù-đàm không có việc đó.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn tuy ăn của người tín thí, nhưng hành pháp chướng ngại đạo, sinh hoạt bằng tà mạng: hoặc chú nước lửa, hoặc chú quỷ thần, hoặc chú Sát-lị, hoặc chú voi, hoặc chú chân tay, hoặc bùa chú an nhà cửa; hoặc giải chú lửa cháy, chuột gặm; hoặc đọc sách đoán việc sống chết; hoặc đọc sách giải mộng; hoặc xem tướng tay, tướng mặt; hoặc đọc sánh thiên văn; hoặc đọc sách hết thảy âm. Sa-môn Cù-đàm không có những việc ấy.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, hành pháp chướng ngại đạo, sinh hoạt bằng tà mạng: xem tướng thiên thời, nói có mưa hay không mưa, thóc quý hay thóc rẻ, nhiều bịnh hay ít bịnh, kinh sợ hay an ổn; hoặc dự đoán đất động, sao chỗi, nhật thực, nguyệt thực, tinh tú thực, hay không thực, phương hướng ở đâu; thảy đều ghi nhận cả. Sa-môn Cù-đàm không có các việc ấy.

“Như các Sa-môn, Bà-la-môn khác tuy ăn của người tín thí, nhưng hành pháp chướng ngại đạo, sinh hoạt bằng tà mạng: hoặc nói nước này sẽ thắng, hoặc nói nước này chẳng bằng; xem tướng tốt xấu, bàn chuyện thịnh suy. Sa-môn Cù-đàm không có việc ấy.

“Các Tỳ-kheo, đấy chỉ là nhân duyên trì giới nhỏ nhặt, mà phàm phu ít học kia dựa vào để khen Phật.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Lại còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, duy chỉ đệ tử Hiền Thánh mới có thể tán thán Như Lai bằng pháp này. Thế nào là pháp đại quang minh, mà đệ tử Hiền Thánh tán thán Như Lai ? Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y vào bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, mà tùy ý lập thuyết với vô số trường hợp khác nhau. Tất cả được tóm thâu vào trong sáu mươi hai kiến. Bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp khác nhau, tùy ý lập thuyết, không thể vượt ra ngoài sáu mươi hai kiến. Các Sa-môn, Bà-la-môn kia, do duyên gì, y vào bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, mà tùy ý lập thuyết với vô số trường hợp khác nhau; tất cả được tóm thâu vào trong sáu mươi hai kiến; chỉ chừng ấy, không hơn?

(i) “Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, với vô số trường hợp khác nhau, mỗi người tùy ý lập thuyết; tất cả được thâu tóm trong mười tám trường hợp. Các Sa-môn, Bà-la-môn ấy do duyên gì, y bổn kiếp bổn kiến, với vô số trường hợp khác nhau, tùy ý lập thuyết, tất cả được thâu tóm trong mười tám trường hợp; chừng ấy không hơn?

(i.1) “Những Sa-môn, Bà-la-môn nào y bổn kiến khởi thường luận, nói rằng: ‘Bản ngã và thế giới thường tồn.’ Tất cả thuyết này được thâu tóm vào trong bốn trường hợp. Y bổn kiếp bổn kiến mà nói: ‘Bản ngã và thế giới thường tồn’, tất cả được thâu tóm vào trong bốn trường hợp; chừng ấy không hơn.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn kia do duyên gì, y bổn kiếp bổn kiến, khởi thường trú luận, nói rằng, ‘bản ngã và thế giới thường tồn’, tất cả được thâu tóm trong bốn trường hợp, chừng ấy không hơn?

(i.1.a) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với tâm đinh tĩnh, vị ấy nhớ lại hai mươi thành kiếp và hoại kiếp. Vị ấy bèn nói như vầy: ‘Bản ngã và thế gian thường tồn. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Tôi bằng vô số phương tiện tinh cần mà nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, tôi nhớ lại hai mươi thành kiếp và hoại kiếp. Trong đó, chúng sanh không tăng, không giảm, thường tụ hội, không tán. Tôi vì thế mà biết, ‘bản ngã và thế gian thường tồn.’ Đó là quan điểm thứ nhất. Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương bản ngã và thế giới thường tồn, thuộc trong bốn quan điểm, chừng ấy không hơn.

(i.1.b) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với tâm đinh tĩnh, vị ấy nhớ lại bốn mươi thành kiếp và hoại kiếp. Vị ấy bèn nói như vầy: ‘Bản ngã và thế gian thường tồn. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Tôi bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với tâm đinh tĩnh, tôi nhớ lại bốn mươi thành kiếp và hoại kiếp. Trong đó, chúng sanh không tăng, không giảm, thường tụ, không tán. Tôi vì thế mà biết, ‘bản ngã và thế gian thường tồn.’ Đó là trường hợp điểm thứ hai. Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương bản ngã và thế giới thường tồn, thuộc trong bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

(i.1.c) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với tâm đinh tĩnh, vị ấy nhớ lại tám mươi thành kiếp và hoại kiếp. Vị ấy bèn nói như vầy: ‘Bản ngã và thế gian thường tồn. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Tôi bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với tâm đinh tĩnh, tôi nhớ lại tám mươi thành kiếp và hoại kiếp. Trong đó, chúng sanh không tăng, không giảm, thường tụ, không tán. Tôi vì thế mà biết, ‘bản ngã và thế gian thường tồn.’ Đó là quan điểm thứ ba. Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương bản ngã và thế giới thường trú, thuộc trong bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

(i.1.d) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, là người có trí tuệ nhạy bén, có năng lực quán sát khéo, và bằng trí tuệ nhạy bén ấy, phương tiện quán sát, nghĩa là suy xét kỹ, rồi bằng những điều mà mình đã thấy, và bằng tài biện thuyết của mình, tuyên bố rằng: ‘Bản ngã và thế gian thường tồn.’ Đó là quan điểm thứ tư. Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó đối với bổn kiếp bổn kiến chủ trương ‘bản ngã và thế gian thường tồn’, thuộc trong bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Như Lai biết rõ những cơ sở quan điểm này được nắm bắt như vậy, được giữ chặt như vậy, và cũng biết sẽ có báo ứng như vậy. Sở tri của Như Lai vượt qua những thứ ấy. Tuy biết nhưng không chấp trước. Do không chấp trước nên được tịch diệt. Biết sự tập khởi của thọ; biết sự diệt tận, vị ngọt, sự tai hại và sự xuất yếu của thọ, bằng chánh quán mà được vô dư giải thoát, vì vậy được gọi là Như Lai.

“Đó gọi là, còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng.

(i.2) “Lại còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng. Đó là pháp gì?

“Một số Sa-môn, Bà-la-môn y bổn kiếp bổn kiến đề lên luận thuyết rằng ‘Bản ngã và thế gian, một nửa thường hằng và một nửa không thường hằng. ’ Các Sa-môn, Bà-la-môn nào nhân đó đối với bổn kiếp bổn kiến chủ trương bản ngã và thế gian một nửa thường hằng và một nửa không thường hằng, đều thuộc trong bốn trường hợp này; chừng ấy không hơn.

(i.2.a) “Hoặc có một thời gian, kiếp này bắt đầu chuyển thành. Một số chúng sanh khác phước hết, mạng dứt, hành dứt, từ trời Quang Âm mạng chúng sanh vào Phạm thiên trống không, tức thì ở nơi ấy nó sanh tâm yêu thích, lại ước nguyện có các chúng sanh khác cùng sanh đến chỗ này. Chúng sanh này sau khi sanh tâm yêu thích và có ước nguyện như vậy rồi, lại có các chúng sanh khác mà mạng, hành và phước đều hết, chết ở trời Quang Âm sanh đến Phạm thiên trống không. Chúng sanh này bèn nghĩ: ‘Ở đây, Ta là Phạm, Đại phạm. Ta tự nhiên hiện hữu, không có ai tạo ra ta. Ta biết hết thảy nghĩa thú. Ta tự tại trong một nghìn thế giới, là tôn quý bậc nhất, có khả năng biến hóa, vi diệu bậc nhất. Là tổ phụ của chúng sanh, độc nhất mình ta hiện hữu trước nhất. Chúng sanh khác đến sau. Chúng sanh đến sau này đều do ta hóa thành.’ Chúng sanh sanh đến sau kia lại có ý nghĩ như vầy: ‘Vị kia là Đại Phạm. Vị kia có khả năng tự tạo, không có ai là người sáng tạo ra vị ấy. Ngài biết rõ hết nghĩa thú; tự tại trong một nghìn thế giới, tôn quý bậc nhất, có khả năng biến hóa, vi diệu bậc nhất. Là cha của chúng sanh, riêng vị ấy hiện hữu trước nhất. Chúng ta hiện hữu sau. Chúng sanh chúng ta đều do vị ấy hóa thành.’

“Chúng sanh ở Phạm thiên kia khi mạng và hành đã hết bèn sanh đến thế gian này. Rồi trưởng thành dần, và rồi cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, cho đến nhập tâm định. Do tâm định tĩnh, người ấy tự mình biết được đời trước, bèn nói như vầy: ‘Đại Phạm kia có khả năng tự tạo; không do ai tạo ra. Ngài biết hết nghĩa thú, tự tại trong một nghìn thế giới, là tôn quý bậc nhất, có khả năng biến hóa, vi diệu bậc nhất. Là cha của chúng sanh, thường hằng bất biến. Nhưng các chúng sanh do Phạm thiên kia sáng tạo như chúng ta, chúng ta thì vô thường biến dịch, không tồn tại lâu dài. Vì vậy biết rằng bản ngã và thế gian nửa thường hằng và nửa không thường hằng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ nhất. Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến đề khởi luận thuyết nửa thường hằng nửa không thường hằng, thuộc trong bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

(i.2.b) “Hoặc có chúng sanh thích vui đùa, biếng nhác, thường vui đùa lấy làm thỏa thích. Các chúng sanh ấy khi vui đùa thỏa thích, thân thể mệt mỏi, bèn thất ý. Do thất ý mà mạng chung, sanh đến thế gian; tuổi lớn dần, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, nhập định ý tam-muội, do với tâm định tĩnh, tự mình biết được đời trước, bèn nói như vầy: ‘Các chúng sanh còn lại kia do không vui đùa thỏa thích nhiều nên thường trú ở chỗ kia. Ta do vui đùa thỏa thích nhiều nên phải chịu vô thường, là pháp biến dịch. Vì vậy, ta biết rằng: bản ngã và thế gian nửa thường hằng nửa không thường hằng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ hai; Sa-môn Bà-la-môn nhân đó đối với bổn kiếp bổn kiến đề khởi luận thuyết rằng bản ngã và thế giới nửa thường nửa vô thường; thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.2.c) “Hoặc có chúng sanh sau khi dòm ngó nhau, liền thất ý. Do thất ý mà mạng chung, sanh đến thế gian; tuổi lớn dần, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, nhập định ý tam-muội, tùy với tâm định tĩnh, tự mình biết được đời trước, bèn nói như vầy: ‘Các chúng sanh còn lại kia do không dòm ngó nhau nên không thất ý. Vì vậy, chúng thường trú bất biến. Chúng ta vì thường xuyên dòm ngó nhau; sau khi dòm ngó nhau thường xuyen liền thất ý, khiến cho phải vô thường, là pháp biến dịch. Ta vì vậy biết rằng bản ngã và thế gian nửa thường hằng nửa không thường hằng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ ba, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến đề xuất luận thuyết rằng bản ngã và thế giới nửa thường nửa vô thường; thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(1.2.d) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, là người có trí tuệ nhạy bén, có năng lực quán sát khéo, và bằng trí tuệ quán sát nhạy bén ấy, và bằng trí biện thuyết của mình, tuyên bố rằng: ‘Bản ngã và thế gian nửa thường nửa không thường.’ Đó là quan điểm thứ tư, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương ‘bản ngã và thế gian thường tồn’, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Như Lai biết rõ những cơ sở quan điểm này được nắm bắt như vậy, được giữ chặt như vậy, và cũng biết sẽ có báo ứng như vậy. Sở tri của Như Lai vượt qua những thứ ấy. Tuy biết nhưng không bị chấp trước. Do không bị chấp trước nên được tịch diệt. Biết sự tập khởi của thọ; biết sự diệt tận, vị ngọt, sự tai hại và sự xuất yếu của thọ, do chánh quán mà được vô dư giải thoát, vì vậy được gọi là Như Lai.

“Đó gọi là, còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng.

(3) “Lại còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng. Đó là pháp gì?

