Tôi nghe như vầy:
Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo Thượng tọa trú ở tại vườn Cù-sư-la, nước Câu-xá-di. Lúc ấy cũng ở nước Câu-xá-di tại vườn Bạt-đà-lê có Tỳ-kheo Sai-ma thân mang trọng bệnh. Bấy giờ, Tỳ-kheo Đà-sa là người nuôi bệnh. Tỳ-kheo Đà-sa đến chỗ các Tỳ-kheo Thượng tọa, lễ dưới chân các Tỳ-kheo Thượng tọa rồi đứng sang một bên. Các Tỳ-kheo Thượng tọa bảo Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Thầy trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma nói rằng: ‘Các Thượng tọa hỏi thăm thầy, thân thể có an ổn chút nào không? Đau đớn không tăng lắm chứ?’”
Lúc ấy, Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma, nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: ‘Các Thượng tọa hỏi thăm thầy, thân thể có an ổn chút nào không? Đau đớn không tăng lắm chứ?’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Bệnh của tôi không bớt, thân không được an ổn, các thứ khổ bức bách càng tăng thêm, không cứu nổi. Giống như người có nhiều sức mạnh bắt lấy người gầy yếu đuối, dùng dây trói chặt vào đầu cùng hai tay, rồi siết chặt làm cho đau đớn vô cùng. Hiện tại sự thống khổ của tôi còn hơn cả người kia nữa. Giống như tên đồ tể dùng dao bén mổ bụng bò lấy nội tạng nó ra; sự đau đớn bụng con bò như thế nào có thể chịu nổi, còn hiện tại sự đau đớn bụng của tôi, hơn cả sự đau của con bò kia. Như hai lực sĩ bắt một người yếu đuối treo lên trên lửa rồi đốt hai chân họ, hiện nay hai chân của tôi còn nóng hơn người kia.”
Bấy giờ, Tỳ-kheo Đà-sa đến lại chỗ các Thượng tọa, đem những lời đã nói về bệnh trạng của Tỳ-kheo Sai-ma bạch lại đầy đủ cho các Thượng tọa. Các Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma và nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: “Đức Thế Tôn đã dạy có năm thọ ấm, đó là: Sắc thọ ấm; thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm. Tỳ-kheo Sai-ma, thầy có thể quán sát một chút về năm thọ ấm này, không phải ngã, không phải ngã sở, được không?”
Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa dạy rồi trở về nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Các Thượng tọa nhắn lại thầy là: ‘Thế Tôn đã từng dạy về năm thọ ấm, thầy có thể quán sát một chút, không phải ngã, không ngã sở được không?’”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Đối với năm thọ ấm này, tôi có thể quán sát không phải ngã, không phải ngã sở.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại bạch với các Thượng tọa rằng:
“Tỳ-kheo Sai-ma nói, ‘Đối với năm thọ ấm này, tôi có thể quán sát không phải ngã, không phải ngã sở.’”.
Các Tỳ-kheo Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: “Thầy có thể đối với năm thọ ấm quán sát về không phải ngã, không phải những gì thuộc về ngã như các bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc được không?”
Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa dạy, lại đến chỗ Tỳ-kheo Sai-ma, nói với Sai-ma rằng: “Thầy có thể quán sát năm thọ ấm như các bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc được không?”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Tôi có thể quán sát năm thọ ấm là không phải ngã, không phải ngã sở; nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại chỗ các Thượng tọa, bạch với các Thượng tọa, Tỳ-kheo Sai-ma nói, ‘Tôi có thể quán sát năm thọ ấm là không phải ngã, không phải ngã sở; nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc.’”
Bây giờ, các Thượng tọa bảo Tỳ-kheo Đà-sa, “ngươi hãy trở về nói với Tỳ-kheo Sai-ma: ‘Thầy nói là thầy quán sát năm thọ ấm không phải là ngã, không phải là ngã sở, nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc. Trước sau mâu thuẫn nhau.’”
Tỳ-kheo Đà-sa lại vâng lời dạy các Thượng tọa, đến nói với Tỳ-kheo Sai-ma là: ‘Thầy nói là thầy quán sát năm thọ ấm không phải là ngã, không phải là ngã sở, nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc. Trước sau mâu thuẫn nhau.’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Đối với năm thọ ấm tôi quán sát không phải là ngã, không phải là ngã sở. Nhưng chẳng phải là A-la-hán. Vì đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xả ly, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại chỗ các Thượng tọa, bạch với các Thượng tọa, là Tỳ-kheo Sai-ma xin thưa rằng: ‘Đối với năm thọ ấm tôi quán sát không phải là ngã, không phải là ngã sở. Nhưng chẳng phải là A-la-hán. Vì đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xả ly, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.’
Các Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: ‘Thầy nói có ngã. Vậy thì ở chỗ nào có ngã? Sắc là ngã hay ngã khác sắc? Và thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay ngã khác thức?’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Tôi không nói sắc là ngã hay ngã khác sắc; thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay ngã khác thức. Nhưng đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Sao dám làm phiền thầy phải chạy qua chạy lại! Thầy mang giùm cây gậy đến đây, tôi sẽ tự chống gậy đến các Thượng tọa kia. Xin trao gậy cho tôi.”
