MA72: 72. Kinh trường thọ vương bổn khởi — Bước Đầu Học Phật

MA72

72. Kinh trường thọ vương bổn khởi

Kệ tóm tắt:

Trường thọ, Thiên, Bát niệm,
Tịnh bất di động đạo,
Úc-già-chi-la thuyết,
Ba nam tử Sa-la,
Phạm thiên nghinh thỉnh Phật,
Thắng Lâm thiên, Ca-hi-na,
Niệm thân, Chi-li-di,
Thượng tôn trương lão ngủ,
Không ga, và Chân nhân,
Thuyết xứ ở sau cùng.

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật trú tại Câu-xá-di, trong vườn Cù-sư-la. Bấy giờ các Tỳ-kheo ở Câu-xá-di đã nhiều lần cãi vã nhau. Do đó Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo ở Câu-xá-di rằng:

“Này các Tỳ-kheo, các ngươi chớ cãi vã nhau. Vì sao?

Nếu lấy tranh dứt tranh,
Đời nào dứt cho xong.
Nhẫn nhục dứt hận thù,
Đó là pháp tối thượng.

“Vì sao? Này các Tỳ-kheo, thuở xưa có vua nước Câu-sa-la, tên là Trường Thọ. Lại có vua nước Gia-xá tên là Phạm-ma-đạt-đa. Hai vị quốc vương này đã nhiều lần gây chiến với nhau. Rồi quốc vương Phạm-ma-đạt-đa dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Sau khi dấy quân, vua Phạm-ma-đạt-đa đích thân kéo quân đi muốn gây chiến với vua Trường Thọ, nước Câu-sa-la.

“Vua Trường Thọ nước Câu-sa-la nghe tin vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá vừa dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Sau khi bổ sung quân số cho bốn loại quân ấy, lại muốn giao chiến với mình, vua Trường Thọ nước Câu-sa-la nghe vậy cũng dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Sau khi dấy bốn loại quân, vua Trường Thọ nước Câu-sa-la đích thân xuất quân dẫn đến tận biên giới, dàn trận giao chiến, tức thời đánh tan quân đối phương. Bấy giờ vua Trường Thọ nước Câu-sa-la bắt trọn bốn loại quân của Phạm-ma-đạt-đa là tượng quân, mã quân xa quân và bộ quân, lại bắt sống vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá. Bắt được liền phóng thích và nói với Phạm-ma-đạt-đa rằng:

“—Ông là nạn nhân cùng đường, nay ta tha cho, sau này chớ gây chiến nữa”.

“Vua Phạm-ma-đạt-đa, nước Gia-xá lại ba lần dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Sau mỗi lần dấy quân với bốn loại quân, lại đích thân dẫn quân qua gây chiến với vua Trường Thọ, nước Câu-sa-la.

“Vua Trường Thọ nước Câu-sa-la nghe tin vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá vừa dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Sau khi dấy quân, lại kéo đến gây chiến với mình. vua Trường Thọ nghe tin như vậy liền nghĩ: ‘Ta đánh bại nó, cần gì đánh bại nữa. Ta đã hàng phục nó, nó đâu đủ sức để hàng phục ta. Ta đã hại nó, cần gì phải hại nữa. Ta chỉ cần với một cây cung không cũng đủ hàng phục nó’.

“Vua Trường Thọ, nước Câu-sa-la nghĩ như thế nên an nhiên không cần dấy quân với bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân, và tự mình cũng không ra mặt trận.

“Bấy giờ, vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá tiến quân đánh phá, bắt trọn bốn loại quân của vua Trường Thọ nước Câu-sa-la là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân. Vua Trường Thọ nghe tin Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá đã tiến quân bắt trọn bốn loại quân của mình là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân, lại nghĩ rằng: ‘Chiến tranh, thật là kỳ quái! Chiến tranh, thật là bạo ác. Vì sao? Chiến Thắng Lâm sẽ bị chiến Thắng Lâm; chế phục sẽ bị chế phục; tàn hại sẽ bị tàn hại. Vậy ta nay hãy đơn thân dẫn một người vợ cùng đi một cỗ xe, chạy đến Ba-la-nại’.

“Rồi vua Trường Thọ nước Câu-sa-la đơn thân dẫn một người vợ cùng đi trên một cỗ xe, chạy đến Ba-la-nại. Vua Trường Thọ lại nghĩ: ‘Ta nay có lẽ nên từ thôn này qua thôn kia, từ ấp này qua ấp nọ để cầu học rộng nghe nhiều’. Nghĩ vậy, vua Trường Thọ liền từ thôn này qua thôn khác, từ ấp này qua ấp nọ cầu học rộng nghe nhiều. Vì học rộng nghe nhiều nên vua đổi tên là Trường Thọ Bác sĩ.

“Trường Thọ Bác sĩ lại nghĩ: ‘Những gì đáng học ta đã học rồi. Ta nên vào đô ấp Ba-la-nại, đến ở đường này hẻm kia với vẻ mặt tươi cười, tấu lên âm thanh vi diệu. Như vậy, các nhà hào quý ở Ba-la-nại nghe được sẽ vô cùng hoan hỷ và thấy vui thích’. Nghĩ xong, Trường Thọ Bác sĩ vào đô ấp Ba-la-nại, đứng ở đường này hẻm nọ với vẻ mặt tươi cười, tấu lên âm thanh vi diệu nên các nhà hào quý ở Ba-la-nại nghe được đều rất hoan hỷ và lấy làm thỏa thích.

“Lúc ấy, các quyến thuộc của vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá, từ quyến thuộc ngoài xa đến quyến thuộc ở giữa, rồi đến quyến thuộc bên trong và đến Bà-la-môn quốc sư, tất cả đều nghe. Khi được nghe, Bà-la-môn quốc sư cho gọi Trường Thọ Bác sĩ đến diện kiến.

“Bấy giờ Trường Thọ Bác sĩ đi đến chỗ Bà-la-môn quốc sư, đứng quay mặt về phía quốc sư, với vẻ mặt vui tươi, tấu lên âm thanh vi diệu. Sau khi nghe, Bà-la-môn quốc sư rất hoan hỷ và lấy làm thỏa thích. Bà-la-môn quốc sư nói với Trường Thọ Bác sĩ:

“—Từ nay ông có thể nương tựa vào ta. Ta sẽ cung cấp cho đầy đủ.

“Trường Thọ Bác sĩ thưa rằng:

“—Thưa Tôn giả, tôi còn có một người vợ, phải làm thế nào?

“Bà-la-môn quốc sư nói với Bác sĩ:

“—Bác sĩ, ông có thể đem đến ở nhà ta. Ta sẽ cung cấp cho đầy đủ.

“Thế rồi Trường Thọ Bác sĩ dẫn vợ mình đến trú tại nhà Bà-la-môn quốc sư. Bà-la-môn quốc sư liền chu cấp đầy đủ.

“Một thời gian sau, vợ của Trường Thọ Bác sĩ trong lòng rầu rĩ nghĩ rằng: ‘Ước gì có bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng, từ từ đi qua. Ta muốn xem khắp và cũng muốn uống nước mài gươm đao’.

“Vợ của Trường Thọ Bác sĩ nghĩ như vậy rồi, liền nói với Trường Thọ Bác sĩ rằng:

“—Tôi cảm thấy trong lòng rầu rĩ, đang nghĩ thế này: ‘Ước gì thấy có bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua. Ta muốn xem cùng khắp, lại cũng muốn uống nước mài dao.’

“Trường Thọ Bác sĩ nói với vợ rằng:

“—Khanh chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Chúng ta đã bị vua Phạm-ma-đạt-đa đánh bại, khanh nhờ đâu mà thấy được bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua để khanh xem cùng khắp và khanh lại được uống nước mài dao?

“Bà vợ lại nói:

“—Thưa Tôn quân, nếu được như thế thì tôi còn hy vọng sống. Nếu không, chắc chắn phải chết chớ không có gì nghi ngờ nữa.

“Trường Thọ Bác sĩ liền đến chỗ Bà-la-môn quốc sư, đứng quay mặt về phía quốc sư, vẻ mặt sầu thảm, bằng tiếng nói ai oán mà tấu lên các khúc nhạc. Bà-la-môn quốc sư nghe mà không được hoan hỷ. Bấy giờ Bà-la-môn quốc sư hỏi rằng:

“—Này Bác sĩ, trước kia, ông đứng quay mặt về phía ta, với vẻ mặt vui tươi mà tấu lên âm thanh vi diệu. Nghe xong ta rất hoan hỷ, lấy làm vui thích. Nay ông vì sao lại đứng quay về phía ta với vẻ mặt sầu thảm, bằng âm thanh ai oán mà tấu lên khúc nhạc, ta nghe không được hoan hỷ. Này Trường Thọ Bác sĩ, thân ông không bệnh hoạn, ý ông không sầu não chứ?

“Trường Thọ Bác sĩ thưa:

“—Thưa Tôn giả, thân tôi không bệnh hoạn nhưng ý tôi sầu não. Tôn giả, vợ tôi trong lòng rầu rĩ, đã nghĩ thế này: ‘Em muốn thấy bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua. Em muốn xem cùng khắp, lại cũng muốn uống nước mài dao’. Tôi liền bảo rằng: ‘Khanh chớ nghĩ như thế. Vì sao? Ta nay thế này, khanh nhờ đâu mà đượïc bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua để khanh xem cùng khắp và lại cũng được uống nước mài dao?’ Vợ tôi lại nói rằng: ‘Thưa Tôn quân, nếu được như thế thì tôi còn hy vọng sống. Nếu không thì chắc chắn sẽ chết, không nghi ngờ gì nữa’. Thưa Tôn giả, nếu vợ tôi mà không toàn mạng thì sao nỡ!

“Bà-la-môn quốc sư bảo rằng:

“—Này Bác sĩ, vợ ông, ta có thể gặp được không?

“—Thưa Tôn giả, có thể được.

“Thế rồi Bà-la-môn quốc sư cùng với Trường Thọ Bác sĩ đi đến chỗ bà vợ của Bác sĩ. Bấy giờ vợ của Trường Thọ Bác sĩ mang thai một người con có đức. Bà-la-môn quốc sư thấy vợ của Trường Thọ Bác sĩ đang mang thai một người con có đức nên quỳ gối bên phải xuống đất, chắp tay hướng về phía vợ của Bác sĩ khen ba lần rằng:

“—Vua nước Câu-sa-la sẽ sanh! Vua nước Câu-sa-la sẽ sanh.

“Rồi lại ra lệnh cho tả hữu không ai được phép tiết lộ cho người ngoài biết.

“Bà-la-môn quốc sư nói tiếp:

“—Này Bác sĩ, ông chớ ưu sầu. Ta sẽ cho vợ ông được thấy bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua và cũng được uống nước mài dao.

“Rồi Bà-la-môn quốc sư đi đến chỗ Phạm-ma-đạt-đa, vua nước Gia-xá, thưa rằng:

“—Tâu Thiên vương, nên biết cho rằng, có vì sao hữu đức xuất hiện. Mong Thiên vương cho dàn bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ diễn hành và biểu dương quân uy bằng nước mài dao. Mong Thiên vương đích thân thị sát. Tâu Thiên vương, nếu làm được như vậy thì chắc chắn có báo ứng tốt.

“Vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá liền ra lệnh cho tướng quân:

“—Các khanh nên biết, có vì sao hữu đức xuất hiện, các khanh hãy tức khắc dàn bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ diễn hành, biểu dương quân uy bằng nước mài dao. Ta sẽ đích thân quan sát. Nếu làm được như vậy thì chắc chắc có báo ứng tốt.

“Bấy giờ tướng quân tuân lệnh vua, dàn bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ diễn hành, biểu dương quân uy bằng nước mài dao. Vua Phạm-ma-đạt-đa liền đích thân thị sát. Nhờ đó, vợ của Trường Thọ Bác sĩ thấy được bốn loại quân trận với lớp lớp tấm thuẫn, tuốt gươm sáng loáng từ từ đi qua để biểu dương và cũng được uống nước mài dao. Sau khi uống nước mài dao, lòng sầu muộn liền tiêu, tiếp đến hạ sanh người con có đức, đặt tên tự là Trường Sanh Đồng tử, gởi cho người khác bí mật nuôi nấng và lần hồi lớn khôn.

“Nếu có các vị vua Sát-lị Đảnh Sanh chỉnh trị thiên hạ với một quốc độ lớn, có đủ các tài nghệ như cỡi voi, chế ngự, dong xe, chơi bắn cung, đánh bằng tay, ném dây, ném móc câu, dong xe, ngồi kiệu; các thứ tài nghệ tuyệt diệu như thế, Trường Sanh Đồng tử đều biết đầy đủ. Với tất cả các loại xảo diệu nào, nếu Trường Sanh đụng đến, thảy đều vượt hẳn mọi người; dũng mãnh và cương nghị hơn đời, thông minh xuất chúng. Bao nhiêu điều bí ẩn sâu xa, không có điều gì là không thông suốt tinh tường.

“Lúc ấy, Phạm-ma-đạt-đa nghe tin Trường Thọ vua nước Câu-sa-la đổi tên là Bác sĩ và đang ở tại Ba-la-nại liền ra lệnh cho tả hữu:

“—Các khanh hãy cấp tốc đến bắt Trường Thọ, vua nước Câu-sa-la, trói thúc ké hai tay, bỏ lên lừa chở đi, đánh trống lớn tiếng như tiếng lừa kêu, tuyên bố cho khắp nơi biết rồi dẫn ra khỏi cửa thành hướng Nam, bắt ngồi dưới cây nêu cao mà cật vấn.

“Cận thần tả hữu vâng lệnh, liền đến bắt Trường Thọ, vua nước Câu-sa-la, trói hai tay ra đằng sau, bỏ lên lừa chở đi, đánh trống lớn tiếng như lừa kêu, tuyên bố cho khắp nơi biết rồi dẫn ra cửa thành phía Nam, bắt ngồi dưới cây nêu cao rồi cật vấn. Lúc ấy, Trường Sanh Đồng tử đi theo cha, lúc bên tả, lúc bên hữu, thưa với cha rằng:

“—Thiên vương chớ sợ. Thiên vương chớ sợ! Con ở đây, chắc chắn cứu được, chắc chắn cứu được.

“Trường Thọ vua nước Câu-sa-la bảo con:

“—Đồng tử nên nhẫn, Đồng tử nên nhẫn! Chớ khởi oán kết mà phải thực hành nhân từ.

“Mọi người nghe vua Trường Thọ nói như vậy liền hỏi:

“—vua muốn nói những gì như thế?

“ vua nói:

“—Đồng tử này thông minh, chắc chắn hiểu lời ta nói.

“Thế rồi Trường Sanh Đồng tử khuyên những người hào quý trong thành Ba-la-nại rằng:

“—Chư vị, hãy bố thí tu phước mà chú nguyện cho vua Trường Thọ nước Câu-sa-la. Đem phước thí ấy cầu nguyện cho vua Trường Thọ nước Câu-sa-la được an ổn, giải thoát.

“Bấy giờ các nhà hào quý trong thành Ba-la-nại, theo lời khuyến khích của Trường Sanh Đồng tử, bố thí, tu phước, chú nguyện cho vua Trường Thọ nước Câu-sa-la, đem phước thí ấy cầu nguyện cho vua Trường Thọ an ổn giải thoát.

“Vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá nghe các nhà hào quý trong thành Ba-la-nại này bố thí, tu phước, chú nguyện cho vua Trường Thọ nước Câu-sa-la, đem phước thí ấy cầu nguyện cho vua Trường Thọ được an ổn, giải thoát thì vô cùng sợ hãi, tóc lông dựng đứng, nghĩ rằng: ‘Mong những nhà hào quý trong thành Ba-la-nại này không phản lại ta chăng? Nhưng hãy gác lại việc kia, nay ta trước hết phải cấp tốc tiêu diệt sự việc này’.

“Rồi vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá hạ lệnh cho tả hữu:

“—Các khanh hãy cấp tốc đi giết vua Trường Thọ nước Câu-sa-la, chặt ra làm bảy đoạn.

“Cận thần tả hữu vâng lệnh, liền đi giết vua Trường Thọ, chặt thành bảy đoạn. Bấy giờ Trường Sanh Đồng tử nói với các nhà hào quý trong thành Ba-la-nại rằng:

“—Các vị xem đấy, vua nước Gia-xá Phạm-ma-đạt-đa tàn ác vô đạo. Nó chặt cha ta, vua Trường Thọ nước Câu-sa-la là người vô tội. Nó cướp đoạt kho tàng, tài sản của nước ta. Vì thù hận cay độc mà giết người, chặt thành bảy đoạn một cách oan uổng. Các vị nên đến dùng lụa mới, quấn nhiều lớp, bọc kín thi hài bảy đoạn, liệm cho cha ta; dùng tất cả các cây hương thơm chất đống để hỏa táng và lập miếu đường để thờ. Phải vì cha ta mà gởi thơ cho Phạm-ma-đạt-đa, nói rằng, Trường Sanh Đồng tử con vua nước Câu-sa-la báo cho vua biết, ngươi không sợ sau này con cháu gieo họa cho chăng?’

