Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại nước Câu-tát-la, du hành nhân gian, cùng với chúng đại Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi người, đến Y-xa-năng-già-la, thôn Bà-la-môn ở Câu-tát-la. Ngài nghỉ đêm trong rừng Y-xa.
Bấy giờ, có Bà-la-môn tên Phất-già-la-sa-la, Bà-la-môn tên Đa-lê-xa, có duyên sự nên cùng đến thôn Y-xa-năng-già-la. Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la này, từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Bà-tất-tra, từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.
Bà-la-môn Đa-lê-xa cũng từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, cũng giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Phả-la-đọa từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.
Lúc bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người vào lúc tảng sáng đi đến khu vườn cùng nhau bàn luận. Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa:
“Con đường của tôi là chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Phất-già-la-sa-la Bà-la-môn dạy.”
Phả-la-đọa lại nói:
“Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.”
Như vậy, Bà-tất-tra ba lần tự khen đạo mình chơn chánh. Phả-la-đọa cũng ba lần tự khen đạo mình chơn chánh. Hai người cùng bàn luận mà không thể quyết định.
Rồi Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa rằng:
“Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm, con nhà dòng họ Thích, xuất gia và đã thành Đạo, ở Câu-tát-la, du hành nhân gian, nay đang nghỉ tại rừng Ya-xa-năng-già-la. Ngài có tiếng tăm lớn, lưu truyền khắp thiên hạ, rằng, Ngài là bậc Như Lai, Chí chơn, Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa Chư Thiên, người đời, Sa-môn, Bà-la-môn, tự mình chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người khác; lời nói khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối thảy đều chơn chánh, nghĩa vị đầy đủ, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc chơn nhơn như vậy, ta nên đến thăm viếng. Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm kia biết con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết cho người. Ngài thường nói chuyện, trao đổi với Phạm thiên. Chúng ta hãy cùng nhau đi đến Cù-đàm để giải quyết ý nghĩa này. Nếu Sa-môn có nói điều gì, chúng ta sẽ vâng nhớ.”
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người theo nhau đi vào rừng Y-xa-năng-già-la, đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi xong, ngồi xuống một bên.
Thế Tôn biết ý nghĩ trong lòng hai người, bèn hỏi Bà-tất-tra:
“Các ngươi hai người vào lúc tảng sáng đi vào khu vườn, cùng nhau thảo luận như vậy, cùng bài bác lẫn nhau. Một người nói: ‘Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Phất-già-la-sa-la Bà-la-môn dạy.’ Người kia nói: ‘Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.’ Như vậy ba lần, các ngươi bài bác nhau. Có sự việc như vậy không?”
Bà-tất-tra và Phả-la-đọa khi nghe lời này của Phật thảy đều kinh ngạc, lông tóc dựng đứng, trong lòng nghĩ thầm: ‘Sa-môn Cù-đàm có Đại thần đức, biết trong tâm người. Những điều mà chúng ta muốn thảo luận, Sa-môn Cù-đàm đã nói trước rồi. Rồi Bà-tất-tra bạch Phật:
“Con đường này và con đường kia, đều tự xưng là chơn chánh, đều có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Điều mà Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la nói đúng hay điều mà Đa-lê-xa nói đúng?”
Phật nói:
“Giả sử, Bà-tất-tra, con đường này, con đường kia đều chơn chánh, xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên, các ngươi sao lại đi vào khu vườn lúc tảng sáng mà bài bác lẫn nhau, cho đến ba lần?”
Bà-tất-tra bạch Phật:
“Có những Bà-la-môn thông ba minh giảng thuyết các con đường khác nhau, con đường tự tại dục, con đường tự tác, con đường Phạm thiên. Cả ba con đường ấy đều dẫn đến Phạm thiên. Cũng như những con đường trong xóm, tất cả đều dẫn về thành, các Bà-la-môn tuy nói những con đường khác nhau, nhưng đều hướng đến Phạm thiên.”
Phật hỏi Bà-tất-tra:
“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm thiên ?
Đáp: “Thảy đều thú hướng”.
Phật lặp lại câu hỏi ba lần:
“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm thiên ?”
Đáp: “Thảy đều thú hướng”.
Thế Tôn sau khi đã xác định lời ấy rồi, bèn hỏi Bà tất-tra:
“Thế nào, trong số các Bà-la-môn tinh thông tam minh, có ai đã từng thấy Phạm thiên chưa?”
Đáp: “Không có ai thấy”.
“Thế nào, Bà-tất-tra, tiên sư của Bà-la-môn thông tam minh, có ai từng thấy Phạm thiên chưa?”
Đáp: “Không ai thấy”.
“Thế nào, Bà-tất-tra, các Bà-la-môn kỳ cựu, các tiên nhơn thông tam minh thời cổ, đọc tụng thông suốt, có thể thuyết cho người khác nghe các tán tụng cổ, các ca vịnh, thi thư, những vị có tên là A-tra-ma Bà-la-môn, Bà-ma-đề-bà Bà-la-môn, Tỳ-bà-thẩm-tra Bà-la-môn, Y-ni-la-tư Bà-la-môn, Xà-bà-đề-già Bà-la-môn, Bà-bà-tất Bà-la-môn, Ca-diệp Bà-la-môn, A-lâu-na Bà-la-môn, Cù-đàm-ma Bà-la-môn, Thủ-chỉ Bà-la-môn, Bà-la-tổn-đà Bà-la-môn; những vị này có được thấy Phạm thiên không?”
Đáp: “Không có ai thấy”.
Phật nói:
“Nếu trong các Bà-la-môn thông tam minh kia, không một ai từng thấy Phạm thiên; tiên sư của Bà-la-môn thông tam minh cũng không thấy Phạm thiên, các Bà-la-môn thông tam minh, những cựu tiên nhơn, như A-tra-ma vân vân, cũng không một ai thấy Phạm thiên, thế thì biết rằng những điều mà Bà-la-môn thông tam minh nói không phải là sự thật.”
Phật lại nói với Bà-tất-tra:
“Như có một người dâm, nói rằng: ‘Tôi cùng với người nữ đẹp đẽ kia thông giao, ca ngợi dâm pháp.’ Những người khác liền hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy không? Cô ấy ở đâu? Phương Đông, phương Tây, phương Nam, hay phương Bắc?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết đất, đai, thành ấp, chòm xóm mà người nữ ấy ở không?’ Đáp: ‘Không biết.’Lại hỏi: ‘Ông có biết cha mẹ cô ấy tên gì không?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy là Sát-lị, hay Bà-la-môn, hay Cư sĩ, hay Thủ-đà-la không?’ Đáp: ‘Không.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy cao hay thấp, mập hay gầy, đen hay trắng, đẹp hay xấu không?’ Đáp: ‘Không.’ Thế nào, Bà-tất-tra, sự ca ngợi của người kia có phải sự thật không?”
Đáp: “Không thật”.
“Như vậy, Bà-tất-tra, những điều mà Bà-la-môn thông tam minh nói cũng như vậy, không có sự thật. Thế nào, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh của ngươi nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, bèn chắp tay cúng dường, và như thế mà có thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng’ được chăng?”
Đáp: “Thật vậy, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, rồi chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’”
Phật nói:
“Như vậy, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’ Nhưng lại thường chắp tay cúng dường cung kính, há không phải là hư dối sao?”
Đáp: “Thật vậy, thưa Cù-đàm, kia thật sự hư dối”.
Phật nói:
“Ví như có người dựng thang nơi khoảng đất trống; những người khác hỏi: ‘Ngươi bắc thang làm gì?’ Đáp: ‘Tôi muốn lên nhà trên’. Hỏi: ‘Nhà ở chỗ nào? Đông, hay Tây, hay Nam, hay Bắc?’ Đáp rằng: ‘Không biết.’
Thế nào, Bà-tất-tra, người ấy dựng thang để lên nhà, há không phải là hư dối sao?’
Đáp: ‘Thật vậy, kia thật sự hư dối’.
Phật nói:
“Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, hư dối không thật.
“Bà-tất-tra, đây là năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích. Những gì là năm? Sắc thấy bởi mắt, rất đáng yêu thích. Tiếng nghe bởi tai, hương ngưi bởi mũi, vị nếm bởi lưỡi, xúc chạm bởi thân, rất đáng yêu thích, ở trong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, là trói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kia bị nhiễm bởi năm dục, ái dục dính chặt, nhưng không thấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sự nhật, nguyệt, thủy, hỏa, và xướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sanh lên Phạm thiên.’ Không có trường hợp ấy. Ví như con sông A-di-la, có mức nước ngang bờ. Có người ở bờ bên này, mình bị quấn chặt, kêu suông bờ bên kia rằng: ‘Lại đây, đưa tôi sang.’ Bờ kia có đến đưa người ấy sang không?”
Đáp: “Không”.
“Bà-tất-tra, năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích, ở trong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, là trói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kia bị nhiễm bởi năm dục, ái dục dính chặt, nhưng không thấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sự nhật, nguyệt, thủy, hỏa, và xướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sanh lên Phạm thiên’, thì cũng giống như vậy. Trọn không thể xảy ra.
“Bà-tất-tra, ví như con sông A-di-la, nước tràn ngang bờ, con quạ có thể uống được. Có người muốn sang, không bằng vào sức của tay chân, thân mình, không nhân thuyền bè, mà có thể sang được không?”
Đáp: “Không”.
“Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, không tu hạnh thanh tịnh của Sa-môn, lại tu theo hạnh không thanh tịnh của đạo khác, mà muốn cầu sanh Phạm thiên, không có trường hợp đó.