Tỳ-kheo Sai-ma liền tự chống gậy đi đến chỗ các Thượng tọa. Từ xa các Thượng tọa nhìn thấy Tỳ-kheo Sai-ma chống gậy đi lại, liền trải tòa, sửa ghế ngồi, đích thân ra nghinh tiếp, vì thầy mang giúp y bát và mời ngồi, cùng thăm hỏi sức khỏe nhau, rồi các Thượng tọa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Thầy bảo ngã mạn; vậy chỗ nào thấy ngã? Sắc là ngã chăng? Ngã khác sắc chăng? Và thọ, tưởng, hành, thức là ngã chăng? Ngã khác thức chăng?”
Tỳ-kheo Sai-ma bạch rằng:
“Chẳng phải sắc là ngã, chẳng phải ngã khác sắc; chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức là ngã, chẳng phải ngã khác thức. Nhưng đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi có thể chưa đoạn hết, chưa có thể biết rõ, chưa có thể xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.
“Giống như hương thơm của hoa Ưu-bát-la, Bát-đàm-ma, Câu-mâu-đầu, Phân-đà-lợi, có phải là mùi hương của rễ? Hay hương khác rễ; là mùi hương tinh thô của thân, lá, cuống? Là mùi hương khác tinh thô? Hay là tất cả những thứ đó chăng?”
Các Thượng tọa đáp rằng:
“Không phải đâu, Tỳ-kheo Sai-ma, chẳng phải rễ của hoa Ưu-bát-la, Bát-đàm-ma, Câu-mâu-đầu, Phân-đà-lợi, là mùi hương và chẳng phải mùi hương khác rễ; cũng chẳng phải thân, lá, cuống, tinh thô là mùi hương; cũng chẳng phải mùi hương khác tinh thô.”
Tỳ-kheo Sai-ma lại hỏi:
“Vậy đó là những thứ hương gì?”
Các Thượng tọa đáp rằng:
“Là mùi hương của hoa.”
Tỳ-kheo Sai-ma lại nói:
“Vậy thì ngã cũng như vậy. Chẳng phải sắc là ngã, ngã không lìa sắc và chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức là ngã, ngã không lìa thức; nhưng đối với năm thọ ấm, tôi thấy không phải ngã, không phải ngã sở, mà đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.
“Các Thượng tọa hãy nghe tôi nói thí dụ, vì người trí nhờ thí dụ mà được hiểu rõ. Giống như chiếc áo của người nhũ mẫu giao cho người giặt. Họ giặt bằng nước tro, tuy có sạch bụi nhơ, nhưng vẫn còn có mùi. Nếu muốn hết mùi này thì cần phải dùng các thứ hương thơm xông ướp. Cũng vậy, đa văn Thánh đệ tử xa lìa năm thọ ấm, quán sát chân chánh rằng không phải ngã, không phải ngã sở, có thể đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm chán, nhưng đối với năm thọ ấm sau đó vị ấy tư duy thêm nữa, quán sát sự sanh diệt của chúng, rằng: ‘Đây là sắc; đây là sự tập khởi của sắc này, đây là sự diệt tận của sắc này. Đây là thọ, tưởng, hành, thức này, đây là sự tập khởi… thức này và sự đoạn tận của… thức này cũng như vậy. Đối với năm thọ ấm khi đã quán sát sự sanh diệt của chúng như vậy rồi, thì ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tất cả đều được tiêu trừ. Đó gọi là quán sát chân chánh chân thật.”
Khi Tỳ-kheo Sai-ma nói pháp này, thì các vị Thượng tọa xa lìa được trần cấu, được trong sạch mắt pháp. Tỳ-kheo Sai-ma nhờ không khởi các lậu hoặc, nên tâm được giải thoát. Vì được an vui lợi ích nơi chánh pháp nên những bệnh của thân tất cả đều được tiêu trừ.
Bấy giờ, các Thượng tọa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Lần đầu chúng tôi được nghe những gì Nhân giả nói đã hiểu rõ và mừng vui, huống chi là được nghe lại nhiều lần. Sở dĩ chúng tôi hỏi nhiều là vì muốn phát khởi biện tài vi diệu của Nhân giả, chứ không phải có ý nhiễu loạn. Nhân giả là người có khả năng nói rộng chánh pháp của Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác.”
Sau khi các Thượng tọa nghe những gì mà Tỳ-kheo Sai-ma nói xong, tất cả đều hoan hỷ phụng hành.