“Rồi thì những nhà hào quý ở thành Ba-la-nại theo lời khuyên của Trường Sanh Đồng tử, dùng lụa mới xếp nhiều lớp liệm lấy thi hài bảy đoạn ấy, dùng các loại hương thơm chất đống hỏa táng rồi lập miếu mà thờ, và cũng viết thơ gởi cho Phạm-ma-đạt-đa, nói rằng: ‘Trường Sanh Đồng tử, con vua nước Câu-sa-la bảo rằng, ngươi không sợ sau này bị con cháu gieo họa cho chăng?’

“Bấy giờ vợ của vua Trường Thọ nói với Trường Sanh Đồng tử:

“—Con nên biết, vua nước Gia-xá là Phạm-ma-đạt-đa, là kẻ tàn bạo, vô đạo, bắt cha con là vua Trường Thọ nước Câu-sa-la là người vô tội, cướp đoạt kho tàng, tài sản của nước con, lại vì thù hận cay độc giết người, chặt ra bảy đoạn một cách oan uổng. Này Đồng tử, con hãy đến đây cùng ta, dong một chiếc xe chạy ra khỏi Ba-la-nại này. Nếu không đi thì tai họa sẽ đến với con.

“—Thế rồi vợ của Trường Thọ cùng với Đồng tử cùng dong một chiếc xe chạy ra khỏi Ba-la-nại. Bấy giờ Trường Sanh Đồng tử nghĩ rằng: ‘Ta nên đến thôn này, qua thôn kia để cầu học rộng nghe nhiều’.

“Nghĩ xong, Trường Sanh Đồng tử liền đi từ thôn này qua thôn nọ để cầu học rộng nghe nhiều. Vì học rộng nghe nhiều, nên đổi tên khác là Trường Sanh Bác sĩ.

“Trường Sanh Bác sĩ lại nghĩ: ‘Điều cầu học ta đã học xong, có lẽ ta nên vào đô ấp Ba-la-nại, đứng ở đường này hẻm nọ với vẻ mặt tươi cười, tấu lên âm thanh vi diệu. Như vậy các nhà hào quý ở Ba-la-nại nghe được sẽ hoan hỷ và cảm thấy vui thích’.

“Nghĩ vậy, Trường Sanh Bác sĩ liền vào đô ấp Ba-la-nại đứng ở đường này hẻm nọ với vẻ mặt vui tươi, tấu lên âm thanh vi diệu. Các nhà hào quý ở Ba-la-nại nghe được, hoan hỷ vô cùng và cảm thấy vui thích.

“Bấy giờ các quyến thuộc của vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá, từ quyến thuộc ngoài xa đến quyến thuộc khoảng giữa và quyến thuộc bên trong, Bà-la-môn quốc sư, lần hồi thấu đến tai vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá. Sau khi nghe đến, vua liền gọi vào diện kiến.

“Thế rồi Trường Sanh Bác sĩ đi đến chỗ vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá, đứng quay về phía vua với vẻ mặt tươi cười, tấu lên bằng âm thanh vi diệu. Vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá nghe như thế hoan hỷ vô cùng, lấy làm vui thích, rồi vua Phạm-ma-đạt-đa nói với Bác sĩ rằng:

“—Khanh từ nay có thể nương tựa vào ta. Ta sẽ cung cấp cho đầy đủ.

“Khi ấy, Trường Sanh Bác sĩ nương tựa vào vua và được cung cấp đầy đủ. Về sau vua lại hết lòng tín nhiệm, giao phó công việc, đem kiếm hộ thân trao cho Trường Sanh Bác sĩ.

“Vào một lúc, Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá bảo người đánh xe:

“—Ngươi hãy sửa soạn xa giá. Ta muốn đi săn bắn.

“Người đánh xe vâng lời, sửa soạn xa giá xong, trở lại tâu rằng:

“—Con đã sửa soạn xa giá xong, xin theo ý Thiên vương.

“Thế rồi Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá và Trường Sanh Bác sĩ cùng ngồi vào cỗ xe ra đi. Trường Sanh Bác sĩ nghĩ rằng: ‘Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá tàn bạo, vô đạo. Nó bắt cha ta là vua Trường Thọ nước Câu-sa-la là người vô tội, lại cướp đoạt kho tàng, tài sản của ta, và vì thù hận cay độc mà giết người, chặt ra bảy đoạn một cách oan uổng. Ta bây giờ nên đánh xe tách ra khỏi bốn loại quân, đi đến một nơi khác’.

“Khi ấy vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá vì vất vả trải qua con đường lầy lội, gió nóng bức bách nên cảm thấy khát nước, mệt nhọc quá đổi, muốn nằm, liền xuống xe, gối vào đầu gối của Trường Sanh Bác sĩ mà ngủ. Trường Sanh Bác sĩ nghĩ rằng: ‘Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá này vô đạo, tàn bạo. Nó bắt cha ta là vua Trường Thọ nước Câu-sa-la là người vô tội, lại cướp đoạt kho tàng, tài sản của nước ta và vì thù hận cay độc mà giết người chặt ra bảy đoạn một cách oan uổng. Thế mà ngày nay nó đã nằm trong tay ta, ta phải báo oán’. Trường Sanh Bác sĩ nghĩ như vậy, liền tuốt gươm báu, dí vào cổ Phạm-ma-đạt-đa vua nước Gia-xá mà nói rằng:

“—Nay ta giết ngươi! Nay ta giết ngươi!

“Trường Sanh Bác sĩ lại nghĩ: ‘Ta không làm đúng. Vì sao? Nhớ lại ngày trước, khi ngồi dưới cây nêu cao, vào phút sắp lâm chung, cha ta đã bảo ta rằng: ‘Đồng tử hãy nhẫn, Đồng tử hãy nhẫn. Chớ khởi oán kết mà phải thực hành nhân từ.’’ Nhớ lại như vậy, Bác sĩ bèn thu gươm, tra vào vỏ.

“Trong lúc đó, vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá mộng thấy Trường Sanh Đồng tử, con vua Trường Thọ nước Câu-sa-la tay cầm gươm bén dí vào cổ mình mà nói rằng: ‘Nay ta giết ngươi! Nay ta giết ngươi’. Thấy vậy, vua sợ hãi, tóc lông dựng đứng, liền kinh hoàng chợt tỉnh, nói với Trường Sanh Bác sĩ:

“—Ngươi có biết không, ta trong chiêm bao thấy Trường Sanh Đồng tử, con vua Trường Thọ nước Câu-sa-la tay cầm kiếm bén dí vào cổ ta, nói rằng: ‘Nay ta giết ngươi! Nay ta giết ngươi!’ Nghe xong, Trường Sanh Đồng tử thưa rằng:

“—Thiên vương chớ sợ! Thiên vương chớ sợ! Vì sao? Trường Sanh Đồng tử, con vua Trường Thọ nước Câu-sa-la chính là thần đây. Thiên vương, thần nghĩ rằng: ‘Phạm-ma-đạt-đa, vua nước Gia-xá tàn bạo, vô đạo, bắt cha ta, một người vô tội, lại cướp đoạt kho tàng, tài sản của nước ta, và vì thù hận cay độc mà giết cha ta, chặt người ra làm bảy đoạn một cách oan uổng, mà nay chính nó đã nằm trong tay ta, ta nghĩ phải báo oán’. Tâu Thiên vương, thần liền rút gươm dí vào cổ Thiên vương mà nói rằng: ‘Nay ta giết ngươi! Nay ta giết ngươi!’ Thiên vương, thần lại nghĩ: ‘Ta làm không đúng. Vì sao? Nhớ ngày trước, ngồi dưới cây nêu cao, vào phút sắp lâm chung, cha ta đã bảo rằng: ‘Đồng tử hãy nhẫn, Đồng tử hãy nhẫn! Chớ khởi oán kết mà phải thực hành nhân từ.’’ Nhớ lại như vậy nên thần thu gươm tra vào vỏ’.

“Vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá nói rằng:

“—Này Đồng tử, khanh nói rằng: ‘Đồng tử hãy nhẫn, Đồng tử hãy nhẫn”, ta đã rõ nghĩa ấy. Nhưng Đồng tử lại nói: ‘Chớ khởi oán kết, mà phải thực hành nhân từ’, là nghĩa thế nào?

“Trường Sanh Đồng tử đáp:

“—Tâu Thiên vương, chớ khởi oán kết mà phải thực hành nhân từ, chính là việc làm này vậy.

“Nghe xong, vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá nói rằng:

“—Này Đồng tử, từ ngày hôm nay ta đem đất nước mà ta đang chỉnh lãnh trao hết cho khanh. Vì sao? Vì khanh đã làm một việc quá khó là đã ban ân huệ cho mạng sống của ta.

“Trường Sanh Đồng tử nghe vậy liền thưa:

“—Bổn quốc của Thiên vương thì thuộc về Thiên vương. Bổn quốc của thân phụ hạ thần thì mới có thể giao hoàn lại cho hạ thần.

“Bấy giờ, vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá cùng với Trường Sanh Đồng tử lên xe trở về, vào thành Ba-la-nại, ngồi trên chánh điện, vua bảo các cận thần:

“—Này các khanh, nếu bắt gặp Trường Sanh Đồng tử, con vua Trường Thọ nước Câu-sa-la thì các khanh sẽ xử sự như thế nào?

“Cận thần nghe vậy, có người tâu rằng:

“—Tâu thiên vương, nếu bắt gặp nó thì sẽ chặt tay.

“Có người lại tâu:

“—Tâu Thiên vương, nếu bắt gặp nó thì chặt chân.

“Có người tâu:

“—Tâu Thiên vương, nếu bắt gặp nó thì giết.

“Vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá nói rằng:

“—Các khanh, muốn gặp Trường Sanh Đồng tử, con vua Trường Thọ nước Câu-sa-la thì ở đây này. Các khanh chớ khởi ác ý với Đồng tử này. Vì sao? Vì Đồng tử đã làm một việc rất khó là đã tha mạng sống cho ta.

“Thế rồi vua Phạm-ma-đạt-đa nước Gia-xá dùng nước tắm của vua tắm gội cho Trường Sanh Đồng tử, cho thoa bằng bột hương của vua, cho mặc y phục của vua, mời ngồi lên ngự sàng bằng vàng, đích thân vua Phạm-ma-đạt-đa và vợ con trở về bổn quốc.

“Này Tỳ-kheo, các quốc vương Sát-lị Đảnh Sanh ấy làm chủ đại quốc, chỉnh trị thiên hạ mà tự thực hành hạnh nhẫn nhục; tự thực hành từ tâm, lại xưng tán từ tâm; tự ban ân huệ, lại xưng tán ân huệ. Này chư Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo cũng nên làm như vậy. Các ngươi đã chí tín, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia học đạo, hãy nên thực hành hạnh nhẫn nhục, lại xưng tán nhẫn nhục; tự thực hành từ tâm, lại xưng tán từ tâm; tự ban ân huệ, lại xưng tán ân huệ”.

“Bấy giờ các Tỳ-kheo nghe Đức Phật thuyết như vậy, có vị bạch rằng:

“Thế Tôn là Pháp chủ. Nay mong Thế Tôn cứ ở yên vậy. Vị ấy nói hành con, con làm sao không nói hành vị ấy được”. Lúc đó, Đức Thế Tôn không vui vì việc làm của các Tỳ-kheo Câu-xá-di, với những oai nghi, lễ tiết mà họ đã học, đã tập. Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy, nói bài kệ tụng:

Với bao nhiêu lời nói,
Phá hoại chúng tối tôn.
Khi phá hoại Thánh Chúng,
Không ai can dứt nổi.
Nát thân và mất mạng,
Kẻ cướp đoạt ngựa trâu,
Tài sản, và quốc gia,
Họ còn hay hòa thuận;
Huống ngươi vài tiếng cãi
Sao không chịu thuận hòa?
Không suy chân nghĩa xa,
Oán kết làm sao giải?
Mạ lỵ, trách nhau mãi
Mà biết chế, thuận hòa;
Nếu suy chân nghĩa xa
Oán kết tất giải được.
Thù hận dứt hận thù,
Đời nào dứt cho xong.
Nhẫn nhục dứt hận thù,
Đó là pháp tối thượng.
Sân với bậc thượng trí,
Nói toàn lời vô lại,
Phỉ báng Thánh Mâu-ni,
Thấp hèn không chút tuệ.
Người khác không rõ nghĩa,
Riêng ta biết mà thôi.
Người rõ nghĩa là ai?
Người này dứt sân nhuế.
Nếu được gặp bạn trí,
Nhất định kết đồng tu;
Xả ý chấp xưa kia
Hoan hỷ thường theo đến.
Nếu không gặp bạn trí,
Hãy tu riêng một mình;
Như vua nghiêm trị nước;
Như voi lẻ rừng vắng.
Độc hành, chớ làm ác,
Như voi lẻ rừng vắng.
Độc hành là tốt nhất,
Đừng hội kẻ vô đức.
Học: “Không gặp bạn tốt,
Không cùng ai ngang mình;
Hãy cô độc chuyên tinh
Đừng hội kẻ vô đức.”

Lúc Đức Thế Tôn thuyết bài tụng này xong, Ngài dùng như ý túc cỡi hư không mà đi đến thôn Bà-la-lâu-la. Ở thôn Bà-la-lâu-la có Tôn giả Bà-cửu, người họ Thích, ngày đêm không ngủ, tinh cần hành đạo, chí thành thường định tĩnh, an trú trong đạo phẩm. Tôn giả Bà-cửu từ xa trông thấy Đức Thế Tôn đi đến, khi đã trông thấy liền nghinh tiếp, đỡ lấy y bát của Ngài, trải giường, múc nước rửa chân. Đức Phật rửa chân xong, Ngài lên chỗ ngồi của Bà-cửu người họ Thích. Ngồi xong, Ngài nói:

“Tỳ-kheo Bà-cửu, ngươi thường an ổn, không hề thiếu thốn chăng?”

Tôn giả Bà-cửu trả lời:

“Bạch Thế Tôn, con thường an ổn, không có thiếu thốn”.

Đức Thế Tôn lại hỏi:

“Thế nào là an ổn, không có thiếu thốn?”

Tôn giả Bà-cửu đáp:

“Bạch Thế Tôn, con ngày đêm không ngủ, tinh tấn hành đạo, chí hành thường định tĩnh, an ổn vào đạo phẩm. Bạch Thế Tôn, như vậy con thường an ổn, không có thiếu thốn”.

Đức Thế Tôn lại nghĩ: “Thiện nam tử này sống cuộc đời an lạc. Ta nên thuyết pháp cho y”. Nghĩ vậy, Ngài liền thuyết pháp cho Tôn giả Bà-cửu, khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ.

Sau khi bằng vô lượng phương tiện thuyết pháp, khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ cho vị ấy, Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến rừng Hộ tự. Vào rừng Hộ tự, đến dưới gốc cây Ngài trải ni-sư-đàn ngồi kiết già. Lúc ấy, Đức Thế Tôn lại nghĩ rằng: “Ta đã thoát được nhóm Tỳ-kheo ở Câu-xá-di, một nhóm luôn luôn tranh chấp nhau, chèn ép nhau, thù nghịch nhau, giận hờn nhau, cãi vã nhau. Ta không hoan hỷ nghĩ đến phương ấy, nơi mà nhóm Tỳ-kheo Câu-xá-di đang trú”.

Ngay lúc đó có một con voi, chúa của đàn voi, tách rời đàn, sống một mình, cũng đến rừng Hộ tự. Vào rừng Hộ tự, đến đứng dưới cây Hiền-sa-la. Khi ấy, voi chúa nghĩ rằng: “Ta đã thoát được bọn voi kia, voi cha, voi mẹ, voi con lớn nhỏ. Bọn voi ấy thường đi trước dẫm lên cỏ và làm vấy bẩn nước. Ta bấy giờ ăn cỏ bị dẫm đạp ấy, uống nước vẫn đục kia. Ta nay ăn cỏ mới, uống nước trong”.

Lúc ấy, Đức Thế Tôn bằng tha tâm trí biết ý nghĩ trong lòng voi lớn kia, liền nói bài tụng:

Một voi với một voi,
Cũng vóc, ngà, chân đủ.
Tâm này như tâm kia,
Rừng sâu vui độc trú.

Khi ấy, Đức Thế Tôn từ rừng Hộ tự mang y cầm bát đi đến rừng Ban-na-mạn-xà-tự. Bấy giờ có ba thiện nam tử trú trong rừng Ban-na-mạn-xà-tự, là Tôn giả A-na-luật-đà, Tôn giả Nan-đề, Tôn giả Kim-tì-la. Các Tôn giả ấy sống như vầy: Nếu ai khất thực trở về trước, người đó trải giường, múc nước để rửa chân, để sẵn chậu, đặt sẵn đòn rửa chân và khăn lau chân, lu nước uống. Nếu những gì khất thực có thể dùng hết thì dùng hết, nếu còn dư thì đổ vào hủ đậy kín cất. Ăn xong, dọn bát, cất, rửa tay chân, lấy ni-sư-đàn vắt lên vai, vào thất tĩnh tọa. Ai khất thực về sau, nếu dùng hết thì dùng, nếu thiếu thì lấy đồ ăn khất thực được của người trước dùng cho đủ. Nếu dư thì đổ vào đất sạch hay nước không có trùng, rồi đem bình bát rửa sạch, lau khô và cất vào một góc, thu dọn giường chiếu, dẹp đòn rửa chân và lu nước uống, ghè nước rửa tay và quét dọn nhà ăn. Sau khi tẩy sạch những rác bẩn ấy thì thu xếp y bát, rửa tay chân, lấy ni-sư-đàn vắt lên vai, vào thất tĩnh tọa. Đến lúc xế, các Tôn giả ấy, nếu có vị nào từ chỗ tĩnh tọa dậy trước, thấy lu nước uống và ghè nước rửa tay trống rỗng, không có nước, thì mang đi lấy. Nếu xách về nổi thì xách đến để một góc, nếu xách không nổi thì lấy tay vẫy một Tỳ-kheo nữa, mỗi người khiêng một bên, không ai nói chuyện với nhau. Các Tôn giả ấy cứ năm ngày tụ tập lại một lần, cùng nhau bàn về pháp và im lặng theo pháp bậc Thánh.