“Một số Sa-môn, Bà-la-môn y bổn kiếp bổn kiến đề lên luận thuyết rằng ‘Bản ngã và thế gian là hữu biên và vô biên. ’ Các Sa-môn, Bà-la-môn nào nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương bản ngã và thế gian hữu biên và vô biên, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.3.a) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với với tâm định tĩnh, vi ấy quán sát thế gian và khởi lên biên tưởng, nói rằng: ‘Thế gian là hữu biên. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Ta bằng vô số phương tiện nhập định ý tam-muội. Với với tâm định tĩnh, tôi quán sát thấy rằng thế gian có biên tế. Vì vậy biết rằng thế gian là hữu biên. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ nhất, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến đề xướng luận thuyết rằng bản ngã và thế giới hữu biên, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.3.b) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với với tâm định tĩnh, vị ấy quán sát thế gian và khởi lên vô biên tưởng, nói rằng: ‘Thế gian là vô biên. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Ta bằng vô số phương tiện nhập định ý tam-muội. Với với tâm định tĩnh, quán sát thấy rằng thế gian không có biên tế. Vì vậy biết rằng thế gian là hữu biên. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ hai, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến đề xướng luận thuyết rằng bản ngã và thế giới vô biên, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.3.c) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện tinh cần mà chứng nhập tâm định. Với với tâm định tĩnh, vi ấy quán sát thế gian, thấy rằng phương trên có biên, bốn phương không có biên, vị ấy nói rằng: ‘Thế gian vừa hữu biên vừa vô biên. Đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Ta bằng vô số phương tiện nhập định ý tam-muội. Với với tâm định tĩnh, quán sát thấy phương trên có biên còn bốn phương không có biên. Vì vậy biết rằng thế gian vừa hữu biên vừa vô biên. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ ba, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến đề xướng luận thuyết rằng bản ngã và thế giới vô biên, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.3.d) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, là người có trí tuệ nhạy bén, có năng lực quán sát khéo, rồi bằng trí tuệ quán sát nhạy bén, và bằng trí biện thuyết của mình, tuyên bố rằng: ‘Bản ngã và thế gian không phải hữu biên, không phải vô biên.’ Đó là trường hợp thứ tư, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến chủ trương ‘bản ngã và thế gian hữu biên hay vô biên’, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Như Lai biết rõ những cơ sở quan điểm này được nắm bắt như vậy, được giữ chặt như vậy, và cũng biết sẽ có báo ứng như vậy. Sở tri của Như Lai vượt qua những thứ ấy. Tuy biết nhưng không bị chấp trước. Do không bị chấp trước nên được tịch diệt; biết sự tập khởi của thọ; biết sự diệt tận, vị ngọt, sự tai hại và sự xuất yếu của thọ, do chánh quán mà được vô dư giải thoát, vì vậy được gọi là Như Lai.

“Đó gọi là, còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng.

(i.4) “Lại còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng. Đó là pháp gì?

“Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, được hỏi khác nhưng trả lời khác. Những vị ấy mỗi khi có người hỏi điều này hay điều khác, được hỏi khác, trả lời khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn. Các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó y bổn kiếp bổn kiến, hỏi khác đáp khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.4.a) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn có luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Tôi không thấy, không biết rằng thiện ác có quả báo chăng? không có quả báo chăng?’ Vì tôi không thấy, không biết nên nói như vầy: ‘Thiện ác có quả báo chăng? không có quả báo chăng? Thế gian có những Sa-môn, Bà-la-môn quảng bác, đa văn, thông minh, trí tuệ, thường ưa nhàn tĩnh, cơ biện tinh vi, được người đời tôn trọng, có thể bằng trí tuệ phân tích khéo léo các quan điểm. Giả sử họ hỏi tôi những nghĩa lý sâu sắc, tôi không thể đáp. Vì thẹn với vị ấy; vì sợ vị ấy, tôi phải dựa vào sự trả lời ấy làm chỗ quy y, làm hòn đảo, làm mái nhà, làm cứu cánh đạo. Giả sử kia có hỏi, tôi sẽ đáp như vầy: ‘Việc này như thế. Việc này là thật. Việc này khác. Việc này không khác. Việc này không phải khác, không phải không khác.’ Đó là trường hợp thứ nhất, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó hỏi khác đáp khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.4.b) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn có luận thuyết như vầy, quan diểm như vầy: ‘Tôi không thấy, không biết có thế giới khác chăng? không có thế giới khác chăng? Trong đời có các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng thiên nhãn trí, tha tâm trí, có thể thấy những việc xa xôi. Những việc ấy tuy gần người khác nhưng người khác không thấy. Những người như vậy có thể biết có thế giới khác hay không có thế giới khác. Tôi không biết, không thấy có thế giới khác hay không có thế giới khác. Nếu tôi nói, thì đó là nói dối. Vì ghét nói dối, sợ nói dối. Vì vậy, để làm chỗ quy y, làm hòn đảo, làm mái nhà, làm cứu cánh đạo, giả sử kia có hỏi, tôi sẽ đáp như vầy: ‘Việc này như vậy. Việc này là thật. Việc này khác. Việc này không khác. Việc này không phải khác, không phải không phải không khác.’ Đó là trường hợp thứ hai, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó hỏi khác đáp khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.4.c) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn có quan điểm như vầy, có luận thuyết như vầy: ‘Tôi không thấy, không biết thiện là gì, bất thiện là gì. Nếu tôi không thấy, không biết mà nói như vầy: đây là thiện, đây là bất thiện, thì do đây tôi sanh ái, từ ái sanh sân nhuế. Có ái, có nhuế, thì có thủ sanh. Tôi vì muốn diệt trừ thủ nên xuất gia tu hành.’ Kia do ghét thủ, kinh sợ thủ, để làm chỗ quy y, làm hòn đảo, làm mái nhà, làm cứu cánh đạo, nên giả sử kia có hỏi, tôi sẽ trả lời như vầy: ‘Việc này như vậy. Việc này là thật. Việc này khác. Việc này không khác. Việc này không phải khác, không phải không khác.’ Đó là trường hợp thứ ba, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó hỏi khác đáp khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

(i.4.d) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn ngu si ám độn, khi có người hỏi, thì tùy theo người hỏi mà trả lời rằng: ‘Việc này như vậy. Việc này là thật. Việc này khác. Việc này không khác. Việc này không phải khác, không phải không khác.’ Đó là trường hợp thứ tư, Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó hỏi khác đáp khác, thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

“Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, hỏi khác đáp khác, tất cả thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết rõ những cơ sở quan điểm này được nắm bắt như vậy, được giữ chặt như vậy, và cũng biết sẽ có báo ứng như vậy. Sở tri của Như Lai vượt qua những thứ ấy. Tuy biết nhưng không chấp trước. Do không chấp trước nên được tịch diệt. Biết sự tập khởi của thọ; biết sự diệt tận, vị ngọt, sựï tai hại và sự xuất yếu của thọ, do chánh quán mà được vô dư giải thoát, vì vậy được gọi là Như Lai.

“Đó gọi là, còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng

(1.5) “Lại còn có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp sâu xa vi diệu, để cho đệ tử Hiền Thánh có thể tán thán Như Lai một cách chơn thật, bình đẳng. Đó là pháp gì?

“Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương rằng không có nguyên nhân mà xuất hiện có thế gian này. Chủ trương ấy thuộc hai trường hợp. Y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương vô nhân mà xuất hiện có thế gian này, thuộc trong hai trường hợp. Chừng ấy không hơn.

“Sa-môn, Bà-la-môn kia nhân sự kiện gì, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương vô nhân mà có, thuộc trong hai trường hợp, chừng ấy không hơn?

(i.5.a) “Có hạng chúng sanh vô tưởng, vô tri. Khi chúng sanh kia sanh khởi tưởng, tức thì mạng chung, sanh đến thế gian này; rồi dần dần khôn lớn, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, cho đến chứng nhập tâm định. Bằng với tâm định tĩnh mà biết được gốc đời trước của mình, vị ấy bèn nói như vầy: ‘Tôi vốn không có. Nay bỗng nhiên có. Thế gian này vốn không, nay có. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ nhất, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương không nhân mà có, thuộc trong hai trườnghợp, chừng ấy không hơn.

(i.5.b) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn có trí tuệ nhạy bén, có khả năng quán sát khéo léo. Vị ấy bằng trí tuệ quán sát nhạy bén, bằng trí tuệ biện luận của mình, nói như vầy: ‘Thế gian này hiện hữu không do nhân. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ hai, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương không nhân mà hiện hữu, mà có thế gian này, thuộc trong hai trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết… (như trên).

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, với vô số trường hợp khác nhau, mỗi người tùy ý lập thuyết; tất cả được thâu tóm trong 18 trường hợp. Bổn kiếp bổn kiến, với vô số trường hợp, tùy ý lập thuyết, thuộc trong mười tám trường hợp, chừng ấy không hơn. Duy chỉ Phật mới có thể biết… (như trên).

(ii) “Lại có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp vi diệu, thâm sâu. Đó là pháp gì? Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp, tùy ý lập thuyết, gồm bốn mươi bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp, tùy lý lập thuyết, thuộc trong bốn mươi bốn trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.1) “Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, sanh hữu tưởng luận, nói rằng thế gian có tưởng, tất cả thuộc trong mười sáu trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, sanh hữu tưởng luận, nói rằng thế gian có tưởng, thuộc trong mười sáu trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, sanh tưởng luận, nói rằng thế gian có tưởng, thuộc trong mười sáu trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.1.a) “Có các Sa-môn, Bà-la-môn có luận thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh có tưởng có sắc. Đây là thật, ngoài ra là dối.’ 72 Đó là trường hợp thứ nhất, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, sanh hữu tưởng luận, nói thế gian có tưởng, thuộc trong mười sáu luận chấp, chừng ấy không hơn.

(ii.1.b) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không sắc, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.c) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có sắc vừa không sắc, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.d) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải có sắc không phải không sắc, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.e) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có biên, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.f) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không biên, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.g) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có biên vừa không biên, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.h) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải có biên cũng không phải không biên, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.i) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh mà thuần có lạc, có tuởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.j) “Có người nói: ‘Bản ngã, sau đời này, sanh mà thuần có khổ, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.k) “Có người nói: ‘Bản ngã, sau đời này, sanh vừa có khổ vừa có lạc, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.l) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải khổ, không phải lạc, có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.m) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có một tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.n) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có đa biệt tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.o) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có ít tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.1.p) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có vô lượng tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

“Đó là mười sáu trường hợp, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, sanh hữu tưởng luận, nói thế gian có tưởng, thuộc trong mười sáu trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết, cũng như vậy… (như trên).

(ii.2) “Lại có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp vi diệu, thâm sâu. Đó là pháp gì? Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, sanh vô tưởng luận, nói thế gian không có tưởng. Tất cả thuộc vào trong tám trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, sanh vô tưởng luận, thuộc trong tám trường hợp này, chừng ấy không hơn.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, sanh vô tưởng luận, nói thế gian không có tưởng, thuộc trong tám trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.2.a) “Có các Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh có sắc, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.b) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không có sắc, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.c) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có sắc vừa không sắc, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.d) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, không phải có sắc cũng không phải không có sắc, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.e) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh có biên, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.f) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không có biên, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.g) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có biên vừa không có biên, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.2.h) “Có người nói: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải có biên không phải không có biên, không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

“Đó là tám trường hợp. Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, sanh vô tưởng luận, nói thế gian không có tưởng; tất cả thuộc trong tám trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết, cũng vậy (như trên).

(ii.3) “Lại có pháp khác, là ánh sáng của đại pháp vi diệu, sâu xa. Đó là pháp gì? Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, sanh phi tưởng phi phi tưởng luận, nói thế gian không phải có tưởng không phải không có tưởng. Tất cả thuộc trong tám trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, chủ trương phi tưởng phi phi tưởng luận, thuộc trong tám trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, chủ trương phi tưởng phi phi tưởng luận, thuộc trong tám trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.3.a) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh có sắc, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.b) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh không có sắc, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.c) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có sắc vừa không sắc, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.d) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải có sắc không phải không có sắc, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.e) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh có biên, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.f) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh không có biên, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.g) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh vừa có biên vừa không có biên, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

(ii.3.h) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, sau đời này, sanh không phải có biên không phải không có biên, không phải có tưởng không phải không có tưởng. Đây là thật, ngoài ra là dối.’

“Đó là tám trường hợp. Nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, sanh phi hữu tưởng phi vô tưởng, nói thế gian không phải có tưởng không phải không có tưởng, thảy đều thuộc trong tám trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết, cũng vậy… như trên.

(ii.4) “Lại có pháp khác, là ánh sáng của pháp vi diệu, sâu xa. Pháp đó là gì? Có các Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, khởi lên đoạn diệt luận, nói rằng chúng sanh hoàn toàn đoạn diệt; tất cả thuộc trong bảy trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, khởi đoạn diệt luận, nói rằng chúng sanh hoàn toàn đoạn diệt, thuộc trong bảy trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, khởi đoạn diệt luận, nói chúng sanh hoàn toàn đoạn diệt, thuộc trong bảy trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.4.a) “Có Sa-môn, Bà-la-môn luận thuyết như vầy, quan điểm như vầy: ‘Ta, với thân bốn đại, sáu xứ, do cha mẹ sanh, được nuôi nấng bằng sữa; trưởng thành nhờ áo cơm, nhờ vuốt ve, bồng ẳm; nhưng là vô thường, chắc chắn đi đến chỗ huỷ diệt.’ Cho đến mức ấy, được gọi là đoạn diệt. Đó là trường hợp thứ nhất.

(ii.4.b) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Cái ta đây không thể gọi là đoạn diệt. Cái ta dục giới thiên mới đoạn diệt hoàn toàn; cho đến mức ấy mới là đoạn diệt.’ Đó là trường hợp thứ hai.

(ii.4.c) “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta sắc giới, có thân hóa sanh, các căn đầy đủ, đoạn diệt hoàn toàn không còn gì; chừng mức ấy mới gọi là đoạn diệt.’

(ii.4.d) “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc giới, ở không vô biên xứ xứ mới đoạn diệt.’

(ii.4.e) “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc, thuộc thức vô biên xứ mới đoạn diệt.’

(ii.4.f) “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải đoạn diệt. Ta vô sắc, thuộc vô sở hữu xứ mới đoạn diệt.’

