Tôi nghe như vầy.
Một thời Đức Phật trú tại Bà-kì-sấu, ở rừng Bố trong núi Ngạc, trong vườn Lộc dã.
Bấy giờ Tôn giả A-na-luật-đà ở tại Chi-đề-sấu, trong rừng Thủy chử. Tôn giả A-na-luật-đà ở chỗ yên tĩnh, tĩnh tọa tư duy, tâm nghĩ rằng: “Đạo chứng đắc từ vô dục, chứ chẳng phải từ hữu dục. Đạo chứng đắc từ tri túc, chứ không phải là không nhàm chán. Đạo chứng đắc từ viễn ly, chứ không phải từ sự ưa tụ hội, không phải từ sự sống tụ hội, không phải từ sự hội hợp tụ hội. Đạo chứng đắc từ sự tinh cần, chứ không phải từ sự biếng nhác. Đạo chứng đắc từ chánh niệm, chứ không phải từ tà niệm. Đạo chứng đắc từ định tâm, chứ không phải từ loạn ý. Đạo chứng đắc từ trí tuệ, chứ không phải từ ngu si”.
Lúc ấy, Đức Thế Tôn bằng tha tâm trí biết Tôn giả A-na-luật-đà đang niệm gì, đang tư gì, đang hành gì. Sau khi đã biết, Đức Thế Tôn nhập định như thế. Với định như thế, trong khoảnh khắc như người lực sĩ co duỗi cánh tay, cũng thế, Đức Thế Tôn từ Bà-kì-sấu, từ rừng Bố trong núi Ngạc, trong vườn Lộc dã, bỗng biến mất, và xuất hiện trước mặt Tôn giả A-na-luật-đà tại Chi-đề-sấu. Bấy giờ, Đức Thế Tôn xuất định, tán thán Tôn giả A-na-luật-đà rằng:
“Lành thay! Lành thay! A-na-luật-đà, ngươi ở chỗ yên tĩnh, ngồi tĩnh tọa tư duy, tâm đã nghĩ thế này: ‘Đạo chứng đắc từ vô dục, chứ chẳng phải từ hữu dục. Đạo chứng đắc từ tri túc, chứ không phải là không nhàm chán. Đạo chứng đắc từ viễn ly, chứ không phải từ sự ưa tụ hội, không phải từ sự sống tụ hội, không phải từ sự hội hợp tụ hội. Đạo chứng đắc từ sự tinh cần, chứ không phải từ sự biếng nhác. Đạo chứng đắc từ chánh niệm, chứ không phải từ tà niệm. Đạo chứng đắc từ định tâm, chứ không phải từ loạn ý. Đạo chứng đắc từ trí tuệ, chứ không phải từ ngu si’.
“Này A-na-luật-đà, ngươi hãy nghe Như Lai, lãnh thọ thêm suy niệm thứ tám của bậc Đại nhân. Sau khi lãnh thọ, ngưoi hãy tư duy rằng: ‘Đạo chứng đắc từ chỗ không hý luận, ưa sự không hý luận, hành sự không hý luận, chứ không phải từ chỗ hý luận, không phải từ chỗ ưa hý luận, không phải từ chỗ hành hý luận’.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, chắc chắn ngươi có thể ly dục, ly ác, ly bất thiện pháp, cho đến chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân này, lại chứng đắc bốn tăng thượng tâm này, sống an lạc ngay trong hiện tại, dễ được chứ không khó. Cũng như vua và đại thần có hòm đẹp đựng đầy các loại y phục đẹp, buổi sáng muốn mặc liền lấy mặc; buổi trưa, buổi chiều, muốn mặc liền lấy mặc, tùy ý tự tại, này A-na-luật-đà, ngươi cũng vậy, được y phấn tảo, làm y phục bậc nhất, tâm ngươi vô dục, sống với đời sống này.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại, dễ được không khó. Cũng như vua và vương thần có cai bếp làm các thức ăn ngon lành mỹ diệu, này A-na-luật-đà, ngươi cũng vậy, thường sống bằng món ăn khất thực làm món ăn độc nhất, tâm ngươi vô dục, sống với đời sống này.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại cũng chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó. Cũng như vua và vương thần có nhà cửa đẹp, hoặc có lầu các, cung điện, này A-na-luật-đà, ngươi cũng như thế, ngồi dưới gốc cây, lấy sự tịch tĩnh làm ngôi nhà bậc nhất, tâm ngươi vô dục, sống với đời sống này.