“Bà-tất-tra, cũng như nước trong núi vọt mạnh ra, cuốn trôi khá nhiều nhân dân, vả lại không có thuyền, bè, cũng không có cầu bến. Người kia nghĩ thầm: ‘Ta nên thâu lượm thật nhiều cỏ và cây, buộc thành chiếc bè thật chắc chắn, rồi bằng sức của thân mình mà sang bờ một cách an ổn. Bà-tất-tra, cũng vậy, nếu Tỳ-kheo xả hạnh bất tịnh phi Sa-môn, tu hành phạm hạnh thanh tịnh của Sa-môn, muốn sanh Phạm thiên; trường hợp ấy có xảy ra.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Không có nhuế tâm”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Có nhuế tâm”.
“Bà-tất-tra, Phạm thiên không có nhuế tâm. Bà-la-môn thông tam minh có nhuế tâm. Nhuế tâm và không nhuế tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có sân tâm, hay không có sân tâm.”
Đáp: “Không có sân tâm”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Có sân tâm“.
“Bà-tất-tra, Phạm thiên không có sân tâm. Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm. Sân tâm và không sân tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không có hận tâm.”
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm, hay không có hận tâm?
Đáp: “Có hận tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có hận tâm. Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm. Hận tâm và không hận tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có gia thuộc, sản nghiệp không?”
Đáp: “Không”
Lại hỏi:
“Bà-la-môn tam minh có gia thuộc, sản nghiệp không?”
Đáp: “Có”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Bà-la-môn thông tam minh có gia thuộc, sản nghiệp. Người có gia thuộc, sản nghiệp và người không gia thuộc, sản nghiệp không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có được tự tại hay không được tự tại?”
Đáp: “Được tự tại”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn tam minh có được tự tai, hay không được tự tại?
Đáp: “Không được tự tại”.
Phật nói:
“Phạm thiên được tự tại. Bà-la-môn thông tam minh không được tự tại. Người được tự tại và người không được tự tại cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.”
Phật lại nói:
“Bà-la-môn tam minh kia, giả sử có người đến hỏi ý nghĩa sâu xa, không thể trả lời đầy đủ, có thật như vậy không?”
Đáp: “Thật như vậy”.
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người đều bạch Phật rằng:
“Hãy để sang một bên các đề tài khác. Tôi nghe Sa-môn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Sa-môn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm thiên, xin khai thị, phô diễn.”
Phật nói với Bà-tất-tra:
“Ta nay hỏi ngươi. Hãy tùy ý trả lời. Thế nào, Bà-tất-tra, nước Tâm niệm kia cách đây gần xa?”
Đáp: “Gần”.
“Giả sử có người sanh trưởng ở nước này được người khác hỏi đường đi đến nước này. Thế nào, Bà-tất-tra, người sanh trưởng ở nước ấy trả lời đường đi cho người hỏi kia, há có đáng nghi ngờ chăng?”
Đáp: “Không nghi. Vì sao? Vì y sanh trưởng ở nước này”.
Phật nói:
“Dù cho người sanh trưởng ở nước này kia cũng có thể đáng nghi ngờ, nhưng nếu có người hỏi Ta về con đường Phạm thiên, không có điều gì nghi ngờ. Vì sao? Ta đã từng nhiều lần nói về con đường Phạm thiên ấy.”
Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, cả hai cùng bạch Phật:
“Hãy gác qua một bên các đề tài khác. Tôi nghe Sa-môn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Sa-môn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm thiên, xin khai thị, phô diễn.”
Phật nói:
“Hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ. Ta sẽ nói cho ngươi nghe.”
Đáp: “Kính vâng. Xin vui lòng được nghe.”
Phật nói:
“Nếu Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác xuất hiện ở đời, đầy đủ mười hiệu, cho đến, tứ thiền, ở ngay trong đời này mà hưởng thọ an lạc. Vì sao? Ấy do tinh cần, chánh niệm, chánh tri, ưa sống một mình nơi thanh vắng, không buông lung vậy. Vị ấy với từ tâm tràn khắp một phương; các phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không hận, vô hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc. Bi, hỷ, xả tâm biến mãn một phương, phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không kết hận, không có ý não hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có nhuế tâm không?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có nhuế tâm, hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Không có nhuế tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có nhuế tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có nhuế tâm. Không nhuế tâm và không nhuế tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Không có sân tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có sân tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có sân tâm. Không sân tâm và không sân tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không có hận tâm“.
Phật nói:
“Phạm thiên không có hận tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có hận tâm. Không hận tâm và không hận tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Tỳ-kheo và Phạm thiên cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có gia thuộc sân nghiệp hay không?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có gia thuộc, sản nghiệp hay không?”
Đáp: “Không có gia thuộc, sản nghiệp”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Tỳ-kheo hành từ tâm không có gia thuộc, sản nghiệp. Không gia thuộc, sản nghiệp và không gia thuộc sản nghiệp cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có được tự tại không?”
Đáp: “Được tự tại”.
Lại hỏi:
“Tỳ-khe hành từ tâm có được tự tại không?”
Đáp: “Được tự tại”.
Phật nói:
“Phạm thiên được tự tại. Tỳ-kheo hành từ tâm được tự tại. Được tự tại và được tự tại cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.”
Phật lại nói với Bà-tất-tra:
“Nên biết, Tỳ-kheo hành từ tâm, khi thân hoại mạng chung, trong khoảnh khắc như mũi tên được bắn đi, sanh lên Phạm thiên.”
Khi Phật nói kinh này, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa ngay trên chỗ ngồi mà xa lìa trần cấu, phát sanh con mắt thấy pháp ở trong các pháp.
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛在俱薩羅國人間遊行， T 0104c18與大比丘眾千二百五十人俱，詣伊車能伽 T 0104c19羅俱薩羅婆羅門村，止宿伊車林中。
時，有婆 T 0104c20羅門名沸伽羅娑羅、婆羅門名多梨車， T 0104c21以小緣詣伊車能伽羅村。此沸伽羅娑羅 T 0104c22婆羅門，七世以來父母真正，不為他人之 T 0104c23所輕毀，異典三部諷誦通利，種種經書善能 T 0104c24分別。又能善於大人相法、觀察吉凶、祭祀儀 T 0104c25禮，有五百弟子，教授不廢。其一弟子名婆 T 0104c26悉咤，七世以來父母真正，不為他人之所 T 0104c27輕毀，異學三部諷誦通利，種種經書盡能分 T 0104c28別，亦能善於大人相法，觀察吉凶，祭祀儀 T 0104c29禮，亦有五百弟子，教授不廢。
