Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật trú tại thành Vương Xá, trong tinh xá Trúc Lâm, cùng an cư mùa mưa với đại chúng Tỳ-kheo.
Tôn giả Mãn Từ Tử cũng an cư mùa mưa tại sinh quán mình. Lúc bấy giờ các Tỳ-kheo địa phương, sau khi đã trải qua ba tháng an cư mùa mưa, khâu vá lại các y đã xong, xếp y, cầm bát, từ sinh quán đi về phía thành Vương Xá. Lần lượt đi về phía trước, đến thành Vương Xá, trú ở tinh xá Trúc Lâm, tại thành Vương Xá.
Bấy giờ các Tỳ-kheo địa phương tới trước Thế Tôn, cúi đầu lễ bái rồi ngồi sang một bên. Thế Tôn hỏi rằng:
“Các Tỳ-kheo, các ngươi từ đâu đến đây? An cư mùa mưa ở đâu?”
Các Tỳ-kheo địa phương ấy thưa rằng:
“Bạch Thế Tôn, chúng con từ sinh quán tới đây và an cư mùa mưa tại sinh quán”.
Thế Tôn hỏi:
“Trong các Tỳ-kheo địa phương, Tỳ-kheo nào được các Tỳ-kheo khen ngợi rằng: ‘Tự mình thiểu dục, tri túc và khen ngợi thiểu dục, tri túc; tự mình độc cư và khen ngợi độc cư; tự mình tinh tấn và khen ngợi tinh tấn; tự mình chánh niệm và khen ngợi chánh niệm; tự mình nhất tâm và khen ngợi nhất tâm; tự mình có trí tuệ và khen ngợi trí tuệ; tự mình lậu tận và khen ngợi lậu tận; tự mình khuyến phát, khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ và khen ngợi khuyến phát, khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ’ chăng?”
Các Tỳ-kheo địa phương bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, Tôn giả Mãn Từ Tử ở nơi sinh quán của mình, được các Tỳ-kheo khen ngợi rằng: ‘Tự mình thiểu dục, tri túc và khen ngợi thiểu dục tri túc; tự mình độc cư và khen ngợi độc cư; tự mình tinh tấn và khen ngợi tinh tấn; tự mình chánh niệm và khen ngợi chánh niệm; tự mình nhất tâm và khen ngợi nhất tâm; tự mình có trí tuệ và khen ngợi trí tuệ; tự mình lâu tận và khen ngợi lâu tận; tự mình khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ và khen ngợi khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ’.”
Lúc bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất đang ngồi giữa đại chúng. Tôn giả Xá-lợi-phất suy nghĩ như vầy: “Thế Tôn theo sự thật mà hỏi các Tỳ-kheo địa phương kia. Các Tỳ-kheo địa phương vô cùng khen ngợi Hiền giả Mãn Từ Tử, là người ‘Tự mình thiểu dục, tri túc và khen ngợi thiểu dục, tri túc; tự mình độc cư và khen ngợi độc cư; tự mình tinh tấn và khen ngợi tinh tấn; tự mình chánh niệm và khen ngợi chánh niệm; tự mình nhất tâm và khen ngợi nhất tâm; tự mình có trí tuệ và khen ngợi trí tuệ; tự mình lậu tận và khen ngợi lậu tận; tự mình khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ và khen ngợi khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ’.”
Tôn giả Xá-lợi-phất lại suy nghĩ: “Biết lúc nào tôi mới gặp Hiền giả Mãn Từ Tử để hỏi một vài nghĩa lý? Hiền giả ấy hoặc có thể nghe và trả lời những điều tôi hỏi”.