(ii.4.g) “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc, ở phi thưởng phi tưởng xứ mới đoạn diệt.’ Đó là đoạn diệt thứ bảy.

“Đó là bảy trường hợp, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, nói các loại chúng sanh đoạn diệt hoàn toàn, thuộc trong bảy trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Phật mới có thể biết, cũng vậy …(như trên).

(ii.5) “Lại có pháp, là ánh sáng của đại pháp vi diệu, sâu xa. Đó là pháp gì? Có Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, đề xuất hiện tại Niết-bàn luận, nói rằng chúng sanh trong hiện tại có Niết-bàn; thảy đều thuộc trong năm trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, chủ trương hiện tại Niết-bàn luận, thuộc trong năm kiến, chừng ấy không hơn.

“Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, nói rằng chúng sanh trong hiện tại có Niết-bàn, thuộc trong năm trường hợp, chừng ấy không hơn?

(ii.5.a)“Có Sa-môn, Bà-la-môn có quan điểm như vầy, luận thuyết như vầy: ‘Ta trong hiện tại phóng túng theo năm dục, ấy là ta đạt Niết-bàn trong hiện tại.’ Đó là trường hợp thứ nhất.

(ii.5.b) “Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đó là hiện tại Niết-bàn, chớ không phải là không đúng. Nhưng còn có Niết-bàn vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết; chỉ ta biết mà thôi. Như ta ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm có tứ, hỷ lạc do định sanh, nhập sơ thiền. ’ Đây mới là hiện tại Niết-bàn.’ Đó là trường hợp thứ hai.

(ii.5.c) “Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đó là hiện tại Niết-bàn, chớ không phải là không đúng. Nhưng có Niết-bàn hiện tại vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết; chỉ mình ta biết mà thôi. Như ta diệt tầm tứ, nội tâm tịch tĩnh, nhất tâm, không tầm không tứ, hỷ lạc do định sanh, nhập đệ nhị thiền. Chừng ấy mới gọi là hiện tại Niết-bàn.’ Đó là trường hợp thứ ba.

(ii.5.d) “Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đó là hiện tại Niết-bàn, chớ không phải là không đúng. Nhưng có Niết-bàn hiện tại vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết; chỉ mình ta biết mà thôi. Như ta lìa hỷ, an trú xả và niệm, nhất tâm, thân cảm thọ lạc, điều mà Thánh nói, an trú lạc và xả, nhập đệ tam thiền. Chừng ấy mới là hiện tại Niết-bàn.’ Đó là trường hợp thứ tư.

(ii.5.e) “Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đó là hiện tại Niết-bàn, không phải là không đúng. Nhưng còn hiện tại Niết-bàn vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết. Chỉ mình ta biết thôi. Như ta lạc diệt, khổ diệt, ưu hỷ đã diệt trừ trước, không khổ không lạc, xả, niệm thanh tịnh, nhập đệ tứ thiền. Ấy mới gọi là hiện tại Niết-bàn.’ Đó là trường hợp thứ năm. Nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương hiện tại Niết-bàn luận, thuộc trong năm trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy Phật mới có thể biết, cũng vậy… (như trên).

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp, tùy ý lập thuyết, thuộc trong bốn mươi bốn trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy Phật mới có thể biết các cơ sở quan điểm này, cũng như vậy (như trên).

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp, tuỳ ý lập thuyết, tất cả thuộc trong sáu mươi hai trường hợp. Y bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, với vô số trường hợp, tùy ý lập thuyết, tất cả thuộc trong sáu mươi hai trường hợp, chừng ấy không hơn.

“Duy chỉ Như Lai mới biết các cơ sở quan điểm ấy, cũng vậy (như trên).

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương thường luận, nói: ‘Bản ngã và thế giới là thường.’ Sa-môn, Bà-la-môn kia ở nơi đó mà phát sanh trí. Nghĩa là, do tín dị biệt, dục dị biệt, văn dị biệt, duyên dị biệt, giác dị biệt, kiến dị biệt, định dị biệt, nhẫn dị biệt; họ nhân bởi đó mà phát sanh trí. Các vị đó vì có dao động, sợ hãi, ấy là do bởi ái,... cho đến, hiện tại Niết-bàn, cũng lại như vậy.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương thường trú luận, nói: ‘Thế gian là thường’, các vị ấy nhân bởi duyên là thọ mà khởi ái, sanh khởi ái, mà tự mình không hay biết, bị nhiểm trước bởi ái, bị khuất phục bởi ái,... cho đến hiện tại Niết-bàn; cũng lại như vậy.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, chủ trương thường trú luận, nói ‘Thế gian là thường’, các vị ấy do bởi duyên là xúc. Nếu lìa xúc duyên thì không thể lập luận,... cho đến hiện tại Niết-bàn, cũng lại như vậy.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, mỗi người tùy theo sở kiến mà nói; tất cả đều gồm trong sáu mươi hai kiến. Mỗi người tùy ý thuyết; thảy đều y trên đó, ở trong đó, chừng ấy không hơn. Cũng như người chài khéo, bằng tấm lưới dày mắt giăng trên ao nhỏ, nên biết, hết thảy các loài thủy tộc trong ao đều lọt vào lưới, không chỗ tránh thoát, chừng ấy không hơn. Cũng vậy, các Sa-môn, Bà-la-môn, y bổn kiếp bổn kiến, mạt kiếp mạt kiến, với nhiều thuyết khác nhau, tất cả thuộc vào sáu mươi hai kiến, chừng ấy không hơn.

“Nếu Tỳ-kheo, đối với sự tập khởi của sáu xúc, sự diệt tận, vị ngọt, tai họa và sự xuất ly, mà biết rõ như thật, Tỳ-kheo ấy là người tối thắng, vượt ngoài các kiến ấy. Như Lai tự biết, sự sanh đã dứt, sở dĩ có thân là để phước độ Chư Thiên, nhân loại. Nếu Như Lai không có thân, người đời không chỗ nương cậy. Cũng như cây đa-la bị chặt ngọn không còn sống trở lại nữa. Phật cũng vậy, đã đoạn sanh tử, vĩnh viễn không còn tái sanh.”

Khi Phật nói pháp này, đại thiên thế giới ba lần chuyển mình với sáu cách rung động. Lúc ấy, A-nan đứng sau Phật đang cầm quạt hầu Phật, liền trịch áo bày vai phải, quỳ gối chắp tay bạch Phật rằng:

“Pháp này rất sâu xa, nên gọi tên là gì? Nên phụng trì như thế nào?’

Phật bảo A-nan:

“Nên đặt kinh này là Nghĩa động, Pháp động, Kiến động, Ma động, Phạm động.”

Bấy giờ A-nan sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

佛說長阿含經卷第十四
T 0088b11 後秦弘始年佛陀耶舍共竺佛念譯

T 0088b12如是我聞：

一時，佛遊摩竭國，與大比丘眾 T 0088b14千二百五十人俱，遊行人間，詣竹林，止宿 T 0088b15在王堂上。時，有梵志名曰善念，善念弟子 T 0088b16名梵摩達，師徒常共隨佛後行，而善念梵 T 0088b17志以無數方便毀謗佛、法及比丘僧，其弟子 T 0088b18梵摩達以無數方便稱讚佛、法及比丘僧，師 T 0088b19徒二人各懷異心，共相違背。所以者何？斯 T 0088b20由異習、異見、異親近故。

爾時，眾多比丘於乞 T 0088b21食後集會講堂，作如是論：「甚奇！甚特！世尊 T 0088b22有大神力，威德具足，盡知眾生志意所趣。 T 0088b23而此善念梵志及其弟子梵摩達隨逐如來 T 0088b24及比丘僧；而善念梵志以無數方便毀謗佛、 T 0088b25法及與眾僧，弟子梵摩達以無數方便稱讚 T 0088b26如來及法、眾僧；師徒二人各懷異心，異見、異 T 0088b27習、異親近故。」

爾時，世尊於靜室中以天淨 T 0088b28耳過於人耳，聞諸比丘有如是論，世尊於 T 0088b29淨室起詣講堂所，大眾前坐，知而故問：「諸 T 0088c01比丘！汝等以何因緣集此講堂？何所論說？」

T 0088c02時，諸比丘白佛言：「我等於乞食後集此講 T 0088c03堂，眾共議言：『甚奇！甚特！如來有大神力，威 T 0088c04德具足，盡知眾生心志所趣。而今善念梵志 T 0088c05及弟子梵摩達常隨如來及與眾僧，以無 T 0088c06數方便毀謗如來及法、眾僧，弟子梵摩達以 T 0088c07無數方便稱讚如來及法、眾僧。所以者何？ T 0088c08以其異見、異習、異親近故。』向集講堂議如 T 0088c09是事。」

爾時，世尊告諸比丘：「若有方便毀謗 T 0088c10如來及法、眾僧者，汝等不得懷忿結心，害 T 0088c11意於彼，所以者何？若誹謗我、法及比丘僧，汝 T 0088c12等懷忿結心，起害意者，則自陷溺，是故汝 T 0088c13等不得懷忿結心，害意於彼。比丘若稱譽 T 0088c14佛及法、眾僧者，汝等於中亦不足以為歡 T 0088c15喜慶幸，所以者何？若汝等生歡喜心，即為 T 0088c16陷溺，是故汝等不應生喜。所以者何？此是 T 0088c17小緣威儀戒行，凡夫寡聞，不達深義，直以 T 0088c18所見如實讚嘆。

「云何小緣威儀戒行，凡夫寡 T 0088c19聞，直以所見如實稱讚？彼讚嘆言：『沙門瞿曇 T 0088c20滅殺、除殺，捨於刀杖，懷慙愧心，慈愍一切。』 T 0088c21此是小緣威儀戒行，彼寡聞凡夫以此歎佛。 T 0088c22又嘆：『沙門瞿曇捨不與取，滅不與取，無有 T 0088c23盜心。』又嘆：『沙門瞿曇捨於婬欲，淨修梵行， T 0088c24一向護戒，不習婬逸，所行清潔。』又嘆：『沙門 T 0088c25瞿曇捨滅妄語，所言至誠，所說真實，不誑世 T 0088c26人。沙門瞿曇捨滅兩舌，不以此言壞亂於 T 0088c27彼，不以彼言壞亂於此；有諍訟者能令 T 0088c28和合，已和合者增其歡喜，有所言說不離 T 0088c29和合，誠實入心，所言知時。沙門瞿曇捨滅 T 0089a01惡口，若有麤言傷損於人，增彼結恨長怨 T 0089a02憎者，如此麤言盡皆不為；常以善言悅可 T 0089a03人心，眾所愛樂，聽無厭足，但說此言。沙門 T 0089a04瞿曇捨滅綺語，知時之語、實語、利語、法語、 T 0089a05律語、止非之語，但說是言。

「『沙門瞿曇捨離飲 T 0089a06酒，不著香華，不觀歌舞，不坐高床，非時 T 0089a07不食，不執金銀，不畜妻息、僮僕、婢使，不 T 0089a08畜象馬、猪羊、鷄犬及諸鳥獸，不畜象兵、馬兵、 T 0089a09車兵、步兵，不畜田宅種殖五穀，不以手 T 0089a10拳與人相加，不以斗秤欺誑於人，亦不 T 0089a11販賣券要斷當，亦不取受觝債橫生無端， T 0089a12亦不陰謀面背有異，非時不行；為身養壽， T 0089a13量腹而食，其所至處，衣鉢隨身，譬如飛鳥， T 0089a14羽翮身俱。』此是持戒小小因緣，彼寡聞凡夫 T 0089a15以此歎佛。

「如餘沙門、婆羅門受他信施，更 T 0089a16求儲積，衣服飲食無有厭足，沙門瞿曇無 T 0089a17有如此事。如餘沙門、婆羅門食他信施， T 0089a18自營生業，種殖樹木，鬼神所依，沙門瞿曇 T 0089a19無如此事。如餘沙門、婆羅門食他信施，更 T 0089a20作方便，求諸利養，象牙、雜寶、高廣大床、種 T 0089a21種文繡、氍氀［毯－炎＋荅］［毯－炎＋登］、綩綖被褥，沙門瞿曇無 T 0089a22如此事。如餘沙門、婆羅門食他信施，更作 T 0089a23方便，求自莊嚴，酥油摩身，香水洗浴，香末 T 0089a24自塗，香澤梳頭，著好華鬘，染目紺色，拭面 T 0089a25莊飾，鐶紐澡潔，以鏡自照，著寶革屣，上 T 0089a26服純白，戴蓋執拂，幢麾莊飾，沙門瞿曇無 T 0089a27如此事。

「如餘沙門、婆羅門專為嬉戱，碁局 T 0089a28博奕，八道、十道，至百千道，種種戱法以自娛 T 0089a29樂，沙門瞿曇無如是事。如餘沙門、婆羅門 T 0089b01食他信施，但說遮道無益之言，王者、戰鬪、軍 T 0089b02馬之事，群僚、大臣、騎乘出入、遊戱園觀，及論 T 0089b03臥起、行步、女人之事，衣服、飲食、親里之事，又 T 0089b04說入海採寶之事，沙門瞿曇無如此事。如 T 0089b05餘沙門、婆羅門食他信施，無數方便，但作邪 T 0089b06命，諂諛美辭，現相毀呰，以利求利，沙門瞿 T 0089b07曇無如此事。如餘沙門、婆羅門食他信施， T 0089b08但共諍訟，或於園觀，或在浴池，或於堂上， T 0089b09互相是非，言：『我知經律，汝無所知；我趣正 T 0089b10道，汝趣邪徑；以前著後，以後著前；我能忍， T 0089b11汝不能忍；汝所言說，皆不真正；若有所 T 0089b12疑，當來問我，我盡能答。』沙門瞿曇無如是 T 0089b13事。