多梨車婆羅 T 0105a01門，亦七世已來父母真正，不為他人之所 T 0105a02輕毀，異學三部諷誦通利，種種經書盡能分 T 0105a03別，亦能善於大人相法、觀察吉凶、祭祀儀 T 0105a04禮，亦有五百弟子，教授不廢。其一弟子名 T 0105a05頗羅墮，七世已來父母真正，不為他人之 T 0105a06所輕毀，異學三部諷誦通利，種種經書盡能 T 0105a07分別，亦能善於大人相法、觀察吉凶、祭祀儀 T 0105a08禮，亦有五百弟子，教授不廢。
時，婆悉咤、頗 T 0105a09羅墮二人於清旦至園中，遂共論義，更相 T 0105a10是非。時，婆悉咤語頗羅墮：「我道真正，能得出 T 0105a11要，至於梵天，此是大師沸伽羅娑羅婆羅 T 0105a12門所說。」
頗羅墮又言：「我道真正，能得出要， T 0105a13至於梵天，此是大師多梨車婆羅門所說。」 T 0105a14如是，婆悉咤再三自稱己道真正，頗羅墮亦再 T 0105a15三自稱己道真正，二人共論，各不能決。
時， T 0105a16婆悉咤語頗羅墮曰：「我聞沙門瞿曇釋種子 T 0105a17出家成道，於拘薩羅國遊行人間，今在伊 T 0105a18車能伽羅林中，有大名稱，流聞天下，如來、 T 0105a19至真、 等 正覺，十號具足。於諸天、世人、魔、若魔 T 0105a20天、沙門、婆羅門中，自身作證，為他說法，上中 T 0105a21下言，皆悉真正，義味具足，梵行清淨。如是真 T 0105a22人，宜往覲現。我聞彼瞿曇知梵天道，能為 T 0105a23人說，常與梵天往返言語，我等當共詣彼 T 0105a24瞿曇，共決此義。若沙門瞿曇有所言說，當 T 0105a25共奉持。」爾時，婆悉咤、頗羅墮二人相隨到伊 T 0105a26車林中，詣世尊所，問訊已，一面坐。
爾時，世尊 T 0105a27知彼二人心中所念，即告婆悉咤曰：「汝等 T 0105a28二人清旦至園中，作如是論，共相是非。汝 T 0105a29一人言：『我法真正，能得出要，至於梵天，此 T 0105b01是大師沸伽羅娑羅所說。』彼一人言：『我法 T 0105b02真正，能得出要，至於梵天，此是大師多梨車 T 0105b03所說。』如是再三，更相是非，有如此事耶？」
時， T 0105b04婆悉咤、頗羅墮聞佛此言，皆悉驚愕，衣毛為 T 0105b05竪，心自念言：「沙門瞿曇有大神德，先知人 T 0105b06心，我等所欲論者，沙門瞿曇已先說訖。」時， T 0105b07婆悉咤白佛言：「此道、彼道皆稱真正，皆得 T 0105b08出要，至於梵天，為沸伽羅娑羅婆羅門所 T 0105b09說為是？為多梨車婆羅門所說為是耶？」
佛 T 0105b10言：「正使，婆悉咤！此道、彼道真正出要，得至梵 T 0105b11天，汝等何為清旦園中共相是非，乃至再三 T 0105b12耶？」
時，婆悉咤白佛言：「諸有三明婆羅門說種 T 0105b13種道，自在欲道、自作道、梵天道，此三道者盡 T 0105b14向梵天。瞿曇！譬如村營，所有諸道皆向於 T 0105b15城，諸婆羅門雖說種種諸道，皆向梵天。」
佛 T 0105b16告婆悉咤：「彼諸道為盡趣梵天不？」
答曰：「盡 T 0105b17趣。」
佛復再三重問：「種種諸道盡趣梵天不？」
T 0105b18答曰：「盡趣。」
爾時，世尊定其語已，告婆悉咤 T 0105b19曰：「云何三明婆羅門中，頗有一人得見梵 T 0105b20天者不？」
答曰：「無有見者。」
「云何？婆悉咤！三 T 0105b21明婆羅門先師，頗有得見梵天者不？」
答曰： T 0105b22「無有見者。」
「云何？婆悉咤！乃往三明仙人舊婆 T 0105b23羅門，諷誦通利，能為人說舊諸讚誦，歌詠詩 T 0105b24書，其名阿咤摩婆羅門、婆摩提婆婆羅 T 0105b25門、毘婆審婆羅門、伊尼羅斯婆羅門、蛇 T 0105b26婆提伽婆羅門、婆婆悉婆羅門、迦葉婆羅 T 0105b27門、阿樓那婆羅門、瞿曇摩婆羅門、首脂婆羅 T 0105b28門、婆羅損陀婆羅門，彼亦得見梵天不耶？」
T 0105b29答曰：「無有見者。」
佛言：「若彼三明婆羅門 T 0105c01無有一見梵天者，若三明婆羅門先師 T 0105c02無有見梵天者，又諸舊大仙三明婆羅門 T 0105c03阿咤摩等亦不見梵天者，當知三明婆羅 T 0105c04門所說非實。」
又告婆悉咤：「如 有 婬人言：『我 T 0105c05與彼端正女人交通，稱歎婬法。』餘人語言： T 0105c06『汝識彼女不？為在何處？東方、西方、南方、北 T 0105c07方耶？』答曰：『不知。』又問：『汝知彼女所止土地 T 0105c08城邑村落不？』答曰：『不知。』又問：『汝識彼女父 T 0105c09母及其姓字不？』答曰：『不知。』又問：『汝知彼 T 0105c10女為是剎利女，為是婆羅門、居士、首陀羅女 T 0105c11耶？』答曰：『不知。』又問：『汝知彼女為長短、麤細、 T 0105c12黑白、好醜耶？』答曰：『不知。』云何？婆悉咤！彼人 T 0105c13讚嘆為是實不？」
答曰：「不實。」
「如是。婆悉咤！三 T 0105c14明婆羅門所說亦爾，無有實也。云何？婆悉 T 0105c15咤！汝三明婆羅門見日月遊行出沒處所，叉 T 0105c16手供養，能作是說：『此道真正，當得出要，至 T 0105c17日月所。』不？」
報曰：「如是。三明婆羅門見日月 T 0105c18遊行出沒處所，叉手供養，而不能言：『此道真 T 0105c19正，當得出要，至日月所。』也。」
「如是。婆悉咤！三 T 0105c20明婆羅門見日月遊行出沒之處，叉手供養， T 0105c21而不能說：『此道真正，當得出要，至日月所。』 T 0105c22而常叉手供養恭敬，豈非虛妄耶？」
答曰：「如 T 0105c23是。瞿曇！彼實虛妄。」
佛言：「譬如有人立梯空 T 0105c24地，餘人問言：『立梯用為。』答曰：『我欲上堂。』 T 0105c25又問：『堂何所在？東、西、南、北耶？』答云：『不知。』云 T 0105c26何？婆悉咤！此人立梯欲上堂者，豈非虛妄 T 0105c27耶？」
答曰：「如是，彼實虛妄。」
佛言：「三明婆羅門 T 0105c28亦復如是，虛誑無實。婆悉咤！五欲潔淨，甚 T 0105c29可愛樂。云何為五？眼見色，甚可愛樂；耳聲、 T 0106a01鼻香、舌味、身觸，甚可愛樂。於我賢聖法中， T 0106a02為著、為縛，為是拘鎖。彼三明婆羅門為五 T 0106a03欲所染，愛著堅固，不見過失，不知出要， T 0106a04彼為五欲之所繫縛。正使奉事日月水火， T 0106a05唱言：『扶接我去生梵天者。』無有是處。譬如 T 0106a06阿夷羅河，其水平岸，烏鳥得飲，有人在此 T 0106a07岸身被重繫，空喚彼岸言：『來渡我去。』彼 T 0106a08岸寧來渡此人不？」
答曰：「不也。」
「婆悉咤！五欲 T 0106a09潔淨，甚可愛樂，於賢聖法中猶如拘鎖。彼 T 0106a10三明婆羅門為五欲所染，愛著堅固，不見 T 0106a11過失，不知出要。彼為五欲之所繫縛，正使 T 0106a12奉事日月水火，唱言：『扶接我去生梵天上。』 T 0106a13亦復如是，終無是處。婆悉咤！譬如阿夷 T 0106a14羅河，其水平岸，烏鳥得飲，有人欲渡，不以 T 0106a15手足身力，不因船栰，能得渡不？」
答曰：「不 T 0106a16能。」
「婆悉咤！三明婆羅門亦復如是，不修沙 T 0106a17門清淨梵行，更修餘道不清淨行，欲求生 T 0106a18梵天者，無有是處。婆悉咤！猶如山水暴起， T 0106a19多漂人民，亦無船栰，又無橋梁，有行人 T 0106a20來，欲渡彼岸，見山水暴起，多漂人民，亦無 T 0106a21船栰，又無橋梁，彼人自念：『我今寧可多集 T 0106a22草木，牢堅縛栰，自以身力渡彼岸耶？』即 T 0106a23尋縛栰，自以身力安隱得渡。婆悉咤！此亦 T 0106a24如是，若比丘捨非沙門不清淨行，行於沙 T 0106a25門清淨梵行，欲生梵天者，則有是處。云何？ T 0106a26婆悉咤！梵天有恚心耶？無恚心耶？」
答曰： T 0106a27「無恚心也。」
又問：「三明婆羅門有恚心、無恚 T 0106a28心耶？」
答曰：「有恚心。」
「婆悉咤！梵天無恚心，三 T 0106a29明婆羅門有恚心，有恚心、無恚心不共同， T 0106b01不俱解脫，不相趣向，是故梵天、婆羅門不 T 0106b02共同也。云何？婆悉咤！梵天有瞋心、無瞋心 T 0106b03耶？」
答曰：「無瞋心。」
又問：「三明婆羅門有瞋心、 T 0106b04無瞋心耶？」
答曰：「有瞋心。」
佛言：「梵天無瞋心， T 0106b05三明婆羅門有瞋心，有瞋心、無瞋心不同 T 0106b06趣，不同解脫，是故梵天、婆羅門不共同也。 T 0106b07云何？婆悉咤！梵天有恨心、無恨心耶？」
答曰： T 0106b08「無恨心。」
又問：「三明婆羅門有恨心、無恨心 T 0106b09耶？」
答曰：「有恨心。」
佛言：「梵天無恨心，三明婆 T 0106b10羅門有恨心，有恨心、無恨心不同趣，不 T 0106b11同解脫，是故梵天、婆羅門不共同也。云何？婆 T 0106b12悉咤！梵天有家屬產業不？」
答曰：「無。」
又問：「三 T 0106b13明婆羅門有家屬產業不？」
答曰：「有。」
佛言：「梵 T 0106b14天無家屬產業，三明婆羅門有家屬產業，有 T 0106b15家屬產業、無家屬產業不同趣，不同解脫， T 0106b16是故梵天、婆羅門不共同也。云何？婆悉咤！梵 T 0106b17天得自在、不得自在耶？」
答曰：「得自在。」
又 T 0106b18問：「三明婆羅門得自在、不得自在耶？」
答曰： T 0106b19「不得自在。」
佛言：「梵天得自在，三明婆羅門 T 0106b20不得自在，不得自在、得自在不同趣，不 T 0106b21同解脫，是故梵天、婆羅門不共同也。」
佛言： T 0106b22「彼三明婆羅門，設有人來問難深義，不能 T 0106b23具答。實如是不？」
答曰：「如是。」
時，婆悉咤、頗羅 T 0106b24墮二人俱白佛言：「且置餘論，我聞沙門瞿曇 T 0106b25明識梵道，能為人說，又與梵天相見往來 T 0106b26言語，唯願沙門瞿曇以慈愍故，說梵天道， T 0106b27開示演布。」
佛告婆悉咤：「我今問汝，隨意報 T 0106b28我。云何？婆悉咤！彼心念國，去此遠近？」
答： T 0106b29「近。」
「若使有人生長彼國，有餘人問彼國道 T 0106c01徑，云何？婆悉咤！彼人生長彼國答彼道徑， T 0106c02寧有疑不？」
答曰：「無疑。所以者何？彼國生長 T 0106c03故。」
佛言：「正使彼人生長彼國，或可有疑；若 T 0106c04有人來問我梵道，無疑也。所以者何？我常 T 0106c05數數說彼梵道故。」
時，婆悉咤、頗羅墮俱白佛 T 0106c06言：「且置此論，我聞沙門瞿曇明識梵道，能 T 0106c07為人說，又與梵天相見往來言語，唯願沙 T 0106c08門瞿曇以慈愍故，說於梵道，開示演布。」
佛 T 0106c09言：「諦聽，善思，當為汝說。」
答言：「唯然，願樂欲 T 0106c10聞。」
佛言：「若如來、至真、等正覺出現於世，十號 T 0106c11具足，乃至四禪，於現法中而自娛樂。所以 T 0106c12者何？斯由精勤，專念不忘，樂獨閑靜，不放 T 0106c13逸故。彼以慈心遍滿一方，餘方亦爾，廣 T 0106c14布無際，無二、無量，無恨、無害，遊戲此心而自 T 0106c15娛樂：悲、喜、捨心遍滿一方，餘方亦爾，廣布 T 0106c16無際，無二、無量，無有結恨，無惱害意，遊戲 T 0106c17此心以自娛樂。云何？婆悉咤！梵天有恚心、 T 0106c18無恚心耶？」
答曰：「無恚心也。」
又問：「行慈比丘 T 0106c19有恚心、無恚心耶？」
答曰：「無恚心。」
佛言：「梵 T 0106c20天無恚心，行慈比丘無恚心，無恚心、無恚心 T 0106c21同趣，同解脫，是故梵天、比丘俱共同也。云何？ T 0106c22婆悉咤！梵天有瞋心耶？無瞋心耶？」
答曰：「無 T 0106c23也。」
又問：「行慈比丘有瞋心、無瞋心耶？」
答曰： T 0106c24「無。」
佛言：「梵天無瞋心，行慈比丘無瞋心，無 T 0106c25瞋心、無瞋心同趣，同解脫，是故梵天、比丘俱 T 0106c26共同也。云何？婆悉咤！梵天有恨心、無恨心 T 0106c27耶？」
答曰：「無。」
又 問 ：「行慈比丘有恨心、無恨心 T 0106c28耶？」
答曰：「無。」
佛言：「梵天無恨心，行慈比丘無 T 0106c29恨心，無恨心、無恨心同趣，同解脫，是故比丘、 T 0107a01梵天俱共同也。云何？婆悉咤！梵天有家屬產 T 0107a02業不？」
答曰：「無也。」
又問：「行慈比丘有家屬產 T 0107a03業不耶？」
答曰：「無也。」
佛言：「梵天無家屬產 T 0107a04業，行慈比丘亦無家屬產業，無家屬產業、 T 0107a05無家屬產業同趣，同解脫，是故梵天、比丘俱 T 0107a06共同也。云何？婆悉咤！梵天得自在不耶？」
答 T 0107a07曰：「得自在。」
又問：「行慈比丘得自在耶？」
答 T 0107a08曰：「得自在。」
佛言：「梵天得自在，行慈比丘得 T 0107a09自在，得自在、得自在同趣，同解脫，是故梵 T 0107a10天、比丘俱共同也。」
佛告婆悉咤：「當知行慈比 T 0107a11丘身壞命終，如發箭之頃，生梵天上。」佛說 T 0107a12是法時，婆悉咤、頗羅墮即於座上遠塵離 T 0107a13垢，諸法法眼生。
爾時，婆悉咤、頗羅墮聞 T 0107a14佛所說，歡喜奉行。
T 0107a15
佛說長阿含經卷第十六
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was travelling among the people of Kośala accompanied by a large assembly of 1,250 monks. He went to the Kośala priest village of Icchānaṅgala and stopped to rest in a citron grove.