Bấy giờ Thế Tôn, sau khi trải qua ba tháng an cư mùa mưa ở thành Vương Xá, khâu vá y xong, bèn xếp y, ôm bát, từ thành Vương Xá đi đến nước Xá-vệ, lần lượt tiến về phía trước, đến nước Xá-vệ, trú trong rừng Thắng Lâm Lâm Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Tôn giả Xá-lợi-phất và các Tỳ-kheo địa phương cùng ở lại Vương Xá vài ngày, rồi xếp y, ôm bát, đi đến nước Xá-vệ, lần lượt tiến về phía trước, đến nước Xá-vệ, cùng ở tại rừng Thắng Lâm Lâm Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Lúc bấy giờ Tôn giả Mãn Từ Tử ở tại sinh quán mình, sau khi đã trải qua ba tháng an cư mùa mưa, đã khâu vá lại các y, rồi xếp y, ôm bát, từ quê quán mình đi đến nước Xá-vệ, lần lượt tiến về phía trước, đến nước Xá-vệ, cùng ở trong rừng Thắng Lâm Lâm Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Tôn giả Mãn Từ Tử đến chỗ Thế Tôn, cúi đầu làm lễ, rồi trải ni-sư-đàn phía trước Như Lai mà ngồi kiết già.
Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi các Tỳ-kheo rằng:
“Này Chư Hiền, vị nào là Hiền giả Mãn Từ Tử?”
Các Tỳ-kheo bạch Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Xin thưa, vị ngồi trước Như Lai, trắng trẻo, mũi cao như mỏ chim oanh vũ, là vị ấy”.
Tôn giả Xá-lợi-phất đã biết đúng mặt Mãn Từ Tử, liền ghi nhớ kỹ. Tôn giả Mãn Từ Tử sau khi qua đêm, trời hừng sáng, xếp y, cầm bát, đi vào Xá-vệ để khất thực. Sau khi ăn trưa xong lại, thâu dọn y bát, rửa tay chân, vắt ni-sư-đàn lên vai, đến rừng An-đà, chỗ đi kinh hành. Tôn giả Xá-lợi-phất cũng sau khi qua đêm, trời hừng sáng, xếp y, cầm bát, đi vào Xá-vệ để khất thực. Sau khi ăn trưa xong lại, thâu dọn y bát, rửa tay chân, vắt ni-sư-đàn lên vai, đến rừng An-đà, chỗ đi kinh hành.
Bấy giờ Tôn giả Mãn Từ Tử đến rừng An-đà, trải Ni-sư-đàn dưới một gốc cây, ngồi kiết già. Tôn giả Xá-lợi-phất cũng đến rừng An-đà, cách Tôn giả Mãn Từ Tử không xa, trải Ni-sư-đàn dưới một gốc cây ngồi kiết già.
Tôn giả Xá-lợi-phất vào lúc xế chiều, rời chỗ thiền tọa, đi đến chỗ Mãn Từ Tử, cùng chào hỏi nhau rồi ngồi sang một bên, và hỏi Tôn giả Mãn Từ Tử rằng:
“Này Hiền giả, phải chăng Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh?”
Đáp rằng:
“Đúng vậy”
“Này Hiền giả, vì lý do gì, có phải vì giới thanh tịnh nên ngài theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh chăng?”
Đáp rằng:
“Thưa, không phải vậy”.
“Vì tâm thanh tịnh, vì kiến thanh tịnh, vì nghi thanh tịnh, vì đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh nên Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh chăng?”
Đáp: “Không phải vậy”
Lại hỏi:
“Tôi vừa hỏi Hiền giả rằng: ‘Phải chăng Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh?’ Hiền giả đáp: ‘Đúng vậy’. Rồi tôi hỏi Hiền giả: ‘Có phải vì giới thanh tịnh nên Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh chăng?’ thì Hiền giả đáp: ‘Không phải vậy’; ‘Có phải vì tâm thanh tịnh, vì kiến thanh tịnh, vì nghi thanh tịnh, vì phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh nên Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh chăng?’ thì Hiền giả cũng lại đáp rằng ‘Không phải vậy’. Nhưng theo ý nghĩa nào mà Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm tu phạm hạnh?”
Đáp: “Này Hiền giả, vì Vô dư Niết-bàn vậy”.
Lại hỏi:
“Thế nào, này Hiền giả, có phải vì giới thanh tịnh nên Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn chăng?”
“Đáp: “Không phải vậy”.