T -juan5 T 0029c01T 0029c02T 0029c03
雜阿含經卷第五
T 0029c04T 0029c05宋天竺三藏求那跋陀羅譯
T 0029c06如是我聞：
一時，有眾多上座比丘T 0029c07住拘舍彌國瞿師羅園。
時，有差摩比丘T 0029c08住拘舍彌國跋陀梨園，身得重病。
時，有陀T 0029c09娑比丘為瞻病者。時，陀娑比丘詣諸上座T 0029c10比丘，禮諸上座比丘足，於一面住。
諸上T 0029c11座比丘告陀娑比丘言：「汝往詣差摩比丘T 0029c12所，語言：『諸上座問汝，身小差安隱，苦患T 0029c13不增劇耶？』」
時，陀娑比丘受諸上座比丘教，T 0029c14至差摩比丘所，語差摩比丘言：「諸上座比T 0029c15丘問訊汝，苦患漸差不？眾苦不至增耶？」
差T 0029c16摩比丘語陀娑比丘言：「我病不差，不安T 0029c17隱身，諸苦轉增無救。譬如多力士夫，取羸T 0029c18劣人，以繩繼頭，兩手急絞，極大苦痛，我今T 0029c19苦痛有過於彼。譬如屠牛，以利刀生割其T 0029c20腹，取其內藏，其牛腹痛當何可堪！我今腹T 0029c21痛甚於彼牛。如二力士捉一劣夫，懸著火T 0029c22上，燒其兩足，我今兩足熱過於彼。」
時，陀娑T 0029c23比丘還至諸上座所，以差摩比丘所說病T 0029c24狀，具白諸上座。
時，諸上座還遣陀娑比T 0029c25丘至差摩比丘所，語差摩比丘言：「世尊T 0029c26所說，有五受陰。何等為五？色受陰，受、想、T 0029c27行、識受陰，汝差摩能少觀察此五受陰非我、T 0029c28非我所耶？」
時，陀娑比丘受諸上座比丘教T 0029c29已，往語差摩比丘言：「諸上座語汝，世尊T 0030a01說五受陰，汝少能觀察非我、非我所耶？」
差T 0030a02摩比丘語陀娑言：「我於彼五受陰能觀T 0030a03察非我、非我所。」
陀娑比丘還白諸上座：「差T 0030a04摩比丘言：『我於五受陰能觀察非我、非我T 0030a05所。』」
諸上座比丘復遣陀娑比丘語差摩T 0030a06比丘言：「汝能於五受陰觀察非我、非我T 0030a07所，如漏盡阿羅漢耶？」
時，陀娑比丘受諸上T 0030a08座比丘教，往詣差摩比丘所，語差摩言：「比T 0030a09丘能如是觀五受陰者，如漏盡阿羅漢耶？」
T 0030a10差摩比丘語陀娑比丘言：「我觀五受陰非T 0030a11我、非我所，非漏盡阿羅漢也。」
時，陀娑比丘T 0030a12還至諸上座所，白諸上座：「差摩比丘言：T 0030a13『我觀五受陰非我、非我所，而非漏盡阿羅T 0030a14漢也。』」
時，諸上座語陀娑比丘：「汝復還語T 0030a15差摩比丘：『汝言：「我觀五受陰非我、非我所，T 0030a16而非漏盡阿羅漢。」前後相違。』」
陀娑比丘T 0030a17受諸上座比丘教，往語差摩比丘：「汝言：『我T 0030a18觀五受陰非我、非我所，而非漏盡阿羅漢。』T 0030a19前後相違。」
差摩比丘語陀娑比丘言：「我T 0030a20於五受陰觀察非我、非我所，而非阿羅漢T 0030a21者，我於我慢、我欲、我使，未斷、未知、未離、未T 0030a22吐。」
陀娑比丘還至諸上座所，白諸上座：T 0030a23「差摩比丘言：『我於五受陰觀察非我、非我T 0030a24所，而非漏盡阿羅漢者，於五受陰我慢、T 0030a25我欲、我使，未斷、未知、未離、未吐。』」
諸上座復遣T 0030a26陀娑比丘語差摩比丘言：「汝言有我，於T 0030a27何所有我？為色是我？為我異色？受、想、行、T 0030a28識是我？為我異識耶？」
差摩比丘語陀娑比T 0030a29丘言：「我不言色是我，我異色；受、想、行、識T 0030b01是我，我異識。然於五受陰我慢、我欲、我使，T 0030b02未斷、未知、未離、未吐。」
差摩比丘語陀娑比T 0030b03丘言：「何煩令汝駈駈往反？汝取杖來，我T 0030b04自扶杖，詣彼上座，願授以杖。」差摩比丘T 0030b05即自扶杖，詣諸上座。
時，諸上座遙見T 0030b06差摩比丘扶杖而來，自為敷座，安停脚T 0030b07机，自往迎接，為持衣鉢，命令就座，共相T 0030b08慰勞。慰勞已，語差摩比丘言：「汝言我慢，何T 0030b09所見我？色是我耶？我異色耶？受、想、行、識是T 0030b10我耶？我異識耶？」
差摩比丘白言：「非色是我，T 0030b11非我異色；非受、想、行、識是我，非我異識。T 0030b12能於五受陰我慢、我欲、我使，未斷、未知、未離、T 0030b13未吐。譬如優鉢羅、鉢曇摩、拘牟頭、分陀T 0030b14利華香，為即根香耶？為香異根耶？為莖T 0030b15葉鬚精麤香耶？為香異精麤耶？為等說T 0030b16不？」
諸上座答言：「不也，差摩比丘！非優鉢T 0030b17羅、鉢曇摩、拘牟頭、分陀利根即是香、非T 0030b18香異根，亦非莖葉鬚精麤是香，亦非香異T 0030b19精麤也。」
差摩比丘復問：「彼何等香？」
上座答T 0030b20言：「是華香。」
差摩比丘復言：「我亦如是。非T 0030b21色即我，我不離色；非受、想、行識即我，我T 0030b22不離識。然我於五受陰見非我、非我所，T 0030b23而於我慢、我欲、我使，未斷、未知、未離、未吐。諸T 0030b24上座聽我說譬，凡智者，因譬類得解。譬如T 0030b25乳母衣，付浣衣者，以種種灰湯，浣濯塵T 0030b26垢，猶有餘氣，要以種種雜香，薰令消滅。T 0030b27如是，多聞聖弟子離於五受陰，正觀非我、T 0030b28非我所，能於五受陰我慢、我欲、我使，未斷、T 0030b29未知、未離、未吐，然後於五受陰增進思惟，T 0030c01觀察生滅，此色、此色集、此色滅，此受、想、行、T 0030c02識，此識集、此識滅。於五受陰如是觀生T 0030c03滅已，我慢、我欲、我使，一切悉除，是名真T 0030c04實正觀。」
差摩比丘說此法時，彼諸上座遠T 0030c05塵離垢，得法眼淨。差摩比丘不起諸漏，心T 0030c06得解脫，法喜利故，身病悉除。
時，諸上座比T 0030c07丘語差摩比丘言：「我聞仁者初所說，已解T 0030c08已樂，況復重聞！所以問者，欲發仁者微T 0030c09妙辯才，非為嬈亂汝，便堪能廣說如來、應、T 0030c10等正覺法。」
時，諸上座聞差摩比丘所說，歡喜T 0030c11奉行。
T 0030c12 This have I heard. At one time a group of many elder monks were staying at Kosambī in Ghosita’s Park. Then the monk Khemaka was dwelling at Kosambī in the Jujube Tree Park. His body had become seriously ill. Then the monk Dāsaka was looking after the sick. Then the monk Dāsaka approached the elder monks, paid respect at the feet of the elder monks, and stood at one side.
The elder monks said to the monk Dāsaka: “Approach the monk Khemaka and say: The elder monks ask you: ‘Is your body recovering a little and at ease, is the severity of your painful afflictions not increasing?’”
Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka. He said to the monk Khemaka: “The elder monks ask you: ‘Are you gradually recovering from your painful afflictions? Are the multitude of pains not increasing?’”
T 0029c22The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I have not recovered from the illness and my body is not at ease, the pains keep increasing and there is no relief. It is just as if many strong men were to grab a weak man, put a rope around his head and with both hands pull it tight, so that he is in extreme pain. My pain now exceeds that. It is just as if a cow butcher with a sharp knife cuts open a living [cow’s] belly to take its internal organs. How could that cow endure the pains in its belly? My belly is now more painful than that cow’s. It is just as if two strong men grabbed one weak person and hung him over a fire, roasting both his feet. The heat of both my feet now exceeds that.”