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại cũng chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó. Cũng như vua và vương thần có giường đẹp, trải lên bằng chăn nệm, đệm bông, phủ lên bằng gấm, the, lụa, sa trun, có chăn đệm ở hai đầu để gối, trải thảm quý bằng da sơn dương; này A-na-luật-đà, ngươi cũng như vậy, chỗ ngồi trải bằng cỏ, bằng lá cây, là chỗ ngồi bậc nhất. Tâm ngươi vô dục, sống với trụ chỉ hành này.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại cũng chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó. Cũng như thế, nếu ngươi an trú phương Đông, ở đó chắc chắn được an lạc, không có các tai hoạn đau khổ. Nếu an trú phương Tây, phương Nam, phương Bắc, ở đó chắc chắn được an lạc, không có các tai hoạn đau khổ.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại cũng chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó, đối với các pháp thiện, ngươi đã an trú, Ta không nói đến, huống nữa là nói đến sự suy thoái. Các thiện pháp cứ ngày đêm tăng trưởng chứ bất thối.
“Này A-na-luật-đà, nếu ngươi thành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân, lại cũng chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó, thì đối với hai quả, chắc chắn ngươi đắc được một, hoặc trong đời này đắc cứu cánh trí, hoặc nếu còn hữu dư thì đắc A-na-hàm.
“Này A-na-luật-đà, ngươi hãy thành tựu tám suy niệm này của bậc Đại nhân, và cũng nên chứng đắc bốn tăng thượng tâm này nữa, sống an lạc ngay trong đời hiện tại này, dễ được chứ không khó; sau đó mới an cư mùa mưa tại Chi-đề-sấu, trong rừng Thủy chử vậy”.
Bấy giờ Đức Thế Tôn thuyết pháp cho Tôn giả A-na-luật-đà, khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ. Sau khi bằng vô lượng phương tiện, thuyết pháp, khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ, Đức Thế Tôn liền như vậy mà nhập định, trong khoảnh khắc, như người lực sĩ co duỗi cánh tay, cũng vậy, Đức Thế Tôn từ Chi-đề-sấu, trong rừng Thủy chử, bỗng nhiên biến mất, không thấy, rồi hiện ra ở Bà-kì-sấu, núi Ngạc rừng Bố, trong vườn Lộc dã.
Lúc ấy Tôn giả A-nan cầm quạt đứng hầu Đức Phật, Đức Phật liền xuất định, quay lại bảo A-nan rằng:
“Này A-nan, nếu có Tỳ-kheo nào đến núi Ngạïc rừng Bố, trong vườn Lộc dã, bảo tất cả tụ tập tại giảng đường. Sau khi tụ tập tại giảng đường xong, trở lại cho Ta hay”.
Tôn giả A-nan vâng lời Đức Phật, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Ngài, liền đi tuyên bố rằng: “Đức Thế Tôn dạy: nếu có Tỳ-kheo nào đến núi Ngạc rừng Bố, trong vườn Lộc dã, tất cả hãy tụ tập tại giảng đường”.
Sau khi các Tỳ-kheo tụ tập tại giảng đường, Tôn giả A-nan trở lại chỗ Đức Phật, cúi đầu đảnh lễ dưới chân rồi đứng qua một bên, bạch rằng:
“Bạch Đức Thế Tôn, các Tỳ-kheo đến núi Ngạïc rừng Bố, trong vườn Lộc dã, tất cả đã tụ tập tại giảng đường. Mong Đức Thế Tôn biết cho, nay đã đến thời”.
Lúc ấy, Đức Thế Tôn đến giảng đường, trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo và nói:
“Này chư Tỳ-kheo, Ta nói cho các ngươi nghe về tám suy niệm của bậc Đại nhân. Các ngươi hãy lắng nghe và khéo suy tư, ghi nhớ!