「如餘沙門、婆羅門食他信施，更作方便， T 0089b14求為使命，若為王、王大臣、婆羅門、居士通 T 0089b15信使，從此詣彼，從彼至此，持此信授彼， T 0089b16持彼信授此，或自為，或教他為，沙門瞿曇 T 0089b17無如是事。如餘沙門、婆羅門食他信施，但 T 0089b18習戰陣鬪諍之事，或習刀杖、弓矢之事，或 T 0089b19鬪鷄犬、猪羊、象馬、牛駝諸獸，或鬪男女，或 T 0089b20作眾聲，吹聲、鼓聲、歌聲、舞聲，緣幢倒絕，種種 T 0089b21伎戱，無不翫習，沙門瞿曇無如是事。如 T 0089b22餘沙門、婆羅門食他信施，行遮道法，邪命 T 0089b23自活，瞻相男女，吉凶好醜，及相畜生，以求 T 0089b24利養，沙門瞿曇無如是事。

「如餘沙門、婆羅 T 0089b25門食他信施，行遮道法，邪命自活，召喚鬼 T 0089b26神，或復驅遣，種種［袖－由＋厭］禱，無數方道，恐熱於 T 0089b27人，能聚能散，能苦能樂，又能為人安胎出 T 0089b28衣，亦能呪人使作驢馬，亦能使人聾盲瘖 T 0089b29瘂，現諸技術，叉手向日月，作諸苦行以 T 0089c01求利養，沙門瞿曇無如是事。如餘沙門、婆 T 0089c02羅門食他信施，行遮道法，邪命自活，或為 T 0089c03人呪病，或誦惡呪，或誦善呪，或為醫方、 T 0089c04鍼炙、藥石，療治眾病，沙門瞿曇無如此 T 0089c05事。如餘沙門、婆羅門食他信施，行遮道法， T 0089c06邪命自活，或呪水火，或為鬼呪，或誦剎利 T 0089c07呪，或誦象呪，或支節呪，或安宅符呪，或火 T 0089c08燒、鼠囓能為解呪，或誦知死生書，或誦夢 T 0089c09書，或相手面，或誦天文書，或誦一切音書， T 0089c10沙門瞿曇無如此事。如餘沙門、婆羅門食 T 0089c11他信施，行遮道法，邪命自活，瞻相天時， T 0089c12言雨不雨，穀貴穀賤，多病少病，恐怖安隱，或 T 0089c13說地動、彗星、月蝕、日蝕，或言星蝕，或言不 T 0089c14蝕，方面所在，皆能記之，沙門瞿曇無如此 T 0089c15事。如餘沙門、婆羅門食他信施，行遮道法， T 0089c16邪命自活，或言此國當勝，彼國不如，或言彼 T 0089c17國當勝，此國不如，瞻相吉凶，說其盛衰， T 0089c18沙門瞿曇無如是事。諸比丘！此是持戒小小 T 0089c19因緣，彼寡聞凡夫以此嘆佛。」

佛告諸比丘： T 0089c20「更有餘法，甚深微妙大法光明，唯有賢聖弟 T 0089c21子能以此言讚嘆如來。何等是甚深微妙 T 0089c22大光明法，賢聖弟子能以此法讚嘆如來？ T 0089c23諸有沙門、婆羅門於本劫本見、末劫末見，種 T 0089c24種無數，隨意所說，盡入六十二見中；本劫本 T 0089c25見、末劫末見，種種無數，隨意所說，盡不能 T 0089c26出過六十二見中。彼沙門、婆羅門以何等緣， T 0089c27於本劫本見、末劫末見，種種無數，各隨意說， T 0089c28盡入此六十二見中，齊是不過？諸沙門、婆 T 0089c29羅門於本劫本見，種種無數，各隨意說，盡 T 0090a01入十八見中；本劫本見，種種無數，各隨意說， T 0090a02盡不能過十八見中。彼沙門、婆羅門以何 T 0090a03等緣，於本劫本見，種種無數，各隨意說，盡 T 0090a04入十八見中，齊此不過？諸沙門婆羅門 T 0090a05於本劫本見，起常論，言：『我及世間常存。』此 T 0090a06盡入四見中；於本劫本見言：『我及世間常 T 0090a07存。』盡入四見，齊是不過。

「彼沙門、婆羅門 T 0090a08以何等緣，於本劫本見，起常論，言：『我及世 T 0090a09間常存。』此盡入四見中，齊是不過？或有沙 T 0090a10門、婆羅門種種方便，入定意三昧，以三昧 T 0090a11心憶二十成劫敗劫，彼作是說：『我及世間 T 0090a12是常，此實餘虛，所以者何？我以種種方便 T 0090a13入定意三昧，以三昧心憶二十成劫敗劫， T 0090a14其中眾生不增不減，常聚不散，我以此知：我 T 0090a15及世間是常，此實餘虛。』此是初見。沙門、婆羅 T 0090a16門因此於本劫本見，計我及世間是常，於 T 0090a17四見中，齊是不過。

「或有沙門、婆羅門種種 T 0090a18方便，入定意三昧，以三昧心憶四十成劫 T 0090a19敗劫，彼作是說：『我及世間是常，此實餘虛，所 T 0090a20以者何？我以種種方便，入定意三昧，以三 T 0090a21昧心憶四十成劫敗劫，其中眾生不增不減， T 0090a22常聚不散，我以此知，我及世間是常，此實餘 T 0090a23虛。』此是二見，諸沙門、婆羅門因此於本劫 T 0090a24本見，計我及世間是常，於四見中，齊是不 T 0090a25過。

「或有沙門、婆羅門以種種方便，入定意 T 0090a26三昧，以三昧心憶八十成劫敗劫，彼作是 T 0090a27言：『我及世間是常，此實餘虛，所以者何？我以 T 0090a28種種方便入定意三昧，以三昧心憶八十 T 0090a29成劫敗劫，其中眾生不增不減，常聚不散，我 T 0090b01以此知，我及世間是常，此實餘虛。』此是三見。 T 0090b02諸沙門、婆羅門因此於本劫本見，計我及 T 0090b03世間是常，於四見中，齊是不過。

「或有沙門、 T 0090b04婆羅門有捷疾相智，善能觀察，以捷疾相 T 0090b05智方便觀察，謂為審諦，以己所見，以己辯 T 0090b06才作是說，言：『我及世間是常。』此是四見。沙 T 0090b07門、婆羅門因此於本劫本見，計我及世間 T 0090b08是常，於四見中，齊是不過。此沙門、婆羅門 T 0090b09於本劫本見，計我及世間是常，如此一切 T 0090b10盡入四見中，我及世間是常，於此四見中， T 0090b11齊是不過。唯有如來知此見處，如是持、 T 0090b12如是執，亦知報應。如來所知又復過是，雖 T 0090b13知不著，已不著則得寂滅，知受集、滅、味、過、 T 0090b14出要，以平等觀無餘解脫，故名如來。是 T 0090b15為餘甚深微妙大法光明，使賢聖弟子真實 T 0090b16平等讚嘆如來。

「復有餘甚深微妙大法光明， T 0090b17使賢聖弟子真實平等讚嘆如來，何等是？諸 T 0090b18沙門、婆羅門於本劫本見起論，言：『我及世間， T 0090b19半常半無常。』彼沙門、婆羅門因此於本劫本 T 0090b20見，計我及世間半常半無常，於此四見中， T 0090b21齊是不過或過。或有是時，此劫始成，有 T 0090b22餘眾生福盡、命盡、行盡，從光音天命終，生 T 0090b23空梵天中，便於彼處生愛著心，復願餘眾 T 0090b24生共生此處。此眾生既生愛著願已，復有 T 0090b25餘眾生命、行、福盡，於光音天命終，來生空 T 0090b26梵天中，其先生眾生便作是念：『我於此處 T 0090b27是梵、大梵，我自然有，無能造我者；我盡知 T 0090b28諸義典，千世界於中自在，最為尊貴，能為 T 0090b29變化，微妙第一。為眾生父，我獨先有，餘眾生 T 0090c01後來，後來眾生，我所化成。』其後眾生復作是 T 0090c02念：『彼是大梵，彼能自造，無造彼者，盡知諸 T 0090c03義典，千世界於中自在，最為尊貴，能為變 T 0090c04化，微妙第一，為眾生父，彼獨先有，後有我 T 0090c05等，我等眾生，彼所化成。』彼梵眾生命、行盡已， T 0090c06來生世間，年漸長大，剃除鬚髮，服三法 T 0090c07衣，出家修道，入定意三昧，隨三昧心自識 T 0090c08本生，便作是言：『彼大梵者能自造作，無造 T 0090c09彼者，盡知諸義典，千世界於中自在，最為 T 0090c10尊貴，能為變化，微妙第一。為眾生父，常住 T 0090c11不變，而彼梵化造我等，我等無常變易，不得 T 0090c12久住，是故當知：我及世間半常半無常，此實 T 0090c13餘虛。』是謂初見。沙門、婆羅門因此於本劫 T 0090c14本見起論，半常半無常，於四見中，齊是不 T 0090c15過。

「或有眾生喜戲笑懈怠，數數戲笑以自 T 0090c16娛樂，彼戲笑娛樂時，身體疲極便失意，以 T 0090c17失意便命終，來生世間，年漸長大，剃除鬚 T 0090c18髮，服三法衣，出家修道，彼入定意三昧，以 T 0090c19三昧心自識本生，便作是言：『彼餘眾生不 T 0090c20數生，不數戲笑娛樂，常在彼處，永住不變， T 0090c21由我數戲笑故，致此無常，為變易法，是 T 0090c22故我知：我及世間半常半無常，此實餘虛。』是 T 0090c23為第二見。沙門、婆羅門因此於本劫本見 T 0090c24起論，我及世間半常半無常，於四見中，齊 T 0090c25此不過。

「或有眾生展轉相看已，便失意，由 T 0090c26此命終，來生世間，漸漸長大，剃除鬚髮，服 T 0090c27三法衣，出家修道，入定意三昧，以三昧心 T 0090c28識本所生，便作是言：『如彼眾生以不展轉 T 0090c29相看，不失意故，常住不變；我等於彼數相 T 0091a01看，數相看已便失意，致此無常，為變易法， T 0091a02我以此知：我及世間半常半無常，此實餘虛。』 T 0091a03是第三見。諸沙門、婆羅門因此於本劫本見 T 0091a04起論：我及世間半常半無常。於四見中，齊 T 0091a05此不過。

「或有沙門、婆羅門有捷疾相智，善 T 0091a06能觀察，彼以捷疾觀察相智，以己智辯言： T 0091a07『我及世間半常半無常，此實餘虛。』是為第四 T 0091a08見。諸沙門、婆羅門因此於本劫本見起論： T 0091a09我及世間半常半無常，於四見中，齊是不 T 0091a10過。諸沙門、婆羅門於本劫本見起論，我及 T 0091a11世間半常半無常，盡入四見中，齊是不過。 T 0091a12唯佛能知此見處，如是持、如是執，亦知報 T 0091a13應，如來所知又復過是，雖知不著，以不著 T 0091a14則得寂滅，知受集、滅、味、過、出要，以平等觀 T 0091a15無餘解脫，故名如來，是為餘甚深微妙大法 T 0091a16光明，使賢聖弟子真實平等讚歎如來。

「復 T 0091a17有餘甚深微妙大法光明，使賢聖弟子真實 T 0091a18平等讚歎如來。何等法是？諸沙門、婆羅門 T 0091a19於本劫本見起論：『我及世間有邊無邊。』彼 T 0091a20沙門、婆羅門因此於本劫本見起論：『我及 T 0091a21世間有邊無邊。』於此四見中，齊是不過。或 T 0091a22有沙門、婆羅門種種方便，入定意三昧，以 T 0091a23三昧心觀世間，起邊想，彼作是說：『此世間 T 0091a24有邊，是實餘虛，所以者何？我以種種方便 T 0091a25入定意三昧，以三昧心觀世間有邊，是故 T 0091a26知世間有邊，此實餘虛。』是謂初見。沙門、婆羅 T 0091a27門因此於本劫本見起論：我及世間有邊， T 0091a28於四見中，齊是不過。

「或有沙門、婆羅門以 T 0091a29種種方便，入定意三昧，以三昧心觀世間， T 0091b01起無邊想，彼作是言：『世間無邊，此實餘虛， T 0091b02所以者何？我以種種方便，入定意三昧，以 T 0091b03三昧心觀世間無邊，是故知世間無邊，此實 T 0091b04餘虛。』是第二見。沙門、婆羅門因此於本劫本 T 0091b05見起論：我及世間無邊，於四見中，齊此 T 0091b06不過。

「或有沙門、婆羅門以種種方便，入定 T 0091b07意三昧，以三昧心觀世間，謂上方有邊，四 T 0091b08方無邊彼作是言：『世間有邊無邊，此實餘虛， T 0091b09所以者何？我以種種方便，入定意三昧，以 T 0091b10三昧心觀上方有邊，四方無邊，是故我知世 T 0091b11間有邊無邊，此實餘虛。』是為第三見。諸沙門、 T 0091b12婆羅門因此於本劫本見起論：我及世間 T 0091b13有邊無邊，於此四見中，齊是不過。