Then the monk Dāsaka approached the elders. He completely told the elders what the monk Khemaka had said about the condition of his illness.
Then the elders sent the monk Dāsaka back to approach the monk Khemaka, to say to the monk Khemaka: “There are five aggregates of clinging, taught by the Blessed One. What are the five? They are the bodily form aggregate of clinging, the feeling … perception … formations … consciousness aggregate of clinging. Khemaka, are you just able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self?”
T 0029c29Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka and said: “The elders say to you: ‘The Blessed One has taught the five aggregates of clinging. Are you just able to examine them as not self and not belonging to the self?’”
The monk Khemaka said to Dāsaka: “I am able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self.”
The monk Dāsaka returned and said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I am able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self.’”
The elders again sent the monk Dāsaka to say to the monk Khemaka: “Being able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging, are you thus an arahant, with the influxes being eradicated?”
T 0030a10Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka. He said to Khemaka: “A monk who is able to contemplate the five aggregates of clinging in this way, is he thus an arahant, with the influxes being eradicated?”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, [yet] I am not an arahant, with the influxes being eradicated.”
Then the monk Dāsaka returned to the elders. He said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.”
Then the elders said to the monk Dāsaka: “Return again to say to the monk Khemaka: You say: ‘I contemplate the five aggregates as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.’ The former and the latter [statement] contradict each other.’”
Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka and said: “You say: ‘I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.’ The former and the latter [statement] contradict each other.”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, [with the influxes being eradicated]. I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.”
T 0030a23The monk Dāsaka returned to the elders. He said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated. I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.’”
The elders again sent the monk Dāsaka to say to the monk Khemaka: “You [seem] to affirm that there is a self. Where is that self? Is bodily form the self? Or is the self distinct from bodily form? Is feeling … perception … formations … consciousness the self? Or is the self distinct from consciousness?”
T 0030b05The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I do not say that bodily form is the self, or that the self is distinct from bodily form; that feeling … perception … formations … consciousness is the self, or that the self is distinct from consciousness. Yet in relation to these five aggregates of clinging I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “Why trouble you now, making you run back and forth? Bring my walking stick. Supporting myself with the walking stick, I will approach the elders. [So] I ask you to give me the walking stick for my use.”
The monk Khemaka, supporting himself with the walking stick, approached the elders. Then the elders saw from afar that the monk Khemaka was coming, supported by a walking stick. They themselves prepared a seat for him and set up a foot rest. They came forward themselves to welcome him, took his robe and bowl, and told him to sit down right away. They exchanged polite greetings with each other. Having exchanged polite greetings, the [elders] said to the monk Khemaka:
“You speak of the conceit ‘I am’. Where do you see a self? Is bodily form the self? Or is the self distinct from bodily form? Is feeling … perception … formations … consciousness the self? Or is the self distinct from consciousness?”