Lại hỏi:
“Vì vì tâm thanh tịnh, vì kiến thanh tịnh, vì nghi thanh tịnh, vì đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh nên Hiền giả theo Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn chăng?”
“Đáp: “Không phải vậy”.
Lại hỏi:
“Tôi vừa hỏi Hiền giả, ‘Thế nào, này Hiền giả, có phải vì giới thanh tịnh nên Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn chăng?’ Hiền giả đáp: ‘Không phải vậy’. ‘Vì tâm thanh tịnh, vì kiến thanh tịnh, vì nghi thanh tịnh, vì đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh nên Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn chăng?’ Vậy những điều Hiền giả nói có ý nghĩa gì? Làm thế nào để biết được?”
Đáp rằng:
“Này Hiền giả: Nếu vì giới thanh tịnh mà Thế Tôn, Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn, thì đó là lấy hữu dư mà gọi vô dư. Nếu vì tâm thanh tịnh, vì tri kiến thanh tịnh, vì nghi cái thanh tịnh, vì đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh mà Thế Tôn Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn, thì tức là lấy hữu dư mà gọi là vô dư.
“Này Hiền giả, nếu ngoài những pháp đó mà Thế Tôn thi thiết Vô dư Niết-bàn thì phàm phu cũng sẽ Bát-niết-bàn, bởi vì phàm phu cũng ở ngoài các pháp đó.
“Này Hiền giả, nhưng do giới thanh tịnh, cho nên tâm thanh tịnh; do tâm thanh tịnh cho nên kiến thanh tịnh; do kiến thanh tịnh cho nên nghi cái thanh tịnh; do nghi cái thanh tịnh cho nên đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh; do đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh cho nên đạo tích tri kiến thanh tịnh; do đạo tích tri kiến thanh tịnh cho nên đạo tích đoạn trí thanh tịnh; do đạo tích đoạn trí tịnh, cho nên Thế Tôn Sa-môn Cù-đàm thi thiết Vô dư Niết-bàn.
“Hiền giả, xin hãy nghe thêm. Xưa, vua xứ Câu-tát-la là Ba-tư-nặc ở nước Xá-vệ, có việc ở Sa-kê-đế. vua suy nghĩ như vầy: ‘Dùng phương tiện gì để trong một ngày đi từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế được?’ Lại suy nghĩ như vầy: ‘Nay ta nên từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế, ở giữa đường đó, bố trí bảy cỗ xe’. Rồi thì, từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế, ở giữa đường đó, vua bố trí bảy cỗ xe. Bố trí bảy cỗ xe xong, từ Xá-vệ vua đi đến cỗ xe thứ nhất, ngồi trên cỗ xe thứ nhất đi đến cỗ xe thứ hai. Rồi bỏ cỗ xe thứ nhất cỡi cỗ xe thứ hai đến xe thứ ba; bỏ cỗ xe thứ hai ngồi trên cỗ xe thứ ba đến cỗ xe thứ tư; bỏ cỗ xe thứ ba ngồi trên cỗ xe thứ tư đến cỗ xe thứ năm; bỏ cỗ xe thứ tư ngồi trên cỗ xe thứ năm đến cỗ xe thứ sáu; bỏ cỗ xe thứ năm ngồi trên cỗ xe thứ sáu đến cỗ xe thứ bảy; bỏ cỗ xe thứ sáu ngồi trên cỗ xe thứ bảy; trong một ngày là đến Sa-kê-đế.
“Sau khi làm việc xong ở Sa-kê-đế, ngồi trong chánh điện của vua, với các đại thần vây quanh. Quần thần tâu rằng:
“Tâu Thiên vương, phải chăng chỉ trong một ngày mà Thiên vương đi từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế?
“Vua nói: Đúng vậy.
“Tâu Thiên vương, có phải Thiên vương cỡi cỗ xe thứ nhất mà trong một ngày đi từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế?
“Vua nói:
“Không phải vậy.
“Có phải Ngài cỡi cỗ xe thứ hai, cỗ xe thứ ba cho đến cỗ xe thứ bảy từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế?
“Không phải vậy.