SC 2A priest named Puṣkarasārin and another named [Tārukkha] had gone to the village of Icchānaṅgala for some minor reason.
SC 3This priest Puṣkarasārin was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 4He had a disciple named Vasiṣṭha who was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He also had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 5The priest [Tārukkha] was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 6He had a disciple named Bhāradvāja who was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He also had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 7These two men, Vasiṣṭha and Bhāradvāja went to a park in the early morning. When they discussed doctrines, they contradicted one another. Vasiṣṭha said to Bhāradvāja, “My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest Puṣkarasārin.”
Bhāradvāja also said, “My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest [Tārukkha].”
Vasiṣṭha thus praised his own path as true three times, and Bhāradvāja also praised his own path as true three times. They continued their discussion, but neither was able to be decisive.
SC 8Vasiṣṭha then said to Bhāradvāja, “I heard that the ascetic Gautama of the Śākya clan, who had left the home life and achieved awakening, was travelling among the people of Kośala and now is staying in the grove at Icchānaṅgala. He possesses a great reputation that’s heard throughout the world: ‘He’s a Tathāgata, an Arhat, and a Completely Awakened One who has perfected the ten epithets. Among gods, worldly men, and demons, whether they’re in the assemblies of Māra and gods or ascetics and priests, he is self-realized and teaches the Dharma for others. It’s good in the beginning, middle, and end, complete in content and expression, and purifies the religious life.’
SC 9“Since he’s a realized person, we should go and meet him! I’ve heard that Gautama knows the way to Brahmā’s Heaven and teaches it for others. He frequently visits Brahmā’s Heaven to speak with him. We should go together to visit Gautama. He’ll settle this matter. If the ascetic Gautama has something to tell us, we should uphold it together, too.”
SC 10Vasiṣṭha and Bhāradvāja both went to the citron grove to visit the Bhagavān. After exchanging greetings, they sat to one side.
SC 11Knowing the thoughts in their minds, the Bhagavān then told Vasiṣṭha, “Both of you went to a grove in the early morning. When you had a discussion, you contradicted each other. One of you said, ‘My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest Puṣkarasārin.’
“The other said, ‘My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest [Tārukkha].’
“Thus, you contradicted each other three times. Is that what happened?”
SC 12Vasiṣṭha and Bhāradvāja were shocked when they heard the Buddha say this, and their hair stood up. They thought, “The ascetic Gautama possesses great miraculous virtue. He knows a person’s thoughts beforehand. The ascetic Gautama was the first to mention what we came wanting to discuss!”
SC 13Vasiṣṭha said to the Buddha, “My path and his path are both praised as true, achieving the escape and arriving at Brahmā’s Heaven. Is what’s taught by the priest Puṣkarasārin correct, or is it what’s taught by the priest [Tārukkha] that’s correct?”
SC 14The Buddha said, “Vasiṣṭha, even if it were this path or that path which is truly the escape and arrives at Brahmā’s Heaven, why did you contradict each other three times while you were in a grove this morning?”
SC 15Vasiṣṭha then said to the Buddha, “The priests possessing the three Vedas teach various paths, such as the path of free desires, the self-realized path, and the path to Brahmā’s Heaven. All three paths lead to Brahmā’s heaven. Gautama, it’s like a village that has many roads that lead to its citadel. Although the priests teach various paths, they all lead to Brahmā’s Heaven.”
SC 16The Buddha asked Vasiṣṭha, “Do all of those paths arrive at Brahmā’s Heaven?”
He replied, “All of them arrive there.”
SC 17The Buddha asked him three times, “Do those various paths all arrive at Brahmā’s Heaven?”
He replied, “They all arrive there.”
SC 18After being certain of what he was saying, the Bhagavān asked Vasiṣṭha, “Is there anyone among those priests who possess the three Vedas who have seen Brahmā’s Heaven?”
He replied, “None of them have seen it.”
SC 19“How is it, Vasiṣṭha? Did any previous teacher of those priests who possess the three Vedas see Brahmā’s Heaven?”
He replied, “None of them saw it.”
SC 20“How is it, Vasiṣṭha? Going back to the priests of antiquity, there were sages who possessed the three insights who recited and mastered [the Vedas], taught the recitations for others, and chanted the hymns. Their names were the priests Aṣṭaka, [Vāmaka], Vāmadeva, Viśvāmitra, Aṅgiras, [Yamataggi], Vasiṣṭha, Kāśyapa, Aruṇa, Gautama, [Suyiva], and Sundara. Did any of them see Brahmā’s Heaven?”
He answered, “None of them saw it.”
SC 21The Buddha said, “If not one of the priests who possess the three insights have seen Brahmā’s Heaven, none of the previous teachers of the priests who possess the three Vedas have seen Brahmā’s Heaven, and even the great sages of antiquity like the priest Aṣṭaka didn’t see Brahmā’s Heaven, we should know that the teachings of the priests who possess the three Vedas are untrue.”
SC 22He also told Vāsiṣṭha, “It’s like a lustful man who says, ‘I have a relationship with that beautiful woman. Praise the way of lust!’
SC 23“Someone else says, ‘Do you know that woman? Where is she? To the east, west, south, or north?’
“The man replied, ‘I don’t know.’
SC 24“He’s again asked, ‘Don’t you know the region, city, town, or village where that woman lives?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 25“He’s again asked, ‘Do you know the family name of that woman’s parents?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 26“Again, he’s asked, ‘Do you know if that woman is a warrior woman or a priest, householder, or worker woman?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 27“Again, he’s asked, ‘Do you know if that woman is tall or short, crude or fine, dark or light, and beautiful or ugly?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 28“How is it, Vāsiṣṭha? Does that man praise something that’s true?”
Vāsiṣṭha replied, “It’s not true.”
SC 29“So it is, Vāsiṣṭha. The teachings of these priests who possess the three Vedas are the same. They have no reality. How is it, Vāsiṣṭha? Do your priests who possess the three Vedas watch the sun and moon travel between the places where they rise and set? Do they salute them with their hands together, make offerings, and say, ‘This path is true that attains the escape to the sun and moon’?”
He replied, “Yes, the priests who possess the three Vedas do see the sun and moon travel between the places where they rise and set. They salute them with their hands together and make offerings, but they can’t say, ‘This path is true that will attain the escape to the sun and moon.’”
SC 30“So it is, Vāsiṣṭha. The priests who possess the three Vedas watch the sun and moon travel between the places where they rise and set. They salute them with their hands together and make offerings, but they can’t say, ‘This path is true that will attain the escape to the sun and moon.’ Still, they routinely salute them with their hands together and make offerings. Isn’t that done in vain?”
He answered, “Yes, Gautama. That’s actually done in vain.”
SC 31The Buddha said, “They are like a man who builds a ladder in an empty place. Someone else asks him, ‘What’s the purpose of building a ladder here?’
“The man answers, ‘I want to ascend the hall.’
SC 32“Again, he’s asked, ‘Where is this hall? Is it east, west, south or north of here?’
“He answers, ‘I don’t know.’