The monk Khemaka said: “Bodily form is not self and there is no self that is distinct from bodily form. Feeling … perception … formations … consciousness is not self, and there is no self that is distinct from consciousness. However, in relation to these five aggregates of clinging I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
“It is just like the fragrance of uppala lotuses, paduma lotuses, kumuda lotuses, puṇḍarīka lotuses ― is the fragrance in the roots? Is the fragrance distinct from the roots? Is the fragrance in the stalks, the leafs, the stamen, its finer and coarser parts? Or is it distinct from … its finer and coarser parts? Is this correctly spoken?”
The elders replied: “No, monk Khemaka. The fragrance is not in the roots of uppala lotuses, paduma lotuses, kumuda lotuses, puṇḍarīka lotuses, nor is the fragrance distinct from the roots. The fragrance is also not in the stalks, the leafs, the stamen, its fine and coarse parts, and the fragrance is also not distinct from … its fine and coarse parts.”
The monk Khemaka asked again: “Where is the fragrance?”
The elders replied: “The fragrance is in the flower.”
T 0030b23The monk Khemaka said again: “With me it is in the same way. Bodily form is not self and there is no self distinct from bodily form. Feeling … perception … formations … consciousness is not self, and there is no self distinct from consciousness. Although in relation to these five aggregates of clinging I see no self and nothing belonging to the self, still I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
T 0030b27“Elders, allow me to speak a simile. Wise ones usually gain understanding because of a comparison through a simile. It is just like a wet-nurse who gives a cloth [used as diaper] to the launderer. With various kinds of lye and soap he washes out the dirt, yet there is still a remainder of smell. By mixing it with various kinds of fragrance he makes that disappear.
“In the same way, although the learned noble disciple rightly contemplates these five aggregates of clinging as not self and not belonging to a self, still he has not yet abandoned the ‘I am’ conceit in relation to these five aggregates of clinging, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, has not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
“Yet at a later time he progresses in giving attention to these five aggregates of clinging by examining their rise and fall: this is bodily form, this is the arising of bodily form, this is the cessation of bodily form, this is feeling … perception … formations … consciousness, this is the arising of consciousness, this is the cessation of consciousness. Having contemplated the rise and fall of these five aggregates of clinging in this way, he completely relinquishes all ‘I am’ conceit, desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’. This is called truly and rightly contemplating.”
When the monk Khemaka spoke this teaching, the elders attained the pure eye of Dharma that is remote from [mental] stains and free from [mental] dust, and the monk Khemaka by not clinging attained liberation from the influxes in his mind. Because of the benefit of the joy of Dharma, his body got completely rid of the illness.
T 0030c12Then the elder monks said to the monk Khemaka: “When we heard what [our] friend said for the first time, we already understood and already delighted in it, what to say of hearing him again and again. When asking [further] we wished that [our] friend manifests his refined eloquence. Not to harass you, [but] for you to be willing and able to teach in detail the Dharma of the Tathāgata, the arahant, the fully awakened one.”
Then the elders, hearing what the monk Khemaka had said, were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo Thượng tọa trú ở tại vườn Cù-sư-la, nước Câu-xá-di. Lúc ấy cũng ở nước Câu-xá-di tại vườn Bạt-đà-lê có Tỳ-kheo Sai-ma thân mang trọng bệnh. Bấy giờ, Tỳ-kheo Đà-sa là người nuôi bệnh. Tỳ-kheo Đà-sa đến chỗ các Tỳ-kheo Thượng tọa, lễ dưới chân các Tỳ-kheo Thượng tọa rồi đứng sang một bên. Các Tỳ-kheo Thượng tọa bảo Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Thầy trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma nói rằng: ‘Các Thượng tọa hỏi thăm thầy, thân thể có an ổn chút nào không? Đau đớn không tăng lắm chứ?’”
Lúc ấy, Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma, nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: ‘Các Thượng tọa hỏi thăm thầy, thân thể có an ổn chút nào không? Đau đớn không tăng lắm chứ?’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Bệnh của tôi không bớt, thân không được an ổn, các thứ khổ bức bách càng tăng thêm, không cứu nổi. Giống như người có nhiều sức mạnh bắt lấy người gầy yếu đuối, dùng dây trói chặt vào đầu cùng hai tay, rồi siết chặt làm cho đau đớn vô cùng. Hiện tại sự thống khổ của tôi còn hơn cả người kia nữa. Giống như tên đồ tể dùng dao bén mổ bụng bò lấy nội tạng nó ra; sự đau đớn bụng con bò như thế nào có thể chịu nổi, còn hiện tại sự đau đớn bụng của tôi, hơn cả sự đau của con bò kia. Như hai lực sĩ bắt một người yếu đuối treo lên trên lửa rồi đốt hai chân họ, hiện nay hai chân của tôi còn nóng hơn người kia.”
Bấy giờ, Tỳ-kheo Đà-sa đến lại chỗ các Thượng tọa, đem những lời đã nói về bệnh trạng của Tỳ-kheo Sai-ma bạch lại đầy đủ cho các Thượng tọa. Các Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa trở về chỗ Tỳ-kheo Sai-ma và nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: “Đức Thế Tôn đã dạy có năm thọ ấm, đó là: Sắc thọ ấm; thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm. Tỳ-kheo Sai-ma, thầy có thể quán sát một chút về năm thọ ấm này, không phải ngã, không phải ngã sở, được không?”
Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa dạy rồi trở về nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Các Thượng tọa nhắn lại thầy là: ‘Thế Tôn đã từng dạy về năm thọ ấm, thầy có thể quán sát một chút, không phải ngã, không ngã sở được không?’”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Đối với năm thọ ấm này, tôi có thể quán sát không phải ngã, không phải ngã sở.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại bạch với các Thượng tọa rằng:
“Tỳ-kheo Sai-ma nói, ‘Đối với năm thọ ấm này, tôi có thể quán sát không phải ngã, không phải ngã sở.’”.
Các Tỳ-kheo Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: “Thầy có thể đối với năm thọ ấm quán sát về không phải ngã, không phải những gì thuộc về ngã như các bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc được không?”
Tỳ-kheo Đà-sa vâng lời các Tỳ-kheo Thượng tọa dạy, lại đến chỗ Tỳ-kheo Sai-ma, nói với Sai-ma rằng: “Thầy có thể quán sát năm thọ ấm như các bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc được không?”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Tôi có thể quán sát năm thọ ấm là không phải ngã, không phải ngã sở; nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại chỗ các Thượng tọa, bạch với các Thượng tọa, Tỳ-kheo Sai-ma nói, ‘Tôi có thể quán sát năm thọ ấm là không phải ngã, không phải ngã sở; nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc.’”
Bây giờ, các Thượng tọa bảo Tỳ-kheo Đà-sa, “ngươi hãy trở về nói với Tỳ-kheo Sai-ma: ‘Thầy nói là thầy quán sát năm thọ ấm không phải là ngã, không phải là ngã sở, nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc. Trước sau mâu thuẫn nhau.’”
Tỳ-kheo Đà-sa lại vâng lời dạy các Thượng tọa, đến nói với Tỳ-kheo Sai-ma là: ‘Thầy nói là thầy quán sát năm thọ ấm không phải là ngã, không phải là ngã sở, nhưng chẳng phải là A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc. Trước sau mâu thuẫn nhau.’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Đối với năm thọ ấm tôi quán sát không phải là ngã, không phải là ngã sở. Nhưng chẳng phải là A-la-hán. Vì đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xả ly, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.”
Tỳ-kheo Đà-sa trở lại chỗ các Thượng tọa, bạch với các Thượng tọa, là Tỳ-kheo Sai-ma xin thưa rằng: ‘Đối với năm thọ ấm tôi quán sát không phải là ngã, không phải là ngã sở. Nhưng chẳng phải là A-la-hán. Vì đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xả ly, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.’
Các Thượng tọa lại sai Tỳ-kheo Đà-sa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng: ‘Thầy nói có ngã. Vậy thì ở chỗ nào có ngã? Sắc là ngã hay ngã khác sắc? Và thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay ngã khác thức?’
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Tôi không nói sắc là ngã hay ngã khác sắc; thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay ngã khác thức. Nhưng đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.”
Tỳ-kheo Sai-ma nói với Tỳ-kheo Đà-sa rằng:
“Sao dám làm phiền thầy phải chạy qua chạy lại! Thầy mang giùm cây gậy đến đây, tôi sẽ tự chống gậy đến các Thượng tọa kia. Xin trao gậy cho tôi.”
Tỳ-kheo Sai-ma liền tự chống gậy đi đến chỗ các Thượng tọa. Từ xa các Thượng tọa nhìn thấy Tỳ-kheo Sai-ma chống gậy đi lại, liền trải tòa, sửa ghế ngồi, đích thân ra nghinh tiếp, vì thầy mang giúp y bát và mời ngồi, cùng thăm hỏi sức khỏe nhau, rồi các Thượng tọa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Thầy bảo ngã mạn; vậy chỗ nào thấy ngã? Sắc là ngã chăng? Ngã khác sắc chăng? Và thọ, tưởng, hành, thức là ngã chăng? Ngã khác thức chăng?”
Tỳ-kheo Sai-ma bạch rằng:
“Chẳng phải sắc là ngã, chẳng phải ngã khác sắc; chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức là ngã, chẳng phải ngã khác thức. Nhưng đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi có thể chưa đoạn hết, chưa có thể biết rõ, chưa có thể xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.
“Giống như hương thơm của hoa Ưu-bát-la, Bát-đàm-ma, Câu-mâu-đầu, Phân-đà-lợi, có phải là mùi hương của rễ? Hay hương khác rễ; là mùi hương tinh thô của thân, lá, cuống? Là mùi hương khác tinh thô? Hay là tất cả những thứ đó chăng?”
Các Thượng tọa đáp rằng:
“Không phải đâu, Tỳ-kheo Sai-ma, chẳng phải rễ của hoa Ưu-bát-la, Bát-đàm-ma, Câu-mâu-đầu, Phân-đà-lợi, là mùi hương và chẳng phải mùi hương khác rễ; cũng chẳng phải thân, lá, cuống, tinh thô là mùi hương; cũng chẳng phải mùi hương khác tinh thô.”
Tỳ-kheo Sai-ma lại hỏi:
“Vậy đó là những thứ hương gì?”
