Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do sanh khởi cái gì, do hệ lụy cái gì mà có kiến chấp ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử, không biết biên tế tối sơ là gì?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Xin thương xót mà nói rộng nghĩa này. Sau khi các Tỳ-kheo nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, vì có sắc, sanh khởi sự của sắc, hệ lụy sắc, nơi sắc mà thấy ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, là khổ phải chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, thì do có cái khổ này mà sự ấy sanh khởi, hệ lụy, thấy là ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái này là tôi, không phải cái này là của tôi, không phải là tôi trong tương lai, không phải là của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát được như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến giác ngộ, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給孤T 0042b03獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「於何所是事有T 0042b04故，何所起，何所繫著，何所見我？諸比丘！令T 0042b05彼眾生無明所蓋，愛繫其首，長道驅馳，生T 0042b06死輪迴，生死流轉，不知本際？」
諸比丘白佛：T 0042b07「世尊是法根、法眼、法依。善哉！世尊！唯願哀T 0042b08愍，廣說其義，諸比丘聞已，當受奉行。」
T 0042b09佛告諸比丘：「諦聽，善思，當為汝說。諸比丘！T 0042b10色有故，是色事起，於色繫著，於色見我，令T 0042b11眾生無明所蓋，愛繫其首，長道驅馳，生死T 0042b12輪迴，生死流轉。受、想、行、識亦復如是。諸比T 0042b13丘！色是常耶？為非常耶？」
答曰：「無常。世尊！」
復T 0042b14問：「若無常者，是苦耶？」
答曰：「是苦。世尊！」
「如是，T 0042b15比丘！若無常者是苦，是苦有故，是事起、繫著、T 0042b16見我，令彼眾生無明所蓋，愛繫其首，長T 0042b17道驅馳，生死輪迴，生死流轉。受、想、行、識亦復T 0042b18如是。
「是故，諸比丘！諸所有色，若過去、若未來、T 0042b19若現在，若內、若外，若麤、若細，若好、若醜，若遠、T 0042b20若近，彼一切非我、非異我、不相在。如是觀T 0042b21者，是名正慧。受、想、行、識亦復如是。
「如是見、T 0042b22聞、覺、識，求得隨憶、隨覺，隨觀，彼一切非我、T 0042b23非異我、不相在，是名正慧。
「若有見言有T 0042b24我、有此世、有他世、有常、有恒、不變易，彼T 0042b25一切非我、非異我、不相在，是名正慧。
「若復T 0042b26有見非此我、非此我所、非當來我、非當T 0042b27來我所，彼一切非我、非異我、不相在，是名T 0042b28正慧。
「若多聞聖弟子於此六見處觀察非T 0042b29我、非我所，如是觀者，於佛狐疑斷，於法、僧T 0042c01狐疑斷。是名，比丘！不復堪任作身、口、意業，T 0042c02趣三惡道；正使放逸，諸聖弟子皆悉決定T 0042c03向於三菩提，七有天人往生，作苦後邊。」
佛T 0042c04說此經已，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0042c05 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “What matter is the cause, by clinging to what, by being fettered and attached to what, by seeing what as a self, monks, are living beings hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths, without understanding its origin?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. It would be well if the Blessed One could explain the meaning of this fully, out of compassion. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “Listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monks, bodily form is the cause, it is by clinging to the matter of bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha.
This dukkha is the cause, it is by clinging to this matter, by being fettered and attached to it, by seeing it as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it is all not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. One who contemplates it in this way is called one with right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“In this way what is seen, heard, experienced, cognized, searched for, remembered, followed with [directed] awareness, and followed with [sustained] contemplation, all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view proclaiming that a self exists and a world exists, and that the existence of this world is permanent, lasting, and unchanging ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this self does not exist, that nothing belongs to this self, that the self will not be in the future and nothing belonging to the self will be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, these are called those who are no longer capable of undertaking a bodily, verbal or mental deed that leads to the three evil destinies. Even if they are negligent, the noble disciples are all certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans they will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do sanh khởi cái gì, do hệ lụy cái gì mà có kiến chấp ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử, không biết biên tế tối sơ là gì?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Xin thương xót mà nói rộng nghĩa này. Sau khi các Tỳ-kheo nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, vì có sắc, sanh khởi sự của sắc, hệ lụy sắc, nơi sắc mà thấy ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, là khổ phải chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, thì do có cái khổ này mà sự ấy sanh khởi, hệ lụy, thấy là ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái này là tôi, không phải cái này là của tôi, không phải là tôi trong tương lai, không phải là của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát được như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến giác ngộ, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “What matter is the cause, by clinging to what, by being fettered and attached to what, by seeing what as a self, monks, are living beings hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths, without understanding its origin?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. It would be well if the Blessed One could explain the meaning of this fully, out of compassion. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “Listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monks, bodily form is the cause, it is by clinging to the matter of bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha.
This dukkha is the cause, it is by clinging to this matter, by being fettered and attached to it, by seeing it as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it is all not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. One who contemplates it in this way is called one with right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“In this way what is seen, heard, experienced, cognized, searched for, remembered, followed with [directed] awareness, and followed with [sustained] contemplation, all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view proclaiming that a self exists and a world exists, and that the existence of this world is permanent, lasting, and unchanging ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this self does not exist, that nothing belongs to this self, that the self will not be in the future and nothing belonging to the self will be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, these are called those who are no longer capable of undertaking a bodily, verbal or mental deed that leads to the three evil destinies. Even if they are negligent, the noble disciples are all certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans they will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.