Bấy giờ, người giữ rừng trông thấy Đức Thế Tôn từ xa đi đến, bèn đón và quở ngăn rằng:

“Sa-môn! Sa-môn chớ vào rừng này. Vì sao? Nay trong rừng này có ba thiện nam tử, đó là Tôn giả A-na-luật-đà, Tôn giả Nan-đề và Tôn giả Kim-tì-la. Các vị ấy trông thấy Sa-môn, chắc họ không vừa ý”.

Đức Thế Tôn bảo rằng:

“Này người giữ rừng, các vị kia nếu thấy Ta, chắc chắn không có gì không vừa ý”.

Ngay lúc đó, Tôn giả A-na-luật-đà, từ xa trông thấy Đức Thế Tôn đi đến, liền quở trách người kia:

“Này người giữ rừng, chớ ngăn cản Đức Thế Tôn. Này người giữ rừng, chớ ngăn cản Đức Thiện Thệ đang đi đến. Vì sao? Vì đó là Tôn sư của tôi đến! Là Đức Thiện Thệ của tôi đến!”

Tôn giả A-na-luật-đà ra nghênh đón Đức Thế Tôn, đỡ y bát của Ngài. Tôn giả Nan-đề trải giường cho Đức Phật. Tôn giả Kim-tì-la lấy nước cho Ngài. Khi ấy, Đức Thế Tôn sau khi rửa chân xong, ngồi lên chỗ mà Tôn giả ấy đã trải. Ngồi xong, Ngài hỏi:

“Này A-na-luật-đà, ngươi thường an ổn, không có gì thiếu thốn chăng?

Tôn giả A-na-luật-đà đáp:

“Bạch Thế Tôn, con thường an ổn, không có gì thiếu thốn”.

Đức Thế Tôn lại hỏi:

“Như thế nào là an ổn, không có gì thiếu thốn?”

Tôn giả A-na-luật-đà đáp:

“Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng, con có thiện lợi, có đại công đức, nghĩa là con được cùng tu hành với các vị đồng phạm hạnh như thế. Bạch Thế Tôn, con thường hướng về các vị đồng phạm hạnh ấy, sống với thân nghiệp từ hòa, trước mặt hay vắng mặt đều như nhau; sống với khẩu nghiệp từ hòa, ý nghiệp từ hòa, trước mặt hay vắng mặt đều như nhau không khác. Bạch Thế Tôn, con nay có thể tự nghĩ rằng: ‘Tự xả bỏ tâm con, tùy thuận tâm Chư Hiền’. Bạch Thế Tôn, con liền xả bỏ tâm con, tùy thuận tâm Chư Hiền. Bạch Thế Tôn, con chưa từng có một điều nào là không vừa lòng. Bạch Thế Tôn, con thường an ổn, không có gì thiếu thốn là như thế”.

Đức Thế Tôn hỏi Tôn giả Nan-đề, Tôn giả cũng đáp như thế.

Đức Thế Tôn lại hỏi Tôn giả Kim-tì-la:

“Ngươi thường an ổn, không có gì thiếu thốn chăng?”

Tôn giả Kim-tì-la đáp:

“Bạch Thế Tôn, con thường an ổn, không có gì thiếu thốn”.

Đức Thế Tôn lại hỏi:

“Này Kim-tì-la, thế nào là thường an ổn, không có gì thiếu thốn?”

Tôn giả Kim-tì-la đáp:

“Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng, con có thiện lợi, có đại công đức, nghĩa là con được cùng tu hành với các vị đồng phạm hạnh như thế. Bạch Thế Tôn, con thường hướng về các vị đồng phạm hạnh ấy, sống với thân nghiệp từ hòa, trước mặt hay vắng mặt đều như nhau; sống với khẩu nghiệp từ hòa, ý nghiệp từ hòa, trước mặt hay vắng mặt đều như nhau không khác. Bạch Thế Tôn, con nay có thể tự nghĩ rằng: ‘Tự xả bỏ tâm con, tùy thuận tâm Chư Hiền’. Bạch Thế Tôn, con liền xả bỏ tâm con, tùy thuận tâm Chư Hiền. Bạch Thế Tôn, con chưa từng có một điều nào là không vừa lòng. Bạch Thế Tôn, con thường an ổn, không có gì thiếu thốn là như thế”.

Đức Thế Tôn tán thán:

“Lành thay! Lành thay! A-na-luật-đà, như thế các ngươi thường cùng nhau hòa hợp, an lạc, không tranh, cùng hiệp nhất trong một tâm, một Thầy, như nước với sữa, và có chứng đắc pháp thượng nhân mà sống an lạc thoải mái chăng?”

Tôn giả A-na-luật-đà bạch rằng:

“Bạch Thế Tôn, chúng con cùng nhau hòa hợp không tranh, cùng hợp nhất trong một tâm, chung một Thầy, như nước với sữa, và có chứng đắc pháp thượng nhân mà sống an lạc thoải mái. Bạch Thế Tôn, chúng con nhận được ánh sáng và rồi thấy sắc. Giây lát, sắc được thấy kia và ánh sáng liền biến mất”.

Đức Thế Tôn nói:

“Này A-na-luật-đà, các ngươi không thấu triệt được tướng ấy; nghĩa là tướng nhận được ánh sáng mà thấy sắc; giây lát, sắc được thấy kia và ánh sáng liền biến mất.

“Này A-na-luật-đà, thuở xưa lúc Ta chưa đắc đạo giác ngộ vô thượng chánh chân, cũng nhận được ánh sáng mà thấy sắc. Giây lát, sắc được thấy kia và ánh sáng liền biến mất. A-na-luật-đà, Ta nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta hành tinh tấn, không biếng nhác, thân tĩnh chỉ an trú, có chánh niệm chánh trí, không có ngu si, được tĩnh chỉ nhất tâm. Này A-na-luật-đà, Ta nghĩ rằng: ‘Ta hành tinh tấn, không biếng nhác, tĩnh chỉ nơi thân, có chánh niệm chánh trí, an trú, không có si, được định tĩnh nhất tâm. Phải chăng trong đời không có gì để Ta thấy, để Ta biết chăng?’ Trong tâm Ta sanh tai hoạn về hoài nghi ấy. Nhân tai hoạn của hoài nghi ấy nên mất định mà con mắt diệt. Con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt. A-na-luật-đà, nay Ta nên nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn của hoài nghi’. A-na-luật-đà, vì Ta muốn không sanh tai hoạn này nên sống cô độc viễn ly, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng mà thấy sắc; nhưng ánh sáng để thấy sắc được ấy giây lát liền biến mất.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về vô niệm. Nhân tai hoạn của vô niệm này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, cũng không sanh tai hoạn về vô niệm’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng. Nhân tai hoạn của thân bệnh tưởng này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc được ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, cũng không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về thụy miên. Nhân tai hoạn của thụy miên này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, cũng không sanh tai hoạn về thụy miên’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về tinh cần thái quá. Nhân tai hoạn của tinh cần thái quá này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, cũng như lực sĩ bắt con ruồi quá ngặt, con ruồi liền chết. Cũng vậy, A-na-luật-đà, trong tâm Ta sanh tai hoạn về tinh cần thái quá. Nhân tai hoạn của tinh cần thái quá này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà Ta nhận được để thấy sắc, giây lát sắc được thấy sắc và ánh sáng ấy liền diệt. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, cũng không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về giải đãi thái quá. Nhân tai hoạn của giải đãi thái quá này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, cũng như lực sĩ bắt con ruồi quá hoãn, con ruồi bèn bay mất. Cũng vậy, A-na-luật-đà, trong tâm Ta sanh tai hoạn về giải đãi thái quá. Nhân tai hoạn của giải đãi thái quá này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, cũng không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về sợ hãi. Nhân tai hoạn của sợ hãi này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, cũng như một người đang đi đường, kẻ thù từ bốn phía kéo đến; người kia thấy vậy, kinh khủng sợ hãi, toàn thân lông tóc dựng đứng. Cũng vậy, A-na-luật-đà, trong tâm Ta sanh tai hoạn về sợ hãi. Nhân tai hoạn của sợ hãi này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá, cũng không sanh tai hoạn về sợ hãi’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về hỷ duyệt. Nhân tai hoạn của hỷ duyệt này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, cũng như người đi tìm một kho báu; bỗng nhiên được cả bốn kho báu; thấy như vậy rồi, người ấy sanh hỷ duyệt. Cũng vậy, A-na-luật-đà, trong tâm Ta sanh tai hoạn về hỷ duyệt. Nhân tai hoạn của hỷ duyệt này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá, không sanh tai hoạn về sợ hãi, cũng không sanh tai hoạn về hỷ duyệt’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về tâm tự cao. Nhân tai hoạn của tâm tự cao này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà Ta nhận được để thấy sắc, giây lát sắc được thấy sắc và ánh sáng ấy liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá, không sanh tai hoạn về sợ hãi, không sanh tai hoạn về hỷ duyệt, cũng không sanh tai hoạn về tâm tự cao’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được ánh sáng để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về đa dạng tưởng. Nhân tai hoạn của đa dạng tưởng này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá, không sanh tai hoạn về sợ hãi, không sanh tai hoạn về hỷ duyệt, không sanh tai hoạn về tâm tự cao, cũng không sanh tai hoạn về đa dạng tưởng’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta có tai hoạn nào khiến cho Ta mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ: ‘Trong tâm Ta sanh tai hoạn về không quán sắc. Nhân tai hoạn của không quán sắc này nên mất định mà con mắt diệt; con mắt diệt rồi thì ánh sáng mà trước đó Ta nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt’. A-na-luật-đà, Ta nay cần phải nghĩ rằng: ‘Trong tâm Ta không sanh tai hoạn về hoài nghi, không sanh tai hoạn về vô niệm, không sanh tai hoạn về thân bệnh tưởng, không sanh tai hoạn về thụy miên, không sanh tai hoạn về tinh cần thái quá, không sanh tai hoạn về giải đãi thái quá, không sanh tai hoạn về sợ hãi, cũng không sanh tai hoạn về hỷ duyệt, cũng không sanh tai hoạn về tâm tự cao, cũng không sanh tai hoạn về đa dạng tưởng, cũng không sanh tai hoạn về không quán sắc’. A-na-luật-đà, Ta muốn không móng khởi tai hoạn này nên sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn. Nhân sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh tấn nên nhận được để thấy sắc, ánh sáng để thấy sắc ấy giây lát liền diệt.

“Này A-na-luật-đà, nếu tâm Ta sanh tai hoạn về nghi, đối với tai hoạn đó, tâm được thanh tịnh. Nếu sanh tai hoạn về vô niệm, về bệnh tưởng của thân, về thụy miên, về tinh cần thái quá, giải đãi thái quá, về sợ hãi, về hỷ duyệt, về tâm tự cao, về đa dạng tưởng, về tâm không quán sắc, đối với những tai hoạn đó, tâm được thanh tịnh.

“Này A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ rằng: ‘Ta phải tu học về ba định, là tu học về định có tầm có tứ, tu học về định không tầm chỉ tứ, tu học về định tầm giác không tứ’. A-na-luật-đà, Ta liền tu học ba định ấy, là tu học về định có tầm có tứ, tu học về định không tầm chỉ tứ, tu học về định không tầm không tứ. Nếu Ta tu học về định có tầm có tứ thì tâm liền thuận hướng đến định không tầm chỉ tứ, như vậy Ta chắc chắn không mất trí và kiến này. Như vậy, khi Ta đã biết như thế rồi, suốt ngày suốt đêm, rồi suốt đêm suốt ngày, Ta tu học về định có tầm có tứ. A-na-luật-đà, Ta lúc bấy giờ thực hành trụ chỉ này. Nếu Ta tu học về định có tầm có tứ, tâm liền thuận hướng đến định không tầm không tứ. Như vậy, chắc chắn Ta không mất trí và kiến này. Này A-na-luật-đà, như vậy, ta đã biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, rồi suốt đêm suốt ngày, tu học về định có tầm có tứ. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, nếu Ta tu học về định không tầm chỉ tứ, tâm liền thuận hướng định có tầm có tứ. Như vậy, ta chắc chắn không mất trí kiến này. Này A-na-luật-đà, Ta biết như thế rồi, nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm tu học về định không tầm chỉ tứ. Này A-na-luật-đà, Ta bấy giờ thực hành hạnh tĩnh chỉ này. Nếu Ta tu học về định không tầm chỉ tứ, tâm liền thuận hướng đến định không tầm không tứ. Như thế, Ta chắc chắn không mất trí và kiến này. Này A-na-luật-đà, do đó Ta biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm tu học về định không tầm chỉ tứ. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, nếu Ta tu học về định không tầm không tứ, tâm liền thuận hướng đến định có tầm có tứ. Như thế, Ta chắc chắn không mất trí kiến này. Do Ta đã biết như thế, nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm tu học về định không tầm không tứ. Này A-na-luật-đà, Ta bấy giờ sống trong trạng thái này. Này A-na-luật-đà, nếu Ta tu học về định không tầm không tứ thì tâm liền thuận hướng đến định không tầm chỉ tứ. Như thế, Ta không mất trí và kiến này. Này A-na-luật-đà, do Ta đã biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm tu học về định không tầm không tứ. Này A-na-luật-đà, Ta bấy giờ sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, có lúc Ta nhận biết ánh sáng mà không thấy sắc. A-na-luật-đà, Ta nghĩ rằng: ‘Do nhân nào, do duyên nào Ta nhận biết ánh sáng mà không thấy sắc?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ rằng: ‘Nếu Ta niệm tướng của ánh sáng, không niệm tướng của sắc thì bấy giờ Ta nhận biết ánh sáng mà không thấy sắc’. Như vậy, Ta biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm nhận biết ánh sáng mà không thấy sắc. Này A-na-luật-đà, Ta bấy giờ sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, có lúc Ta thấy sắc mà không nhận biết ánh sáng. A-na-luật-đà, Ta nghĩ rằng: ‘Do nhân nào, do duyên nào Ta thấy sắc mà không nhận biết ánh sáng?’ A-na-luật-đà, Ta lại nghĩ rằng: ‘Nếu Ta niệm tướng của sắc mà không niệm tướng của ánh sáng thì bấy giờ Ta nhận biết sắc mà không nhận biết ánh sáng’. Này A-na-luật-đà, Ta biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm Ta nhận biết sắc mà không nhận biết ánh sáng. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, có lúc Ta nhận biết ánh sáng hạn chế, cũng thấy sắc hán chế. A-na-luật-đà, Ta liền nghĩ: ‘Do nhân nào, do duyên nào Ta nhận biết được ánh sáng hạn chế, cũng thấy sắc hạn chế?’ Ta lại nghĩ: ‘Nếu Ta nhập định hạn chế; Ta nhập định hạn chế nên nhãn căn thanh tịnh hạn chế. Vì nhãn căn thanh tịnh hạn chế nên Ta nhận biết ánh sáng hạn chế, cũng thấy sắc hạn chết”. A-na-luật-đà, Ta biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm, biết ánh sáng hạn chế và thấy sắc hạn chế. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, có lúc Ta nhận biết ánh sáng rộng lớn, cũng thấy sắc rộng lớn. A-na-luật-đà, Ta nghĩ rằng: ‘Do duyên nào, do nhân nào Ta nhận biết ánh sáng rộng lớn, cũng thấy ánh sáng rộng lớn’. Ta lại nghĩ: ‘Nếu Ta nhập định rộng lớn, nhờ nhập định rộng lớn nên nhãn căn thanh tịnh rộng lớn. Nhờ nhãn căn thanh tịnh rộng lớn nên Ta nhận biết ánh sáng rộng lớn, cũng thấy sắc rộng lớn’. A-na-luật-đà, Ta biết như thế rồi nên suốt ngày suốt đêm, suốt ngày lẫn đêm biết ánh sáng rộng lớn, cũng thấy sắc rộng lớn. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta sống trong trạng thái này.

“Này A-na-luật-đà, nếu trong tâm ta sanh tai hoạn về nghi, đối với tai hoạn ấy trong tâm Ta đã đoạn trừ, được thanh tịnh. Với vô niệm, thân bệnh tưởng, thụy miên, tinh cần thái quá, giải đãi thái quá, sợ hãi, hỷ duyệt, tâm tự cao, đa dạng tưởng, và sanh tai hoạn về không quán sắc, đối với những tai hoạn ấy tâm được thanh tịnh. Tu học, cực tu học về định có tầm có tứ; tu học, cực tu học về định không tầm ít tứ; tu học, cực tu học về định không tầm không tứ; tu học, cực tu học về định thuần nhất; tu học, cực tu học về định hỗn hợp; tu học, cực tu học về định hạn chế; tu học, cực tu học về định rộng vô lượng. Ta có trí và kiến thanh tịnh, sáng suốt vô cùng, hướng đến an trú vào định, tinh cần tu tập đạo phẩm, biết như thật rằng: ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’. Này A-na-luật-đà, bấy giờ Ta thực hành trụ chỉ ấy”.