“Thế nào, này Hiền giả, nếu quần thần lại hỏi nữa, Ba-tư-nặc quốc vương xứ Câu-tát-la sẽ đáp thế nào? Có phải vua trả lời cho quần thần rằng:
“Ta ở Xá-vệ có việc ở Sa-kê-đế, ta nghĩ thế này: ‘Dùng phương tiện gì để trong một ngày đi từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế được?’ Lại suy nghĩ như vầy: ‘Nay ta nên từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế, ở giữa đường đó, bố trí bảy cỗ xe’. Rồi thì, từ Xá-vệ đến Sa-kê-đế, ở giữa đường đó, ta bố trí bảy cỗ xe. Bố trí bảy cỗ xe xong, từ Xá-vệ ta đi đến cỗ xe thứ nhất, ngồi trên cỗ xe thứ nhất đi đến cỗ xe thứ hai. Rồi bỏ cỗ xe thứ nhất cỡi cỗ xe thứ hai đến cỗ xe thứ ba; bỏ cỗ xe thứ hai ngồi trên cỗ xe thứ ba đến cỗ xe thứ tư; bỏ cỗ xe thứ ba ngồi trên cỗ xe thứ tư đến cỗ xe thứ năm; bỏ cỗ xe thứ tư ngồi trên cỗ xe thứ năm đến cỗ xe thứ sáu; bỏ cỗ xe thứ năm ngồi trên cỗ xe thứ sáu đến cỗ xe thứ bảy; bỏ cỗ xe thứ sáu ngồi trên cỗ xe thứ bảy; trong một ngày là đến Sa-kê-đế.
“Như vậy! Thưa Hiền giả, Ba-tư-nặc, vua xứ Câu-tát-la, trả lời câu hỏi của quần thần như vậy.
“Cũng vậy, thưa Hiền giả, vì giới thanh tịnh mà tâm thanh tịnh, vì tâm thanh tịnh nên tri kiến thanh tịnh, vì tri kiến thanh tịnh nên nghi cái thanh tịnh, vì nghi cái thanh tịnh, nên đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh nên đạo tri kiến thanh tịnh, vì đạo tích tri kiến thanh tịnh nên đạo tích đoạn trí thanh tịnh, vì đạo tích đoạn trí thanh tịnh nên Thế Tôn thi thiết Vô dư Niết-bàn”.
Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi Tôn giả Mãn Từ Tử:
“Hiền giả tên là gì? Các đồng phạm hạnh gọi Hiền giả như thế nào?”
Tôn giả Mãn Từ Tử trả lời rằng:
“Hiền giả, tôi hiệu là Mãn. Thân mẫu tôi tên Từ, do đó các đồng phạm hạnh gọi tôi là Mãn Từ Tử”.
Tôn giả Xá-lợi-phất tán thán rằng:
“Lành thay! Lành thay! Tôn giả Mãn Từ Tử! Là đệ tử của Đức Như Lai, trí biện hoàn hảo, thông minh, quyết định, an lạc vô úy, thành tựu sự chế ngự, đạt đến đại biện tài, được phướn cam lồ, ở trong cam lồ giới tự mình đã chứng ngộ, thành tựu và an trụ. Vì khi hỏi Hiền giả những ý nghĩa vô cùng sâu xa thảy đều được trả lời. Hiền giả Mãn Từ Tử, những đồng phạm hạnh sẽ được nhiều lợi ích, nếu gặp được Tôn giả Mãn Từ Tử, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái. Nay tôi cũng được lợi ích, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái. Những đồng phạm hạnh nên quấn y trên đầu để đội Hiền giả Mãn Từ Tử, vì để được nhiều lợi ích. Nay tôi cũng được nhiều lợi ích, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái”.
Tôn giả Mãn Từ Tử hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Hiền giả tên gọi là gì? Các đồng phạm hạnh gọi Hiền giả như thế nào?”
Tôn giả Xá-lợi-phất trả lời rằng:
“Tôi tự là Ưu-ba-đề-xá. Thân mẫu tôi là Xá-lợi, nên những đồng phạm hạnh gọi tôi là Xá-lợi-phất”.
