Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong rừng sâu Lộc dã, tại núi Thiết-thủ-bà-la, thuộc nước Bà-kỳ. Bấy giờ có trưởng giả Na-câu-la đã một trăm hai mươi tuổi, già nua, các căn suy nhược, yếu đuối bệnh khổ mà vẫn muốn diện kiến Đức Thế Tôn, cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Ông đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi lui ngồi sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, nay con đã già nua, yếu đuối, bệnh khổ, tự gắng sức đến yết kiến Đức Thế Tôn cùng các vị Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Xin Đức Thế Tôn vì con mà nói pháp khiến cho con luôn luôn được an lạc.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo gia chủ Na-câu-la:
“Lành thay! Gia chủ, thật sự ông đã già nua, các căn suy nhược, yếu đuối bệnh hoạn, mà có thể tự mình đến diện kiến Như Lai cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính khác. Gia chủ nên biết, ở nơi cái thân khổ hoạn này mà tu học thân không khổ hoạn.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì gia chủ Na-câu-la, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ rồi ngồi im lặng. Sau khi gia chủ Na-câu-la nghe những gì Đức Phật đã dạy, tùy hỷ vui mừng, lễ Phật mà lui.
Lúc ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất đang ngồi dưới một bóng cây cách Phật không xa. Gia chủ Na-câu-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, đảnh lễ dưới chân, rồi lui ngồi sang một bên. Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Hiện tại các căn của gia chủ vui vẻ, nhan sắc sáng tươi, có phải đã nghe pháp sâu xa từ nơi Thế Tôn rồi chăng?”
Gia chủ Na-câu-la bạch ngài Xá-lợi-phất:
“Hôm nay Đức Thế Tôn vì tôi nói pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ; vì nước pháp cam lộ rưới vào thân tâm tôi, cho nên nay các căn của tôi vui vẻ, nhan sắc sáng tươi.”
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Đức Thế Tôn đã vì ông nói những pháp gì, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, nhuần thắm nước cam lộ?”
Gia chủ Na-câu-la bạch ngài Xá-lợi-phất:
“Con đến chỗ Thế Tôn, bạch Thế Tôn rằng: ‘Con đã già nua, yếu đuối, khổ hoạn, tự con đến diện kiến Đức Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính.’ Đức Phật bảo con: ‘Lành thay! Gia chủ, ông thực sự đã già nua, yếu đuối, khổ hoạn, mà có thể tự nỗ lực đến gặp Ta cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Bây giờ đối với thân khổ hoạn này, ông thường nên ở nơi cái thân khổ hoạn này mà tu học thân không khổ hoạn.’ Đức Thế Tôn đã vì con nói pháp như vậy, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, nước cam lộ nhuần thấm.”
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Vừa rồi sao ông không hỏi lại Đức Thế Tôn, thế nào là thân bị bệnh khổ, là tâm bị bệnh khổ? Thế nào là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ?”
Gia chủ đáp:
“Vì lý do này nên con đến gặp Tôn giả, xin vì con nói tóm lược pháp yếu.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo gia chủ:
“Lành thay! Gia chủ, nay ông hãy lắng nghe, tôi sẽ vì ông mà nói. Kẻ phàm phu ngu si không học, đối với sự tập khởi của sắc, sự diệt tận của sắc, sự tai hại của sắc, vị ngọt của sắc, sự xuất ly sắc không biết như thật. Vì không biết như thật nên ái lạc sắc, nói rằng sắc là ngã, là ngã sở, rồi chấp thủ, nhiếp thủ. Khi sắc này hoặc bị hư hoại, hoặc bị biến đổi; tâm thức cũng tùy theo mà biến chuyển, khổ não liền sanh. Khi khổ não đã sanh thì phát sinh sự sợ hãi, sự chướng ngại, sự hoài vọng, sự lo nghĩ buồn khổ tham luyến. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy. Đó gọi là bệnh khổ của thân tâm.