Phật thuyết như vậy. Tôn giả A-na-luật-đà, Tôn giả Nan-đề, Tôn giả Kim-tì-la sau khi nghe những lời Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

中阿含長壽王品第二（有十五經）（第二小土城誦）

中阿含經卷第十七
T 0532c02東晉罽賓三藏瞿曇僧伽提婆譯

T 0532c03 T 0532c04

長壽、天、八念　　淨不移動道T 0532c05
郁伽支羅說　　娑雞三族姓T 0532c06
梵天迎請佛　　勝天、伽絺那T 0532c07
念身、支離彌　　上尊長老眠T 0532c08
無刺及真人　　說處最在後

T 0532c09

T 0532c10我聞如是：

一時，佛遊拘舍彌，在瞿師羅T 0532c11園。

爾時，拘舍彌諸比丘數共鬪諍。於是，世尊T 0532c12告拘舍彌諸比丘曰：「比丘！汝等莫共鬪諍。T 0532c13所以者何？

T 0532c14

「若以諍止諍，　　至竟不見止；T 0532c15
唯忍能止諍，　　是法可尊貴。

T 0532c16「所以者何？昔過去時，有拘娑羅國王，名曰長T 0532c17壽，復有加赦國王，名梵摩達哆，彼二國王常T 0532c18共戰諍。於是，加赦國王梵摩達哆興四種T 0532c19軍，象軍、馬軍、車軍、步軍。興四種軍已，加赦國T 0532c20王梵摩達哆自引軍往，欲與拘娑羅國王長T 0532c21壽共戰。拘娑羅國王長壽聞加赦國王梵摩T 0532c22達哆興四種軍，象軍、馬軍、車軍、步軍，興四T 0532c23種軍已，來與我戰。拘娑羅國王長壽聞已，亦T 0532c24興四種軍，象軍、馬軍、車軍、步軍。興四種軍已，T 0532c25拘娑羅國王長壽自引軍出，往至界上，列陣T 0532c26共戰，即摧破之。於是，拘娑羅國王長壽盡奪T 0532c27取彼梵摩達哆四種軍眾，象軍、馬軍、車軍、步軍，T 0532c28乃復生擒加赦國王梵摩達哆身，得已，即放T 0532c29而語彼曰：『汝窮厄人，今原赦汝，後莫復作。』

T 0533a01「加赦國王梵摩達哆復再三興四種軍，象軍、T 0533a02馬軍、車軍、步軍。興四種軍已，復自引軍往T 0533a03與拘娑羅國王長壽共戰。拘娑羅國王長壽T 0533a04聞加赦國王梵摩達哆復興四種軍，象軍、馬T 0533a05軍、車軍、步軍，興四種軍已，來與我戰。拘娑T 0533a06羅國王長壽聞已，便作是念：『我已剋彼，何T 0533a07須復剋？我已伏彼，何足更伏？我已害彼，何T 0533a08須復害？但以空弓，足能伏彼。』拘娑羅國王T 0533a09長壽作是念已，晏然不復興四種軍，象軍、T 0533a10馬軍、車軍、步軍，亦不自往。於是，加赦國王梵T 0533a11摩達哆得來破之，盡奪取拘娑羅國王長壽T 0533a12四種軍眾，象軍、馬軍、車軍、步軍。」

「於是，拘娑羅T 0533a13國王長壽聞加赦國王梵摩達哆來，盡奪取T 0533a14我四種軍眾，象軍、馬軍、車軍、步軍已，復作是T 0533a15念：『鬪為甚奇！鬪為甚惡！所以者何？剋當T 0533a16復剋，伏當復伏，害當復害。我今寧可獨將T 0533a17一妻，共乘一車，走至波羅［木＊奈］。』於是，拘娑羅國T 0533a18王長壽即獨將妻，共乘一車，走至波羅［木＊奈］。T 0533a19拘娑羅國王長壽復作是念：『我今寧可至村T 0533a20村邑邑，受學博聞。』拘娑羅國王長壽作是T 0533a21念已，即便往至村村邑邑，受學博聞，以博T 0533a22聞故，即轉名為長壽博士。

「長壽博士復作是T 0533a23念：『所為學者，我今已得，我寧可往波羅［木＊奈］T 0533a24都邑中，住街街巷巷，以歡悅顏色作妙音T 0533a25伎，如是波羅［木＊奈］諸貴豪族聞已，當極歡喜T 0533a26而自娛樂。』長壽博士作是念已，便往至T 0533a27波羅［木＊奈］都邑中，住街街巷巷，以歡悅顏色T 0533a28作妙音伎，如是波羅［木＊奈］諸貴豪族聞已，極T 0533a29大歡喜而自娛樂。於是，加赦國王梵摩達哆T 0533b01外眷屬聞，中眷屬、內眷屬及梵志國師展轉T 0533b02悉聞。梵志國師聞已，便呼見之。於是，長壽博T 0533b03士往詣梵志國師所，向彼而立，以歡悅顏T 0533b04色作妙音伎，梵志國師聞已，極大歡喜而T 0533b05自娛樂。於是，梵志國師告長壽博士：『汝從T 0533b06今日可依我住，當相供給。』長壽博士白T 0533b07曰：『尊者！我有一妻，當如之何？』梵志國師報T 0533b08曰：『博士！汝可將來依我家住，當供給之。』T 0533b09於是，長壽博士即將其妻依梵志國師家T 0533b10住，梵志國師即便供給彼。

「於後時長壽博T 0533b11士妻心懷憂慼，作如是念：『欲令四種軍陣T 0533b12列鹵簿，拔白露刃，徐庠而過，我欲遍觀，亦T 0533b13復欲得磨刀水飲。』長壽博士妻作是念已，T 0533b14便白長壽博士：『我心懷憂慼，作如是念：「欲T 0533b15令四種軍陣列鹵簿，拔白露刃，徐庠而過，T 0533b16我欲遍觀，亦復欲得磨刀水飲。」』長壽博士T 0533b17即告妻曰：『卿莫作是念。所以者何？我等今T 0533b18為梵摩達哆王所破壞，卿當何由得見四T 0533b19種軍陣列鹵簿，拔白露刃，徐庠而過，我欲T 0533b20遍觀，亦復欲得磨刀水飲耶？』妻復白曰：『尊T 0533b21若能得者，我有活望，若不得者，必死無疑。』

T 0533b22「長壽博士即便往詣梵志國師所，向彼而T 0533b23立，顏色愁慘，以惡微聲作諸音伎，梵志國T 0533b24師聞已不得歡喜。於是，梵志國師問曰：『博T 0533b25士！汝本向我立，以歡悅顏色作妙音伎，我T 0533b26聞已極大歡喜而自娛樂。汝今何以向我立，T 0533b27顏色愁慘，以惡微聲作諸音伎？我聞已不T 0533b28得歡喜。長壽博士！汝身無疾患，意無憂慼T 0533b29耶？』長壽博士白曰：『尊者！我身無患，但意有T 0533c01憂慼耳。尊者！我妻心懷憂慼，作如是念：「我T 0533c02欲得四種軍陣列鹵簿，拔白露刃，徐庠T 0533c03而過，我欲遍觀，亦復欲得磨刀水飲。」我即T 0533c04報妻曰：「卿莫作是念，所以者何？我今如此，T 0533c05卿當何由得四種軍陣列鹵簿，拔白露刃，徐T 0533c06庠而過，我欲遍觀，亦復欲得磨刀水飲T 0533c07耶？」妻復白我曰：「尊若能得者，我有活望，若T 0533c08不得者，必死無疑。」尊者！若妻不全，我亦無T 0533c09理。』

「梵志國師問曰：『博士！汝妻可得見不？』白T 0533c10曰：『尊者！可得見耳。』於是，梵志國師將長壽T 0533c11博士往至妻所。是時，長壽博士妻懷有德T 0533c12子，梵志國師見長壽博士妻懷有德子故，T 0533c13便以右膝跪地，叉手向長壽博士妻，再三稱T 0533c14說：『生拘娑羅國王。生拘娑羅國王。』教勅左T 0533c15右曰：『莫令人知。』梵志國師告曰：『博士！汝勿T 0533c16憂慼，我能令汝妻得見四種軍陣列鹵簿，T 0533c17拔白露刃，徐庠而過，亦能令得磨刀水T 0533c18飲。』

「於是，梵志國師往詣加赦國王梵摩達哆T 0533c19所，到已，白曰：『天王！當知有德星現，唯願T 0533c20天王嚴四種軍，陣列鹵簿，拔白露刃，徐T 0533c21庠導引，出曜軍威，以水磨刀，唯願天王自T 0533c22出觀視。天王！若作是者，必有吉應。』加赦國T 0533c23王梵摩達哆即勅主兵臣：『卿！今當知有德星T 0533c24現，卿宜速嚴四種之軍，陣列鹵簿，拔白露T 0533c25刃，徐庠導引，出曜軍威，以水磨刀，我自出T 0533c26觀，若作是者，必有吉應。』時，主兵臣即受王T 0533c27教，嚴四種軍，陣列鹵簿，拔白露刃，徐庠T 0533c28導引，出曜軍威，以水磨刀，梵摩達哆即自T 0533c29出觀。

「因是，長壽博士妻得見四種軍陣列T 0534a01鹵簿，拔白露刃，徐庠導引，出曜軍威，并亦T 0534a02復得磨刀水飲。飲磨刀水已，憂慼即除，尋T 0534a03生德子，便為作字，名長生童子。寄人密養，T 0534a04漸已長大，長生童子若諸剎利頂生王者，整T 0534a05御天下得大國土，種種伎藝，乘象、騎馬、調T 0534a06御、馳驟、射戲、手搏、擲羂、擲鉤、乘車、坐輦，如T 0534a07是種種諸妙伎藝皆善知之，若干種妙觸事T 0534a08殊勝，猛毅超世，聰明挺出，幽微隱遠，無不T 0534a09博達。

「於是，梵摩達哆聞拘娑羅國王長壽彼T 0534a10作博士，轉名在此波羅［木＊奈］城中，梵摩達哆T 0534a11即勅左右：『卿等速往收拘娑羅國王長壽，T 0534a12反縛兩手，令彼騎驢，打破敗鼓，聲如驢鳴。T 0534a13遍宣令已，從城南門出，坐高標下，詰問其T 0534a14辭。』左右受教，即便往收拘娑羅國王長壽，反T 0534a15縛兩手，令彼騎驢，打破敗鼓，聲如驢鳴，遍T 0534a16宣令已，從城南門出，坐高標下，詰問其辭。T 0534a17是時，長生童子尋隨父後，或在左右而白T 0534a18父曰：『天王勿怖！天王勿怖！我即於此，必能T 0534a19拔濟，必能拔濟。』拘娑羅王長壽告曰：『童子可T 0534a20忍！童子可忍！莫起怨結，但當行慈。』眾人T 0534a21聞長壽王而作此語，便問於王：『所道何等？』T 0534a22王答眾人曰：『此童子聰明，必解我語。』

「爾時，T 0534a23長生童子勸波羅［木＊奈］城中諸貴豪族：『諸君！T 0534a24行施修福，為拘娑羅國王長壽呪願，以此T 0534a25施福，願拘娑羅國王長壽令安隱，得解脫。』T 0534a26於是，波羅［木＊奈］城中諸貴豪族為長生童子T 0534a27所勸，行施修福，為拘娑羅國王長壽呪願：T 0534a28『以此施福，願拘娑羅國王長壽令安隱，得T 0534a29解脫。』加赦國王梵摩達哆聞此波羅［木＊奈］諸貴T 0534a30豪族行施修福，為拘娑羅國王長壽呪願：T 0534b01『以此施福願拘娑羅國王長壽令安隱，得T 0534b02解脫。』聞即大怖，身毛皆竪：『莫令此波羅［木＊奈］T 0534b03城中諸貴豪族反於我耶？且置彼事，我今T 0534b04急當先滅此事。』於是，加赦國王梵摩達哆T 0534b05教勅左右：『汝等速去，殺拘娑羅國王長壽，斬T 0534b06作七段。』左右受教，即便速往，殺長壽王，斬T 0534b07作七段。

「於是，長生童子勸波羅［木＊奈］城中諸T 0534b08貴豪族而作是語：『諸君看此，加赦國王梵T 0534b09摩達哆酷暴無道，彼取我父拘娑羅國王長T 0534b10壽無過之人，奪取其國倉庫財物，怨酷枉殺，T 0534b11斬作七段。諸君可往，以新繒疊收斂我T 0534b12父，取七段屍，以一切香、香木積聚而闍維T 0534b13之，立於廟堂，為我作書與梵摩達哆言：「拘T 0534b14娑羅國王長生童子！彼作是語，汝不畏後T 0534b15為子孫作患耶？」』於是，波羅［木＊奈］諸貴豪族為T 0534b16長生童子所勸，以新繒疊即往斂，取彼T 0534b17七段屍，以一切香、香木積聚而闍維之，為立T 0534b18廟堂，亦為作書與梵摩達哆言：『拘娑羅國T 0534b19王長生童子！彼作是語，汝不畏後為子孫T 0534b20作患耶？』

「於是，長壽王妻告長生童子曰：『汝T 0534b21當知此加赦國王梵摩達哆酷暴無道，彼取T 0534b22汝父拘娑羅國王長壽無過之人，奪取其國T 0534b23倉庫財物，怨酷枉殺，斬作七段。童子汝來！共T 0534b24乘一車，走出波羅［木＊奈］，若不去者，禍將及汝。』T 0534b25於是，長壽王妻與長生童子共乘一車，走出T 0534b26波羅［木＊奈］。爾時，長生童子作如是念：『我寧可T 0534b27往至村村邑邑，受學博聞。』長生童子作是T 0534b28念已，便往至村村邑邑，受學博聞，以博T 0534b29聞故，即轉名為長生博士。

「長生博士復作T 0534c01是念：『所為學者，我今已得，我寧可往波羅［木＊奈］T 0534c02都邑中，住街街巷巷，以歡悅顏色作妙T 0534c03音伎，如是波羅［木＊奈］諸貴豪族聞已，當大歡T 0534c04喜而自娛樂。』長生博士作是念已，便往至T 0534c05波羅［木＊奈］都邑中，住街街巷巷，歡悅顏色作T 0534c06妙音伎，如是波羅［木＊奈］諸貴豪族聞已，極大歡T 0534c07喜而自娛樂。於是，加赦國王梵摩達哆外T 0534c08眷屬聞，中眷屬、內眷屬、梵志國師，展轉乃至T 0534c09加赦國王梵摩達哆聞，便呼見。

「於是，長生博T 0534c10士即往詣加赦國王梵摩達哆所，向彼而立，T 0534c11以歡悅顏色作妙音伎，如是加赦國王梵T 0534c12摩達哆聞已，極大歡喜而自娛樂。於是，加赦T 0534c13國王梵摩達哆告曰：『博士！汝從今日可依T 0534c14我住，當相供給。』於是，長生博士即依彼住，T 0534c15加赦國王梵摩達哆即供給之，後遂信任，一以T 0534c16委付，即持衛身刀劍授與長生博士。

「爾時，T 0534c17加赦國王梵摩達哆便勅御者：『汝可嚴駕，我T 0534c18欲出獵。』御者受教，即便嚴駕訖，還白曰：『嚴T 0534c19駕已辦，隨天王意。』於是，加赦國王梵摩達哆T 0534c20便與長生博士共乘車出，長生博士即作T 0534c21是念：『此加赦國王梵摩達哆酷暴無道，彼取T 0534c22我父拘娑羅國王長壽無過之人，奪取其國T 0534c23倉庫財物，怨酷枉殺，斬作七段。我今寧可御T 0534c24車，使離四種軍眾各在異處。』長生博士作T 0534c25是念已，即便御車離四種軍，各在異處。

「彼T 0534c26時，加赦國王梵摩達哆冒涉塗路，風熱所逼，T 0534c27煩悶渴乏，疲極欲臥，即便下車，枕長生博T 0534c28士膝眠。於是，長生博士復作是念：『此加赦T 0534c29國王梵摩達哆酷暴無道，彼取我父無過之T 0534c30人，奪取其國倉庫財物，怨酷枉殺，斬作七段。T 0535a01然于今日已在我手，但當報怨。』長生博T 0535a02士作是念已，即拔利刀，著加赦國王梵摩T 0535a03達哆頸上而作是語：『我今殺汝！我今殺汝！』T 0535a04長生博士復作是念：『我為不是。所以者何？T 0535a05憶父昔日在標下時，臨終語我：「童子可忍！T 0535a06童子可忍！莫起怨結，但當行慈。」』憶已，舉T 0535a07刀還內鞘中。