「或有 T 0091b14沙門、婆羅門有捷疾相智，善於觀察，彼以 T 0091b15捷疾觀察智，以己智辯言：『我及世間非有邊 T 0091b16非無邊，此實餘虛。』是為第四見。諸沙門、婆羅 T 0091b17門因此於本劫本見起論：我及世間有邊 T 0091b18無邊，此實餘虛，於四見中，齊是不過。此是 T 0091b19諸沙門、婆羅門於本劫本見起論：我及世間 T 0091b20有邊無邊，盡入四見中，齊是不過。唯佛能 T 0091b21知此見處，如是持、如是執，亦知報應。如來 T 0091b22所知又復過是，雖知不著，已不著則得寂 T 0091b23滅，知受集、滅、味、過、出要，以平等觀無餘解 T 0091b24脫，故名如來。是為餘甚深微妙大法光明， T 0091b25使賢聖弟子真實平等讚歎如來。

「復有餘甚 T 0091b26深微妙大法光明，使賢聖弟子真實平等讚 T 0091b27歎如來，何者是？諸沙門、婆羅門於本劫本 T 0091b28見，異問異答，彼彼問時，異問異答，於四見 T 0091b29中，齊是不過。沙門、婆羅門因此於本劫本 T 0091c01見，異問異答，於四見中，齊是不過。或有 T 0091c02沙門、婆羅門作如是論，作如是見：『我不 T 0091c03見不知善惡有報、無報耶？我以不見不 T 0091c04知故，作如是說：善惡有報耶？無報耶？』世間 T 0091c05有沙門、婆羅門廣博多聞，聰明智慧，常樂閑 T 0091c06靜，機辯精微，世所尊重，能以智慧善別諸 T 0091c07見。設當問我諸深義者，我不能答，有愧 T 0091c08於彼，於彼有畏，當以此答以為歸依、為 T 0091c09洲、為舍，為究竟道。彼設問者，當如是答： T 0091c10『此事如是，此事實，此事異，此事不異，此事 T 0091c11非異非不異。』是為初見。沙門、婆羅門因此問 T 0091c12異答異，於四見中，齊是不過。

「或有沙門、 T 0091c13婆羅門作如是論，作如是見：『我不見不 T 0091c14知為有他世耶？無他世耶？』諸世間沙門、婆 T 0091c15羅門以天眼知、他心智，能見遠事，已雖近 T 0091c16他，他人不見。如此人等能知有他世、無他 T 0091c17世；我不知不見有他世、無他世。若我說 T 0091c18者，則為妄語，我惡畏妄語，故以為歸依、為 T 0091c19洲、為舍，為究竟道。彼設問者，當如是答：『此 T 0091c20事如是，此事實，此事異，此事不異，此事非異 T 0091c21非不異。』是為第二見。諸沙門、婆羅門因此 T 0091c22問異答異，於四見中，齊是不過。

「或有沙 T 0091c23門、婆羅門作如是見，作如是論：『我不知 T 0091c24不見何者為善？何者不善？我不知不見如 T 0091c25是說是善、是不善？』我則於此生愛，從愛生 T 0091c26恚，有愛有恚，則有受生；我欲滅受，故出家 T 0091c27修行；彼惡畏受，故以此為歸依、為洲、為舍， T 0091c28為究竟道。彼設問者，當如是答：『此事如是， T 0091c29此事實，此事異，此事不異，此事非異非不異。』 T 0092a01是為第三見。諸沙門、婆羅門因此問異答 T 0092a02異，於四見中，齊是不過。

「或有沙門、婆羅 T 0092a03門愚冥闇鈍，他有問者，彼隨他言答：『此 T 0092a04事如是，此事實，此事異，此事不異，此事非 T 0092a05異非不異。』是為四見。諸沙門、婆羅門因此 T 0092a06異問異答，於四見中，齊是不過。或有沙門、 T 0092a07婆羅門於本劫本見，異問異答，盡入四見 T 0092a08中，齊是不過。唯佛能知此見處，如是持、 T 0092a09如是執，亦知報應；如來所知又復過是，雖 T 0092a10知不著，已不著則得寂滅，知受集、滅、味、過、 T 0092a11出要，以平等觀無餘解脫，故名如來。是為 T 0092a12甚深微妙大法光明，使賢聖弟子真實平等 T 0092a13讚歎如來。

「復有餘甚深微妙大法光明，使 T 0092a14賢聖弟子真實平等讚歎如來，何等是？或有 T 0092a15沙門、婆羅門於本劫本見，謂無因而出有 T 0092a16此世間，彼盡入二見中，於本劫本見無因 T 0092a17而出有此世間，於此二見中，齊是不過。彼 T 0092a18沙門、婆羅門因何事於本劫本見，謂無因 T 0092a19而有，於此二見中，齊是不過？或有眾生無 T 0092a20想無知，若彼眾生起想，則便命終，來生世 T 0092a21間，漸漸長大，剃除鬚髮，服三法衣，出家修 T 0092a22道，入定意三昧，以三昧心識本所生，彼作 T 0092a23是語：『我本無有，今忽然有，此世間本無、今有， T 0092a24此實餘虛。』是為初見。諸沙門、婆羅門因此 T 0092a25於本劫本見，謂無因有，於二見中，齊是 T 0092a26不過。

「或有沙門、婆羅門有捷疾相智，善能 T 0092a27觀察，彼已捷疾觀察智觀，以己智辯能如 T 0092a28是說：『此世間無因而有，此實餘虛。』此第二見。 T 0092a29諸有沙門、婆羅門因此於本劫本見，無因而 T 0092b01有，有此世間，於二見中，齊是不過。諸有沙 T 0092b02門、婆羅門於本劫本見，無因而有，盡入二 T 0092b03見中，齊是不過，唯佛能知，亦復如是。諸有 T 0092b04沙門、婆羅門於本劫本見，無數種種，隨意所 T 0092b05說，彼盡入是十八見中，本劫本見，無數種種， T 0092b06隨意所說；於十八見，齊是不過，唯佛能知， T 0092b07亦復如是。

「復有餘甚深微妙大法光明，何等 T 0092b08是？諸有沙門、婆羅門於末劫末見，無數種種， T 0092b09隨意所說；彼盡入四十四見中，於末劫末 T 0092b10見，種種無數，隨意所說，於四十四見，齊是 T 0092b11不過。彼有沙門、婆羅門因何事於末劫 T 0092b12末見，無數種種，隨意所說，於四十四見，齊 T 0092b13此不過？諸有沙門、婆羅門於末劫末見，生 T 0092b14有想論，說世間有想；彼盡入十六見中，於 T 0092b15末劫末見生想論，說世間有想，於十六 T 0092b16見中，齊是不過。彼沙門、婆羅門因何事於 T 0092b17末劫末見生想論，說世間有想，彼盡入十 T 0092b18六見中，齊是不過。

「諸有沙門、婆羅門作如 T 0092b19是論、如是見，言：『我此終後，生有色有想，此 T 0092b20實餘虛。』是為初見。諸沙門、婆羅門因此於 T 0092b21末劫末見生想論，說世間有想；於十六見 T 0092b22中，齊是不過。有言：『我此終後，生無色有想， T 0092b23此實餘虛。』有言：『我此終後，生有色無色有想， T 0092b24此實餘虛。』有言：『我此終後，生非有色非無色 T 0092b25有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有邊有 T 0092b26想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生無邊有想， T 0092b27此實餘虛。』有言：『我此終後，生有邊無邊有想， T 0092b28此實餘虛。』有言：『我此終後，生非有邊非無邊 T 0092b29有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生而一向有 T 0092c01樂有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生而一向 T 0092c02有苦有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有樂 T 0092c03有苦有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生不苦 T 0092c04不樂有想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有一 T 0092c05想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有若干想，此 T 0092c06實餘虛。』有言：『我此終後，生少想，此實餘虛。』有 T 0092c07言：『我此終後，生有無量想，此實餘虛。』是為十 T 0092c08六見。諸有沙門、婆羅門於末劫末見，生想 T 0092c09論，說世間有想；於此十六見中，齊是不過， T 0092c10唯佛能知，亦復如是。

「復有餘甚深微妙大法 T 0092c11光明，何等法是？諸有沙門、婆羅門於末 T 0092c12劫末見，生無想論，說世間無想；彼盡入八見中， T 0092c13於末劫末見，生無想論，於此八見中，齊此 T 0092c14不過。彼沙門、婆羅門因何事於末劫末見， T 0092c15生無想論，說世間無想，於八見中，齊此不 T 0092c16過？諸有沙門、婆羅門作如是見，作如是論： T 0092c17『我此終後，生有色無想，此實餘虛。』有言：『我此 T 0092c18終後，生無色無想，此實餘虛。』有言：『我此終後， T 0092c19生有色無色無想，此實餘虛。』有言：『我此終後， T 0092c20生非有色非無色無想，此實餘虛。』有言：『我此 T 0092c21終後，生有邊無想，此實餘虛。』有言：『我此終後， T 0092c22生無邊無想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有 T 0092c23邊無邊無想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生非 T 0092c24有邊非無邊無想，此實餘虛。』是為八見。若沙 T 0092c25門、婆羅門因此於末劫末見，生無想論，說 T 0092c26世間無想；彼盡入八見中，齊是不過，唯佛 T 0092c27能知，亦復如是。

「復有餘甚深微妙大法光明， T 0092c28何等法是？或有沙門、婆羅門於末劫末見， T 0092c29生非想非非想論，說此世間非想非非想；彼 T 0093a01盡入八見中，於末劫末見，作非想非非想 T 0093a02論，說世間非想非非想，於八見中，齊是不 T 0093a03過。彼沙門、婆羅門因何事於末劫末見， T 0093a04生非想非非想論，說世間非想非非想，於 T 0093a05八見中，齊是不過？諸沙門、婆羅門作如是 T 0093a06論，作如是見：『我此終後，生有色非有想非 T 0093a07無想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生無色非有 T 0093a08想非無想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有色 T 0093a09無色非有想非無想，此實餘虛。』有言：『我此終 T 0093a10後，生非有色非無色非有想非無想，此實餘 T 0093a11虛。』有言：『我此終後，生有邊非有想非無想，此 T 0093a12實餘虛。』有言：『我此終後，生無邊非有想非無 T 0093a13想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生有邊無邊非 T 0093a14有想非無想，此實餘虛。』有言：『我此終後，生非 T 0093a15有邊非無邊非有想非無想，此實餘虛。』是為 T 0093a16八見。若沙門、婆羅門因此於末劫末見，生 T 0093a17非有想非無想論，說世間非有想非無想， T 0093a18盡入八見中，齊是不過，唯佛能知，亦復如 T 0093a19是。

「復有餘甚深微妙大法光明，何等法是？ T 0093a20諸有沙門、婆羅門於末劫末見，起斷滅論， T 0093a21說眾生斷滅無餘；彼盡入七見中，於末劫 T 0093a22末見起斷滅論，說眾生斷滅無餘，於七見 T 0093a23中，齊是不過。彼沙門、婆羅門因何事於末 T 0093a24劫末見，起斷滅論，說眾生斷滅無餘，於七 T 0093a25見中，齊是不過？諸有沙門、婆羅門作如是 T 0093a26論，作如是見：『我身四大、六入，從父母生，乳 T 0093a27餔養育，衣食成長，摩捫擁護，然是無常，必歸 T 0093a28磨滅，齊是名為斷滅。』第一見也。或有沙門、 T 0093a29婆羅門作是說，言：『此我不得名斷滅，我欲 T 0093b01界天斷滅無餘，齊是為斷滅。』是為二見。或 T 0093b02有沙門、婆羅門作是說，言：『此非斷滅，我色 T 0093b03界化身，諸根具足，斷滅無餘，是為斷滅。』有 T 0093b04言：『此非斷滅，我無色空處斷滅。』有言：『此非斷 T 0093b05滅，我無色識處斷滅。』有言：『此非斷滅，我無 T 0093b06色不用處斷滅。』有言：『此非斷滅，我無色有想 T 0093b07無想處斷滅，是第七斷滅。』是為七見。諸有 T 0093b08沙門、婆羅門因此於末劫末見，言此眾生 T 0093b09類斷滅無餘；於七見中，齊此不過，唯佛能 T 0093b10知，亦復如是。

「復有餘甚深微妙大法光明， T 0093b11何等法是？諸有沙門、婆羅門於末劫末見， T 0093b12現在生泥洹論，說眾生現在有泥洹；彼盡 T 0093b13入五見中，於末劫末見說現在有泥洹，於 T 0093b14五見中，齊是不過。彼沙門、婆羅門因何事 T 0093b15於末劫末見，說眾生現有泥洹，於五見中， T 0093b16齊是不過？諸有沙門、婆羅門作是見，作是 T 0093b17論，說：『我於現在五欲自恣，此是我得現在 T 0093b18泥洹。』是第一見。復有沙門、婆羅門作是說： T 0093b19『此是現在泥洹，非不是，復有現在泥洹微妙 T 0093b20第一，汝所不知，獨我知耳；如我去欲、惡 T 0093b21不善法，有覺、有觀離生喜、樂，入初禪，此名 T 0093b22現在泥洹。』是第二見。