Hiền giả Mãn Từ Tử tán thán rằng:
“Hôm nay tôi đã bàn luận với vị đệ tử ngang hàng Thế Tôn mà không biết, cùng với bậc Đệ nhị tôn luận bàn mà không biết, cùng với vị Pháp tướng luận bàn mà không biết, cùng luận bàn với vị đệ tử tiếp tục vận chuyển pháp luân đã được vận chuyển mà không biết. Nếu tôi biết Tôn giả là Xá-lợi-phất thì tôi đã không trả lời nổi một câu, huống chi lại luận bàn sâu xa như thế. Lành thay! Lành thay! Tôn giả Xá-lợi-phất, là đệ tử của Đức Như Lai, trí biện hoàn hảo, thông minh, quyết định, an lạc vô úy, thành tựu sự chế ngự, đạt đến đại biện tài, được phướn cam lồ, ở trong cam lồ giới tự mình đã chứng ngộ, thành tựu và an trụ. Vì Hiền giả đã hỏi những ý nghĩa vô cùng sâu xa. Hiền giả Xá-lợi-phất, những đồng phạm hạnh sẽ được nhiều lợi ích, nếu gặp được Tôn giả Xá-lợi-phất, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái. Nay tôi cũng được lợi ích, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái. Những đồng phạm hạnh nên quấn y trên đầu để đội Hiền giả Xá-lợi-phất, vì để được nhiều lợi ích. Nay tôi cũng được nhiều lợi ích, tùy thời mà thăm viếng, tùy thời mà lễ bái”.
Hai vị Hiền giả khen ngợi nhau như vậy. Cùng khen ngợi nhau như vậy rồi, hoan hỷ phụng hành, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trở về chỗ nghỉ của mình.
1. Thus I have heard:
One time, the Buddha traveled to the city Rājagṛha and stayed at the Veḷuvana monastery.
The Native Land Monks Praise Pūrṇa
He was accompanied by a large assembly of monks who had spent the summer retreat there.
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra had spent his summer retreat in the [Buddha’s] native land.
It was then that some native land monks had finished their summer retreat after three months had passed.
When they had finished mending robes, they gathered up their robes and bowls and left the native land and headed for Rājagṛha.
They took a circuitous route to Rājagṛha and stayed at the Veḷuvana monastery.
Those native land monks then went to the Bhagavān, paid homage by prostrating themselves, and withdrew to sit at one side.
The Bhagavān asked them,
“Monks, where have you come from? Where was your summer retreat?”
The native land monks replied,
“Bhagavān, we’ve come from the native land.
We spent the summer retreat in the native land.”
The Bhagavān asked them,
“Among those monks of the native land, which monk is praised by the others as having few desires and being satisfied and who praises having few desires and being satisfied?
Who himself lives quietly and praises quiet living?
Who himself makes effort and praises making effort?
Who himself is rightly mindful and praises right mindfulness?
Who himself is unified in mind and praises being unified in mind?
Who himself is wise and praises wisdom?
Who himself has ended the contaminants and praises ending the contaminants?
Who encourages, rouses, and makes [others] rejoice and praises encouraging, rousing, and making [others] rejoice?”
The native land monks said,
“Bhagavān, the Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra is the monk in the native land who is praised by the other monks as having few desires and being satisfied and who praises having few desires and being satisfied.
He himself lives quietly and praises quiet living.
He himself makes effort and praises making effort.
He himself is rightly mindful and praises right mindfulness.
He himself is unified in mind and praises being unified in mind.
He himself is wise and praises wisdom.
He himself has ended the contaminants and praises ending the contaminants.
He encourages, rouses, and makes [others] rejoice and praises encouraging, rousing, and making [others] rejoice.”
Venerable Śāriputra was sitting in the assembly at the time, and he had this thought,
“The Bhagavān asked this group of native land monks about this matter, and the native land monks gave their greatest praise to the good man Pūrṇa Maitrāyaniputra as having few desires and being satisfied and who praises having few desires and being satisfied.