Bấy giờ các Tỳ-kheo vâng lời lắng nghe. Đức Thế Tôn nói rằng:
“Đây là tám pháp suy niệm của bậc Đại nhân:
“Đạo từ vô dục chứ không phải từ hữu dục mà chứng đắc.
“Đạo từ tri túc chứ không phải từ không nhàm tởm mà chứng đắc.
“Đạo từ viễn ly chứ không phải từ chỗ ưa tụ hội, không phải từ sự sống chỗ tụ hội, không phải từ sự sống hội hợp tụ hội mà chứng đắc.
“Đạo từ tinh cần chứ không phải từ biếng nhác mà chứng đắc.
“Đạo từ chánh niệm, chứ không phải từ tà niệm mà chứng đắc.
“Đạo từ chỗ định ý chứ không phải từ loạn ý mà chứng đắc.
“Đạo từ trí tuệ chứ không phải từ ngu si mà chứng đắc.
“Đạo từ chỗ không hý luận, ưa sự không hý luận, hành sự không hý luận; chứ không phải từ hý luận, không phải từ sự ưa hý luận, không phải từ sự hành hý luận, mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ vô dục mà chứng đắc, chứ không phải từ hữu dục? Tỳ-kheo đạt được vô dục, tự biết đạt được vô dục, không tỏ cho kẻ khác biết mình vô dục; đạt được tri túc, đạt được viễn ly, đạt được tinh cần, đạt được chánh niệm, đạt được định tâm, đạt được trí tuệ, đạt được không hý luận, tự biết đạt được không hý luận, không muốn tỏ cho người khác biết mình vô dục. Như vậy gọi là đạo từ vô dục chứ không phải từ hữu dục mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ tri túc chứ không phải từ không nhàm tởm mà chứng đắc? Tỳ-kheo hành tri túc, áo dùng để che thân, ăn đủ nuôi thân. Đó là đạo từ tri túc chứ không phải từ không nhàm tởm mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ viễn ly chứ không phải từ ưa tụ hội, sống chỗ tụ hội, hội họâp nơi tụ hội mà chứng đắc? Tỳ-kheo sống đời sống viễn ly, sống với hai sự viễn ly là thân và tâm đều viễn ly. Đó là đạo từ viễn ly chứ không phải từ sự ưa tụ hội, sống ở chỗ tụ hội, hội họâp nơi tụ hội mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ tinh tấn chứ không phải từ biếng nhác mà chứng đắc? Tỳ-kheo thường hành tinh tấn, đoạn ác bất thiện, tu các thiện pháp, hằng tự sách tấn, chuyên nhất kiên cố, vì các gốc rễ thiện mà không hề từ bỏ khó nhọc. Đó gọi là đạo từ tinh tấn, chứ không phải từ biếng nhác mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ chánh niệm chứ không phải từ tà niệm mà chứng đắc? Tỳ-kheo quán thân nơi nội thân, quán thọ, tâm, pháp trên pháp. Đó gọi là đạo từ chánh niệm chứ không phải từ tà niệm mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ định tâm chứ không phải từ loạn ý mà chứng đắc? Tỳ-kheo ly dục, ly pháp ác bất thiện, cho đến chứng đắc Tứ thiền, thành tựu và an trụ. Đó gọi là đạo từ định ý chứ không phải từ loạn ý mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ trí tuệ chứ không phải từ ngu si mà chứng đắc? Tỳ-kheo tu hạnh trí tuệ, quán pháp hưng suy, chứng đắc trí như thật, thánh tuệ minh đạt, phân biệt rõ ràng để dứt sạch khổ một cách chính đáng. Đó gọi là đạo từ trí tuệ chứ không phải từ ngu si mà chứng đắc.
“Thế nào là đạo từ không hý luận, ưa không hý luận, hành không hý luận; chứ không phải từ hý luận, không phải từ ưa hý luận, không phải từ hành hý luận mà chứng đắc? Tỳ-kheo tâm ý thường diệt hý luận, an lạc, trú trong Vô dư Niết-bàn, tâm thường lạc trú, hoan hỷ, ý giải. Đó gọi là đạo từ không hý luận, ưa không hý luận, hành không hý luận; chứ không phải từ hý luận, không phải từ ưa hý luận, không phải từ hành hý luận mà chứng đắc.