「彼時，加赦國王梵摩達哆，夢見T 0535a08拘娑羅國王長壽兒長生童子，手拔利刀，著T 0535a09我頸上而作此言：『我今殺汝！我今殺汝！』見T 0535a10已恐怖，身毛皆豎，便疾驚寤，起語長生博T 0535a11士：『汝今當知我於夢中，見拘娑羅國王長T 0535a12壽兒長生童子，手拔利刀，著我頸上而作T 0535a13是言：「我今殺汝！我今殺汝！」』長生博士聞已，T 0535a14白曰：『天王勿怖！天王勿怖！所以者何？彼拘T 0535a15娑羅國王長壽兒長生童子者，即我身是。天T 0535a16王！我作是念：「加赦國王梵摩達哆酷暴無道，T 0535a17彼取我父無過之人，奪取其國倉庫財物，怨T 0535a18酷枉殺，斬作七段。而于今日已在我手，但T 0535a19當報怨。」天王！我拔利刀，著王頸上而作T 0535a20是語：「我今殺汝！我今殺汝！」天王！我復作是T 0535a21念：「我為不是。所以者何？憶父昔日在標下T 0535a22時，臨終語我：『童子可忍！童子可忍！莫起T 0535a23怨結，但當行慈。』」憶已舉刀還內鞘中。』

「加赦T 0535a24國王梵摩達哆語曰：『童子！汝作是說：「童子T 0535a25可忍！童子可忍！」我已知此義。童子又言：「莫T 0535a26起怨結，但當行慈」者，此謂何義？』長生童子T 0535a27答曰：『天王！莫起怨結，但當行慈者，即T 0535a28謂此也。』加赦國王梵摩達哆聞已，語曰：『童T 0535a29子！從今日始，我所領國盡以相與，汝父本國T 0535a30還持付卿。所以者何？汝所作甚難，乃惠我T 0535b01命。』長生童子聞已，白曰：『天王本國自屬天王，T 0535b02我父本國可以見還。』

「於是，加赦國王梵摩達T 0535b03哆與長生童子共載還歸，入波羅［木＊奈］城，T 0535b04坐正殿上，告諸臣曰：『卿等若見拘娑羅國T 0535b05王長壽兒長生童子者，當云何耶？』諸臣聞T 0535b06已，或有白曰：『天王！若見彼者，當截其手。』或T 0535b07復作是語：『天王！若見彼者，當截其足。』或復T 0535b08作是語：『當斷其命。』加赦國王梵摩達哆告T 0535b09諸臣曰：『卿等欲見拘娑羅國王長壽兒長T 0535b10生童子者，即此是也。汝等莫起惡意向此T 0535b11童子。所以者何？此童子所作甚難，惠與我T 0535b12命。』於是，加赦國王梵摩達哆以王沐浴浴T 0535b13長生童子，塗以王香，衣以王服，令坐金T 0535b14御床，以女妻之，還其本國。」

「比丘！彼諸國王T 0535b15剎利頂生王，為大國主，整御天下，自行忍T 0535b16辱，復稱歎忍；自行慈心，復稱歎慈；自行恩T 0535b17惠，復稱恩惠。諸比丘！汝亦應如是，至信、捨T 0535b18家、無家、學道，當行忍辱，復稱歎忍；自行慈T 0535b19心，復稱歎慈；自行恩惠，復稱恩惠。」

於是，諸T 0535b20比丘聞佛所說，有作是言：「世尊法主今T 0535b21且住也，彼導說我，我那得不導說彼。」

於T 0535b22是，世尊不悅可拘舍彌諸比丘所行威儀、禮T 0535b23節、所學、所習，即從坐起，而說頌曰：

T 0535b24

「以若干言語，　　破壞最尊眾，T 0535b25
破壞聖眾時，　　無有能訶止。T 0535b26
碎身至斷命，　　奪象牛馬財，T 0535b27
破國滅亡盡，　　彼猶故和解。T 0535b28
況汝小言罵，　　不能制和合，T 0535b29
若不思真義，　　怨結焉得息。T 0535c01
罵詈責數說，　　而能制和合，T 0535c02
若思真實義，　　怨結必得息。T 0535c03
若以諍止諍，　　至竟不見止，T 0535c04
唯忍能止諍，　　是法可尊貴。T 0535c05
瞋向慧真人，　　口說無賴言，T 0535c06
誹謗牟尼聖，　　是下賤非智。T 0535c07
他人不解義，　　唯我獨能知，T 0535c08
若有能解義，　　彼恚便得息。T 0535c09
若得定為侶，　　慧者共修善，T 0535c10
捨本所執意，　　歡喜常相隨。T 0535c11
若不得定伴，　　慧者獨修善，T 0535c12
如王嚴治國，　　如象獨在野。T 0535c13
獨行莫為惡，　　如象獨在野，T 0535c14
獨行為善勝，　　勿與惡共會。T 0535c15
學不得善友，　　不與己等者，T 0535c16
當堅意獨住，　　勿與惡共會。」

T 0535c17爾時，世尊說此頌已，即以如意足乘虛而T 0535c18去，至婆羅樓羅村。於是婆羅樓羅村，有尊T 0535c19者婆咎釋家子，晝夜不眠，精勤行道，志行T 0535c20常定，住道品法。尊者釋家子遙見佛來，見已T 0535c21往迎，攝佛衣鉢，為佛敷床，汲水洗足，佛洗T 0535c22足已，坐尊者釋家子婆咎座，坐已，告曰：「婆T 0535c23咎比丘！汝常安隱，無所乏耶？」

尊者釋家子T 0535c24婆咎白曰：「世尊！我常安隱，無有所乏。」

世尊T 0535c25復問：「婆咎比丘！云何安隱，無所乏耶？」

尊者T 0535c26婆咎白曰：「世尊！我晝夜不眠，精勤行道，志T 0535c27行常定，住道品法。世尊！如是我常安隱，無T 0535c28有所乏。」

世尊復念：「此族姓子遊行安樂，我T 0535c29今寧可為彼說法。」作是念已，便為尊者婆T 0536a01咎說法，勸發渴仰，成就歡喜，無量方便為T 0536a02彼說法，勸發渴仰，成就歡喜已，從坐起T 0536a03去，往至護寺林。入護寺林中，至一樹下，敷T 0536a04尼師檀，結跏趺坐。

世尊復念：「我已得脫彼T 0536a05拘舍彌諸比丘輩，數數鬪訟，相伏相憎，相瞋T 0536a06共諍，我不喜念彼方，謂拘舍彌諸比丘輩T 0536a07所住處也。」

當爾之時，有一大象為眾象王，T 0536a08彼離象眾而獨遊行，亦至護寺林。入護寺T 0536a09林中，至賢娑羅樹，倚賢娑羅樹立。爾時，大T 0536a10象而作是念：「我已得脫彼群象輩，牝象、牡T 0536a11象，大小象子，彼群象輩常在前行，草為之T 0536a12蹋，水為之渾，我於爾時，食彼蹋草，飲渾T 0536a13濁水，我今飲食新草、清水。」

於是，世尊以他T 0536a14心智，知彼大象心之所念，即說頌曰：

T 0536a15

「一象與象等，　　成身具足牙，T 0536a16
以心與心等，　　若樂獨住林。」

T 0536a17於是，世尊從護寺林攝衣持鉢，往至般那T 0536a18蔓闍寺林。爾時，般那蔓闍寺林有三族姓子T 0536a19共在中住，尊者阿那律陀、尊者難提、尊者T 0536a20金毘羅，彼尊者等所行如是。若彼乞食有T 0536a21前還者，便敷床，汲水出，洗足器，安洗足T 0536a22蹬，及拭脚巾、水瓶、澡罐，若所乞食能盡食T 0536a23者，便盡食之；若有餘者，器盛覆舉。食訖收鉢、T 0536a24澡洗手足，以尼師檀著於肩上，入室T 0536a25宴坐。若彼乞食有後還者，能盡食者，亦盡食T 0536a26之，若不足者，取前餘食，足而食之。若有餘T 0536a27者，便瀉著淨地，及無蟲水中，取彼食器，淨T 0536a28洗拭已，舉著一面，收卷床席，斂洗足蹬，T 0536a29收拭脚巾，舉洗足器，及水瓶、澡罐，掃灑食T 0536b01堂，糞除淨已，收舉衣鉢，澡洗手足，以尼師T 0536b02檀著於肩上，入室宴坐。彼尊者等至於晡T 0536b03時，若有先從宴坐起者，見水瓶、澡罐空T 0536b04無有水，便持行取，若能勝者，便舉持來，安T 0536b05著一面；若不能勝，則便以手招一比丘，兩T 0536b06人共舉，持著一面，各不相語，各不相問。彼T 0536b07尊者等五日一集，或共說法，或聖默然。

於是，T 0536b08守林人遙見世尊來，逆訶止曰：「沙門！沙門！T 0536b09莫入此林。所以者何？今此林中有三族姓T 0536b10子，尊者阿那律陀、尊者難提、尊者金毘羅，T 0536b11彼若見汝，或有不可。」

世尊告曰：「汝守林人！T 0536b12彼若見我，必可，無不可。」

於是，尊者阿那律T 0536b13陀遙見世尊來，即訶彼曰：「汝守林人！莫T 0536b14訶世尊。汝守林人！莫止善逝。所以者何？T 0536b15是我尊來，我善逝來。」尊者阿那律陀出迎世T 0536b16尊，攝佛衣鉢，尊者難提為佛敷床，尊者金T 0536b17毘羅為佛取水。

爾時，世尊洗手足已，坐彼T 0536b18尊者所敷之座，坐已，問曰：「阿那律陀！汝常安T 0536b19隱，無所乏耶？」

尊者阿那律陀白曰：「世尊！我T 0536b20常安隱，無有所乏。」

世尊復問阿那律陀：「云T 0536b21何安隱，無所乏耶？」

尊者阿那律陀白曰：「世尊！T 0536b22我作是念：『我有善利，有大功德，謂我與如T 0536b23是梵行共行。』世尊！我常向彼梵行行慈身T 0536b24業，見與不見，等無有異，行慈口業、行慈意T 0536b25業，見與不見，等無有異。世尊！我作是念：T 0536b26『我今寧可自捨己心，隨彼諸賢心。』世尊！我T 0536b27便自捨己心，隨彼諸賢心。世尊！我未曾有T 0536b28一不可心。世尊！如是我常安隱，無有所乏。」T 0536b29問尊者難提，答亦如是。

復問尊者金毘羅T 0536c01曰：「汝常安隱，無所乏耶？」

尊者金毘羅白曰：T 0536c02「世尊！我常安隱，無有所乏。」

問曰：「金毘羅！云T 0536c03何安隱，無所乏耶？」尊者金毘羅白曰：「世尊！我T 0536c04作是念：『我有善利，有大功德，謂我與如是T 0536c05梵行共行。』世尊！我常向彼梵行行慈身業，T 0536c06見與不見，等無有異，行慈口業、行慈意T 0536c07業，見與不見，等無有異。世尊！我作是念：T 0536c08『我今寧可自捨己心，隨彼諸賢心。』世尊！我T 0536c09便自捨己心，隨彼諸賢心。世尊！我未曾有T 0536c10一不可心。世尊！如是我常安隱，無有所乏。」

T 0536c11世尊歎曰：「善哉！善哉！阿那律陀！如是汝等常T 0536c12共和合，安樂無諍，一心一師，合一水乳，頗T 0536c13得人上之法而有差降安樂住止耶？」

尊者T 0536c14阿那律陀白曰：「世尊！如是我等常共和合，安T 0536c15樂無諍，一心一師，合一水乳，得人上之法T 0536c16而有差降安樂住止。世尊！我等得光明便T 0536c17見色，彼見色光明尋復滅。」

世尊告曰：「阿那T 0536c18律陀！汝等不達此相，謂相得光明而見色T 0536c19者，彼見色光明尋復滅。阿那律陀！我本未T 0536c20得覺無上正真道時，亦得光明而見色，彼T 0536c21見色光明尋復滅。阿那律陀！我作是念：『我T 0536c22心中有何患，令我失定而滅眼，眼滅已，我T 0536c23本所得光明而見色，彼見色光明尋復滅？』T 0536c24阿那律陀！我行精勤無懈怠，身止住，有正T 0536c25念正智，無有愚癡，得定一心。阿那律陀！我T 0536c26作是念：『我行精勤無懈怠，身止住，有正念T 0536c27正智，無有愚癡，得定一心，若世中無道，T 0536c28我可見可知彼耶？』我心中生此疑患，因此T 0536c29疑患故，便失定而滅眼，眼滅已，我本所得T 0537a01光明而見色，彼見色光明尋復滅。阿那律T 0537a02陀！我今要當作是念：『我心中不生疑患。』阿T 0537a03那律陀！我欲不起此患故，便在遠離獨住，T 0537a04心無放逸，修行精懃，因在遠離獨住，心無T 0537a05放逸，修行精勤故，便得光明而見色，彼見T 0537a06色光明尋復滅。

「阿那律陀！我復作是念：『我T 0537a07心中有何患，令我失定而滅眼，眼滅已，T 0537a08我本所得光明而見色，彼見色光明尋復T 0537a09滅？』阿那律陀！我復作是念：『我心中生無念T 0537a10患，因此無念患故，便失定而滅眼，眼滅已，T 0537a11我本所得光明而見色，彼見色光明尋復T 0537a12滅。』阿那律陀！我今要當作是念：『我心中不T 0537a13生疑患，亦不生無念患。』阿那律陀！我欲不T 0537a14起此患故，便在遠離獨住，心無放逸，修T 0537a15行精勤，因在遠離獨住，心無放逸，修行精T 0537a16勤故，便得光明而見色，彼見色光明尋復T 0537a17滅。

「阿那律陀！我復作是念：『我心中有何患，T 0537a18令我失定而滅眼，眼滅已，我本所得光明T 0537a19而見色，彼見色光明尋復滅？』阿那律陀！我復T 0537a20作是念：『我心中生身病想患，因此身病想T 0537a21患故，便失定而滅眼，眼滅已，我本所得光T 0537a22明而見色，彼見色光明尋復滅。』阿那律陀！T 0537a23我今要當作是念：『我心中不生疑患，不生T 0537a24無念患，亦不生身病想患。』阿那律陀！我欲T 0537a25不起此患故，便在遠離獨住，心無放逸，修T 0537a26行精勤，因在遠離獨住，心無放逸，修行精T 0537a27勤故，便得光明而見色，彼見色光明尋復T 0537a28滅。

「阿那律陀！我復作是念：『我心中有何患，T 0537a29令我失定而滅眼，眼滅已，我本所得光明T 0537b01而見色，彼見色光明尋復滅？』阿那律陀！我T 0537b02復作是念：『我心中生睡眠患，因此睡眠患T 0537b03故，便失定而滅眼，眼滅已，我本所得光明而T 0537b04見色，彼見色光明尋復滅。』阿那律陀！我今T 0537b05要當作是念：『我心中不生疑患，不生無念T 0537b06患，不生身病想患，亦不生睡眠患。』阿那律T 0537b07陀！我欲不起此患故，便在遠離獨住，心T 0537b08無放逸，修行精勤，因在遠離獨住，心無放T 0537b09逸，修行精勤故，便得光明而見色，彼見色T 0537b10光明尋復滅。

「阿那律陀！我復作是念：『我心中T 0537b11有何患，令我失定而滅眼，眼滅已，我本所T 0537b12得光明而見色，彼見色光明尋復滅？』阿那律T 0537b13陀！我復作是念：『我心中生過精勤患，因此T 0537b14過精勤患故，便失定而滅眼，眼滅已，我本T 0537b15所得光明而見色，彼見色光明尋復滅。』阿T 0537b16那律陀！猶如力士捉蠅太急，蠅即便死。如是，T 0537b17阿那律陀！我心中生過精勤患，因此過精勤T 0537b18患故，便失定而滅眼，眼滅已，我本所得光T 0537b19明而見色，彼見色光明尋復滅。阿那律陀！T 0537b20我今要當作是念：『我心中不生疑患，不生T 0537b21無念患，不生身病想患，不生睡眠患，亦不T 0537b22生過精勤患。』阿那律陀！我欲不起此患T 0537b23故，便在遠離獨住，心無放逸，修行精勤。因T 0537b24在遠離獨住，心無放逸，修行精勤故，便得T 0537b25光明而見色，彼見色光明尋復滅。

「阿那律T 0537b26陀！我復作是念：『我心中有何患，令我失定T 0537b27而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼T 0537b28見色光明尋復滅？』阿那律陀！我復作是念：T 0537b29『我心中生太懈怠患，因此太懈怠患故，便T 0537c01失定而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見T 0537c02色，彼見色光明尋復滅。』阿那律陀！猶如T 0537c03力士捉蠅太緩，蠅便飛去。阿那律陀！我心中T 0537c04生太懈怠患，因此太懈怠患故，便失定而T 0537c05滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼見T 0537c06色光明尋復滅。阿那律陀！我今要當作是T 0537c07念：『我心中不生疑患，不生無念患，不生T 0537c08身病想患，不生睡眠患，不生太精勤患，亦T 0537c09不生太懈怠患。』阿那律陀！我欲不起此患T 0537c10故，便在遠離獨住，心無放逸，修行精勤，因T 0537c11在遠離獨住，心無放逸，修行精勤故，便得T 0537c12光明而見色，彼見色光明尋復滅。