He himself lives quietly and praises quiet living.
He himself makes effort and praises making effort.
He himself is rightly mindful and praises right mindfulness.
He himself is unified in mind and praises being unified in mind.
He himself is wise and praises wisdom.
He himself has ended the contaminants and praises ending the contaminants.
He encourages, rouses, and makes [others] rejoice and praises encouraging, rousing, and making [others] rejoice.”
Venerable Śāriputra then had another thought,
“When will I be in the same congregation as that good man Pūrṇa Maitrāyaniputra?
Maybe he’ll ask about a little doctrine, or he might agree to listen to my questions.”
Śāriputra Meets Pūrṇa
The Bhagavān finished the summer retreat in Rājagṛha after three months had passed.
After they had finished mending robes, he gathered his robe and bowl and left Rājagṛha headed for the country of Śrāvastī.
He took a circuitous route to Śrāvastī and stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
Venerable Śāriputra and the native land monks stayed in Rājagṛha for a few more days, then they gathered their robes and bowls and headed for Śrāvastī.
They took a circuitous route to Śrāvastī and stayed together at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra finished his summer retreat in the native land after three months had passed.
After they had finished mending robes, he gathered his robe and bowl, and left the native land headed for Śrāvastī.
He took a circuitous route to Śrāvastī and also stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra went to the Bhagavān, paid homage by prostrating himself, spread out his sitting mat, and sat down cross-legged.
Venerable Śāriputra then asked the other monks,
“Good men, is that the good man Pūrṇa Maitrāyaniputra?”
The monks told Venerable Śāriputra,
“Yes, the venerable is sitting there in front of the Tathāgata.
The fair-skinned one with a protruding nose like a parrot’s beak, that’s him.”
Venerable Śāriputra then knew Pūrṇa Maitrāyaniputra’s appearance and remembered it well.
After the night passed, Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra gathered his robe and bowl at sunrise and went into Śrāvastī to solicit alms.
After he finished his meal, he returned, put away his robe and bowl, and washed his hands and feet.
Putting his sitting mat over his shoulder, he went to the charnel ground to find a place to practice.
After the night passed, Venerable Śāriputra also gathered his robe and bowl at sunrise and entered Śrāvastī to solicit alms.
After he finished his meal, he returned, put away his robe and bowl, and washed his hands and feet.
Putting his sitting mat over his shoulder, he went to the charnel ground to find a place to practice.
Upon arriving at the charnel ground, Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra spread his sitting mat under a tree and sat down cross-legged.
Venerable Śāriputra also reached the charnel ground, spread his sitting mat under a tree not far from Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra, and sat down cross-legged.
In the afternoon, Venerable Śāriputra rose from his quiet repose and went over to Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra, exchanged greetings with him, and withdrew to sit at one side.
He then asked Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra,
“Good man, are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama?”
He replied,
“So it is.”
“Why, good man?
Are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama because the precepts are purified [by it]?”
He replied,
“No.”
“Are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama because the mind is purified …
views are purified …
the hindrance of doubt is purified …
knowing and seeing what is and isn’t the path is purified …
knowing and seeing the steps of the path is purified …
knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified?”
He replied,
“No.”
Again, Śāriputra asked,
“I’ve put the question to you, ‘Good man, are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama?’ and you said, ‘So it is.’
Then I asked, ‘Good man, are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama because the precepts are purified?’ and you said, ‘No.’ …
‘Are you cultivating the religious practice of the ascetic Gautama because the mind is purified …
views are purified …
the hindrance of doubt is purified …
knowing and seeing what is and isn’t the path is purified …
knowing and seeing the steps of the path is purified …
knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified?’ and you said, ‘No.’
What then is the purpose of cultivating the religious practice of the ascetic Gautama?”
He replied,
“Good man, it’s because of nirvāṇa without remainder.”
Again, he asked,
“Why, good man?
Does the ascetic Gautama declare that nirvāṇa without remainder because the precepts are purified?”
He replied,
“No.”