「復有沙門、婆羅門作 T 0093b23如是說：『此是現在泥洹，非不是，復有現在 T 0093b24泥洹微妙第一，汝所不知，獨我知耳；如我 T 0093b25滅有覺、觀，內喜、一心，無覺、無觀，定生喜、樂， T 0093b26入第二禪。』齊是名現在泥洹，是為第 T 0093b27三見。復有沙門、婆羅門作是說，言：『此是現在 T 0093b28泥洹，非不是，復有現在泥洹微妙第一， T 0093b29汝所不知，獨我知耳；如我除念、捨、喜、住樂， T 0093c01護念一心，自知身樂，賢聖所說，入第三禪。』 T 0093c02齊是名現在泥洹，是為第四見。復有沙門、 T 0093c03婆羅門作是說，言：『此是現在泥洹，非不是， T 0093c04現在泥洹復有微妙第一，汝所不知，獨我知 T 0093c05耳；如我樂滅、苦滅，先除憂、喜，不苦不樂，護 T 0093c06念清淨，入第四禪。』此名第一泥洹，是為第 T 0093c07五見。若沙門、婆羅門於末劫末見，生現在 T 0093c08泥洹論，於五見中，齊是不過，唯佛能知，亦 T 0093c09復如是。

「諸有沙門、婆羅門於末劫末見，無 T 0093c10數種種，隨意所說；於四十四見中，齊是不 T 0093c11過，唯佛能知此諸見處，亦復如是。諸有沙 T 0093c12門、婆羅門於本劫本見、末劫末見，無數種種， T 0093c13隨意所說，盡入此六十二見中；於本劫本見、 T 0093c14末劫末見，無數種種，隨意所說；於六十二見 T 0093c15中，齊此不過，唯如來知此見處，亦復如是。 T 0093c16諸有沙門、婆羅門於本劫本見，生常論，說： T 0093c17『我、世間是常。』彼沙門、婆羅門於此生智，謂異 T 0093c18信、異欲、異聞、異緣、異覺、異見、異定、異忍，因此 T 0093c19生智，彼以希現則名為受，——乃至現在泥洹， T 0093c20亦復如是。諸有沙門、婆羅門生常論，言：『世 T 0093c21間是常。』彼因受緣，起愛生愛而不自覺知， T 0093c22染著於愛，為愛所伏，——乃至現在泥洹，亦復 T 0093c23如是。諸有沙門、婆羅門於本劫本見，生常 T 0093c24論，言：『世間是常。』彼因觸緣故，若離觸緣而 T 0093c25立論者，無有是處，——乃至現在泥洹，亦復如 T 0093c26是。諸有沙門、婆羅門於本劫本見、末劫末見， T 0093c27各隨所見說，彼盡入六十二見中，各隨所 T 0093c28見說，盡依中在中，齊是不過。猶如巧捕 T 0093c29魚師，以細目網覆小池上，當知池中水性 T 0094a01之類，皆入網內，無逃避處，齊是不過。諸沙 T 0094a02門、婆羅門亦復如是，於本劫本見、末劫末見， T 0094a03種種所說，盡入六十二見中，齊是不過。

「若 T 0094a04比丘於六觸集、滅、味、過、出要，如實而知，則為 T 0094a05最勝，出彼諸見。如來自知生死已盡，所以 T 0094a06有身，為欲福度諸天、人故，若其無身，則諸 T 0094a07天、世人無所恃怙，猶如多羅樹斷其頭者， T 0094a08則不復生。佛亦如是，已斷生死，永不復生。」

T 0094a09當佛說此法時，大千世界三返六種震動。 T 0094a10爾時，阿難在佛後執扇扇佛，偏露右臂，長 T 0094a11跪叉手，白佛言：「此法甚深，當以何名？云何 T 0094a12奉持？」

佛告阿難：「當名此經為義動、法動、見 T 0094a13動、魔動、梵動。」

爾時，阿難聞佛所說，歡喜奉行。

T 0094a14

佛說長阿含經卷第十四

SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Magadha accompanied by an assembly of 1,250 great monks. Wandering among the people, they reached the bamboo grove and stopped to stay at the royal palace.

SC 2At the time, there was an ascetic named Supriya who had a disciple named Brahmadatta. This teacher and student were always following the Buddha. The ascetic Supriya criticized the Buddha, Dharma, and Saṅgha of monks in countless ways, and his disciple Brahmadatta praised the Buddha, Dharma, and Saṅgha of monks in countless ways. The teacher and his student both felt differently and contradicted each other. Why is that? It was because of their different customs, different views, and different friends.

SC 3It was then that a group of monks assembled in the meeting hall after soliciting alms to have this discussion: “Amazing and rare are the great miraculous power and majestic virtue possessed by the Bhagavān. He fully knows the intentions and destinations of sentient beings, but the ascetic Supriya and his disciple follow the Tathāgata and the Saṅgha of monks. The ascetic Supriya criticizes the Buddha, Dharma, and Saṅgha in countless ways, and his disciple Brahmadatta praises the Tathāgata, Dharma, and Saṅgha in countless ways. The teacher and his student both feel differently as a result of their different customs, different views, and different friends.”

SC 4It was then that the Bhagavān overheard the monks having that discussion with his heavenly ear that surpasses the human ear. The Bhagavān emerged from his quiet abode, went to the meeting hall, and sat in front of that large assembly. Although he knew, he still asked them, “Monks, what’s the reason you’ve gathered here in the meeting hall? What are you discussing?”

SC 5The monks then said to the Buddha, “After soliciting alms, we gathered here in the meeting hall to have this discussion: ‘Amazing and rare are the great miraculous power and majestic virtue possessed by the Bhagavān. He fully knows the intentions and destinations of sentient beings, but the ascetic Supriya and his disciple always follow the Tathāgata and the Sangha of monks. The ascetic Supriya criticizes the Tathāgata, Dharma, and Saṅgha in countless ways, and his disciple Brahmadatta praises the Tathāgata, Dharma, and Saṅgha in countless ways. The teacher and his student both feel differently as a result of their different customs, different views, and different friends.’ We gathered here in the meeting hall to discuss this situation.”

SC 6The Bhagavān then told the monks, “If someone criticizes the Tathāgata, Dharma, and the Saṅgha in some way, don’t allow yourselves to feel angry and have harmful intent toward them. Why is that? If they criticize me, the Dharma, and Saṅgha of monks and you feel angry and have harmful intent, it’ll result in your own downfall; therefore, don’t allow yourself to feel angry and have harmful intent toward them.

SC 7“Monks, if someone praises the Buddha, Dharma, and Saṅgha, that isn’t enough for you to feel delighted and rejoice. Why is that? If you feel delighted, then it will be your downfall; therefore, you shouldn’t feel delighted. Why is that? These are minor matters of deportment and observing precepts. Ordinary, uneducated people don’t penetrate the [Dharma’s] profound meaning, so they praise only what they see [with their eyes].

Minor Matters of Conduct

SC 8“What are the minor matters of deportment and observing precepts that ordinary, uneducated people only praise when they see them?

SC 9“There’s this praise: ‘The ascetic Gautama has ceased killing, desisted from killing, and discarded swords and staves. He feels remorse [for wrongdoing] and compassion for all [living things].’ This is a minor matter of deportment and observing precepts for which ordinary, uneducated people praise the Buddha.

SC 10“There’s also this praise: ‘The ascetic Gautama has discarded taking what’s not given, ceased taking what’s not given, and doesn’t have any thoughts of stealing.’

SC 11“There’s also this praise: ‘The ascetic Gautama has discarded lustful desire and purely cultivates the religious life. He simply guards the precepts and doesn’t engage in sexual intercourse. His conduct is pure and clean.’

SC 12“There’s also this praise: ‘The ascetic Gautama has discarded and ceased false speech. His words being sincere and his statements being true, he doesn’t deceive worldly people.’ … ‘The ascetic Gautama discarded and ceased duplicity. He doesn’t say things here to cause misunderstandings there or say things there to cause misunderstandings here. When there’s conflict, he brings people together. Once they are united, he increases their joy. His words and statements don’t divide those who are unified. His heart is sincere, and he speaks when it’s appropriate.’ … ‘The ascetic Gautama has discarded and ceased harsh speech. If there are crude words that hurt people, increase feelings of resentment, and nurture hatred, he doesn’t use any of those crude words. He always delights people’s mind with skillful words that are desired by many, and people don’t grow tired of hearing them. He only speaks these words.’ … ‘The ascetic Gautama has discarded and ceased fancy speech. He speaks when it’s appropriate, speaks truly, speaks beneficially, speaks about principles, speaks about discipline, and stops speaking otherwise. He only speaks these words.’

SC 13“‘The ascetic Gautama has discarded and parted with drinking alcohol. He isn’t attached to fragrant flowers, doesn’t watch performances, doesn’t sit on high seats, doesn’t eat at the wrong time, and doesn’t take gold or silver. He doesn’t take care of wives, children, workers, or servants. He doesn’t take care of elephants, horses, pigs, sheep, chickens, dogs, or other birds and animals. He doesn’t take care of war elephants, cavalry, charioteers, or infantry. He doesn’t take care of farmland or plant the five grains. He doesn’t bully people with his fists. He doesn’t trick people with weights and scales. He doesn’t buy and sell agreements or negotiate them. He doesn’t take on or touch debts that grow without end. He doesn’t engage in secret plots, doesn’t act differently to people’s faces and behind their backs, and doesn’t act at the wrong time. He takes care of his body and eats as much as fills his stomach. Wherever he goes, his robe and bowl follow him, just as a flying bird’s body has a pair of wings.’ These are minor matters of observing the precepts for which ordinary, uneducated people praise the Buddha.

Wrong Livelihoods

SC 14“‘There are other ascetics and priests who accept the faithful gifts of others and try to hoard robes, food, and drinks insatiably. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 15“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and work in their own occupations, like planting trees to serve as shelters for demons and spirits. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 16“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and pursue ways of getting benefits like high and wide beds made of ivory and assorted jewels and various embroidered carpets, blankets, and cushions. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 17“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and pursue ways of adorning themselves. They rub their bodies with ghee, wash with perfume, apply fragrant powders, comb their hair with fragrant liquids, wear beautiful flower garlands, dye their eyes dark blue, and paint their faces. They wear metal rings and strings that are clean, look at themselves in mirrors, wear valuable leather shoes, wear pure white over their clothes, and carry parasols, fans, flags, and banners as ornaments. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 18“‘There are other ascetics and priests who focus on entertainment. They play games on boards with eight squares, ten squares, and a hundred or a thousand squares, entertaining themselves in various ways. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 19“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and just talk about pointless things that obstruct the path. [They discuss] subjects like kings, battles, warhorses, officials, ministers, riding chariots and horses, and enjoying themselves in parks. They have conversations while they lie down, rise, and walk about women’s affairs, clothing, food and drink, and relatives. They discuss the subject of finding treasures in the ocean, too. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 20“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and just pursue wrong livelihoods. They flatter people with beautiful expressions or appear to criticize them, and they pursue profit with profit. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 21“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and just argue with each other. Whether in parks, near ponds, or in halls, they blame each other: ‘I know the sūtras and discipline; you know nothing.’ ‘I’m on the correct path; you’re going down the wrong road.’ ‘Either you put what’s first last, or you put what’s last first.’ ‘I can endure [this]; you aren’t able to endure it.’ ‘Your words aren’t correct.’ ‘If you have any doubts, you should come and ask me; I can answer everything.’ The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 22“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and pursue a messenger’s livelihood. Whether it’s for kings, the king’s ministers, priests, or gentlemen, they relay their messages. They travel from here to there and there to here. They take a message here and deliver it there or take a message there and deliver it here. They might do this themselves or instruct others to do it. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 23“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and just study military strategy and combat. They might train in the use of swords and staves or the bow and arrow. They might fight animals like chickens, dogs, pigs, sheep, elephants, horses, cattle, and camels or fight men and women. They might make different kinds of music using horns and drums, singing and dancing. They might climb poles, perform handstands, and practice various acrobatics. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 24“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path. They make their living with wrong livelihoods such as telling the signs of men and women’s good and bad fortune, their beauty and ugliness, or the signs of livestock. They do this seeking to profit by it. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 25“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path. They make their living with wrong livelihoods. They summon demons and spirits or drive them away with various rites and prayers. In countless ways, they frighten and afflict people. They gather and scatter [people] and cause them pain and pleasure. They can also prevent miscarriages, produce clothing, and make people act like donkeys with spells, or make people blind, deaf, and dumb. They demonstrate these arts with their palms together raised to the sun and moon, and they practice asceticism in pursuit of profit. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 26“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path. They make their living with wrong livelihoods. They might perform spells for people [that cause] illness, chant evil and good spells, and practice medicine with acupuncture, cauterization, and herbs and minerals to cure various ailments. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 27“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path. They make their living with wrong livelihoods. They might perform spells of water and fire, spells for demons, chant warrior spells, elephant spells, and spells for limbs. They might perform spells or make charms for making households peaceful, or they might perform spells to understand [things] burnt by fire or chewed by mice. They might chant from books of discerning death and life, chant from books about dreams, tell fortunes using people’s hands and faces, chant from books of gods, or chant from language books. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 28“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path. They make their living with wrong livelihoods. They make predictions based on the heavens and seasons: “It will rain … it won’t rain … the harvest will be bountiful … the harvest will be poor … many people will fall ill … few will be ill … there’ll be terrible [events] … there’ll be peace.” They might discuss earthquakes, comets, solar and lunar eclipses, stellar occultations and non-occultations and where they will happen, and they’re able to predict them. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 29“‘There are other ascetics and priests who eat the faithful alms of others and practice teachings that obstruct the path, making their living from wrong livelihoods. They might say, “This country will win; that country is not their equal … that country will win; this country is not their equal.” They divine the fortune and misfortune and discuss the flourishing and demise [of different countries]. The ascetic Gautama doesn’t do such things.’