「阿那律T 0537c13陀！我復作是念：『我心中有何患，令我失定T 0537c14而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼T 0537c15見色光明尋復滅？』阿那律陀！我復作是念：T 0537c16『我心中生恐怖患，因此恐怖患故，便失定T 0537c17而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼T 0537c18見色光明尋復滅。』阿那律陀！猶如人行道，T 0537c19四方有怨賊來，彼人見已，畏懼恐怖，舉身毛T 0537c20竪。如是，阿那律陀！我心中生恐怖患，因此T 0537c21恐怖患故，便失定而滅眼，眼滅已，我本所T 0537c22得光明而見色，彼見色光明尋復滅。阿那律T 0537c23陀！我今要當作是念：『我心中不生疑患，不T 0537c24生無念患，不生身病想患，不生睡眠患，T 0537c25不生大精勤患，不生太懈怠患，亦不生T 0537c26恐怖患。』阿那律陀！我欲不起此患故，便在T 0537c27遠離獨住，心無放逸，修行精勤，因在遠離T 0537c28獨住，心無放逸，修行精勤故，便得光明而T 0537c29見色，彼見色光明尋復滅。

「阿那律陀！我復T 0538a01作是念：『我心中有何患，令我失定而滅眼，T 0538a02眼滅已，我本所得光明而見色，彼見色光明T 0538a03尋復滅？』阿那律陀！我復作是念：『我心中生T 0538a04喜悅患，因此喜悅患故，便失定而滅眼，眼T 0538a05滅已，我本所得光明而見色，彼見色光明尋T 0538a06復滅。』阿那律陀！猶若如人本求一寶藏，頓T 0538a07得四寶藏，彼見已，便生悅歡喜。如是，阿那T 0538a08律陀！我心中生喜悅患，因此喜悅患故，便T 0538a09失定而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見T 0538a10色，彼見色光明尋復滅。阿那律陀！我今要T 0538a11當作是念：『我心中不生疑患，不生無念T 0538a12患，不生身病想患，不生睡眠患，不生太T 0538a13精勤患，不生太懈怠患，不生恐怖患，亦不T 0538a14生喜悅患。』阿那律陀！我欲不起此患故，便T 0538a15在遠離獨住，心無放逸，修行精勤，因在遠T 0538a16離獨住，心無放逸，修行精勤故，便得光明T 0538a17而見色，彼見色光明尋復滅。

「阿那律陀！我T 0538a18復作是念：『我心中有何患，令我失定而滅T 0538a19眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼見色T 0538a20光明尋復滅？』阿那律陀！我復作是念：『我心中T 0538a21生自高心患，因此自高心患故，便失定而T 0538a22滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼見T 0538a23色光明尋復滅。』阿那律陀！我今要當作是T 0538a24念：『我心中不生疑患，不生無念患，不生T 0538a25身病想患，不生睡眠患，不生太精勤患，不T 0538a26生太懈怠患，不生恐怖患，不生喜悅患，亦T 0538a27不生自高心患。』阿那律陀！我欲不起此患T 0538a28故，便在遠離獨住，心無放逸，修行精勤，因T 0538a29在遠離獨住，心無放逸，修行精勤故，便得T 0538b01光明而見色，彼見色光明尋復滅。

「阿那律T 0538b02陀！我復作是念：『我心中有何患，令我失定T 0538b03而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，彼T 0538b04見色光明尋復滅？』阿那律陀！我復作是念：『我T 0538b05心中生若干想患，因此若干想患故，便失T 0538b06定而滅眼，眼滅已，我本所得光明而見色，T 0538b07彼見色光明尋復滅。』阿那律陀！我今要當T 0538b08作是念：『我心中不生疑患，不生無念患，不T 0538b09生身病想患，不生睡眠患，不生大精勤T 0538b10患，不生太懈怠患，不生恐怖患，不生喜T 0538b11悅患，不生自高心患，亦不生若干想患。』阿T 0538b12那律陀！我欲不起此患故，便在遠離獨住，T 0538b13心無放逸，修行精勤，因在遠離獨住，心無T 0538b14放逸，修行精勤故，便得光明而見色，彼見T 0538b15色光明尋復滅。

「阿那律陀！我復作是念：『我心T 0538b16中有何患，令我失定而滅眼，眼滅已，我本T 0538b17所得光明而見色，彼見色光明尋復滅？』阿T 0538b18那律陀！我復作是念：『我心中生不觀色患，T 0538b19因此不觀色患故，便失定而滅眼，眼滅已，T 0538b20我本所得光明而見色，彼見色光明尋復T 0538b21滅。』阿那律陀！我今要當作是念：『我心中T 0538b22不生疑患，不生無念患，不生身病想患，T 0538b23不生睡眠患，不生太精勤患，不生太懈怠T 0538b24患，不生恐怖患，不生喜悅患，亦不生自T 0538b25高心患，不生若干想患，亦不生不觀色患。』T 0538b26阿那律陀！我欲不起此患故，便在遠離獨T 0538b27住，心無放逸，修行精勤，因在遠離獨住，心T 0538b28無放逸，修行精勤故，便得光明而見色。阿T 0538b29那律陀！若我心生疑患，彼得心清淨，無念、T 0538c01身病想、睡眠、太精勤、太懈怠、恐怖、喜悅、高心、生T 0538c02若干想、不觀色心患，彼得心清淨。」

「阿那律陀！T 0538c03我復作是念：『我當修學三定，修學有覺有T 0538c04觀定，修學無覺少觀定，修學無覺無觀定。』T 0538c05阿那律陀！我便修學三定，修學有覺有觀T 0538c06定，修學無覺少觀定，修學無覺無觀定；若T 0538c07我修學有覺有觀定者，心便順向無覺少T 0538c08觀定，如是我必不失此智見。阿那律陀！如T 0538c09是我知如是已，竟日、竟夜、竟日夜修學有T 0538c10覺有觀定。阿那律陀！我爾時行此住止行，若T 0538c11我修學有覺有觀定者，心便順向無覺無觀T 0538c12定，如是我必不失此智見。阿那律陀！如是T 0538c13我知如是已，竟日、竟夜、竟日夜修學有覺有T 0538c14觀定。阿那律陀！我爾時行此住止行。

「阿那律T 0538c15陀！若我修學無覺少觀定者，心便順向有T 0538c16覺有觀定，如是我必不失此智見。阿那律T 0538c17陀！如是我知如是已，竟日、竟夜、竟日夜修T 0538c18學無覺少觀定。阿那律陀！我爾時行此住止T 0538c19行，若我修學無覺少觀定者，心便順向無T 0538c20覺無觀定，如是我必不失此智見。阿那律T 0538c21陀！如是我知如是已，竟日、竟夜、竟日夜修T 0538c22學無覺少觀定。阿那律陀！我爾時行此住止T 0538c23行。

「阿那律陀！若我修學無覺無觀定者，心T 0538c24便順向有覺有觀定，如是我必不失此智T 0538c25見。阿那律陀！如是我知如是已，竟日、竟T 0538c26夜、竟日夜修學無覺無觀定。阿那律陀！我爾T 0538c27時行此住止行，若我修學無覺無觀定者，T 0538c28心便順向無覺少觀定，如是我不失此智T 0538c29見。阿那律陀！如是我知如是已，竟日、竟夜、T 0539a01竟日夜修學無覺無觀定。阿那律陀！我爾時T 0539a02行此住止行。

「阿那律陀！有時我知光明而T 0539a03不見色。阿那律陀！我作是念：『何因何緣知T 0539a04光明而不見色？』阿那律陀！我復作是念：『若T 0539a05我念光明相，不念色相者，爾時我知光明T 0539a06而不見色。』阿那律陀！如是我知如是已，竟T 0539a07日、竟夜、竟日夜知光明而不見色。阿那律T 0539a08陀！我爾時行此住止行。阿那律陀！有時我T 0539a09見色而不知光明。阿那律陀！我作是念：『何T 0539a10因何緣我見色而不知光明？』阿那律陀！我T 0539a11復作是念：『若我念色相，不念光明相者，爾T 0539a12時我知色而不知光明。』阿那律陀！如是我T 0539a13知如是已，竟日、竟夜、竟日夜知色而不知T 0539a14光明。阿那律陀！我爾時行此住止行。

「阿那T 0539a15律陀！有時我少知光明，亦少見色。阿那律T 0539a16陀！我作是念：『何因何緣我少知光明，亦少T 0539a17見色？』阿那律陀！我復作是念：『若我少入定，T 0539a18少入定故，少眼清淨，少眼清淨故，我少知光T 0539a19明，亦少見色。』阿那律陀！如是我知如是已，T 0539a20竟日、竟夜、竟日夜少知光明，亦少見色。阿那T 0539a21律陀！爾時我行此住止行。阿那律陀！有時T 0539a22我廣知光明，亦廣見色。阿那律陀！我作是T 0539a23念：『何因何緣我廣知光明，亦廣見色？』阿那T 0539a24律陀！我復作是念：『若我廣入定，廣入定故，T 0539a25廣眼清淨，廣眼清淨故，我廣知光明，亦廣見T 0539a26色。』阿那律陀！如是我知如是已，竟日、竟夜、T 0539a27竟日夜廣知光明，亦廣見色。阿那律陀！爾T 0539a28時我行此住止行。

「阿那律陀！若我心中生T 0539a29疑患，彼得心清淨，無念、身病想、睡眠、太精勤、T 0539b01太懈怠、恐怖、喜悅、高心，生若干想，不觀色心T 0539b02患。彼得心清淨，有覺有觀定修學極修學，T 0539b03無覺少觀定修學極修學，無覺無觀定修學T 0539b04極修學，一向定修學極修學，雜定修學極修T 0539b05學，少定修學極修學，廣無量定修學極修學。T 0539b06我生知見極明淨，趣向定住，精勤修道品，T 0539b07生已盡，梵行已立，所作已辦，不更受有，知T 0539b08如真。阿那律陀！爾時我行此住止行。」

佛T 0539b09說如是。尊者阿那律陀、尊者難提、尊者金毘T 0539b10羅聞佛所說，歡喜奉行。

T 0539b11

長壽王本起經第一竟（九千二百一十八字）

T 0539b12

中阿含經卷第十七（九千二百一十八字）（第二小土城T 0539b13誦）

SC 1Thus have I heard: One time, the Buddha traveled to Kauśāmbī and stayed at Ghoṣila Park.

SC 2At the time, the Kauśāmbī monks were having numerous quarrels with each other. The Bhagavān told the Kauśāmbī monks, “Monks, don’t quarrel with each other. Why is that?

{:.verse #v1} “If you end disputes with disputes,
There won’t ever be an end to them.
Only tolerance can end disputes;
This is a law that’s venerable.

The Legend of King Dīrghāyu

SC 3“Why is that? Once in the past, the king of Kośala was named Dīrghāyu, and the king of Kāsi was named Brahmadatta. Those two kings were constantly at war with each other.

SC 4“Brahmadatta, the king of Kāsi, raised a fourfold army of elephant troops, horse troops, chariot troops, and foot troops. Having raised a fourfold army, King Brahmadatta led his army, going to war with Dīrghāyu, the king of Kośala.

SC 5“King Dīrghāyu heard this: ‘Brahmadatta, the king of Kāsi, has raised a fourfold army. Having raised that fourfold army, he is coming to make war on us.’ After hearing this, King Dīrghāyu also raised a fourfold army. Having raised that fourfold army, King Dīrghāyu led his army to the border, arrayed them for battle, and then destroyed Brahmadatta’s army.

SC 6“Thereupon, King Dīrghāyu captured that King Brahmadatta’s entire fourfold army. Moreover, he captured King Brahmadatta himself. After being captured, he was released. Dīrghāyu told him, ‘You’re an unfortunate man, so now I’ll give you amnesty. Don’t do this again.’

SC 7“King Brahmadatta went on to raise a fourfold army three more times. After raising a fourfold army, he would lead his army to make war on King Dīrghāyu. King Dīrghāyu would hear: ‘Brahmadatta, the king of Kāsi, has once again raised a fourfold army. Having raised that fourfold army, he is coming to make war on us.’

SC 8“After hearing this [for a third time], King Dīrghāyu then thought, ‘I’ve already beaten him. What need is there to beat him again? I’ve already defeated him. What satisfaction would there be in defeating him again? I’ve already hurt him. What need is there to hurt him again? Only an empty bow is enough to defeat him.’

SC 9“After thinking this, it was clear as day to King Dīrghāyu, and he didn’t raise another fourfold army, nor did he leave. Thereupon, King Brahmadatta came and defeated him, capturing King Dīrghāyu’s entire fourfold army.

SC 10“King Dīrghāyu then heard: ‘Brahmadatta, the king of Kāsi, has captured our entire fourfold army.’

SC 11“Again, he thought, ‘How strange battle is! How evil battle is! Why is that? Those beaten go on to beat others, those defeated go on to defeat [others], and those hurt go on to hurt others. Now, I’d rather just go alone with a single wife to the city of Bārāṇasī, riding with her in a single chariot.’

SC 12“King Dīrghāyu then went alone with a single wife, and they rode together in a single chariot to Bārāṇasī. King Dīrghāyu again thought, ‘Now, I’d rather go to the villages and towns where I can study and learn broadly.’ After thinking this, King Dīrghāyu then went to villages and towns, studying and learning broadly. He became known as ‘Dīrghāyu the Scholar’ because of his broad learning.

SC 13“Dīrghāyu the Scholar again thought, ‘I’ve learned what there was to learn. Now, I’d rather go to Bārāṇasī and stand on the streets and in the markets as an entertainer with a cheerful expression. Thus, after they listen to me, the well-to-do families of Bārāṇasī will be happier and amuse themselves.’ After thinking this, King Dīrghāyu went into Bārāṇasī and stood on the streets and in the markets as an entertainer with a cheerful expression. Thus, after they heard him, the well-to-do families of Bārāṇasī were happier and amused themselves.

SC 14“Thereupon, King Brahmadatta’s outer retinue heard about him, as did the middle retinue and inner retinue. The kingdom’s head priest in turn also heard about him. After hearing of him, the head priest then asked for a meeting.

SC 15“Dīrghāyu the Scholar visited the kingdom’s head priest and stood before him as an entertainer with a cheerful expression. After listening to him, the head priest was happier and amused himself. The head priest then told Dīrghāyu the scholar, ‘Starting today, you may make use of my home. We should support each other.’

SC 16“Dīrghāyu the Scholar said, ‘Venerable, I have a wife. What about her?’

“The head priest responded, ‘Scholar, you can tell her to come and make use of my family’s home. We’ll support her, too.’

SC 17“Dīrghāyu the Scholar then sent for his wife to make use of the head priest’s home, and the head priest supported them.

SC 18“Later, Dīrghāyu’s wife felt sad and thought, ‘The fourfold army will be arrayed in formation with their armor and shields. They’ll draw their autumn swords and march serenely by. I want to watch it all, and I also want to drink the water from the sharpening of their blades.’ After thinking this, Dīrghāyu’s wife then said to Dīrghāyu the Scholar, ‘I am feeling sad, and I’ve had this thought, “The fourfold army will be arrayed in formation with their armor and shields. They’ll draw their autumn swords and march serenely by. I want to watch it all, and I also want to drink the water from the sharpening of their blades.”’

SC 19“Dīrghāyu the Scholar then told his wife, ‘You shouldn’t think that. Why is that? We’ve been ruined by King Brahmadatta. What purpose is there in your seeing his fourfold army arrayed in formation with their armor and shields, drawing their autumn swords, and marching serenely by, or for you to want to drink the water from the sharpening of their blades?’

SC 20“His wife said, ‘Sir, if I can get this, I’ll have a chance to live. If I don’t get this, I’ll die for sure, without a doubt.’

SC 21“Dīrghāyu the Scholar then went to the kingdom’s head priest and stood before him. His countenance was downcast, and his voice was poor and slight as he entertained him. After listening, the head priest wasn’t happy.

SC 22“The head priest then asked, ‘Scholar, when you stood in front of me before, you were an entertainer with a cheerful expression. After listening to you, I was happier and amused myself. Why do you stand in front of me now with an expression that’s downcast and entertain me with a poor and slight voice? After listening to this, I’m not happier. Dīrghāyu the Scholar, are you not feeling ill or troubled?’

SC 23“Dīrghāyu the Scholar said, ‘Sir, it’s not that I’m feeling ill. It’s just that I’m troubled. Sir, my wife is sad and has this thought, “The fourfold army will be arrayed in formation with their armor and shields. They’ll draw their autumn swords and march serenely by. I want to watch it all, and I also want to drink the water from the sharpening of their blades.”

SC 24“‘I then replied to my wife, “You shouldn’t think that. Why is that? We are here now. What purpose is there in your watching the fourfold army arrayed in formation with their armor and shields, drawing their autumn swords, and marching serenely by, or for you to want to drink the water from the sharpening of their blades?”

SC 25“‘My wife again said to me, “Sir, if I can get this, I’ll have a chance to live. If I don’t get this, I’ll die for sure, without a doubt.” Sir, if my wife doesn’t survive, I won’t have a reason to live, either.’

SC 26“The head priest asked, ‘Scholar, your wife can watch them, can’t she?’

“He replied, ‘Sir, she can only watch.’

SC 27“The head priest then led Dīrghāyu the Scholar to his wife. At that point, Dīrghāyu the scholar’s wife was pregnant with a virtuous child. Because he saw that Dīrghāyu’s wife was pregnant with a virtuous child, the head priest knelt on his right knee and faced Dīrghāyu’s wife with his palms together. He proclaimed three times, ‘He’s born of the Kośala king! He’s born of the Kośala king!’ He then instructed everyone to his left and right, ‘Now, don’t let anyone else know!’