SC 33“How is it, Vāsiṣṭha? Didn’t this man who built a ladder to ascend a hall do so in vain?”
He replied, “Yes, it’s actually done in vain.”
SC 34The Buddha said, “The priests who possess the three Vedas are likewise. They are deceptive and untrue.
SC 35“Vāsiṣṭha, the five desires are pure and extremely delightful. What are the five? Images seen by the eye are extremely delightful … ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … are extremely delightful. In my noble teaching, they are attachments, fetters, and binding chains. Those priests who possess the three Vedas are defiled by these five desires, and their addiction to them is strong. They don’t see their drawback and don’t know their escape, so they are bound by these five desires. Even if they worshipped the sun and moon or water and fire and declared, ‘Support my rebirth in Brahmā’s Heaven!’ it would be impossible.
SC 36“It’s like the Ajiravatī River when its current is as high as its banks and a crow could drink from it. Suppose a person on the near shore who’s been tightly bound called in vain to the other shore, ‘Cross over to me!’ Would the other shore cross over to this person?”
He replied, “No.”
SC 37“Vāsiṣṭha, the five desires are pure and extremely delightful, but they are still binding chains in my noble teaching. Those priests who possess the three Vedas are defiled by these five desires, and their addiction to them is strong. They don’t see their drawback and don’t know their escape, so they are bound by these five desires. Even if they worshipped the sun and moon or water and fire and declared, ‘Support my rebirth in Brahmā’s Heaven!’ it would likewise never be possible.
SC 38“Vāsiṣṭha, it’s like the Ajiravatī River when its current is as high as its banks and a crow could drink from it. Could someone without a boat or the strength to swim cross it if they wanted?”
He answered, “They couldn’t.”
SC 39“Vāsiṣṭha, the priests who possess the three Vedas are likewise. They don’t cultivate the ascetic’s pure religious life, instead cultivating other paths that are impure practices. Their goal of being born in Brahmā’s Heaven isn’t possible.
SC 40“Vāsiṣṭha, it’s like many people caught in a flash flood in the mountains without boats or a bridge. A traveler comes upon it and wants to cross over to the other shore. Seeing the mountain river’s torrent and the people floating in it, they realize they also lack a boat or bridge. That person thinks, ‘Now, I’d better collect many reeds and branches and bind them into a raft. Perhaps I could then cross to the other shore using my own power?’ They then bind a raft and use their own power to cross over to safety.
SC 41“Vāsiṣṭha, this is likewise. If a monk abandons the impure practices of non-ascetics and practices the ascetic’s pure religious practice, then his desire to be born in Brahmā’s Heaven is possible. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 42Again, the Buddha asked, “Do the priests who possess the three Vedas have resentment, or do they not?”
He answered, “They have resentment.”
SC 43“Vāsiṣṭha, Brahmā has no resentment, but the priests who possess the three Vedas have resentment. They don’t equally have or have no resentment. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 44The Buddha again asked, “Do the priests who possess three insights have anger, or do they not?”
He answered, “They have anger.”
SC 45The Buddha said, “Brahmā has no anger, but the priests who possess the three Vedas have anger. They don’t equally have or have no anger. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 46The Buddha again asked, “Do the priests who possess the three Vedas have enmity, or do they not?”
He answered, “They have enmity.”
SC 47The Buddha said, “Brahmā has no enmity, but the priests of three insights do have enmity. They don’t equally have or have no enmity. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 48The Buddha again asked, “Do the priests who possess the three Vedas have households and property?”
He answered, “They do.”
SC 49The Buddha said, “Brahmā has no household or property, but the priests who possess the three Vedas have households and property. They don’t equally have or have no household and property. They aren’t both free of them and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Has Brahmā attained sovereignty or has he not?”
He answered, “He has attained sovereignty.”
SC 50The Buddha also asked, “Do the priests who possess the three Vedas attain sovereignty, or do they not?”
He answered, “They don’t attain sovereignty.”
SC 51The Buddha said, “Brahmā has attained sovereignty, but the priests who possess the three Vedas haven’t attained sovereignty. They aren’t equally sovereign or not sovereign. They aren’t both sovereign and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals.”
SC 52The Buddha said, “Suppose someone were to approach those priests who possess the three Vedas and ask them about a profound and hard subject, and they can’t provide an answer. Is that the way it actually is?”
He answered, “Yes.”
SC 53Both Vāsiṣṭha and Bhāradvāja then said to the Buddha, “Setting aside other discussions, we’ve heard that the ascetic Gautama is clearly aware of the way to Brahmā and explains it for others, and he relates how he sees them reborn with Brahmā. Please let the ascetic Gautama discuss the way to Brahmā out of compassion for us. Make it a plain and detailed explanation!”
SC 54The Buddha addressed Vāsiṣṭha, “Now, I’ll ask you a question, and you tell me what you think. How is it, Vāsiṣṭha? Would it be far or near to go to the country of Manasākaṭa?”
He answered, “It’s nearby.”
SC 55“Suppose someone who was born and grew up in that country was asked by someone else about the way to that country. How would it be, Vāsiṣṭha? Would that person who was from that country tell him the way there, or would he be uncertain about it?”
He answered, “He wouldn’t be uncertain. Why is that? It’s his native country.”
SC 56The Buddha said, “Even so, that person who’s from that country might have some uncertainty. If someone approached me and asked the way to Brahmā, I’d have no uncertainty. Why is that? I frequently explain the way to Brahmā.”
SC 57Vāsiṣṭha and Bhāradvāja then both said to the Buddha, “Setting aside this discussion, we’ve heard that the ascetic Gautama is clearly aware of the way to Brahmā and explains it for others. He also relates how he sees others reborn with Brahmā. Please let the ascetic Gautama discuss the way to Brahmā out of compassion for us. Make it a plain and detailed explanation!”
SC 58The Buddha said, “Listen closely, and well consider it. I’ll explain it for you.”
They answered, “Very well. We’d like to hear it.”
SC 59The Buddha said, “Suppose a Tathāgata, Arhat, and Completely Awakened One arises in the world who perfects the ten epithets … four dhyānas, and lives leisurely in the present life. Why is that? These things come from diligence, focused attention that’s not lost, happily living in seclusion, and not being negligent.
SC 60“He completely fills one direction with kindness and the other directions as well. It’s vast, without end, without duality, measureless, and lacks resentment or harmfulness. He’s entertained by this mental state and enjoys himself. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 61The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 62The Buddha said, “Brahmā has no resentment, and a monk practicing kindness has no resentment. They’re equal in not having resentments. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 63The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 64The Buddha said, “Brahmā has no anger, and a monk practicing kindness has no anger. They’re equal in not having anger. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 65The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 66The Buddha said, “Brahmā has no enmity, and a monk practicing kindness has no enmity. They’re equal in not having enmity. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 67The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 68The Buddha said, “Brahmā has no household or property, and a monk practicing kindness has no household or property. They’re equal in not having a household or property. They’re both free of them and headed in the same way Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā attain sovereignty?”
He answered, “He does.”
SC 69The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness attain sovereignty?”
He answered, “He does.”
SC 70The Buddha said, “Brahmā attains sovereignty, and a monk practicing kindness attains sovereignty. They’re equal in attaining sovereignty. They’re both free and headed in the same way Therefore, Brahmā and the monk are equals.”
SC 71The Buddha told Vāsiṣṭha, “You should know that when such a monk’s body breaks up and his life ends, he’s born up in Brahmā’s Heaven in an instant like shooting an arrow.” When the Buddha taught this Dharma, Vāsiṣṭha and Bhāradvāja had their defilements and dust removed right where they were sitting, and the Dharma eye arose in them.
SC 72When Vāsiṣṭha and Bhāradvāja heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại nước Câu-tát-la, du hành nhân gian, cùng với chúng đại Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi người, đến Y-xa-năng-già-la, thôn Bà-la-môn ở Câu-tát-la. Ngài nghỉ đêm trong rừng Y-xa.
Bấy giờ, có Bà-la-môn tên Phất-già-la-sa-la, Bà-la-môn tên Đa-lê-xa, có duyên sự nên cùng đến thôn Y-xa-năng-già-la. Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la này, từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Bà-tất-tra, từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.
Bà-la-môn Đa-lê-xa cũng từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, cũng giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Phả-la-đọa từ bảy đời nay cha mẹ chơn chánh không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhơn, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.
Lúc bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người vào lúc tảng sáng đi đến khu vườn cùng nhau bàn luận. Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa:
“Con đường của tôi là chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Phất-già-la-sa-la Bà-la-môn dạy.”
Phả-la-đọa lại nói:
“Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.”
Như vậy, Bà-tất-tra ba lần tự khen đạo mình chơn chánh. Phả-la-đọa cũng ba lần tự khen đạo mình chơn chánh. Hai người cùng bàn luận mà không thể quyết định.
Rồi Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa rằng:
“Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm, con nhà dòng họ Thích, xuất gia và đã thành Đạo, ở Câu-tát-la, du hành nhân gian, nay đang nghỉ tại rừng Ya-xa-năng-già-la. Ngài có tiếng tăm lớn, lưu truyền khắp thiên hạ, rằng, Ngài là bậc Như Lai, Chí chơn, Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa Chư Thiên, người đời, Sa-môn, Bà-la-môn, tự mình chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người khác; lời nói khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối thảy đều chơn chánh, nghĩa vị đầy đủ, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc chơn nhơn như vậy, ta nên đến thăm viếng. Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm kia biết con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết cho người. Ngài thường nói chuyện, trao đổi với Phạm thiên. Chúng ta hãy cùng nhau đi đến Cù-đàm để giải quyết ý nghĩa này. Nếu Sa-môn có nói điều gì, chúng ta sẽ vâng nhớ.”
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người theo nhau đi vào rừng Y-xa-năng-già-la, đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi xong, ngồi xuống một bên.