Các Thượng tọa đáp rằng:
“Là mùi hương của hoa.”
Tỳ-kheo Sai-ma lại nói:
“Vậy thì ngã cũng như vậy. Chẳng phải sắc là ngã, ngã không lìa sắc và chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức là ngã, ngã không lìa thức; nhưng đối với năm thọ ấm, tôi thấy không phải ngã, không phải ngã sở, mà đối với ngã mạn, ngã dục, ngã sử tôi chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm tởm, chưa nhổ ra hết.
“Các Thượng tọa hãy nghe tôi nói thí dụ, vì người trí nhờ thí dụ mà được hiểu rõ. Giống như chiếc áo của người nhũ mẫu giao cho người giặt. Họ giặt bằng nước tro, tuy có sạch bụi nhơ, nhưng vẫn còn có mùi. Nếu muốn hết mùi này thì cần phải dùng các thứ hương thơm xông ướp. Cũng vậy, đa văn Thánh đệ tử xa lìa năm thọ ấm, quán sát chân chánh rằng không phải ngã, không phải ngã sở, có thể đối với năm thọ ấm, ngã mạn, ngã dục, ngã sử chưa đoạn hết, chưa biết rõ, chưa xa lìa, chưa nhàm chán, nhưng đối với năm thọ ấm sau đó vị ấy tư duy thêm nữa, quán sát sự sanh diệt của chúng, rằng: ‘Đây là sắc; đây là sự tập khởi của sắc này, đây là sự diệt tận của sắc này. Đây là thọ, tưởng, hành, thức này, đây là sự tập khởi… thức này và sự đoạn tận của… thức này cũng như vậy. Đối với năm thọ ấm khi đã quán sát sự sanh diệt của chúng như vậy rồi, thì ngã mạn, ngã dục, ngã sử, tất cả đều được tiêu trừ. Đó gọi là quán sát chân chánh chân thật.”
Khi Tỳ-kheo Sai-ma nói pháp này, thì các vị Thượng tọa xa lìa được trần cấu, được trong sạch mắt pháp. Tỳ-kheo Sai-ma nhờ không khởi các lậu hoặc, nên tâm được giải thoát. Vì được an vui lợi ích nơi chánh pháp nên những bệnh của thân tất cả đều được tiêu trừ.
Bấy giờ, các Thượng tọa nói với Tỳ-kheo Sai-ma rằng:
“Lần đầu chúng tôi được nghe những gì Nhân giả nói đã hiểu rõ và mừng vui, huống chi là được nghe lại nhiều lần. Sở dĩ chúng tôi hỏi nhiều là vì muốn phát khởi biện tài vi diệu của Nhân giả, chứ không phải có ý nhiễu loạn. Nhân giả là người có khả năng nói rộng chánh pháp của Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác.”
Sau khi các Thượng tọa nghe những gì mà Tỳ-kheo Sai-ma nói xong, tất cả đều hoan hỷ phụng hành.
This have I heard. At one time a group of many elder monks were staying at Kosambī in Ghosita’s Park. Then the monk Khemaka was dwelling at Kosambī in the Jujube Tree Park. His body had become seriously ill. Then the monk Dāsaka was looking after the sick. Then the monk Dāsaka approached the elder monks, paid respect at the feet of the elder monks, and stood at one side.
The elder monks said to the monk Dāsaka: “Approach the monk Khemaka and say: The elder monks ask you: ‘Is your body recovering a little and at ease, is the severity of your painful afflictions not increasing?’”
Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka. He said to the monk Khemaka: “The elder monks ask you: ‘Are you gradually recovering from your painful afflictions? Are the multitude of pains not increasing?’”
T 0029c22The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I have not recovered from the illness and my body is not at ease, the pains keep increasing and there is no relief. It is just as if many strong men were to grab a weak man, put a rope around his head and with both hands pull it tight, so that he is in extreme pain. My pain now exceeds that. It is just as if a cow butcher with a sharp knife cuts open a living [cow’s] belly to take its internal organs. How could that cow endure the pains in its belly? My belly is now more painful than that cow’s. It is just as if two strong men grabbed one weak person and hung him over a fire, roasting both his feet. The heat of both my feet now exceeds that.”
Then the monk Dāsaka approached the elders. He completely told the elders what the monk Khemaka had said about the condition of his illness.
Then the elders sent the monk Dāsaka back to approach the monk Khemaka, to say to the monk Khemaka: “There are five aggregates of clinging, taught by the Blessed One. What are the five? They are the bodily form aggregate of clinging, the feeling … perception … formations … consciousness aggregate of clinging. Khemaka, are you just able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self?”
T 0029c29Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka and said: “The elders say to you: ‘The Blessed One has taught the five aggregates of clinging. Are you just able to examine them as not self and not belonging to the self?’”
The monk Khemaka said to Dāsaka: “I am able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self.”
The monk Dāsaka returned and said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I am able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self.’”
The elders again sent the monk Dāsaka to say to the monk Khemaka: “Being able to examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging, are you thus an arahant, with the influxes being eradicated?”
T 0030a10Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka. He said to Khemaka: “A monk who is able to contemplate the five aggregates of clinging in this way, is he thus an arahant, with the influxes being eradicated?”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, [yet] I am not an arahant, with the influxes being eradicated.”