“Thế nào là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ? Đa văn Thánh đệ tử biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về xuất ly của sắc. Khi đã biết như thật rồi thì không sanh ra ái lạc, thấy sắc là ngã, hay ngã sở. Sắc này nếu biến dịch hay đổi khác đi nữa, thì tâm cũng không thay đổi theo mà sanh ra khổ não. Khi tâm đã không biến chuyển theo mà sanh ra khổ não rồi, thì được sự không sợ hãi, chướng ngại, tiếc nuối, lo nghĩ, buồn khổ, tham luyến. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy. Đó gọi là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ.”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, gia chủ Na-câu-la đạt được mắt pháp trong sạch. Bấy giờ, gia chủ Na-câu-la thấy pháp, đắc pháp, biết pháp, thâm nhập pháp, vượt qua được mọi sự hồ nghi mà không do ai khác, ở trong chánh pháp tâm đạt được vô sở úy, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy sửa lại y phục, chắp tay bạch Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Con đã vượt qua, đã được độ thoát. Nay con xin nương về Tam bảo Phật, Pháp, Tăng, làm người Ưu-bà-tắc; xin ngài chứng biết cho con. Nay con xin nguyện suốt đời nương về Tam bảo.”
Sau khi gia chủ Na-câu-la đã nghe những gì Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, tùy hỷ hoan hỷ, làm lễ ra đi.
如是我聞：
一時，佛住婆祇國設首婆T 0033a07羅山鹿野深林中。
爾時，有那拘羅長者，百T 0033a08二十歲，年耆根熟，羸劣苦病，而欲覲見世T 0033a09尊及先所宗重知識比丘，來詣佛所，稽首佛T 0033a10足，退坐一面，白佛言：「世尊！我年衰老，羸劣T 0033a11苦病，自力勉勵，覲見世尊及先所宗重知識T 0033a12比丘，唯願世尊為我說法，令我長夜安樂！」
T 0033a13爾時，世尊告那拘羅長者：「善哉！長者！汝實年T 0033a14老根熟，羸劣苦患，而能自力覲見如來并T 0033a15餘宗重知識比丘。長者當知，於苦患身，常T 0033a16當修學不苦患身。」
爾時，世尊為那拘羅長T 0033a17者示、教、照、喜，默然而住。
那拘羅長者聞佛T 0033a18所說，歡喜隨喜，禮佛而去。
時，尊者舍利弗T 0033a19去世尊不遠，坐一樹下。那拘羅長者往詣T 0033a20尊者舍利弗所，稽首禮足，退坐一面。時，尊T 0033a21者舍利弗問長者言：「汝今諸根和悅，貌色鮮T 0033a22明，於世尊所得聞深法耶？」
那拘羅長者白T 0033a23舍利弗：「今日世尊為我說法，示、教、照、喜，以T 0033a24甘露法，灌我身心，是故我今諸根和悅，顏貌T 0033a25鮮明。」
尊者舍利弗問長者言：「世尊為汝說T 0033a26何等法，示、教、照、喜，甘露潤澤？」
那拘羅長者白T 0033a27舍利弗：「我向詣世尊所，白世尊言：『我年衰T 0033a28老，羸劣苦患，自力而來，覲見世尊及所宗重T 0033a29知識比丘。』佛告我言：『善哉！長者！汝實衰老，T 0033b01羸劣苦患，而能自力詣我及見先所宗重比T 0033b02丘。汝今於此苦患之身，常當修學不苦患T 0033b03身。』
「世尊為我說如是法，示、教、照、喜，甘露潤T 0033b04澤。」
尊者舍利弗問長者言：「汝向何不重問T 0033b05世尊：『云何苦患身、苦患心？云何苦患身、不苦T 0033b06患心？』」
長者答言：「我以是義故，來詣尊者，唯T 0033b07願為我略說法要。」
尊者舍利弗語長者言：T 0033b08「善哉！長者！汝今諦聽！當為汝說。愚癡無T 0033b09聞凡夫於色集、色滅、色患、色味、色離不如T 0033b10實知；不如實知故，愛樂於色，言色是T 0033b11我、是我所，而取攝受。彼色若壞、若異，心識T 0033b12隨轉，惱苦生；惱苦生已，恐怖、障閡、顧念、憂T 0033b13苦、結戀。於受、想、行、識亦復如是。是名身心T 0033b14苦患。
「云何身苦患、心不苦患？多聞聖弟子於T 0033b15色集、色滅、色味、色患、色離如實知；如實知已，T 0033b16不生愛樂，見色是我、是我所，彼色若變、若T 0033b17異，心不隨轉惱苦生；心不隨轉惱苦生已，T 0033b18得不恐怖、障礙、顧念、結戀。受、想、行、識亦復如T 0033b19是。是名身苦患、心不苦患。」
尊者舍利弗說T 0033b20是法時，那拘羅長者得法眼淨。爾時，那拘羅T 0033b21長者見法、得法、知法、入法，度諸狐疑，不T 0033b22由於他，於正法中，心得無畏。從座起，整T 0033b23衣服，恭敬合掌，白尊者舍利弗：「我已超、已T 0033b24度，我今歸依佛、法、僧寶，為優婆塞，證知T 0033b25我，我今盡壽歸依三寶。」
爾時，那拘羅長者T 0033b26聞尊者舍利弗所說，歡喜隨喜，作禮而T 0033b27去。
T 0033b28 T 0033a06This have I heard. At one time the Buddha was staying among the Bhaggas at Suṁsumāragira in the Deer Park, the Bhesakaḷā Grove.