Thế Tôn biết ý nghĩ trong lòng hai người, bèn hỏi Bà-tất-tra:
“Các ngươi hai người vào lúc tảng sáng đi vào khu vườn, cùng nhau thảo luận như vậy, cùng bài bác lẫn nhau. Một người nói: ‘Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Phất-già-la-sa-la Bà-la-môn dạy.’ Người kia nói: ‘Con đường của tôi chơn chánh, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.’ Như vậy ba lần, các ngươi bài bác nhau. Có sự việc như vậy không?”
Bà-tất-tra và Phả-la-đọa khi nghe lời này của Phật thảy đều kinh ngạc, lông tóc dựng đứng, trong lòng nghĩ thầm: ‘Sa-môn Cù-đàm có Đại thần đức, biết trong tâm người. Những điều mà chúng ta muốn thảo luận, Sa-môn Cù-đàm đã nói trước rồi. Rồi Bà-tất-tra bạch Phật:
“Con đường này và con đường kia, đều tự xưng là chơn chánh, đều có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên. Điều mà Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la nói đúng hay điều mà Đa-lê-xa nói đúng?”
Phật nói:
“Giả sử, Bà-tất-tra, con đường này, con đường kia đều chơn chánh, xuất yếu, dẫn đến Phạm thiên, các ngươi sao lại đi vào khu vườn lúc tảng sáng mà bài bác lẫn nhau, cho đến ba lần?”
Bà-tất-tra bạch Phật:
“Có những Bà-la-môn thông ba minh giảng thuyết các con đường khác nhau, con đường tự tại dục, con đường tự tác, con đường Phạm thiên. Cả ba con đường ấy đều dẫn đến Phạm thiên. Cũng như những con đường trong xóm, tất cả đều dẫn về thành, các Bà-la-môn tuy nói những con đường khác nhau, nhưng đều hướng đến Phạm thiên.”
Phật hỏi Bà-tất-tra:
“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm thiên ?
Đáp: “Thảy đều thú hướng”.
Phật lặp lại câu hỏi ba lần:
“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm thiên ?”
Đáp: “Thảy đều thú hướng”.
Thế Tôn sau khi đã xác định lời ấy rồi, bèn hỏi Bà tất-tra:
“Thế nào, trong số các Bà-la-môn tinh thông tam minh, có ai đã từng thấy Phạm thiên chưa?”
Đáp: “Không có ai thấy”.
“Thế nào, Bà-tất-tra, tiên sư của Bà-la-môn thông tam minh, có ai từng thấy Phạm thiên chưa?”
Đáp: “Không ai thấy”.
“Thế nào, Bà-tất-tra, các Bà-la-môn kỳ cựu, các tiên nhơn thông tam minh thời cổ, đọc tụng thông suốt, có thể thuyết cho người khác nghe các tán tụng cổ, các ca vịnh, thi thư, những vị có tên là A-tra-ma Bà-la-môn, Bà-ma-đề-bà Bà-la-môn, Tỳ-bà-thẩm-tra Bà-la-môn, Y-ni-la-tư Bà-la-môn, Xà-bà-đề-già Bà-la-môn, Bà-bà-tất Bà-la-môn, Ca-diệp Bà-la-môn, A-lâu-na Bà-la-môn, Cù-đàm-ma Bà-la-môn, Thủ-chỉ Bà-la-môn, Bà-la-tổn-đà Bà-la-môn; những vị này có được thấy Phạm thiên không?”
Đáp: “Không có ai thấy”.
Phật nói:
“Nếu trong các Bà-la-môn thông tam minh kia, không một ai từng thấy Phạm thiên; tiên sư của Bà-la-môn thông tam minh cũng không thấy Phạm thiên, các Bà-la-môn thông tam minh, những cựu tiên nhơn, như A-tra-ma vân vân, cũng không một ai thấy Phạm thiên, thế thì biết rằng những điều mà Bà-la-môn thông tam minh nói không phải là sự thật.”
Phật lại nói với Bà-tất-tra:
“Như có một người dâm, nói rằng: ‘Tôi cùng với người nữ đẹp đẽ kia thông giao, ca ngợi dâm pháp.’ Những người khác liền hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy không? Cô ấy ở đâu? Phương Đông, phương Tây, phương Nam, hay phương Bắc?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết đất, đai, thành ấp, chòm xóm mà người nữ ấy ở không?’ Đáp: ‘Không biết.’Lại hỏi: ‘Ông có biết cha mẹ cô ấy tên gì không?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy là Sát-lị, hay Bà-la-môn, hay Cư sĩ, hay Thủ-đà-la không?’ Đáp: ‘Không.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy cao hay thấp, mập hay gầy, đen hay trắng, đẹp hay xấu không?’ Đáp: ‘Không.’ Thế nào, Bà-tất-tra, sự ca ngợi của người kia có phải sự thật không?”
Đáp: “Không thật”.
“Như vậy, Bà-tất-tra, những điều mà Bà-la-môn thông tam minh nói cũng như vậy, không có sự thật. Thế nào, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh của ngươi nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, bèn chắp tay cúng dường, và như thế mà có thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng’ được chăng?”
Đáp: “Thật vậy, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, rồi chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’”
Phật nói:
“Như vậy, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy: ‘Con đường này chơn chánh, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’ Nhưng lại thường chắp tay cúng dường cung kính, há không phải là hư dối sao?”
Đáp: “Thật vậy, thưa Cù-đàm, kia thật sự hư dối”.
Phật nói:
“Ví như có người dựng thang nơi khoảng đất trống; những người khác hỏi: ‘Ngươi bắc thang làm gì?’ Đáp: ‘Tôi muốn lên nhà trên’. Hỏi: ‘Nhà ở chỗ nào? Đông, hay Tây, hay Nam, hay Bắc?’ Đáp rằng: ‘Không biết.’
Thế nào, Bà-tất-tra, người ấy dựng thang để lên nhà, há không phải là hư dối sao?’
Đáp: ‘Thật vậy, kia thật sự hư dối’.
Phật nói:
“Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, hư dối không thật.
“Bà-tất-tra, đây là năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích. Những gì là năm? Sắc thấy bởi mắt, rất đáng yêu thích. Tiếng nghe bởi tai, hương ngưi bởi mũi, vị nếm bởi lưỡi, xúc chạm bởi thân, rất đáng yêu thích, ở trong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, là trói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kia bị nhiễm bởi năm dục, ái dục dính chặt, nhưng không thấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sự nhật, nguyệt, thủy, hỏa, và xướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sanh lên Phạm thiên.’ Không có trường hợp ấy. Ví như con sông A-di-la, có mức nước ngang bờ. Có người ở bờ bên này, mình bị quấn chặt, kêu suông bờ bên kia rằng: ‘Lại đây, đưa tôi sang.’ Bờ kia có đến đưa người ấy sang không?”
Đáp: “Không”.
“Bà-tất-tra, năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích, ở trong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, là trói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kia bị nhiễm bởi năm dục, ái dục dính chặt, nhưng không thấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sự nhật, nguyệt, thủy, hỏa, và xướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sanh lên Phạm thiên’, thì cũng giống như vậy. Trọn không thể xảy ra.
“Bà-tất-tra, ví như con sông A-di-la, nước tràn ngang bờ, con quạ có thể uống được. Có người muốn sang, không bằng vào sức của tay chân, thân mình, không nhân thuyền bè, mà có thể sang được không?”
Đáp: “Không”.
“Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, không tu hạnh thanh tịnh của Sa-môn, lại tu theo hạnh không thanh tịnh của đạo khác, mà muốn cầu sanh Phạm thiên, không có trường hợp đó.
“Bà-tất-tra, cũng như nước trong núi vọt mạnh ra, cuốn trôi khá nhiều nhân dân, vả lại không có thuyền, bè, cũng không có cầu bến. Người kia nghĩ thầm: ‘Ta nên thâu lượm thật nhiều cỏ và cây, buộc thành chiếc bè thật chắc chắn, rồi bằng sức của thân mình mà sang bờ một cách an ổn. Bà-tất-tra, cũng vậy, nếu Tỳ-kheo xả hạnh bất tịnh phi Sa-môn, tu hành phạm hạnh thanh tịnh của Sa-môn, muốn sanh Phạm thiên; trường hợp ấy có xảy ra.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Không có nhuế tâm”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Có nhuế tâm”.
“Bà-tất-tra, Phạm thiên không có nhuế tâm. Bà-la-môn thông tam minh có nhuế tâm. Nhuế tâm và không nhuế tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có sân tâm, hay không có sân tâm.”
Đáp: “Không có sân tâm”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Có sân tâm“.
“Bà-tất-tra, Phạm thiên không có sân tâm. Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm. Sân tâm và không sân tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không có hận tâm.”
Lại hỏi:
“Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm, hay không có hận tâm?
Đáp: “Có hận tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có hận tâm. Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm. Hận tâm và không hận tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có gia thuộc, sản nghiệp không?”
Đáp: “Không”
Lại hỏi:
“Bà-la-môn tam minh có gia thuộc, sản nghiệp không?”
Đáp: “Có”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Bà-la-môn thông tam minh có gia thuộc, sản nghiệp. Người có gia thuộc, sản nghiệp và người không gia thuộc, sản nghiệp không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có được tự tại hay không được tự tại?”
Đáp: “Được tự tại”.
Lại hỏi:
“Bà-la-môn tam minh có được tự tai, hay không được tự tại?
Đáp: “Không được tự tại”.
Phật nói:
“Phạm thiên được tự tại. Bà-la-môn thông tam minh không được tự tại. Người được tự tại và người không được tự tại cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm thiên và Bà-la-môn không sống chung.”
Phật lại nói:
“Bà-la-môn tam minh kia, giả sử có người đến hỏi ý nghĩa sâu xa, không thể trả lời đầy đủ, có thật như vậy không?”