“Này các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo A-na-luật-đà đã tành tựu tám suy niệm của bậc Đại nhân này, sau đó mới an cư mùa mưa tại Chi-đề-sấu, trong rừng Thủy chử. Ta đem những điều này nói ra, vị ấy sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh cần. Vị ấy khi sống cô độc tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tu hành tinh cần, đã đạt đến cứu cánh mà một thiện nam tử vì cứu cánh ấy đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia học đạo, duy chỉ cầu đắc vô thượng phạm hạnh ngay trong đời này, tự tri, tự giác, tự thân chứng đắc, thành tựu và an trú, biết một cách như thật rằng ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’.”
Ngay lúc ấy, Tôn giả A-na-luật-đà chứng đắc A-la-hán, tâm chánh giải thoát, xứng đáng bậc Trưởng lão Thượng tôn, rồi nói bài tụng:
Vô thượng thế gian sư
Xa biết con hý luận,
Chánh thân tâm nhập định
Nương không, chợt đến đây.
Biết con tâm niệm này,
Thuyết pháp vượt lên nữa.
Chư Phật không hý luận;
Hý luận đã xa lìa.
Đã biết pháp Như Lai,
Ưa trú trong chánh pháp.
Rồi tam muội chứng ngay,
Pháp Phật đã thành đạt.
Con chẳng ưa sự chết,
Cũng không nguyện nơi sanh;
Tùy thời, tùy sở thích,
Niệm, chánh trí vững vàng.
Tỳ-da-ly, Trúc lâm,
Nơi đó mạng con dứt;
Ở ngay dưới khóm trúc,
Nhập Vô dư Niết-bàn.
Phật thuyết như vậy. Tôn giả A-na-luật-đà và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus have I heard: One time, the Buddha traveled to Bharga and stayed at Mṛgadāva Park in Bhīṣaṇikā Grove of Śuśumāragiri.
The Eight Thoughts of a Great Man
SC 2It was then that Venerable Aniruddha was staying in Cedi at Waterside Grove. At the time, Venerable Aniruddha was staying in a peaceful place sitting in reflection. In his mind, he thought, “The path comes from having no desires; it’s not attained by having desires. The path comes from knowing what’s enough; it’s not obtained by lacking satisfaction. The path comes from seclusion; it’s not obtained by enjoying company, living with company, or joining company. The path comes from diligence; it’s not obtained by indolence. The path comes from right mindfulness; it’s not obtained by wrong mindfulness. The path comes from a concentrated mind; it’s not obtained by a distracted mind. The path comes from wisdom; it’s not obtained by foolishness.”
SC 3Thereupon, the Bhagavān knew that thought, that reflection, and that volition in Venerable Aniruddha’s mind using his knowledge of other minds. Knowing it, the Bhagavān then entered that form of samādhi. With that form of samādhi, the Bhagavān thus disappeared from Mṛgadāva Park in Bharga and appeared standing before Venerable Aniruddha in Cedi at Waterside Grove in the time it takes a strong man to flex his arm.
SC 4The Bhagavān then roused from that samādhi and praised Venerable Aniruddha. “Good, Aniruddha, good! You were in a peaceful place sitting in reflection. In your mind, you thought, ‘The path comes from having no desires; it’s not attained by having desires. The path comes from knowing what’s enough; it’s not obtained by lacking satisfaction. The path comes from seclusion; it’s not obtained by enjoying company, living with company, or joining company. The path comes from diligence; it’s not obtained by indolence. The path comes from right mindfulness; it’s not obtained by wrong mindfulness. The path comes from a concentrated mind; it’s not obtained by a distracted mind. The path comes from wisdom; it’s not obtained by foolishness.’
SC 5“Aniruddha, you could accept an additional eighth thought of a great man from the Tathāgata. Accepting it, reflect that the path comes from non-frivolity, enjoying non-frivolity, and practicing non-frivolity; it’s not obtained by frivolity, enjoying frivolity, or practicing frivolity. Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man, you’ll surely be able to part with desire and part with bad and unskillful things … accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
Eight Similes about the Eight Thoughts
SC 6“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, you’ll be like a king or a king’s minister with a fine hamper full of various robes. Wishing to put them on during the morning, they choose which to put on. Wishing to put on clothes during the day and in the evening, they put them on, doing so freely as they like. Aniruddha, you’ll be likewise. Obtaining a discarded robe and considering it the best clothing, your mind will lack desire by practicing this way.