At that time the householder Nakula was hundred and twenty years old, his faculties ripe with age. [Although] being weak and suffering from disease, he still wished to come and meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who were his good friends (kalyāṇamitta ). He approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to sit at one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I am feeble from old age, I am weak and suffer from disease, [yet] with my own strength I make the effort to come to meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who are my good friends. May the Blessed One give me a teaching so that it will be for my peace for a long time.”
T 0033a14T 0033a13At that time the Blessed One said to the householder Nakula: “It is well, householder. You are really ripe with age, being weak and suffering from disease, yet you are able with your own strength to come to meet the Tathāgata and the other senior and esteemed monks who are your good friends.
“Householder you should know, [when] the body is suffering from disease, you should constantly train that the mind does not suffer from disease.”
At that time the Blessed One, having instructed, taught, illuminated, and delighted the householder Nakula, remained silent.
T 0033a21The householder Nakula, hearing what the Buddha had said, rejoiced in it and was delighted. He paid respect to the Buddha and left. The venerable Sāriputta was then seated under a tree not far from the Buddha. The householder Nakula approached the venerable Sāriputta, paid respect with his head at [Sāriputta’s] feet, and withdrew to sit at one side.
Then the venerable Sāriputta asked the householder: “Your faculties are now joyfully relaxed, the colour of your complexion is bright. Have you been able to hear a profound teaching from the Blessed One?”
T 0033a24The householder Nakula said to Sāriputta: “Today the Blessed One has given me a teaching, instructing, teaching, illuminating, and delighting me, [as if] anointing my body and mind with the ambrosia of the Dharma. For this reason my faculties are now joyfully relaxed and my complexion is bright.”
The venerable Sāriputta asked the householder: “How has the Blessed One taught you the Dharma, instructing, teaching, illuminating, and delighting you, [as if] anointing you with ambrosia?”
The householder Nakula said to Sāriputta: “I approached the Blessed One. I said to the Blessed One: ‘I am feeble from old age, weak, and suffer from disease, yet with my own strength I come to meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who are my good friends.’
“The Buddha said to me: ‘It is well, householder. You really are ripe with age, being weak and suffering from disease, yet you are able with your own strength to come to meet me and the senior and esteemed monks. Now that your body is suffering from disease, you should constantly train that your mind does not suffer from disease.’ Giving me a teaching in this way, the Blessed One has instructed, taught, illuminated, and delighted me, [as if] anointing me with ambrosia.”
The venerable Sāriputta asked the householder: “Did you not proceed to ask the Blessed One again: ‘How does the body suffer from disease and the mind [also] suffer from disease? How does the body suffer from disease and the mind not suffer from disease?’”
The householder replied: “I have approached the venerable one because of the meaning [of this]. May he explain to me in brief the import of the teaching.”