Đáp: “Thật như vậy”.
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người đều bạch Phật rằng:
“Hãy để sang một bên các đề tài khác. Tôi nghe Sa-môn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Sa-môn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm thiên, xin khai thị, phô diễn.”
Phật nói với Bà-tất-tra:
“Ta nay hỏi ngươi. Hãy tùy ý trả lời. Thế nào, Bà-tất-tra, nước Tâm niệm kia cách đây gần xa?”
Đáp: “Gần”.
“Giả sử có người sanh trưởng ở nước này được người khác hỏi đường đi đến nước này. Thế nào, Bà-tất-tra, người sanh trưởng ở nước ấy trả lời đường đi cho người hỏi kia, há có đáng nghi ngờ chăng?”
Đáp: “Không nghi. Vì sao? Vì y sanh trưởng ở nước này”.
Phật nói:
“Dù cho người sanh trưởng ở nước này kia cũng có thể đáng nghi ngờ, nhưng nếu có người hỏi Ta về con đường Phạm thiên, không có điều gì nghi ngờ. Vì sao? Ta đã từng nhiều lần nói về con đường Phạm thiên ấy.”
Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, cả hai cùng bạch Phật:
“Hãy gác qua một bên các đề tài khác. Tôi nghe Sa-môn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm thiên, có thể giảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Sa-môn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm thiên, xin khai thị, phô diễn.”
Phật nói:
“Hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ. Ta sẽ nói cho ngươi nghe.”
Đáp: “Kính vâng. Xin vui lòng được nghe.”
Phật nói:
“Nếu Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác xuất hiện ở đời, đầy đủ mười hiệu, cho đến, tứ thiền, ở ngay trong đời này mà hưởng thọ an lạc. Vì sao? Ấy do tinh cần, chánh niệm, chánh tri, ưa sống một mình nơi thanh vắng, không buông lung vậy. Vị ấy với từ tâm tràn khắp một phương; các phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không hận, vô hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc. Bi, hỷ, xả tâm biến mãn một phương, phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không kết hận, không có ý não hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có nhuế tâm không?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có nhuế tâm, hay không có nhuế tâm?”
Đáp: “Không có nhuế tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có nhuế tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có nhuế tâm. Không nhuế tâm và không nhuế tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có sân tâm, hay không có sân tâm?”
Đáp: “Không có sân tâm”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có sân tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có sân tâm. Không sân tâm và không sân tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có hận tâm, hay không có hận tâm?”
Đáp: “Không có hận tâm“.
Phật nói:
“Phạm thiên không có hận tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có hận tâm. Không hận tâm và không hận tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Tỳ-kheo và Phạm thiên cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có gia thuộc sân nghiệp hay không?”
Đáp: “Không”.
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo hành từ tâm có gia thuộc, sản nghiệp hay không?”
Đáp: “Không có gia thuộc, sản nghiệp”.
Phật nói:
“Phạm thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Tỳ-kheo hành từ tâm không có gia thuộc, sản nghiệp. Không gia thuộc, sản nghiệp và không gia thuộc sản nghiệp cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.
“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm thiên có được tự tại không?”
Đáp: “Được tự tại”.
Lại hỏi:
“Tỳ-khe hành từ tâm có được tự tại không?”
Đáp: “Được tự tại”.
Phật nói:
“Phạm thiên được tự tại. Tỳ-kheo hành từ tâm được tự tại. Được tự tại và được tự tại cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.”
Phật lại nói với Bà-tất-tra:
“Nên biết, Tỳ-kheo hành từ tâm, khi thân hoại mạng chung, trong khoảnh khắc như mũi tên được bắn đi, sanh lên Phạm thiên.”
Khi Phật nói kinh này, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa ngay trên chỗ ngồi mà xa lìa trần cấu, phát sanh con mắt thấy pháp ở trong các pháp.
Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was travelling among the people of Kośala accompanied by a large assembly of 1,250 monks. He went to the Kośala priest village of Icchānaṅgala and stopped to rest in a citron grove.
SC 2A priest named Puṣkarasārin and another named [Tārukkha] had gone to the village of Icchānaṅgala for some minor reason.
SC 3This priest Puṣkarasārin was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 4He had a disciple named Vasiṣṭha who was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He also had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 5The priest [Tārukkha] was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 6He had a disciple named Bhāradvāja who was descended from seven generations of fathers and mothers who were genuine [priests], so he wasn’t slighted by others. He had mastered the three Vedas and could discern all the various kinds of scriptures. He was also skilled in the techniques of [recognizing] the great man’s signs, divining fortune and misfortune, and [performing] sacrifices and rituals. He also had 500 disciples whom he taught without exception.
SC 7These two men, Vasiṣṭha and Bhāradvāja went to a park in the early morning. When they discussed doctrines, they contradicted one another. Vasiṣṭha said to Bhāradvāja, “My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest Puṣkarasārin.”
Bhāradvāja also said, “My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest [Tārukkha].”
Vasiṣṭha thus praised his own path as true three times, and Bhāradvāja also praised his own path as true three times. They continued their discussion, but neither was able to be decisive.
SC 8Vasiṣṭha then said to Bhāradvāja, “I heard that the ascetic Gautama of the Śākya clan, who had left the home life and achieved awakening, was travelling among the people of Kośala and now is staying in the grove at Icchānaṅgala. He possesses a great reputation that’s heard throughout the world: ‘He’s a Tathāgata, an Arhat, and a Completely Awakened One who has perfected the ten epithets. Among gods, worldly men, and demons, whether they’re in the assemblies of Māra and gods or ascetics and priests, he is self-realized and teaches the Dharma for others. It’s good in the beginning, middle, and end, complete in content and expression, and purifies the religious life.’
SC 9“Since he’s a realized person, we should go and meet him! I’ve heard that Gautama knows the way to Brahmā’s Heaven and teaches it for others. He frequently visits Brahmā’s Heaven to speak with him. We should go together to visit Gautama. He’ll settle this matter. If the ascetic Gautama has something to tell us, we should uphold it together, too.”
SC 10Vasiṣṭha and Bhāradvāja both went to the citron grove to visit the Bhagavān. After exchanging greetings, they sat to one side.
SC 11Knowing the thoughts in their minds, the Bhagavān then told Vasiṣṭha, “Both of you went to a grove in the early morning. When you had a discussion, you contradicted each other. One of you said, ‘My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest Puṣkarasārin.’
“The other said, ‘My path is true. It can attain escape and arrive in Brahmā’s Heaven. This is the teaching of the priest [Tārukkha].’
“Thus, you contradicted each other three times. Is that what happened?”
SC 12Vasiṣṭha and Bhāradvāja were shocked when they heard the Buddha say this, and their hair stood up. They thought, “The ascetic Gautama possesses great miraculous virtue. He knows a person’s thoughts beforehand. The ascetic Gautama was the first to mention what we came wanting to discuss!”
SC 13Vasiṣṭha said to the Buddha, “My path and his path are both praised as true, achieving the escape and arriving at Brahmā’s Heaven. Is what’s taught by the priest Puṣkarasārin correct, or is it what’s taught by the priest [Tārukkha] that’s correct?”
SC 14The Buddha said, “Vasiṣṭha, even if it were this path or that path which is truly the escape and arrives at Brahmā’s Heaven, why did you contradict each other three times while you were in a grove this morning?”
SC 15Vasiṣṭha then said to the Buddha, “The priests possessing the three Vedas teach various paths, such as the path of free desires, the self-realized path, and the path to Brahmā’s Heaven. All three paths lead to Brahmā’s heaven. Gautama, it’s like a village that has many roads that lead to its citadel. Although the priests teach various paths, they all lead to Brahmā’s Heaven.”
SC 16The Buddha asked Vasiṣṭha, “Do all of those paths arrive at Brahmā’s Heaven?”
He replied, “All of them arrive there.”
SC 17The Buddha asked him three times, “Do those various paths all arrive at Brahmā’s Heaven?”
He replied, “They all arrive there.”
SC 18After being certain of what he was saying, the Bhagavān asked Vasiṣṭha, “Is there anyone among those priests who possess the three Vedas who have seen Brahmā’s Heaven?”
He replied, “None of them have seen it.”
SC 19“How is it, Vasiṣṭha? Did any previous teacher of those priests who possess the three Vedas see Brahmā’s Heaven?”
He replied, “None of them saw it.”
SC 20“How is it, Vasiṣṭha? Going back to the priests of antiquity, there were sages who possessed the three insights who recited and mastered [the Vedas], taught the recitations for others, and chanted the hymns. Their names were the priests Aṣṭaka, [Vāmaka], Vāmadeva, Viśvāmitra, Aṅgiras, [Yamataggi], Vasiṣṭha, Kāśyapa, Aruṇa, Gautama, [Suyiva], and Sundara. Did any of them see Brahmā’s Heaven?”
He answered, “None of them saw it.”
SC 21The Buddha said, “If not one of the priests who possess the three insights have seen Brahmā’s Heaven, none of the previous teachers of the priests who possess the three Vedas have seen Brahmā’s Heaven, and even the great sages of antiquity like the priest Aṣṭaka didn’t see Brahmā’s Heaven, we should know that the teachings of the priests who possess the three Vedas are untrue.”
SC 22He also told Vāsiṣṭha, “It’s like a lustful man who says, ‘I have a relationship with that beautiful woman. Praise the way of lust!’
SC 23“Someone else says, ‘Do you know that woman? Where is she? To the east, west, south, or north?’
“The man replied, ‘I don’t know.’
SC 24“He’s again asked, ‘Don’t you know the region, city, town, or village where that woman lives?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 25“He’s again asked, ‘Do you know the family name of that woman’s parents?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 26“Again, he’s asked, ‘Do you know if that woman is a warrior woman or a priest, householder, or worker woman?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 27“Again, he’s asked, ‘Do you know if that woman is tall or short, crude or fine, dark or light, and beautiful or ugly?’