SC 7“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, you’ll be like a king or a king’s minister with a fine kitchen with a variety of pure, sublime, and delicious dishes. Aniruddha, you’ll be likewise. Always soliciting alms and considering it the best meal, your mind will lack desire by practicing this way.
SC 8“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, you’ll be like a king or a king’s minister with a fine residence, mansion, or palace. Aniruddha, you’ll be likewise. Stopping under a tree and considering it the best residence, your mind will lack desire by practicing this way.
SC 9“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, you’ll be like a king or a king’s minister with a fine seat, prepared with a wool carpet or blanket, covered by fine brocades or fine silk gauze, and with a fabric-covered pair of heads with comfortable cushions … Aniruddha, you’ll be likewise. Considering a seat of grass or leaves to be the best seat, your mind will lack desire by practicing this way.
SC 10“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, then were you to travel east, you’d surely be happy and without any troubles. If you were to travel south, west, or north, you’d surely be happy without any troubles.
SC 11“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, then even if I didn’t say you dwell in good qualities, how could I say you’d decline? You’ll simply develop good qualities day and night and not decline.
SC 12“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, you’ll surely obtain one of two fruits: Either you’ll attain ultimate knowledge in the present life, or you’ll become a non-returner with remainder.
SC 13“Aniruddha, if you accomplish these eight thoughts of a great man and also attain these four progressive mental states, dwell happily in the present life, and attain them easily and not with difficulty, then afterwards you’ll spend the summer retreat in Cedi at Waterside Grove.”
The Buddha Explains the Eight Thoughts
SC 14It was then that the Bhagavān taught Dharma for Venerable Aniruddha. Encouraging, rousing, and making him rejoice, he taught the Dharma for him with measureless methods. Having encouraged, roused, and made him rejoice, he entered that form of samādhi. With that form of samādhi, the Bhagavān thus disappeared from the Waterside Grove in Cedi and appeared standing at Mṛgadāva Park in Bharga in the time it takes a strong man to flex his arm.
SC 15At that moment, Venerable Ānanda was holding a fan and attending the Buddha. Thereupon, the Bhagavān roused from samādhi, turned to him, and said, “Ānanda, if there are monks traveling to Mṛgadāva Park in Bharga, send them all to assemble at the meeting hall. Once they’ve assembled at the meeting hall, come back and tell me.”
SC 16Accepting the Bhagavān’s instruction, Venerable Ānanda bowed his head at his feet as homage and then went to announce the order: “Any monks traveling to Mṛgadāva Park in Bharga are all to assemble at the meeting hall.”
SC 17Once they had assembled at the meeting hall, he came back to the Buddha, bowed his head at his feet, and withdrew to sit to one side. He said, “Bhagavān, any monks who’ve traveled to Mṛgadāva Park in Bharga have all been sent to assembly at the meeting hall. May the Bhagavān know the time is right.”
SC 18Thereupon, the Bhagavān led Venerable Ānanda to the meeting hall. He prepared a seat in front of the assembled monks and sat down. After sitting, he addressed them, “Monks, now I will explain the eight thoughts of a great man for you. All of you, listen closely, and well consider it!” The monks then accepted the teaching and listened.
SC 19The Buddha said, “The eight thoughts of a great man are these: ‘The path comes from having no desires; it’s not attained by having desires. The path comes from knowing what’s enough; it’s not obtained by lacking satisfaction. The path comes from seclusion; it’s not obtained by enjoying company, living with company, or joining company. The path comes from diligence; it’s not obtained by indolence. The path comes from right mindfulness; it’s not obtained by wrong mindfulness. The path comes from a concentrated mind; it’s not obtained by a distracted mind. The path comes from wisdom; it’s not obtained by foolishness. The path comes from non-frivolity, enjoying non-frivolity, and practicing non-frivolity; it’s not obtained by frivolity, enjoying frivolity, or practicing frivolity.’