The venerable Sāriputta said to the householder: “It is well, householder. Now listen to what I shall tell you. A foolish unlearned worldling does not understand as it really is the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the danger in bodily form, the gratification in bodily form, and the escape from bodily form. Because of not understanding it as it really is, he craves with delight for bodily form, declaring bodily form to be the self or to belong to the self, and he clings and takes hold of it.
“If his bodily form is ruined, if it becomes otherwise, his mind and consciousness follow it in turn, giving rise to vexation and pain. Vexation and pain having arisen, he is frightened, obstructed, worried, distressed, and passionately bound. With feeling … perception … formations … consciousness it is also like this. This is called body and mind suffering from disease.
“How does the body suffer from disease and the mind not suffer from disease? A learned noble disciples understands as it really is the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification in bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Having understood it as it really is, he does not give rise to craving with delight, seeing bodily form as the self or as belonging to the self.
“If his bodily form changes, if it becomes otherwise, his mind does not follow it in turn, giving rise to vexation and pain. His mind not having followed it in turn and given rise to vexation and pain, he does not get frightened, obstructed, worried, [distressed], and passionately bound. With feeling … perception … formations … consciousness it is also like this. This is called the body suffering from disease and the mind not suffering from disease.”
T 0033b22When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the householder Nakula attained the pure eye of Dharma. At that time the householder Nakula saw the Dharma, attained the Dharma, understood the Dharma, entered the Dharma, crossing beyond all doubt, not needing to rely on others, his mind had attained fearlessness in the right Dharma.
T 0033b25He rose from his seat, adjusted his clothes, paid respect and, with his palms held together [in respect] towards the venerable Sāriputta, he said:
“I have gone beyond, I have crossed over. I now take refuge in the jewels of the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha as a lay follower, be my witness that from today until the end of my life I take refuge in the three jewels.”
At that time the householder Nakula, hearing what Sāriputta had said, rejoiced in it and was delighted. He paid respect and left.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong rừng sâu Lộc dã, tại núi Thiết-thủ-bà-la, thuộc nước Bà-kỳ. Bấy giờ có trưởng giả Na-câu-la đã một trăm hai mươi tuổi, già nua, các căn suy nhược, yếu đuối bệnh khổ mà vẫn muốn diện kiến Đức Thế Tôn, cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Ông đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi lui ngồi sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, nay con đã già nua, yếu đuối, bệnh khổ, tự gắng sức đến yết kiến Đức Thế Tôn cùng các vị Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Xin Đức Thế Tôn vì con mà nói pháp khiến cho con luôn luôn được an lạc.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo gia chủ Na-câu-la:
“Lành thay! Gia chủ, thật sự ông đã già nua, các căn suy nhược, yếu đuối bệnh hoạn, mà có thể tự mình đến diện kiến Như Lai cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính khác. Gia chủ nên biết, ở nơi cái thân khổ hoạn này mà tu học thân không khổ hoạn.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì gia chủ Na-câu-la, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ rồi ngồi im lặng. Sau khi gia chủ Na-câu-la nghe những gì Đức Phật đã dạy, tùy hỷ vui mừng, lễ Phật mà lui.
Lúc ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất đang ngồi dưới một bóng cây cách Phật không xa. Gia chủ Na-câu-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, đảnh lễ dưới chân, rồi lui ngồi sang một bên. Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Hiện tại các căn của gia chủ vui vẻ, nhan sắc sáng tươi, có phải đã nghe pháp sâu xa từ nơi Thế Tôn rồi chăng?”
Gia chủ Na-câu-la bạch ngài Xá-lợi-phất:
“Hôm nay Đức Thế Tôn vì tôi nói pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ; vì nước pháp cam lộ rưới vào thân tâm tôi, cho nên nay các căn của tôi vui vẻ, nhan sắc sáng tươi.”
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Đức Thế Tôn đã vì ông nói những pháp gì, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, nhuần thắm nước cam lộ?”