“He replies, ‘I don’t know.’
SC 28“How is it, Vāsiṣṭha? Does that man praise something that’s true?”
Vāsiṣṭha replied, “It’s not true.”
SC 29“So it is, Vāsiṣṭha. The teachings of these priests who possess the three Vedas are the same. They have no reality. How is it, Vāsiṣṭha? Do your priests who possess the three Vedas watch the sun and moon travel between the places where they rise and set? Do they salute them with their hands together, make offerings, and say, ‘This path is true that attains the escape to the sun and moon’?”
He replied, “Yes, the priests who possess the three Vedas do see the sun and moon travel between the places where they rise and set. They salute them with their hands together and make offerings, but they can’t say, ‘This path is true that will attain the escape to the sun and moon.’”
SC 30“So it is, Vāsiṣṭha. The priests who possess the three Vedas watch the sun and moon travel between the places where they rise and set. They salute them with their hands together and make offerings, but they can’t say, ‘This path is true that will attain the escape to the sun and moon.’ Still, they routinely salute them with their hands together and make offerings. Isn’t that done in vain?”
He answered, “Yes, Gautama. That’s actually done in vain.”
SC 31The Buddha said, “They are like a man who builds a ladder in an empty place. Someone else asks him, ‘What’s the purpose of building a ladder here?’
“The man answers, ‘I want to ascend the hall.’
SC 32“Again, he’s asked, ‘Where is this hall? Is it east, west, south or north of here?’
“He answers, ‘I don’t know.’
SC 33“How is it, Vāsiṣṭha? Didn’t this man who built a ladder to ascend a hall do so in vain?”
He replied, “Yes, it’s actually done in vain.”
SC 34The Buddha said, “The priests who possess the three Vedas are likewise. They are deceptive and untrue.
SC 35“Vāsiṣṭha, the five desires are pure and extremely delightful. What are the five? Images seen by the eye are extremely delightful … ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … are extremely delightful. In my noble teaching, they are attachments, fetters, and binding chains. Those priests who possess the three Vedas are defiled by these five desires, and their addiction to them is strong. They don’t see their drawback and don’t know their escape, so they are bound by these five desires. Even if they worshipped the sun and moon or water and fire and declared, ‘Support my rebirth in Brahmā’s Heaven!’ it would be impossible.
SC 36“It’s like the Ajiravatī River when its current is as high as its banks and a crow could drink from it. Suppose a person on the near shore who’s been tightly bound called in vain to the other shore, ‘Cross over to me!’ Would the other shore cross over to this person?”
He replied, “No.”
SC 37“Vāsiṣṭha, the five desires are pure and extremely delightful, but they are still binding chains in my noble teaching. Those priests who possess the three Vedas are defiled by these five desires, and their addiction to them is strong. They don’t see their drawback and don’t know their escape, so they are bound by these five desires. Even if they worshipped the sun and moon or water and fire and declared, ‘Support my rebirth in Brahmā’s Heaven!’ it would likewise never be possible.
SC 38“Vāsiṣṭha, it’s like the Ajiravatī River when its current is as high as its banks and a crow could drink from it. Could someone without a boat or the strength to swim cross it if they wanted?”
He answered, “They couldn’t.”
SC 39“Vāsiṣṭha, the priests who possess the three Vedas are likewise. They don’t cultivate the ascetic’s pure religious life, instead cultivating other paths that are impure practices. Their goal of being born in Brahmā’s Heaven isn’t possible.
SC 40“Vāsiṣṭha, it’s like many people caught in a flash flood in the mountains without boats or a bridge. A traveler comes upon it and wants to cross over to the other shore. Seeing the mountain river’s torrent and the people floating in it, they realize they also lack a boat or bridge. That person thinks, ‘Now, I’d better collect many reeds and branches and bind them into a raft. Perhaps I could then cross to the other shore using my own power?’ They then bind a raft and use their own power to cross over to safety.
SC 41“Vāsiṣṭha, this is likewise. If a monk abandons the impure practices of non-ascetics and practices the ascetic’s pure religious practice, then his desire to be born in Brahmā’s Heaven is possible. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 42Again, the Buddha asked, “Do the priests who possess the three Vedas have resentment, or do they not?”
He answered, “They have resentment.”
SC 43“Vāsiṣṭha, Brahmā has no resentment, but the priests who possess the three Vedas have resentment. They don’t equally have or have no resentment. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 44The Buddha again asked, “Do the priests who possess three insights have anger, or do they not?”
He answered, “They have anger.”
SC 45The Buddha said, “Brahmā has no anger, but the priests who possess the three Vedas have anger. They don’t equally have or have no anger. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 46The Buddha again asked, “Do the priests who possess the three Vedas have enmity, or do they not?”
He answered, “They have enmity.”
SC 47The Buddha said, “Brahmā has no enmity, but the priests of three insights do have enmity. They don’t equally have or have no enmity. They aren’t both free of it and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 48The Buddha again asked, “Do the priests who possess the three Vedas have households and property?”
He answered, “They do.”
SC 49The Buddha said, “Brahmā has no household or property, but the priests who possess the three Vedas have households and property. They don’t equally have or have no household and property. They aren’t both free of them and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals. How is it, Vāsiṣṭha? Has Brahmā attained sovereignty or has he not?”
He answered, “He has attained sovereignty.”
SC 50The Buddha also asked, “Do the priests who possess the three Vedas attain sovereignty, or do they not?”
He answered, “They don’t attain sovereignty.”
SC 51The Buddha said, “Brahmā has attained sovereignty, but the priests who possess the three Vedas haven’t attained sovereignty. They aren’t equally sovereign or not sovereign. They aren’t both sovereign and headed the same way. Therefore, Brahmā and the priests aren’t equals.”
SC 52The Buddha said, “Suppose someone were to approach those priests who possess the three Vedas and ask them about a profound and hard subject, and they can’t provide an answer. Is that the way it actually is?”
He answered, “Yes.”
SC 53Both Vāsiṣṭha and Bhāradvāja then said to the Buddha, “Setting aside other discussions, we’ve heard that the ascetic Gautama is clearly aware of the way to Brahmā and explains it for others, and he relates how he sees them reborn with Brahmā. Please let the ascetic Gautama discuss the way to Brahmā out of compassion for us. Make it a plain and detailed explanation!”
SC 54The Buddha addressed Vāsiṣṭha, “Now, I’ll ask you a question, and you tell me what you think. How is it, Vāsiṣṭha? Would it be far or near to go to the country of Manasākaṭa?”
He answered, “It’s nearby.”
SC 55“Suppose someone who was born and grew up in that country was asked by someone else about the way to that country. How would it be, Vāsiṣṭha? Would that person who was from that country tell him the way there, or would he be uncertain about it?”
He answered, “He wouldn’t be uncertain. Why is that? It’s his native country.”
SC 56The Buddha said, “Even so, that person who’s from that country might have some uncertainty. If someone approached me and asked the way to Brahmā, I’d have no uncertainty. Why is that? I frequently explain the way to Brahmā.”
SC 57Vāsiṣṭha and Bhāradvāja then both said to the Buddha, “Setting aside this discussion, we’ve heard that the ascetic Gautama is clearly aware of the way to Brahmā and explains it for others. He also relates how he sees others reborn with Brahmā. Please let the ascetic Gautama discuss the way to Brahmā out of compassion for us. Make it a plain and detailed explanation!”
SC 58The Buddha said, “Listen closely, and well consider it. I’ll explain it for you.”
They answered, “Very well. We’d like to hear it.”
SC 59The Buddha said, “Suppose a Tathāgata, Arhat, and Completely Awakened One arises in the world who perfects the ten epithets … four dhyānas, and lives leisurely in the present life. Why is that? These things come from diligence, focused attention that’s not lost, happily living in seclusion, and not being negligent.
SC 60“He completely fills one direction with kindness and the other directions as well. It’s vast, without end, without duality, measureless, and lacks resentment or harmfulness. He’s entertained by this mental state and enjoys himself. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 61The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have resentment, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have resentment.”
SC 62The Buddha said, “Brahmā has no resentment, and a monk practicing kindness has no resentment. They’re equal in not having resentments. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 63The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have anger, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have anger.”
SC 64The Buddha said, “Brahmā has no anger, and a monk practicing kindness has no anger. They’re equal in not having anger. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 65The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have enmity, or does he not?”
He answered, “He doesn’t have enmity.”
SC 66The Buddha said, “Brahmā has no enmity, and a monk practicing kindness has no enmity. They’re equal in not having enmity. They’re both free of it and headed in the same way. Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 67The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness have a household and property?”
He answered, “He doesn’t.”
SC 68The Buddha said, “Brahmā has no household or property, and a monk practicing kindness has no household or property. They’re equal in not having a household or property. They’re both free of them and headed in the same way Therefore, Brahmā and the monk are equals. How is it, Vāsiṣṭha? Does Brahmā attain sovereignty?”
He answered, “He does.”
SC 69The Buddha again asked, “Does a monk practicing kindness attain sovereignty?”
He answered, “He does.”
SC 70The Buddha said, “Brahmā attains sovereignty, and a monk practicing kindness attains sovereignty. They’re equal in attaining sovereignty. They’re both free and headed in the same way Therefore, Brahmā and the monk are equals.”
SC 71The Buddha told Vāsiṣṭha, “You should know that when such a monk’s body breaks up and his life ends, he’s born up in Brahmā’s Heaven in an instant like shooting an arrow.” When the Buddha taught this Dharma, Vāsiṣṭha and Bhāradvāja had their defilements and dust removed right where they were sitting, and the Dharma eye arose in them.
SC 72When Vāsiṣṭha and Bhāradvāja heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.