“Does the ascetic Gautama declare that nirvāṇa without remainder because the mind is purified …
views are purified …
the hindrance of doubt is purified …
knowing and seeing what is and isn’t the path is purified …
knowing and seeing the steps of the path is purified …
knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified?”
He replied,
“No.”
Again, Śāriputra asked,
“I’ve put the question to you, sir, ‘Does the ascetic Gautama declare that nirvāṇa without remainder because the precepts are purified?’ and you said, ‘No.’ …
‘Does the ascetic Gautama declare that nirvāṇa without remainder because the mind is purified …
views are purified …
the hindrance of doubt is purified …
knowing and seeing what is and isn’t the path is purified …
knowing and seeing the steps of the path is purified …
knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified?’ and you said, ‘No.’
Good man, what do you mean by what you’ve said?
How can I know?’”
He answered,
“Good man, if the Bhagavān, the ascetic Gautama, declared that nirvāṇa without remainder because the precepts are purified, then he would be saying [something with] a remainder has no remainder.
If the Bhagavān, the ascetic Gautama, declared that nirvāṇa without remainder because the mind is purified …
views are purified …
the hindrance of doubt is purified …
knowing and seeing what is and isn’t the path is purified …
knowing and seeing the steps of the path is purified …
knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified, then he would be saying [something with] a remainder has no remainder.
“Good man, if the Bhagavān declared that nirvāṇa without remainder was to part with these things, then ordinary people would [enter] parinirvāṇa because they part with these things, too.
“Good man, it’s simply because the precepts are purified that the mind can be purified …
because the mind is purified that views can be purified …
because views are purified that the hindrance of doubt can be purified …
because the hindrance of doubt is purified that knowing and seeing what is and isn’t the path can be purified …
because knowing and seeing what is and isn’t the path is purified that knowing and seeing the steps of the path can be purified …
because knowing and seeing the steps of the path is purified that knowledge of the path’s steps to ending [suffering] can be purified …
because knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified that the Bhagavān, the ascetic Gautama, declares nirvāṇa without remainder.
The Parable of Seven Chariots
“Permit me to continue, good man.
Once, the king of Kośala Prasenajit was in Śrāvastī and had some business in Śāketa.
He thought,
‘What would be a way to go from Śrāvastī to Śāketa in one day’s travel?’
Again, he thought,
‘Now, for me to go from Śrāvastī to Śāketa, I would need to place seven chariots between them.’
“Seven chariots were then placed between Śrāvastī and Śāketa.
After the seven chariots were arranged, he left Śrāvastī and went to the first chariot.
He rode the first chariot to the second chariot and dismounted from the first chariot.
He rode the second chariot to the third chariot and dismounted from the second chariot.
He rode the third chariot to the fourth chariot and dismounted from the third chariot.
He rode the fourth chariot to the fifth chariot and dismounted from the fourth chariot.
He rode the fifth chariot to the sixth chariot and dismounted from the fifth chariot.
He rode the sixth chariot to the seventh chariot and dismounted from the sixth chariot.
Riding the seventh chariot, he reached Śāketa in a single day.
“After his business in Śāketa was done, he was surrounded by ministers while sitting in the king’s main hall.
That group of ministers asked,
‘Did the god king travel from Śrāvastī to Śāketa in a single day?’
“The king said,
‘So it is.’
“‘Did the god king ride the first chariot from Śrāvastī to Śāketa in a single day?’
“The king said,
‘No.’
“‘Did he ride the second chariot … ride the third chariot … the seventh chariot from Śrāvastī to Śāketa?’
“The king said,
‘No.’
“How was it, good man?
Being repeatedly questioned, what did the king of Kośala Prasenajit say?
The king answered that crowd of ministers,
‘I was in Śrāvastī and had some business in Śāketa.
I thought,
‘What’s a way to travel from Śrāvastī to Śāketa in a single day?’
Then I thought,
‘Now, for me to go from Śrāvastī to Śāketa, I would need to place seven chariots between them.
“‘I then had seven chariots placed between Śrāvastī and Śāketa.
After the seven chariots were arranged, I left Śrāvastī and went to the first chariot.