Gia chủ Na-câu-la bạch ngài Xá-lợi-phất:
“Con đến chỗ Thế Tôn, bạch Thế Tôn rằng: ‘Con đã già nua, yếu đuối, khổ hoạn, tự con đến diện kiến Đức Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính.’ Đức Phật bảo con: ‘Lành thay! Gia chủ, ông thực sự đã già nua, yếu đuối, khổ hoạn, mà có thể tự nỗ lực đến gặp Ta cùng các Tỳ-kheo thân quen đáng kính trước đây. Bây giờ đối với thân khổ hoạn này, ông thường nên ở nơi cái thân khổ hoạn này mà tu học thân không khổ hoạn.’ Đức Thế Tôn đã vì con nói pháp như vậy, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, nước cam lộ nhuần thấm.”
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi gia chủ:
“Vừa rồi sao ông không hỏi lại Đức Thế Tôn, thế nào là thân bị bệnh khổ, là tâm bị bệnh khổ? Thế nào là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ?”
Gia chủ đáp:
“Vì lý do này nên con đến gặp Tôn giả, xin vì con nói tóm lược pháp yếu.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo gia chủ:
“Lành thay! Gia chủ, nay ông hãy lắng nghe, tôi sẽ vì ông mà nói. Kẻ phàm phu ngu si không học, đối với sự tập khởi của sắc, sự diệt tận của sắc, sự tai hại của sắc, vị ngọt của sắc, sự xuất ly sắc không biết như thật. Vì không biết như thật nên ái lạc sắc, nói rằng sắc là ngã, là ngã sở, rồi chấp thủ, nhiếp thủ. Khi sắc này hoặc bị hư hoại, hoặc bị biến đổi; tâm thức cũng tùy theo mà biến chuyển, khổ não liền sanh. Khi khổ não đã sanh thì phát sinh sự sợ hãi, sự chướng ngại, sự hoài vọng, sự lo nghĩ buồn khổ tham luyến. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy. Đó gọi là bệnh khổ của thân tâm.
“Thế nào là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ? Đa văn Thánh đệ tử biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về xuất ly của sắc. Khi đã biết như thật rồi thì không sanh ra ái lạc, thấy sắc là ngã, hay ngã sở. Sắc này nếu biến dịch hay đổi khác đi nữa, thì tâm cũng không thay đổi theo mà sanh ra khổ não. Khi tâm đã không biến chuyển theo mà sanh ra khổ não rồi, thì được sự không sợ hãi, chướng ngại, tiếc nuối, lo nghĩ, buồn khổ, tham luyến. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy. Đó gọi là thân bị bệnh khổ mà tâm không bị bệnh khổ.”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, gia chủ Na-câu-la đạt được mắt pháp trong sạch. Bấy giờ, gia chủ Na-câu-la thấy pháp, đắc pháp, biết pháp, thâm nhập pháp, vượt qua được mọi sự hồ nghi mà không do ai khác, ở trong chánh pháp tâm đạt được vô sở úy, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy sửa lại y phục, chắp tay bạch Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Con đã vượt qua, đã được độ thoát. Nay con xin nương về Tam bảo Phật, Pháp, Tăng, làm người Ưu-bà-tắc; xin ngài chứng biết cho con. Nay con xin nguyện suốt đời nương về Tam bảo.”
Sau khi gia chủ Na-câu-la đã nghe những gì Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, tùy hỷ hoan hỷ, làm lễ ra đi.
T 0033a06This have I heard. At one time the Buddha was staying among the Bhaggas at Suṁsumāragira in the Deer Park, the Bhesakaḷā Grove.
At that time the householder Nakula was hundred and twenty years old, his faculties ripe with age. [Although] being weak and suffering from disease, he still wished to come and meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who were his good friends (kalyāṇamitta ). He approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to sit at one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I am feeble from old age, I am weak and suffer from disease, [yet] with my own strength I make the effort to come to meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who are my good friends. May the Blessed One give me a teaching so that it will be for my peace for a long time.”
T 0033a14T 0033a13At that time the Blessed One said to the householder Nakula: “It is well, householder. You are really ripe with age, being weak and suffering from disease, yet you are able with your own strength to come to meet the Tathāgata and the other senior and esteemed monks who are your good friends.