SC 28“The head priest then told him, ‘Scholar, you mustn’t be sad. I can make it possible for your wife to see the fourfold army arrayed in formation with their armor and shields, draw their autumn swords, and march serenely by, and she’ll be able to drink the water from the sharpening of their blades.’

SC 29“The head priest then went to Brahmadatta, the king of Kāsi. When he arrived, he said, ‘Heavenly King, you should know that a virtuous star has appeared. If it pleases the Heavenly King, let the fourfold army be adorned and arrayed in formation with their armor and shields. Let them draw their autumn swords and be directed to march serenely. Let that shining army so dignified sharpen their blades with water. If it pleases the Heavenly King, he could go out and watch them himself. Heavenly King, if this were done, it would surely bring good fortune.’

SC 30“King Brahmadatta then ordered his chief military minister, ‘Minister, you should know now that a virtuous star has appeared. It would be fitting for you to order the fourfold army to be adorned and arrayed in formation with their armor and shields. Have them draw their autumn swords and direct them to march serenely. Let that shining army so dignified sharpen their blades with water. I will come out to watch them myself. If this were done, it would surely bring good fortune.’

SC 31“The chief military minister then accepted the king’s instructions. The fourfold army was adorned and arrayed in formation with their armor and shields. They drew their autumn swords and were directed to march serenely. That shining army so dignified sharpened their blades with water, and Brahmadatta then went out to watch them himself.

SC 32“As a result of this, Dīrghāyu the scholar’s wife was able to see the fourfold army arrayed in formation with their armor and shields, draw their autumn swords, and be directed to march serenely. That shining army was so dignified. She also was able to drink water from the sharpening of their blades. After drinking the blade-sharpening water, her sadness was dispelled. She gave birth to a virtuous son, and they named him Prince Dīrghajāti. They entrusted him to someone to be raised in secret.

SC 33“After he grew up, if he had been among the warrior kings born from the crown, Prince Dīrghajāti would have governed the world under Heaven and obtained a great empire. His various skills included elephant riding, horseback riding, driving, galloping, archery, boxing, net throwing, hook throwing, chariot riding, and sitting in a palanquin. Such various and marvelous skills were all known to him. Whatever subject it was, his wondrous understanding of it was extraordinary. He determined to surpass the world, and his intelligence was outstanding, subtle, and profound. There wasn’t anything he couldn’t comprehend.

SC 34“Brahmadatta then heard that Dīrghāyu, the king of Kośala, had become a scholar, changed his name, and was living in Bārāṇasī. Brahmadatta ordered everyone to his left and right, ‘Quickly, all of you, go and collect King Dīrghāyu. Bind both his hands and make him run while beating a broken drum that sounds like a donkey braying. After you’ve gone everywhere in the city, take him outside the city’s south gate and make him sit under a tall sign that questions his abdication.’

SC 35“Everyone to his left and right accepted his instructions. They went and collected King Dīrghāyu, bound both his hands, and made him run while beating a broken drum that sounded like a donkey braying. After they’d been everywhere, they took him outside the city’s south gate and made him sit beneath a tall sign that questioned his abdication.

SC 36“Prince Dīrghajāti hurried to follow after his father. Sometimes while among everyone to his left and right, he said to his father, ‘Fear not, Heavenly King! Fear not, Heavenly King! I am here! Surely, I will save you! Surely, I will save you!’

“King Dīrghāyu told him, ‘Be tolerant, Prince! Be tolerant! Don’t bind yourself with hate! Only act with kindness!’

SC 37“Hearing this, the crowd asked King Dīrghāyu, ‘What sort of principle is that?’

“The king answered the crowd, ‘This prince is intelligent. He’s sure to understand my words.’

SC 38“It was then that Prince Dīrghajāti implored the well-to-do families of Bārāṇasī, ‘Gentlemen, practice generosity and cultivate merit in order to chant this invocation for Dīrghāyu, the king of Kośala: ‘With this gift of merit, may King Dīrghāyu be granted well-being and gain his freedom!’

SC 39“The well-to-do families in Bārāṇasī who were implored by Prince Dīrghajāti then practiced generosity and cultivated merit in order to chant this invocation for Dīrghāyu, the king of Kośala: ‘With this gift of merit, may King Dīrghāyu be granted well-being and gain his freedom!’

SC 40“King Brahmadatta heard: ‘The well-to-do families in Bārāṇasī are practicing generosity and cultivating merit in order to chant this invocation for Dīrghāyu, the king of Kośala: ‘With this gift of merit, may King Dīrghāyu be granted well-being and gain his freedom!’

SC 41“Hearing this, he was so frightened that his hair stood on end. ‘I can’t allow these well-to-do families of Bārāṇasī turn against me! If that’s the case, it would be best to act swiftly and put an end to this before they do.’ King Brahmadatta thereupon ordered everyone to his left and right, ‘Quickly! Go kill Dīrghāyu, the king of Kośala, and chop him into seven pieces.’ Everyone to his left and right accepted his instructions. They went quickly, killed King Dīrghāyu, and chopped him into seven pieces.

SC 42“Prince Dīrghajāti then implored the well-to-do families in Bārāṇasī, ‘Gentlemen, look at this! Brahmadatta, the king of Kāsi, is violent and unprincipled! He took my father Dīrghāyu, the king of Kośala, who was an innocent man. He captured his kingdom, storehouses, and treasures and killed him with hateful cruelty. He was chopped into seven pieces!

SC 43“‘Gentlemen, please go and collect my father with a fresh cotton cloth and gather up the seven pieces of his corpse. Make a pile of wood, all incense and fragrant wood, and cremate him. Then go stand in the King’s court and read this statement that I will write. Tell Brahmadatta: “The king of Kośala is Prince Dīrghajāti. He has made this statement: ‘Aren’t you afraid of the future troubles that [Dīrghāyu’s] descendants will cause you?’”’

SC 44“The well-to-do families of Bārāṇasī then did as they were asked by Prince Dīrghajāti. They collected the seven pieces of the king’s body with a fresh cotton cloth, made a pile of fragrant wood, and cremated him. They went and stood in the court, reading a statement to Brahmadatta that said, ‘The king of Kośala is Prince Dīrghajāti. He has made this statement: “Aren’t you afraid of the future troubles that [Dīrghāyu’s] descendants will cause you?”’

SC 45“King Dīrghāyu’s wife then told Prince Dīrghajāti, ‘You should know that this Brahmadatta, the king of Kāsi, is violent and unprincipled. He took your father Dīrghāyu, the king of Kośala, who was an innocent man. He captured his kingdom, storehouses, and treasures and killed him with hateful cruelty. He was chopped into seven pieces! Prince, come! Together we’ll ride in a single chariot and flee from Bārāṇasī. If you don’t leave, disaster will befall you.’ King Dīrghāyu’s wife and Prince Dīrghajāti then fled from Bārāṇasī riding in a single chariot.

SC 46“It was then that Prince Dīrghajāti had this thought, ‘I would rather go to the villages and towns, studying and learning broadly.’ After thinking this, Prince Dīrghajāti traveled to villages and towns, studying and learning broadly. Because he became widely learned, he changed his name to Dīrghajāti the Scholar.

SC 47“Dīrghajāti the Scholar again had this thought, ‘I’ve learned what there was to learn. I would rather go to Bārāṇasī and stand on the streets and in the markets as an entertainer with a cheerful expression. After listening to me, the well-to-do families of Bārāṇasī will be happier and amuse themselves.’ After thinking this, Dīrghajāti the Scholar then went to Bārāṇasī and stood on the streets and in the markets as an entertainer with a cheerful expression. After they thus heard him, the well-to-do families of Bārāṇasī were happier and amused themselves.

SC 48“Thereupon, King Brahmadatta’s outer retinue heard about him, as did his middle retinue and inner retinue. The kingdom’s head priest heard about him, as did King Brahmadatta in his turn. He asked for a meeting.

SC 49“Dīrghajāti the Scholar then went to visit King Brahmadatta and stood before him as an entertainer with a cheerful expression. After listening to him, King Brahmadatta was happier and amused himself. King Brahmadatta then told him, ‘Scholar, starting today, you can make use of my home. We will support each other.’

SC 50“Dīrghajāti the Scholar then made use of his home, and King Brahmadatta supported him. Later, he sought the king’s trust and was made a guard. A sword was given to the Dīrghajāti the Scholar.

SC 51“It was then that King Brahmadatta ordered his driver, ‘Can you prepare a horse carriage? I want to go out for a hunt.’ The driver accepted his instruction, immediately prepared a horse carriage, and returned when he was done. He said, ‘The horse carriage is ready. The heavenly king may do as he likes.’

SC 52“King Brahmadatta and Dīrghajāti the Scholar then rode out in the carriage together. Dīrghajāti the Scholar had this thought, ‘This King Brahmadatta is violent and unprincipled. He took my father Dīrghāyu, the King of Kośala, who was an innocent man. He captured his kingdom, storehouses, and treasures and killed him with hateful cruelty. He was chopped into seven pieces! Now, I’d rather steer the carriage to leave the fourfold army behind in different places.’ After thinking this, Dīrghajāti the Scholar then steered the carriage, leaving the fourfold army behind so that each was in a different place.

SC 53“At that point, King Brahmadatta brashly walked along a muddy road. Oppressed by wind and heat, he felt pained and thirsty. Exhausted, he wanted to lie down, so he did under the carriage. Using Dīrghajāti the Scholar’s knees as a pillow, he fell asleep.

SC 54“Dīrghajāti the Scholar then had this thought, ‘This King Brahmadatta is violent and unprincipled. He took my father who was an innocent man. He captured his kingdom, storehouses, and treasures and killed him with hateful cruelty. He was chopped into seven pieces! But on this day, it’s in my hands. It’s up to me to repay him for his hate.’ After thinking this, Dīrghajāti the Scholar drew his sharp sword and placed it on King Brahmadatta’s neck. He said, ‘Now, I’m going to kill you! Now, I’m going kill you!’

SC 55“Dīrghajāti the Scholar again thought, ‘I’m not going to do this. Why is that? I remember that day when my father was under the sign, and the end was near. He said to me, ‘Be tolerant, Prince! Be tolerant! Don’t bind yourself with hate! Only act with kindness!’ After remembering this, he lifted his sword and put it back in its sheath.

SC 56“King Brahmadatta was then dreaming, and he saw King Dīrghāyu’s son Prince Dīrghajāti holding a drawn sword to his neck, saying, ‘Now, I’m going to kill you! Now, I’m going kill you!’ After seeing this, he was so terrified that his hair stood on end. He woke up suddenly and said to Dīrghajāti the Scholar, ‘Now, you should know that in a dream I saw King Dīrghāyu’s son Prince Dīrghajāti holding a drawn sword to my neck, saying, “Now, I’m going to kill you! Now, I’m going kill you!”’

SC 57“After hearing this, Dīrghajāti the Scholar said, ‘Fear not, Heavenly King! Fear not! Why is that? I am King Dīrghāyu’s son Prince Dīrghajāti. Heavenly King, I had the thought, “This King Brahmadatta is violent and unprincipled. He took my father who was an innocent man. He captured his kingdom, storehouses, and treasures and killed him with hateful cruelty. He was chopped into seven pieces! But on this day, it’s in my hands. It’s up to me to repay him for his hate.” Heavenly King, I drew my sword, put it on your neck, and said, “Now, I’m going to kill you! Now, I’m going kill you!” But, Heavenly King, I again thought, “I’m not going to do this. Why is that? I remember that day when my father was under the sign, and the end was near. He said to me, ‘Be tolerant, Prince! Be tolerant! Don’t bind yourself with hate! Only act with kindness!” After remembering that, I lifted my sword and put it back in its sheath.’

SC 58“King Brahmadatta said, ‘Prince, you said, “Be tolerant, Prince! Be tolerant!” I understand the meaning of that. But you also said, “Don’t bind yourself with hate! Act only with kindness!” What does that mean?’

SC 59“Dīrghajāti the prince answered, ‘Heavenly King, “Don’t bind yourself with hate! Act only with kindness!” means precisely this.’

SC 60“After hearing that, King Brahmadatta said, ‘Prince, starting today, my rule of the kingdom will end with our conversation. Your father’s former kingdom will be restored and entrusted to you. Why is that? You’ve done what’s very difficult to do: You spared my life.’

SC 61“After hearing this, Prince Dīrghajāti said, ‘The Heavenly King’s former kingdom is under the control of the King. I can return to my father’s former kingdom.’

SC 62“King Brahmadatta and Prince Dīrghajāti then rode back to Bārāṇasī together. Seated in the main palace, Brahmadatta addressed his ministers, ‘If any of you should see the king of Kośala’s son Prince Dīrghajāti, what would you do?’

SC 63“When they heard this, some ministers said, ‘Heavenly King, if we saw him, we would lop off his hands.’ Others replied, ‘Heavenly King, if we saw him, we would cut off his feet.’ Still others said, ‘We would end his life.’

SC 64“King Brahmadatta told the ministers, ‘You can look upon the king of Kośala Dīrghāyu’s son Prince Dīrghajāti now, for he is right here. Don’t harbor malice towards this prince. Why is that? This prince has done what’s very difficult to do: He spared my life.’

SC 65“Thereupon, King Brahmadatta used the royal bath to bathe Prince Dīrghajāti, anointed him with royal incense, and dressed him in royal clothes. He directed that he ride on a golden chariot seat and returned him to his former kingdom with his father’s wife.

The Kauśāmbī Monks

SC 66“Monks, those kings were warrior kings born from the crown and the lords of great kingdoms. Ruling the world under heaven, their own actions were tolerant, and they praised tolerance. Their own actions were kind, and they praised kindness. Their own actions were merciful, and they praised mercy.

SC 67“Monks, you should be likewise. Attaining faith, renouncing home, being homeless, and training on the path, you should act tolerantly and praise tolerance. Your own actions being kind, praise kindness, too. Your own actions being merciful, praise mercy, too.”

SC 68The monks who heard what the Buddha taught had this to say, “The Bhagavān is the Dharma Lord! Now, it would be fitting for him to stay. The other monks instruct us, so how can we not instruct them?”

SC 69The Bhagavān was not pleased with the Kauśāmbī monks’ behavior, reverence, training, and practice. He then rose from his seat and spoke these verses:

{:.verse #v2} “By numerous voices,
The most honored assembly is broken;
When the noble assembly is broken,
There’s no one who can tell them to stop.

{:.verse #v3} Smashing someone until they’re dead,
Stealing elephants, cattle, horses, and wealth,
And destroying a country and obliterating it,
Those kings could still reconcile.

{:.verse #v4} How are your belittling words and insults
Impossible to control and unify?
If you don’t consider the true meaning,
How can the bonds of hate be ended?

{:.verse #v5} Many voices insulting, mocking, and abusing,
Can be controlled and unified;
If you consider the true meaning,
Surely the bonds of hate will be ended.

{:.verse #v6} “If you stop disputes with disputes,
There won’t ever be an end to them.
Only tolerance can stop disputes;
This is a law that’s venerable.

{:.verse #v7} Anger aimed at wise and true people,
Mouths speaking unhelpful words,
And slandering the sages
Is mean and ignorant.

{:.verse #v8} Other people don’t understand the meaning,
But only I can know that.
If someone can understand the meaning,
His enmity will be ended.

{:.verse #v9} If they can meditate with a companion,
The wise cultivate the good together.
Abandoning former attachments,
They happily accompany one another.

{:.verse #v10} If they can’t find meditation partners,
The wise cultivate the good alone
Like a king adorned and ruling a country,
Like an elephant alone in the jungle.

{:.verse #v11} Walk alone and do no evil
Like an elephant alone in the jungle.
Walk alone and do the highest good;
Don’t accompany bad associates.

{:.verse #v12} A trainee who doesn’t find a good friend
And doesn’t accompany his own equals
Should live alone with resolve;
Don’t accompany bad associates.”

Visiting Venerable Bhagu

SC 70After speaking these verses, the Bhagavān then used his supernormal abilities to levitate away. He went to the village of [Bālakaloṇakāra], and Venerable Bhagu of the Śākya clan was there. He didn’t sleep day and night, diligently practicing the path. He was resolved to practice continuous samādhi, abiding in the factors of the path. Seeing the Buddha coming from afar, that venerable of the Śākya clan went to meet him after seeing him. He took the Buddha’s robe and bowl, prepared a seat for the Buddha, and fetched water for washing his feet. After washing his feet, the Buddha sat on the Venerable Śākyan Bhagu’s seat. After sitting, he asked, “Monk Bhagu, have you been doing well? Do you need anything?”

The venerable of the Śākya clan Bhagu said, “Bhagavān, I’m doing well. There isn’t anything that I need.”

SC 71The Bhagavān again asked, “Monk Bhagu, how is it that you are doing well and don’t need anything?”

Venerable Bhagu said, “Bhagavān, I don’t sleep day and night, diligently practicing the path. I’m resolved to practice continuous samādhi, abiding in the factors of the path. Bhagavān, this is how I’m doing well and don’t have anything I need.”

SC 72The Bhagavān thought, “This clansman wanders in contentment. Now, I’d like to teach Dharma for him.” After thinking this, he then taught the Dharma for Venerable Bhagu. He encouraged, roused, and made him rejoice, teaching the Dharma for him with measureless methods.