SC 30“Monks, these are the minor matters of observing the precepts for which ordinary, uneducated people praise the Buddha.

Views about Past Eons

SC 31The Buddha told the monks, “Moreover, there’s another teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great, but it’s only the noble disciples who praise this teaching of the Tathāgata’s. What is that profound, subtle, great, and illuminating teaching for which the noble disciples praise the Tathāgata?

SC 32“Ascetics and priests make diverse and countless statements as they like about past and future eons, and they all enter 62 views by doing so. Making these diverse and countless statements about past and future eons, none of them can go beyond these 62 views.

SC 33“What are the reasons those ascetics and priests make diverse and countless statements as they like about past and future eons and enter these 62 views that they don’t go beyond?

SC 34“Ascetics and priests each make diverse and countless statements as they like about past eons, and they all enter 18 views. Making these diverse and countless statements about past eons, none of them can go beyond these 18 views.

SC 35“What are the reasons those ascetics and priests make diverse and countless statements as they like about past eons, and enter these 18 views that they don’t go beyond?

Self and World Are Eternal

SC 36“Ascetics and priests create this eternalist theory about past eons: ‘Self and the world always exists.’ They all enter four views. Regarding past eons, they say that self and the world always exists and don’t go beyond these four views that they enter.

SC 37“What are the reasons those ascetics and priests create eternalist theories about past eons, saying that self and the world always exist, and they don’t go beyond these four views that they enter?

SC 38“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi of mind through which they remember 20 eons of [world] formation and destruction. They say, ‘Self and the world are eternal. This is true, the rest is false. Why is that? Using various methods, I entered a samādhi of mind through which I remembered 20 eons of [world] formation and destruction. During that time, sentient beings neither increased nor decreased. They always came together and didn’t scatter. By this, I know: “Self and the world are eternal. This is true; the rest is false.”’ This is the first view. As a result of this assertion about past eons that self and world are eternal, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 39“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi of mind through which they remember 40 eons of [world] formation and destruction. They say, ‘Self and the world are eternal. This is true; the rest is false. Why is that? Using various methods, I entered a samādhi of mind through which I remembered 40 eons of [world] formation and destruction. During that time, sentient beings neither increased nor decreased. They always came together and didn’t scatter. By this, I know: “Self and the world are eternal. This is true; the rest is false.”’ This is the second view. As a result of this assertion about past eons that self and world are eternal, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 40“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi of mind through which they remember 80 eons of [world] formation and destruction. They say, ‘Self and the world are eternal. This is true; the rest is false. Why is that? Using various methods, I entered a samādhi of mind through which I remembered 80 eons of [world] formation and destruction. During that time, sentient beings neither increased nor decreased. They always came together and didn’t scatter. By this, I know: “Self and the world are eternal. This is true; the rest is false.”’ This is the third view. As a result of this assertion about past eons that self and world are eternal, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 41“Some ascetics and priests possess quick intelligence and are skilled observers. Using the methods of quick intelligence and observation, they investigate the truth as they see it themselves. Using their own eloquence, they say, ‘Self and the world are eternal.’ This is the fourth view. As a result of this assertion about past eons that self and world are eternal, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 42“These ascetics and priests make assertion about past eons that self and the world are eternal, and they all enter these four views. [Saying that] self and the world are eternal, they don’t go beyond these four views that they enter.

SC 43“There’s only the Tathāgata that knows this ground of views thus maintained and thus adhered to, and he also knows its results. The Tathāgata’s knowledge goes beyond this. Although his knowledge is unattached, he attained complete cessation through this detachment. He knows the assembly, cessation, enjoyment, fault, and escape [of this ground of views]. Because of his equal observation and liberation without remainder, he’s called a Tathāgata.

SC 44“This is that other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata.

Self and World Are Half Eternal and Half Impermanent

SC 45“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata?

SC 46“Ascetics and priests create this theory about past eons: ‘Self and the world are half eternal and half impermanent.’ As a result of this assertion about past eons that self and the world are half eternal and half impermanent, those ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 47“At the beginning of this eon of formation, there was a sentient being whose merits ended, whose life ended, and whose practice ended. When their life ended in the Ābhāsvara Heaven, they were born in an empty Brahma Heaven. This being’s mind craved that birthplace and so was born there. It also wished for other sentient beings to be born there, too.

SC 48“After this sentient being was born according to its craving and wish, there were other sentient beings whose lives, practices, and merits were exhausted. When their lives ended in the Ābhāsvara Heaven, they were reborn in that empty Brahma Heaven. The sentient being who was born there first thought, ‘Here, I am Brahma, Great Brahmā! I appeared spontaneously; it’s impossible that another created me. I know all meanings and scriptures, and I’m sovereign over a thousand worlds. I am the most honored who’s able to transform himself and who’s sublime, supreme, and the father of sentient beings. I was here first by myself, and those other sentient beings came later. I created those sentient beings who came later.’

SC 49“Those later sentient beings also thought, ‘He is Great Brahmā. He was able to create himself; no other could create him. He knows all meanings and scriptures, and he’s sovereign over a thousand worlds. He’s the most honored who’s able to transform himself and who’s, sublime, supreme, and the father of sentient beings. He was here first by himself, and it was later than we arrived. We sentient beings are his creations.’

SC 50“After the lives and practices of those brahma sentient beings are exhausted, they are born in the world and gradually grow up. They shave their hair, put on the three Dharma robes, and leave home to cultivate the path. They enter a samādhi of mind and become aware of their past births as a result of that samādhi. They say, ‘That Great Brahmā was able to create himself; no other could create him. He knows all meanings and scriptures, and he’s sovereign over a thousand worlds. He’s the most honored who’s able to transform himself and who’s sublime, supreme, and the father of sentient beings. Everlasting and unchanging is that Brahmā who created us, but we are impermanent, changing, and unable to last long. Therefore, it should be known: “Self and the world are half eternal and half impermanent. This is true; the rest is false.”’ This is called the first view. As a result of creating this theory about past eons [that self and world are] half eternal and half impermanent, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 51“Some sentient beings are playful and lazy. Countless are the games with which they entertain themselves. While they enjoy their games, their bodies are exhausted, and they forget themselves. As they forget themselves, their lives end, and they are reborn in the world. They gradually grow up, shave their hair, put on the three Dharma robes, leave home, and cultivate the path. They enter a samādhi of mind through which they become aware of their past births. They say, ‘Those other sentient beings who didn’t frequently entertain themselves with games exist eternally in their abodes, everlasting unchanging. As a result of my frequent games, I came to this impermanent state that’s subject to change. Therefore, I know: “Self and the world are half eternal and half impermanent. This is true; the rest is false.”’ This is the second view. As a result of creating this theory about past eons [that self and world are] half eternal and half impermanent, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 52“Some sentient beings forget themselves after watching each other one after the other. As a result, they’re born in the world when their lives end. They gradually grow up, shave their hair, put on the three Dharma robes, leave home, and cultivate the path. They enter a samādhi of mind through which they became aware of their past births. Then they say, ‘Those sentient beings that don’t forget themselves while watching each other one after the other are everlasting and unchanging. We frequently watched each other and forgot ourselves after doing so. As a result, we’ve come to this impermanent state that’s subject to change. Therefore, I know: “Self and the world is half eternal and half impermanent. This is true; the rest is false.”’ This is the third view. As a result of creating this theory about past eons [that self and world are] half eternal and half impermanent, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 53“Some ascetics and priests possess quick intelligence and are skilled observers. With their quick intelligence and observation, they use their own eloquence to say, ‘Self and the world are half eternal and half impermanent. This is true; the rest is false.’ This is the fourth view. As a result of creating this theory about past eons [that self and world are] half eternal and half impermanent, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 54“These ascetics and priests create the theory about past eons that self and the world are half eternal and half impermanent. They all enter these four views and don’t go beyond them.

SC 55“There’s only the Tathāgata that knows this ground of views thus maintained and thus adhered to, and he also knows its results. The Tathāgata’s knowledge goes beyond this. Although his knowledge is unattached, he attained complete cessation through this detachment. He knows the assembly, cessation, enjoyment, fault, and escape [of this ground of views]. Because of his equal observation and liberation without remainder, he’s called a Tathāgata.

SC 56“This is that other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata.

Self and the World Are Limited and Limitless

SC 57“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata?

SC 58“Ascetics and priests create this theory about past eons: ‘Self and the world are limited and limitless.’ As a result of creating this theory about past eons that self and the world are limited and limitless, those ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 59“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi mind through which they examine the world and perceive that it has limits. They then say, ‘This world has limits. This is true; the rest is false. Why is that? Using various methods, I entered a samādhi of mind through which I examined the world and its limits. Therefore, I know: “The world has limits. This is true; the rest is false.”’ This is the first view. As a result of creating this theory about past eons that self and world have limits, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 60“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi of mind through which they examine the world and perceive that it’s limitlessness. They then say, ‘This world is limitless. This is true; the rest is false. Why is that? Using various methods, I’ve entered a samādhi of mind through which I examined the world and its limitlessness. Therefore, I know: “This world is limitless. This is true; the rest is false.”’ This is the second view. As a result of creating this theory about past eons that self and world are limitless, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 61“Some ascetics and priests use various methods to enter a samādhi of mind through which they examine the world. They take the upward direction to have a limit and the four directions to be limitless. They then say, ‘This world has a limit, and it’s limitless. This is true; the rest is false. Why is that? Using various methods, I’ve entered a samādhi of mind through which I examined the world. I observed that the upward direction has a limit and that the four directions are limitless. Therefore, I know: “The world has a limit, and it’s limitless. This is true; the rest is false.”’ This is the third view. As a result of creating this theory about past eons that self and world are limited and limitless, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 62“Some ascetics and priests possess quick intelligence and are skilled observers. With their quick intelligence and observation, they use their own eloquence to say, ‘Self and the world are neither limited nor limitless. This is true; the rest is false.’ This is the fourth view. As a result of creating this theory about past eons that self and world are neither limited nor limitless, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 63“These ascetics and priests create the theory regarding past eons that self and the world are limited and limitless. They all enter these four views and don’t go beyond them.

SC 64“There’s only the Tathāgata that knows this ground of views thus maintained and thus adhered to, and he also knows its results. The Tathāgata’s knowledge goes beyond this. Although his knowledge is unattached, he attained complete cessation through this detachment. He knows the assembly, cessation, enjoyment, fault, and escape [of this ground of views]. Because of his equal observation and liberation without remainder, he’s called a Tathāgata.

SC 65“This is that other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata.

Equivocations

SC 66“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata?

SC 67“Ascetics and priests equivocate about past eons. When asked at different times, they have different answers, and they enter four views. As a result of equivocating about past eons, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 68“Some ascetics and priests create theories such as this and form views like this: ‘I don’t see or know that there are good and bad results or that there aren’t results [to actions]. Not seeing or knowing it, I would say, “Are there results that are good and bad, or are there no results?” The world has ascetics and priests who are broadly learned, clever, and wise. They always enjoy quietude, eloquence, and subtlety. They’re honored by the world and skillfully discern views with wisdom. Suppose they were to question me about this profound subject; I wouldn’t be able to answer them. I’d be ashamed of that. Fearing that happening, I’ll use this answer as my refuge, island, home, and ultimate path.’

SC 69“When they’re questioned, they will answer, ‘This matter is thus … this matter is true … this matter is different … this matter isn’t different … this matter is neither different nor not different.’ This is the first view. As a result of this type of equivocation, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 70“Some ascetics and priests create theories such as this and form views like this: ‘I don’t see or know that there is another world or that there isn’t another world. The world’s ascetics and priests perceive it with their heavenly eye and use the knowledge of other minds to see distant things as though they were nearby, which other people don’t see. They might know if there’s another world or isn’t another world, but I don’t know or see that there’s another world or that there’s no other world. If I were to say either, that would be false speech. I dislike and fear false speech, so I’ll make that [answer] my refuge, island, home, and ultimate path.’

SC 71“When they’re questioned, they will answer, ‘This matter is thus … this matter is true … this matter is different … this matter isn’t different … this matter is neither different nor not different.’ This is the second view. As a result of this type of equivocation, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 72“Some ascetics and priests form views like this and create theories such as this: ‘I don’t know or see what’s skillful and what’s unskillful. How can I thus say “this is skillful” or “this is unskillful” when I don’t know or see it? Craving arises in me regarding this, and anger arises from the craving. Having craving and anger, then I’d be subject to birth. I wanted to cease being subject [to birth], so I left home to cultivate myself. To be subject to that is terrible, so I’ll take this [answer] to be my refuge, island, home, and ultimate path.’

SC 73“When they’re questioned, they will answer, ‘This matter is thus … this matter is true … this matter is different … this matter isn’t different … this matter is neither different nor not different.’ This is the third view. As a result of this type of equivocation, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 74“Some ascetics and priests are foolish and dull-witted. When others question them, they answer according to what others say. ‘This matter is thus … this matter is true … this matter is different … this matter isn’t different … this matter is neither different nor not different.’ This is the fourth view. As a result of this type of equivocation, ascetics and priests don’t go beyond these four views.

SC 75“These ascetics and priests equivocate regarding past eons. They all enter these four views and don’t go beyond them.