Then the monk Dāsaka returned to the elders. He said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.”
Then the elders said to the monk Dāsaka: “Return again to say to the monk Khemaka: You say: ‘I contemplate the five aggregates as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.’ The former and the latter [statement] contradict each other.’”
Then the monk Dāsaka, having received the instructions from the elder monks, approached the monk Khemaka and said: “You say: ‘I contemplate the five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated.’ The former and the latter [statement] contradict each other.”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, [with the influxes being eradicated]. I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.”
T 0030a23The monk Dāsaka returned to the elders. He said to the elders: “The monk Khemaka says: ‘I examine these five aggregates of clinging as not self and not belonging to the self, yet I am not an arahant, with the influxes being eradicated. I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.’”
The elders again sent the monk Dāsaka to say to the monk Khemaka: “You [seem] to affirm that there is a self. Where is that self? Is bodily form the self? Or is the self distinct from bodily form? Is feeling … perception … formations … consciousness the self? Or is the self distinct from consciousness?”
T 0030b05The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “I do not say that bodily form is the self, or that the self is distinct from bodily form; that feeling … perception … formations … consciousness is the self, or that the self is distinct from consciousness. Yet in relation to these five aggregates of clinging I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.”
The monk Khemaka said to the monk Dāsaka: “Why trouble you now, making you run back and forth? Bring my walking stick. Supporting myself with the walking stick, I will approach the elders. [So] I ask you to give me the walking stick for my use.”
The monk Khemaka, supporting himself with the walking stick, approached the elders. Then the elders saw from afar that the monk Khemaka was coming, supported by a walking stick. They themselves prepared a seat for him and set up a foot rest. They came forward themselves to welcome him, took his robe and bowl, and told him to sit down right away. They exchanged polite greetings with each other. Having exchanged polite greetings, the [elders] said to the monk Khemaka:
“You speak of the conceit ‘I am’. Where do you see a self? Is bodily form the self? Or is the self distinct from bodily form? Is feeling … perception … formations … consciousness the self? Or is the self distinct from consciousness?”
The monk Khemaka said: “Bodily form is not self and there is no self that is distinct from bodily form. Feeling … perception … formations … consciousness is not self, and there is no self that is distinct from consciousness. However, in relation to these five aggregates of clinging I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
“It is just like the fragrance of uppala lotuses, paduma lotuses, kumuda lotuses, puṇḍarīka lotuses ― is the fragrance in the roots? Is the fragrance distinct from the roots? Is the fragrance in the stalks, the leafs, the stamen, its finer and coarser parts? Or is it distinct from … its finer and coarser parts? Is this correctly spoken?”
The elders replied: “No, monk Khemaka. The fragrance is not in the roots of uppala lotuses, paduma lotuses, kumuda lotuses, puṇḍarīka lotuses, nor is the fragrance distinct from the roots. The fragrance is also not in the stalks, the leafs, the stamen, its fine and coarse parts, and the fragrance is also not distinct from … its fine and coarse parts.”
The monk Khemaka asked again: “Where is the fragrance?”
The elders replied: “The fragrance is in the flower.”
T 0030b23The monk Khemaka said again: “With me it is in the same way. Bodily form is not self and there is no self distinct from bodily form. Feeling … perception … formations … consciousness is not self, and there is no self distinct from consciousness. Although in relation to these five aggregates of clinging I see no self and nothing belonging to the self, still I have not yet abandoned the ‘I am’ conceit, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, have not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
T 0030b27“Elders, allow me to speak a simile. Wise ones usually gain understanding because of a comparison through a simile. It is just like a wet-nurse who gives a cloth [used as diaper] to the launderer. With various kinds of lye and soap he washes out the dirt, yet there is still a remainder of smell. By mixing it with various kinds of fragrance he makes that disappear.
“In the same way, although the learned noble disciple rightly contemplates these five aggregates of clinging as not self and not belonging to a self, still he has not yet abandoned the ‘I am’ conceit in relation to these five aggregates of clinging, the desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’, has not yet [fully] understood it, not yet become separated from it, not yet vomited it out.
“Yet at a later time he progresses in giving attention to these five aggregates of clinging by examining their rise and fall: this is bodily form, this is the arising of bodily form, this is the cessation of bodily form, this is feeling … perception … formations … consciousness, this is the arising of consciousness, this is the cessation of consciousness. Having contemplated the rise and fall of these five aggregates of clinging in this way, he completely relinquishes all ‘I am’ conceit, desire [related to the notion] ‘I am’, and the underlying tendency towards ‘I am’. This is called truly and rightly contemplating.”
When the monk Khemaka spoke this teaching, the elders attained the pure eye of Dharma that is remote from [mental] stains and free from [mental] dust, and the monk Khemaka by not clinging attained liberation from the influxes in his mind. Because of the benefit of the joy of Dharma, his body got completely rid of the illness.
T 0030c12Then the elder monks said to the monk Khemaka: “When we heard what [our] friend said for the first time, we already understood and already delighted in it, what to say of hearing him again and again. When asking [further] we wished that [our] friend manifests his refined eloquence. Not to harass you, [but] for you to be willing and able to teach in detail the Dharma of the Tathāgata, the arahant, the fully awakened one.”
Then the elders, hearing what the monk Khemaka had said, were delighted and received it respectfully.