The Solitary Elephant

SC 73After encouraging, rousing, and making him rejoice, the Bhagavān rose from his seat and went to a protected temple grove. Entering that protected temple grove, he went to a tree, spread out his sitting mat under it, and sat down cross-legged.

SC 74The Bhagavān thought, “I’ve freed myself from the repeated quarreling of those of Kauśāmbī monks who were subduing each other, disliking each other, and angrily disputing with each other. I’m displeased just thinking about that direction, that residence of the Kauśāmbī monks.”

SC 75At that moment, there was a great elephant who was the king of an elephant herd. He parted with the herd and went wandering alone. He also went to that protected temple grove. Entering the protected temple grove, he came upon the worthy’s sal tree and stood near that rare worthy’s sal tree.

SC 76It was then that the great elephant thought, “I’ve freed myself from that herd of elephants, those cows, bulls, and young elephants, large and small. Those walking at the front of that herd of elephants trample the grass and muddy the water, and then I eat that trampled grass and drink that muddied water. Now, I can eat and drink fresh grass and clean water!”

SC 77The Bhagavān then knew that thought in this great elephant’s mind using his knowledge of other minds. He spoke this verse:

{:.verse #v13} “An elephant’s accompanied by other elephants
Whose body is complete with tusks;
A heart’s accompanied by other hearts
If it’s happy dwelling alone in the forest.”

SC 78The Bhagavān then gathered up his robe and bowl from the protected temple grove and went to the [Pācīnavaṃsa] temple grove.

Visiting Aniruddha, Nandika, and Kimbila

SC 79At the time, the [Pācīnavaṃsa] temple grove had three clansmen living in it: Venerable Aniruddha, Venerable Nandika, and Venerable Kimbila. Those venerables were practicing in this way: If they solicited food, the one who returned first then prepared seats, and he fetched the water and foot-washing basin. He calmly washed his feet and wiped down his legs with a cloth. He then rinsed out the water jug. If he could eat all the food he solicited, then he ate it all. If some was leftover, he put it in a covered container and set it up high. When the meal was finished, he collected his bowl, washed his hands and feet, and put his sitting mat over his shoulder. He then entered his dwelling to sit quietly.

SC 80If they solicit alms, the last one to return ate all his food if he could. If it wasn’t enough, he took from the leftover food to have enough to eat. If some was leftover, then he dumped it on clean ground or in water where there were no living things. He then took the others’ food containers and put them to one side after cleaning and wiping them. He rolled up his sitting mat, washed his feet, wiped his legs with a cloth, and put away the foot-washing basin. He also rinsed out the water jug and swept the dining room. After throwing out the refuse and cleaning, he collected his robes and bowl, washed his hands and feet, put his sitting mat over his shoulder, and entered his dwelling to sit quietly.

SC 81Those venerables would do that until late afternoon. If the first one to emerge from his quiet sitting saw the water jug or the wash basin was empty, then he picked it up. If another was more able, then he would point it out when they came along and set it safely to one side. If another wasn’t more able, then one monk picked them up, or two people lifted them together, and put them to one side. They didn’t say anything to each other nor ask questions while they did that. Those venerables would have a meeting every five days. Sometimes they would discuss the Dharma, and other times they would be nobly silent.

SC 82Thereupon, the warden of the grove saw the Bhagavān approaching from afar, and he told him to stop. “Ascetic! Ascetic! Don’t enter this grove! Why is that? In this grove are three clansmen, Venerable Aniruddha, Venerable Nandika, and Venerable Kimbila. If they see you, they may forbid you to be here.”

SC 83The Bhagavān told him, “You, warden of the grove! If they see me, they surely will allow me to be here. None of them will forbid it.”

SC 84Venerable Aniruddha then saw the Bhagavān approaching from afar and called, “You, warden of the grove! Don’t warn off the Bhagavān! You, warden of the grove! Don’t stop the Sugata! Why is that? This is our sage who’s approaching! This is our Sugata who’s approaching!”

SC 85Venerable Aniruddha went out and met the Bhagavān, taking the Buddha’s robe and bowl. Venerable Nandika prepared a seat for the Buddha, and Venerable Kimbila fetched water for the Buddha.

SC 86After washing his hands and feet and taking the seat that was prepared for him, the Bhagavān asked, “Aniruddha, have you been doing well? Do you need anything?”

Venerable Aniruddha said, “Bhagavān, I am doing well. There isn’t anything that I need.”

SC 87The Bhagavān again asked Aniruddha, “How is it you are doing well and don’t need anything?”

SC 88Venerable Aniruddha said, “Bhagavān, I have thought, ‘I am well blessed with great virtues. That is, I’m practicing together with such practitioners of the religious life.’ Bhagavān, towards these practitioners of the religious life, I always act physically with kindness. Whether seen or unseen, I do so equally and without difference. I act verbally with kindness … I act mentally with kindness. Whether seen or unseen, I do so equally without difference.

SC 89“Bhagavān, I also think, ‘Now, I’d rather abandon my own thought and follow the thoughts of those noble ones.’ Bhagavān, I then abandon my own thought and follow the thoughts of those noble ones. Bhagavān, there’s never been a single thought I didn’t allow. Bhagavān, this is the way I’m doing well and don’t have anything that I need.”

SC 90When venerable Nandika was asked, his answer was likewise.

SC 91Again, he asked venerable Kimbila, “Have you been doing well? Do you need anything?”

Venerable Kimbila said, “Bhagavān, I am doing well. There isn’t anything that I need.”

SC 92He asked, “Kimbila, how is it you are doing well and don’t need anything?”

SC 93Venerable Kimbila said, “Bhagavān, I have thought, ‘I am well blessed with great virtues. That is, I’m practicing together with such practitioners of the religious life.’ Bhagavān, towards these practitioners of the religious life, I always act physically with kindness. Whether seen or unseen, I do so equally and without difference. I act verbally with kindness … I act mentally with kindness. Whether seen or unseen, I do so equally without difference.

SC 94“Bhagavān, I also think, ‘Now, I’d rather abandon my own thought and follow the thoughts of those noble ones.’ Bhagavān, I then abandon my own thought and follow the thoughts of those noble ones. Bhagavān, there’s never been a single thought I didn’t allow. Bhagavān, this is the way I’m doing well and don’t have anything that I need.”

SC 95The Bhagavān praised them. “Good, good! In this way, Aniruddha, all of you are always unified together, contented without disputes, single in mind and single in teacher, and joined as one like water and milk. But have you attained the state of the superior man and a distinct and contented dwelling?”

SC 96Venerable Aniruddha said, “In thus way, Bhagavān, we are always united together, contented without disputes, single in mind and single in teacher, and joined as one like water and milk. We’ve attained the state of the superior man and have a distinct and contented dwelling. Bhagavān, we apprehend light and then see forms, but those visions of forms and light soon disappear again.”

SC 97The Bhagavān told him, “Aniruddha, none of you have comprehended these signs, which is to say the signs of apprehending light and seeing forms, and so that vision of forms and light soon disappears again.

SC 98“Aniruddha, when I hadn’t yet awakened to the unsurpassed and true enlightenment, I also apprehended light and saw forms, and that vision of forms and light would soon disappear again.

1. Doubt

SC 99“Aniruddha, I had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 100“Aniruddha, I practiced diligently and without indolence. Personally dwelling with right mindfulness and right knowledge and without any delusions, I attained a concentrated and unified mind. Aniruddha, I then thought, ‘I’ve practiced diligently and without indolence. Personally dwelling with right mindfulness and right knowledge and without any delusions, I’ve attained a concentrated and unified mind. If there were no awakening in the world, would that be something I could know and see?’

SC 101“This disturbance of doubt arose in my mind. As a result of this disturbance of doubt, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.

SC 102“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce this disturbance, I lived alone far away from it, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from it, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

2. Unmindfulness

SC 103“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 104“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of unmindfulness arose in my mind. As a result of this disturbance of unmindfulness, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 105“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise and the disturbance of unmindfulness doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

3. Perceiving Physical Illness

SC 106“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 107“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of perceiving physical illness arose in my mind. As a result of this disturbance of perceiving physical illness, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 108“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, and the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

4. Drowsiness

SC 109“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 110“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of drowsiness arose in my mind. As a result of this disturbance of drowsiness, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 111“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, and the disturbance of drowsiness doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

5. Excessive Diligence

SC 112“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 113“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of excessive diligence arose in my mind. As a result of this disturbance of excessive diligence, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 114“Aniruddha, it was like a strong man grabbing a fly too fast. The fly is immediately killed. So it was, Aniruddha, when that disturbance of excessive diligence arose in my mind. As a result of this disturbance of excessive diligence, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.

SC 115“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, and the disturbance of excessive diligence doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

6. Excessive Indolence

SC 116“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 117“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of excessive indolence arose in my mind. As a result of this disturbance of excessive indolence, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 118“Aniruddha, it was like a strong man who grabs a fly too slow. The fly immediately flies away. Aniruddha, the disturbance of excessive indolence arose in my mind. As a result of this disturbance of excessive indolence, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.

SC 119“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, and the disturbance of excessive indolence doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

7. Fear

SC 120“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 121“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of fear arose in my mind. As a result of this disturbance of fear, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 122“Aniruddha, it was like someone traveling on a road who comes to a crossroad where bandits are waiting. Seeing them, that person is so terrified and fearful that their hair stands on end. So it was, Aniruddha, when that disturbance of fear arose in my mind. As a result of this disturbance of fear, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.

SC 123“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, the disturbance of excessive indolence doesn’t arise, and the disturbance of fear doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

8. Elation

SC 124“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 125“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of elation arose in my mind. As a result of this disturbance of elation, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 126“Aniruddha, it was like someone searching for a hidden treasure and suddenly finds four hidden treasures. Seeing them, that person immediately feels joy and happiness. So it was, Aniruddha, when that disturbance of elation arose in my mind. As a result of this disturbance of elation, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.

SC 127“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, the disturbance of excessive indolence doesn’t arise, the disturbance of fear doesn’t arise, and the disturbance of elation doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

9. Self-Conceited Thoughts

SC 128“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 129“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of self-conceited thoughts arose in my mind. As a result of this disturbance of self-conceited thoughts, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 130“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, the disturbance of excessive indolence doesn’t arise, the disturbance of fear doesn’t arise, the disturbance of elation doesn’t arise, and the disturbance of self-conceited thoughts doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms. That vision of forms and light soon disappeared again.

10. Diverse Notions

SC 131“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 132“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of diverse notions arose in my mind. As a result of this disturbance of diverse notions, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 133“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, the disturbance of excessive indolence doesn’t arise, the disturbance of fear doesn’t arise, the disturbance of elation doesn’t arise, the disturbance of self-conceited thoughts doesn’t arise, and the disturbance of diverse notions doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms, but that vision of forms and light soon disappeared again.

11. Not Observing Forms

SC 134“Aniruddha, I again had the thought, ‘What disturbance in my mind causes me to lose samādhi and dispels my vision? After my vision is dispelled, so is my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappears.’

SC 135“Aniruddha, I also thought, ‘The disturbance of not observing forms arose in my mind. As a result of this disturbance of not observing forms, I immediately lost samādhi, and my vision was dispelled. After my vision was dispelled, so was my original apprehension of light and vision of forms, and that vision of forms and light soon disappeared.’

SC 136“Aniruddha, now I necessarily think, ‘In my mind, the disturbance of doubt doesn’t arise, the disturbance of unmindfulness doesn’t arise, the disturbance of perceiving physical illness doesn’t arise, the disturbance of drowsiness doesn’t arise, the disturbance of excessive diligence doesn’t arise, the disturbance of excessive indolence doesn’t arise, the disturbance of fear doesn’t arise, the disturbance of elation doesn’t arise, the disturbance of self-conceited thoughts doesn’t arise, the disturbance of diverse notions doesn’t arise, and the disturbance of not observing forms doesn’t arise.’ Aniruddha, wanting to not produce these disturbances, I lived alone far away from them, my mind wasn’t careless, and I cultivated diligence. As a result of living alone far away from them, not being careless, and cultivating diligence, I readily apprehended light and saw forms.

SC 137“Aniruddha, if my mind gave rise to the disturbance of doubt, my mind was purified of that … the disturbance of unmindfulness … perceiving physical illness … drowsiness … excessive diligence … excessive indolence … fear … elation … conceited thoughts … diverse notions … not observing forms, my mind was purified of that.

The Three Samādhis

SC 138“Aniruddha, I again thought, ‘I will cultivate three samādhis. I’ll cultivate the samādhi with perception and examination, cultivate the samādhi with no perception and some examination, and cultivate the samādhi without perception or examination.’

SC 139“Aniruddha, I then cultivated the three samādhis, cultivating the samādhi with perception and examination, cultivating the samādhi with no perception and some examination, and cultivating the samādhi without perception or examination.

1. Samādhi with Perception and Examination

SC 140If I cultivated the samādhi with perception and examination, my mind would be liable to turn to the samādhi with no perception and some examination. Thus, I surely wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 141“Aniruddha, after knowing it in this way, I cultivated the samādhi with perception and examination all day, all night, and all day and night.

SC 142“Aniruddha, at that point I practiced in this way. If I cultivated the samādhi with perception and examination, my mind would be liable to turn to the samādhi without perception or examination. Thus, I surely wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 143“Aniruddha, after knowing it in this way, I cultivated the samādhi with perception and examination all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

2. Samādhi with No Perception and Some Examination

SC 144“Aniruddha if I cultivated the samādhi with no perception and some examination, my mind would be liable to turn to the samādhi with perception and examination. Thus, I surely wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 145“Aniruddha, after knowing it in this way, I cultivated the samādhi with no perception and some examination all day, all night, and all day and night.

SC 146“Aniruddha, at that point I practiced in this way. If I cultivated samādhi with no perception and some examination, my mind would be liable to turn to the samādhi without perception or examination. Thus, I surely wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 147“Aniruddha, after knowing it thus, I cultivated the samādhi with no perception and some examination all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

3. Samādhi Without Perception or Examination

SC 148“Aniruddha, if I cultivated the samādhi without perception or examination, my mind would be liable to turn to the samādhi with perception and examination. Thus, I surely wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 149“Aniruddha, after knowing it in this way, I cultivated the samādhi without perception or examination all day, all night, and all day and night.

SC 150“Aniruddha, at that point I practiced in this way. If I cultivated samādhi without perception or examination, my mind would be liable to turn to the samādhi with no perception and some examination. Thus, I wouldn’t lose this knowledge and vision.

SC 151“Aniruddha, after knowing it in this way, I cultivated samādhi without perception or examination all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

The Signs of Light and Forms

SC 152“Aniruddha, there was a time I perceived light but didn’t see forms. Aniruddha, I thought, ‘What’s the cause and what’s the condition for perceiving light but not seeing forms?’

SC 153“Aniruddha, I again thought, ‘If I’m mindful of the sign of light and not mindful of the sign of forms, then at that point I perceive light but don’t see forms.’ Aniruddha, thus knowing it, I perceived light but didn’t see forms all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

SC 154“Aniruddha, sometimes I saw forms but didn’t perceive light. Aniruddha, I thought, ‘What’s the cause and what’s the condition for seeing forms but not perceiving light?’

SC 155“Aniruddha, I again thought, ‘If I’m mindful of the sign of forms and not mindful of the sign of light, then at that point I perceive forms but don’t perceive light.’ Aniruddha, thus knowing it, I perceived form but didn’t perceive light all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

SC 156“Aniruddha, there were times I perceived a little light and saw a few forms. Aniruddha, I thought, ‘What’s the cause and what’s the condition for perceiving a little light and seeing a few forms?’

SC 157“Aniruddha, I again thought, ‘If I enter samādhi a little, then because of entering samādhi a little my vision is purified a little. Because my vision is purified a little, then I perceive a little light and see a few forms.’ Aniruddha, knowing it thus, I perceived a little light and saw a few forms all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

SC 158“Aniruddha, there were times when I perceived extensive light and saw extensive forms. Aniruddha, I then thought, ‘What’s the cause and what’s the condition for perceiving extensive light and seeing extensive forms?’

SC 159“Aniruddha, I again thought, ‘If I enter samādhi extensively, then because of entering samādhi extensively, my vision is extensively purified. Because my vision is extensively purified, then I perceive extensive light and see extensive forms.’ Aniruddha, knowing it thus, I perceived extensive light and saw extensive forms all day, all night, and all day and night. Aniruddha, at that point I practiced in this way.

Conclusion

SC 160“Aniruddha, if the disturbance of doubt arose in my mind, my mind was purified of that … the disturbance of unmindfulness … perceiving physical illness … drowsiness … excessive diligence … excessive indolence … fear … elation … conceited thoughts … the arising of diverse notions … the thought of not observing forms … my mind was purified of that. I fully cultivated the samādhi with perception and examination, fully cultivated the samādhi with no perception and some examination, and fully cultivated the samādhi without perception or examination. I fully cultivated one-pointed samādhi, fully cultivated mixed samādhi, fully cultivated a little samādhi, and fully cultivated extensive and measureless samādhi.

SC 161“I gave rise to knowing and seeing a full and bright purity, headed for a certain abode, and diligently cultivated the factors of the path. Birth was ended, the religious practice was established, and the task was accomplished. I truly knew that I was no longer subject to existence. Aniruddha, at that point I practiced in this way.”

SC 162The Buddha spoke thus. When Venerable Aniruddha, Venerable Nandika, and Venerable Kimbila heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.