SC 76“There’s only the Tathāgata that knows this ground of views thus maintained and thus adhered to, and he also knows its results. The Tathāgata’s knowledge goes beyond this. Although his knowledge is unattached, he attained complete cessation through this detachment. He knows the assembly, cessation, enjoyment, fault, and escape [of this ground of views]. Because of his equal observation and liberation without remainder, he’s called a Tathāgata.

SC 77“This is that other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata.

The World Has No Cause

SC 78“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great and which causes the noble disciples to truly and equally praise the Tathāgata?

SC 79“Some ascetics and priests say about past eons that this world arose without cause, and they all enter two views. As a result of saying about past eons that this world arose without cause, they don’t go beyond these two views.

SC 80What are the reasons those ascetics and priests say about past eons that [the world] exists without cause and don’t go beyond these two views?

SC 81“Some sentient beings lack conception or perception. If those sentient beings give rise to concepts, then they’re reborn in the world when their lives end. They gradually grow up, shave their hair, put on the three Dharma robes, leave home, and cultivate the path. They enter a samādhi of mind through which they become aware of their past births. They say, ‘I didn’t exist in the past, but now suddenly I exist. This world didn’t exist before, but now it does. This is true; the rest is false.’ This is the first view. As a result of saying about past eons that [the world] exists without cause, ascetics and priests don’t go beyond these two views.

SC 82“Some ascetics and priests possess quick intelligence and are skilled observers. With their quick intelligence and observation, they use their own eloquence to say: ‘This world exists without a cause. This is true; the rest is false.’ This is the second view. As a result of saying about past eons that [the world] exists without cause, ascetics and priests don’t go beyond these two views.

SC 83“These ascetics and priests [say] about past eons [that the world] exists without a cause. They all enter these two views and don’t go beyond them. There’s only the Tathāgata that knows this … same as before.

SC 84“Ascetics and priests make diverse and countless statements as they like about past eons, and they all enter these 18 views. Making these diverse and countless statements that they make as they like about past eons, none of them go beyond these 18 views. There’s only the Tathāgata that knows this … same as before.

Views about Future Eons

SC 85“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great? Ascetics and priests make countless and diverse statements as they like about the future eons, and they all enter 44 views by doing so. Making these diverse and countless statements about future eons, they don’t go beyond these 44 views.

SC 86“What are the reasons those ascetics and priests make countless and diverse as they like about future eons, entering 44 views that they don’t go beyond?

SC 87“Some ascetics and priests create theories about having conception in future eons, claiming that the world will have conceptions. They enter a total of sixteen views about future eons in doing so. Theorizing about future eons and claiming that the world will have conception, they don’t go beyond these sixteen views.

SC 88“What are the reasons those ascetics and priests create theories about conception in future eons, claim that the world will have conceptions, and don’t go beyond these sixteen views?

The World Will Have Conceptions

SC 89“Some ascetics and priests create such theories and such views as this: ‘After this life ends, I’ll be born with form and conceptions. This is true; the rest is false.’ This is the first view. As a result of creating theories about conception in future eons and claiming that the world will have conceptions, those ascetics and priests don’t go beyond these sixteen views.

SC 90“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born without form and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 91“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with and without form and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 92“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born neither with nor without form and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 93“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with limits and conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 94“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born without limits and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 95“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with and without limits and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 96“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born neither with nor without limits and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 97“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born only with happiness and conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 98“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born only with suffering and conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 99“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with both happiness and suffering and conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 100“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with neither happiness nor suffering and with conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 101“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with a single concept. This is true; the rest is false.’

SC 102“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with diverse concepts. This is true; the rest is false.’

SC 103“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with a few conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 104“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with measureless conceptions. This is true; the rest is false.’ This is the sixteenth view.

SC 105“Some ascetics and priests create theories about conception in future eons and claim that the world will have conceptions. They don’t go beyond these sixteen views. There’s only the Buddha who can know this … as before.

The World Won’t Have Conceptions

SC 106“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great? Ascetics and priests create theories about lacking conception in future eons and claim that the world will lack conceptions. They enter a total of eight views about future eons in doing so. Creating theories about lacking conception [and claiming that the world won’t have conceptions, those ascetics and priests] they don’t go beyond these eight views.

SC 107“What are the reasons those ascetics and priests create theories about lacking conception in future eons, claim the world won’t have conceptions, and don’t go beyond these eight views?

SC 108“Some ascetics and priests create this view and this theory: ‘After this life ends, I’ll be born with form and without conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 109“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born without form or conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 110“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with and without form and without conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 111“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born neither with nor without form and without conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 112“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with limits and without conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 113“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born without limits or conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 114“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born with and without limits and without conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 115“Some say, ‘After this life ends, I’ll be born neither with nor without limits and without conceptions. This is true; the rest is false.’ This is the eighth view.

SC 116“If ascetics and priests create theories about lacking conception in future eons and claim that the world won’t have conceptions, then as a result they enter a total of eight views and don’t go beyond them. There’s only the Buddha who can know this … as before.

The World Will Have Neither Conceptions Nor No Conceptions

SC 117“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great? Some ascetics and priests create theories about there being neither conception nor no conception in future eons and claim that the world will have neither conceptions nor no conceptions. They enter a total eight views about future eons in doing so. Creating theories about there being neither conception nor no conception in future eons and claiming that the world will have neither conceptions nor no conceptions, they don’t go beyond these eight views.

SC 118“What are the reasons those ascetics and priests create theories about there being neither conception nor no conception in future eons, claim that the world will have neither conceptions nor no conceptions, and don’t go beyond these eight views?

SC 119“Ascetics and priests create such theory and such a view as this: ‘When this life ends, I’ll be born with form and neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 120“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born without form and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 121“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born with and without form and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 122“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born neither with nor without form and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 123“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born with limits and neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 124“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born without limits and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 125“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born with and without limits and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’

SC 126“Some say, ‘When this life ends, I’ll be born neither with nor without limits and with neither conceptions nor no conceptions. This is true; the rest is false.’ This is the eighth view.

SC 127“If ascetics and priests create theories about there being neither conception nor no conception in future eons and claim that the world will have neither conceptions nor no conceptions, then as a result they enter a total of eight views and don’t go beyond them. There’s only the Buddha who can know this … as before.

Annihilationist Theories

SC 128“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great…? Some ascetics and priests create annihilationist theories about future eons and claim sentient beings will be annihilated without remainder. They all enter seven views about future eons by doing so. Creating annihilationist theories about future eons and claiming that sentient beings will be annihilated without remainder, they don’t go beyond these seven views.

SC 129“What are the reasons that those ascetics and priests create annihilationist theories about future eons and claim that sentient beings will be annihilated without remainder, entering seven views that they don’t go beyond?

SC 130“Some ascetics and priests create such a theory and form such a view as this: ‘My body of four elements and six senses was born from parents, fed milk, and raised, grew larger with clothes and food, and it’s caressed, hugged, and protected. Still, it’s impermanent and sure to decay and die. That’s precisely what’s called “annihilated.”’ This is the first view.

SC 131“Some ascetics and priests say this: ‘Here, I won’t be called annihilated. In the desire realm heavens, I’ll be annihilated without remainder. That’s precisely what’s called “annihilated.”’ This is the second view.

SC 132“Some ascetics and priests say this: ‘I won’t be annihilated here; my body will be conjured in the form realm with faculties that are perfect, and it’ll be annihilated without remainder. This is “annihilation.”’

SC 133“Some say, ‘I won’t be annihilated here; I’ll be annihilated in the formless abode of space.’

SC 134“Some say, ‘I won’t be annihilated here; I’ll be annihilated in the formless abode of consciousness.’

SC 135“Some say, ‘I won’t be annihilated here; I’ll be annihilated in the formless abode of nothingness.’

SC 136“Some say, ‘I won’t be annihilated here; I’ll be annihilated in the formless abode of neither conception nor no conception.’ This is the seventh annihilation and the seventh view.

SC 137“As a result of saying about future eons that these sentient beings will be annihilated without remainder, ascetics and priests enter seven views and don’t go beyond them. There’s only the Buddha who can know this … likewise as before.

Nirvāṇa in the Present Life

SC 138“Again, what’s the other teaching that illuminates what’s profound, subtle, and great…? Some ascetics and priests create theories about future eons and Nirvāṇa in the present life, saying that sentient beings will have Nirvāṇa in the present. They all enter five views about future eons by doing so. Creating theories about future eons and Nirvāṇa in the present life, they don’t go beyond these five views.

SC 139“What are the reasons that ascetics and priests claim about future eons that sentient beings will have Nirvāṇa in the present life, entering five views that they don’t go beyond?

SC 140“Some ascetics and priests form this view and this theory: ‘Here in the present life, I partake of the five desires and indulge myself. This is the Nirvāṇa that I’ve attained in the present.’ This is the first view.

SC 141“Again, some ascetics and priests say this: ‘This is Nirvāṇa in the present, nothing else is. Again, there’s Nirvāṇa in the present life that’s sublime and supreme. You don’t know of it; only I know it. I’ve departed from desire and bad and unskillful things. With perception and examination, that seclusion gave rise to joy and happiness, and I entered the first dhyāna. This is called Nirvāṇa in the present life.’ This is the second view.

SC 142“Again, some ascetics and priests say this: ‘This is Nirvāṇa in the present, nothing else is. Again, there’s Nirvāṇa in the present life that’s sublime and supreme. You don’t know of it; only I know it. I ceased perception and examination. With inner joy, unified mind, and the absence of perception and examination, samādhi gave rise to joy and happiness, and I entered the second dhyāna. This is called Nirvāṇa in the present life.’ This is the third view.

SC 143“Again, some ascetics and priests say this: ‘This is Nirvāṇa in the present, nothing else is. Again, there’s Nirvāṇa in the present life that’s sublime and supreme. You don’t know of it; only I know it. I eliminated thought, discarded joy, and abided in happiness, equanimity, mindfulness, and a unified mind. I personally knew happiness as it’s declared by noble people and entered the third dhyāna. This is called Nirvāṇa in the present life.’ This is the fourth view.

SC 144“Again, some ascetics and priests say this: ‘This is Nirvāṇa in the present, nothing else is. Again, there’s Nirvāṇa in the present life that’s sublime and supreme. You don’t know of it; only I know it. As my happiness and suffering ceased, it eliminated my prior sorrow and joy. Feeling neither pain nor pleasure, I was equanimous, mindful, and pure, and I entered the fourth dhyāna. This is called the supreme Nirvāṇa.’ This is the fifth view.

SC 145“If ascetics and priests create these theories about future eons and Nirvāṇa in the present life, they don’t go beyond these five views. There’s only the Buddha who can know this … same as before.

SC 146“Some ascetics and priests make countless and diverse statements as they like about future eons, and they all enter these 44 views and don’t go beyond them. There’s only the Buddha who can know this … same as before.

SC 147“Some ascetics and priests make countless and diverse statements as they like about past and future eons, and they all enter these 62 views by doing so. Making these diverse and countless statements about past and future eons, they don’t go beyond these 62 views. There’s only the Buddha who can know this … same as before.

The Net of Views

SC 148“Some ascetics and priests create eternalist theories and say that self and the world are eternal. Those ascetics and priests regarding this possess the knowledge of [past] births, which is caused by a different faith, different desire, different learning, different relations, different understanding, different view, different samādhi, and different tolerance. Because it rarely occurs, it’s called an attainment … each ground of views is the same up to Nirvāṇa in the present life.

SC 149“Ascetics and priests create eternalist theories and say that the world is eternal. As a result of being conditioned by that ascertainment, they produce and give rise to craving, but they aren’t aware of it themselves. Being defiled and attached to craving, they submit to those cravings… each ground of views is the same up to Nirvāṇa in the present life.

SC 150“Some ascetics and priests create eternalist theories about past eons and say that the world is eternal. They do so as a result of being conditioned by contact. It would be impossible for them to establish their theories unless they were conditioned by contact… each ground of views is the same up to Nirvāṇa in the present.

SC 151“Some ascetics and priests each speak according to their views about past and future eons. They all enter these 62 views by doing so. They each speak according to their views, and they all depend on those views, which they don’t go beyond.

SC 152“It’s like a fisherman who covers the top of a small pond with a fine-meshed net. He knows that whatever kind of aquatic life in the pond that enters his net won’t have a way to escape and won’t go beyond it.

SC 153“Ascetics and priests are likewise. They make diverse statements about past and future eons, and they all enter these 62 views and don’t go beyond them.

SC 154“If monks really know the accumulation, cessation, enjoyment, fault, and escape of the six contacts, that’s the supreme escape from those views. The Tathāgata himself knows that his birth and death has ended. Those who have bodies do so because they desire the merits to be liberated as gods or humans. If they have no body, then gods and worldly people have no basis for that. They then are like a palm tree that’s been cut at its root; it doesn’t grow anymore. The Buddha is likewise; he has ended birth and death and won’t be born again.”

The Sūtra’s Title

SC 155When the Buddha spoke this teaching, this great realm of a thousand worlds quaked and shook in six ways. At that moment, Ānanda was behind the Buddha fanning him. He bared his right shoulder and knelt with his palms together. He said, “This teaching is profound! What’s its name? How should it be accepted and remembered?”

SC 156The Buddha told Ānanda, “This sūtra should be called the ‘Shaking of Meaning,’ ‘Shaking of the Teaching,’ ‘Shaking of Views,’ ‘Shaking of Māra,’ and ‘Shaking of Brahmā.’”

SC 157When Ānanda heard what the Buddha taught, he rejoiced and approved.