“Householder you should know, [when] the body is suffering from disease, you should constantly train that the mind does not suffer from disease.”
At that time the Blessed One, having instructed, taught, illuminated, and delighted the householder Nakula, remained silent.
T 0033a21The householder Nakula, hearing what the Buddha had said, rejoiced in it and was delighted. He paid respect to the Buddha and left. The venerable Sāriputta was then seated under a tree not far from the Buddha. The householder Nakula approached the venerable Sāriputta, paid respect with his head at [Sāriputta’s] feet, and withdrew to sit at one side.
Then the venerable Sāriputta asked the householder: “Your faculties are now joyfully relaxed, the colour of your complexion is bright. Have you been able to hear a profound teaching from the Blessed One?”
T 0033a24The householder Nakula said to Sāriputta: “Today the Blessed One has given me a teaching, instructing, teaching, illuminating, and delighting me, [as if] anointing my body and mind with the ambrosia of the Dharma. For this reason my faculties are now joyfully relaxed and my complexion is bright.”
The venerable Sāriputta asked the householder: “How has the Blessed One taught you the Dharma, instructing, teaching, illuminating, and delighting you, [as if] anointing you with ambrosia?”
The householder Nakula said to Sāriputta: “I approached the Blessed One. I said to the Blessed One: ‘I am feeble from old age, weak, and suffer from disease, yet with my own strength I come to meet the Blessed One and the senior and esteemed monks who are my good friends.’
“The Buddha said to me: ‘It is well, householder. You really are ripe with age, being weak and suffering from disease, yet you are able with your own strength to come to meet me and the senior and esteemed monks. Now that your body is suffering from disease, you should constantly train that your mind does not suffer from disease.’ Giving me a teaching in this way, the Blessed One has instructed, taught, illuminated, and delighted me, [as if] anointing me with ambrosia.”
The venerable Sāriputta asked the householder: “Did you not proceed to ask the Blessed One again: ‘How does the body suffer from disease and the mind [also] suffer from disease? How does the body suffer from disease and the mind not suffer from disease?’”
The householder replied: “I have approached the venerable one because of the meaning [of this]. May he explain to me in brief the import of the teaching.”
The venerable Sāriputta said to the householder: “It is well, householder. Now listen to what I shall tell you. A foolish unlearned worldling does not understand as it really is the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the danger in bodily form, the gratification in bodily form, and the escape from bodily form. Because of not understanding it as it really is, he craves with delight for bodily form, declaring bodily form to be the self or to belong to the self, and he clings and takes hold of it.
“If his bodily form is ruined, if it becomes otherwise, his mind and consciousness follow it in turn, giving rise to vexation and pain. Vexation and pain having arisen, he is frightened, obstructed, worried, distressed, and passionately bound. With feeling … perception … formations … consciousness it is also like this. This is called body and mind suffering from disease.
“How does the body suffer from disease and the mind not suffer from disease? A learned noble disciples understands as it really is the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification in bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Having understood it as it really is, he does not give rise to craving with delight, seeing bodily form as the self or as belonging to the self.
“If his bodily form changes, if it becomes otherwise, his mind does not follow it in turn, giving rise to vexation and pain. His mind not having followed it in turn and given rise to vexation and pain, he does not get frightened, obstructed, worried, [distressed], and passionately bound. With feeling … perception … formations … consciousness it is also like this. This is called the body suffering from disease and the mind not suffering from disease.”
T 0033b22When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the householder Nakula attained the pure eye of Dharma. At that time the householder Nakula saw the Dharma, attained the Dharma, understood the Dharma, entered the Dharma, crossing beyond all doubt, not needing to rely on others, his mind had attained fearlessness in the right Dharma.
T 0033b25He rose from his seat, adjusted his clothes, paid respect and, with his palms held together [in respect] towards the venerable Sāriputta, he said:
“I have gone beyond, I have crossed over. I now take refuge in the jewels of the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha as a lay follower, be my witness that from today until the end of my life I take refuge in the three jewels.”
At that time the householder Nakula, hearing what Sāriputta had said, rejoiced in it and was delighted. He paid respect and left.