SC 20“How does the path come from having no desires and isn’t obtained by having desires? A monk attains the lack of desires. Knowing himself to have attained the lack of desires, he doesn’t let other people know, ‘I have no desires.’ He attains knowing what’s enough … seclusion … diligence … right mindfulness … a concentrated mind … wisdom … non-frivolity. Knowing that he has attained non-frivolity, he doesn’t let other people know, ‘I have no frivolity.’ This is how the path comes from having no desires and isn’t obtained by having desires.
SC 21“How does the path come from knowing what’s enough and isn’t obtained by the lack of satisfaction? A monk practices knowing what’s enough. He takes clothes to cover himself and takes food to nourish his body. This is how the path comes from knowing what’s enough and not obtained by a lack of satisfaction.
SC 22“How does the path come from seclusion and isn’t obtained by enjoying company, living with company, or joining company? A monk practices seclusion and accomplishes two seclusions: physical and mental seclusion. This is how the path comes from seclusion and isn’t obtained by enjoying company, living with company, or joining company.
SC 23“How does the path come from diligence and isn’t obtained by indolence? It means a monk always conducts himself with energy. He stops bad and unskillful things and cultivates good things. He constantly motivates himself to be focused and resolute, to make roots of goodness, and not to abandon the effort. This is how the path comes from diligence and isn’t obtained by indolence.
SC 24“How does the path come from right mindfulness and isn’t obtained by wrong mindfulness? A monk contemplates inner body as body … contemplates inner feelings … mind … principles as principles. This is how the path comes from right mindfulness and isn’t obtained by wrong mindfulness.
SC 25“How does the path come from a concentrated mind and isn’t obtained by a distracted mind? A monk parts with desire and parts with bad and unskillful things … accomplishes and dwells in the fourth dhyāna. This is how the path comes from a concentrated mind and isn’t obtained by a distracted mind.
SC 26“How does the path come from wisdom and isn’t obtained from foolishness? A monk cultivates wisdom. He contemplates the law of arising and decay and attains the noble wisdom and insight that accords with this knowledge. He discerns and comprehends it in order to correctly end suffering. This is how the path comes from wisdom and isn’t obtained from foolishness.
SC 27“How does the path come from non-frivolity, enjoying non-frivolity, and practicing non-frivolity and isn’t obtained by frivolity, enjoying frivolity, or practicing frivolity? A monk’s mind always ceases frivolity and happily dwells in nirvāṇa without remainder. His mind forever lives happily, rejoices, and is mentally freed. This is how the path comes from non-frivolity, enjoying non-frivolity, and practicing non-frivolity and isn’t obtained by frivolity, enjoying frivolity, or practicing frivolity.
Aniruddha
SC 28“Monks, the monk Aniruddha had accomplished these eight thoughts of a great man. Afterward, he spent a summer retreat in Cedi at Waterside Grove. With this teaching of mine, he lived alone in seclusion, his mind wasn’t careless, and he cultivated diligence. After living there alone in seclusion, not being careless, and cultivating diligence, he made himself a son of the clan. He shaved off his beard and hair, put on reddish-brown robes, became faithful, left home, went homeless, and trained on the path.
SC 29“Only when the unsurpassed religious practice is finished will he accomplish and dwell in his own knowledge, perception, and realization: ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, the task has been accomplished. I truly know that I’m no longer subject to existence.’”
SC 30At that moment, Venerable Aniruddha became an arhat. His mind rightly liberated, he became an elder and honored one. It was then that he spoke these verses,
{:.verse #v1} “Knowing my thoughts of reflection from afar,
The unsurpassed world’s teacher
With right body and mind entered samādhi
And came here instantly by levitation.
{:.verse #v2} What had been thought in my mind
He stated and added another to it:
The buddhas’ enjoyment of non-frivolity
And seclusion from all frivolity.
{:.verse #v3} Once I knew the Dharma that came from him,
I happily lived in the right Dharma,
Achieved penetration of samādhi,
And accomplished the task of the Buddha’s Dharma.
{:.verse #v4} I was not delighted by death
Nor did I wish to be born;
When I followed it, I was capable of advancing,
Established in right mindfulness and right knowledge.
{:.verse #v5} At [Vyālī] Bamboo Grove,
My life will reach its end there.
It’ll be under the bamboo trees,
That parinirvāṇa without remainder.”
SC 31The Buddha thus spoke. Venerable Aniruddha and the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.