I rode the first chariot to the second chariot and dismounted from the first chariot.
I rode the second chariot to the third chariot and dismounted from the second chariot.
I rode the third chariot to the fourth chariot and dismounted from the third chariot.
I rode the fourth chariot to the fifth chariot and dismounted from the fourth chariot.
I rode the fifth chariot to the sixth chariot and dismounted from the fifth chariot.
I rode the sixth chariot to the seventh chariot and dismounted from the sixth chariot.
Riding the seventh chariot, I reached Śāketa in a single day.’
“Thus, good man, did the king of Kośala Prasenajit answer that crowd of ministers’ questions.
Thus, good man, it’s because the precepts are purified that the mind can be purified …
because the mind is purified that views can be purified …
because views are purified that the hindrance of doubt can be purified …
because the hindrance of doubt is purified that knowing and seeing what is and isn’t the path can be purified …
because knowing and seeing what is and isn’t the path is purified that knowing and seeing the steps of the path can be purified …
because knowing and seeing the steps of the path is purified that knowledge of the path’s steps to ending [suffering] can be purified …
because knowledge of the path’s steps to ending [suffering] is purified that the Bhagavān declares nirvāṇa without remainder.”
Śāriputra and Pūrṇa Praise Each Other
Venerable Śāriputra then asked Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra,
“Good man, what’s your name?
What do religious practitioners call you, good man?”
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra answered,
“Good man, I’m called Pūrṇa.
My mother’s name was Maitrāyani, so religious practitioners call me Pūrṇa Maitrāyaniputra.”
Venerable Śāriputra praised him,
“Good, good!
The good man Pūrṇa Maitrāyaniputra is a disciple of the Tathāgata who’s been made intelligent, insightful, and discerning by him.
He’s peaceful, fearless, accomplished, and disciplined.
He has gained great eloquence, attained the banner of immortality, and has himself realized the accomplishment of the immortal element.
That’s because this good man gives complete answers when asked about profound subjects.
“Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra, religious practitioners attain great rewards when they meet the Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra, go to see him at appropriate times, and venerate him at appropriate times.
Now, I’ve also attained a great reward from going to see him at an appropriate time and venerating him at an appropriate time.
Should religious practitioners wrap a cloth around the top of their heads and carry Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra, they’d attain great rewards.
Now, I’ve also attained a great reward from going to see him at an appropriate time and venerating him at an appropriate time.”
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra asked Venerable Śāriputra,
“Good man, what’s your name?
What do religious practitioners call you, good man?”
Venerable Śāriputra answered,
“Good man, my name is Upatiṣya.
My mother’s name is Śārī, so religious practitioners call me Śāriputra.”
Venerable Pūrṇa Maitrāyaniputra praised him,
“Now, I didn’t know I was talking to this disciple of the Bhagavān.
I didn’t know I was talking to the second-most honored one.
I didn’t know I was talking to the Dharma general.
I didn’t know I was talking to the disciple who turned the Dharma wheel again.
If I knew this was Venerable Śāriputra, I wouldn’t have been able to answer a single thing.
How could I have given a discourse as profound as that?
“Good, good!
Venerable Śāriputra is a disciple of the Tathāgata who’s been made intelligent, insightful, and discerning by him.
He’s peaceful, fearless, accomplished, and disciplined.
He has gained great eloquence, attained the banner of immortality, and himself realized the accomplishment of the immortal element.
That’s because the venerable asks profound questions.
“Venerable Śāriputra, religious practitioners attain great rewards when they meet the Venerable Śāriputra, go to see him at appropriate times, and venerate him at appropriate times.
Now, I’ve also attained a great reward from going to see him at an appropriate time and venerating him at an appropriate time.
Should religious practitioners wrap a cloth around the top of their heads and carry Venerable Śāriputra, they’d attain great rewards.
Now, I’ve also attained a great reward from going to see him at an appropriate time and venerating him at an appropriate time.”
Thus did these two good men commend each other.
After praising each other’s goodness, they rejoiced and approved.
They then rose from their seats and returned to their lodging.