Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo tên là Diệm-ma-ca khởi tà kiến ác nói rằng: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’
Lúc ấy, có số đông Tỳ-kheo nghe những lời này, liền đến đó nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca rằng:
“Có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa’?”
Đáp rằng:
“Thưa các Tôn giả, thật sự như vậy.”
Các Tỳ-kheo nói với Diệm-ma-ca:
“Chớ nên hủy báng Thế Tôn. Hủy báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không hề nói những lời này. Thầy nên từ bỏ tà kiến ác này đi.”
Khi các Tỳ-kheo đã nói những lời này rồi, mà Tỳ-kheo Diệm-ma-ca vẫn còn ôm chặt tà kiến ác này, lại nói như vầy:
“Thưa các Tôn giả, chỉ có đây mới là sự thật, nếu khác đi thì là giả dối.”
Thầy nói ba lần như vậy.
Khi các Tỳ-kheo không thể điều phục được Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, liền bỏ ra đi, đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất rằng:
“Tôn giả biết cho, Tỳ-kheo Diệm-ma-ca kia đã khởi lên tà kiến ác nói như vầy: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’ Chúng tôi đã nghe những lời nói này, nên đến hỏi Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa?’ Thầy ấy đáp, ‘Thưa các Tôn giả, thật sự là như vậy, nếu khác đi thì là kẻ ngu nói.’ Chúng tôi liền bảo rằng: ‘Chớ nên hủy báng Thế Tôn. Hủy báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không hề nói những lời này. Thầy nên từ bỏ tà kiến ác này đi.’ Qua ba lần can gián, thầy vẫn ôm chặt tà kiến ác mà không bỏ, nên nay chúng tôi đến chỗ Tôn giả, xin Tôn giả thương xót Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, hãy làm cho thầy dứt bỏ tà kiến ác.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói:
“Vâng, tôi sẽ làm cho thầy này dứt bỏ tà kiến ác.”
Sau khi nghe những lời Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, số đông Tỳ-kheo tùy hỷ vui mừng, trở về chỗ ở của mình.
Bấy giờ, lúc sáng sớm, Tôn giả Xá-lợi-phất đắp y mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Ăn xong, ra khỏi thành trở về tinh xá, cất y bát, rồi đến chỗ Tỳ-kheo Diệm-ma-ca.
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca từ xa trông thấy Tôn giả Xá-lợi-phất đến, liền trải tòa, chuẩn bị nước rửa chân, sắp đặt ghế ngồi, ân cần nghinh tiếp, mang giúp y bát, rồi mời ngồi. Sau khi Tôn giả Xá-lợi-phất vào chỗ ngồi và rửa chân xong, nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ không còn gì nữa?’”
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca bạch Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, thật sự là như vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói:
“Bây giờ tôi hỏi thầy, cứ theo ý thầy mà trả lời tôi. Thế nào, Diệm-ma-ca, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu là vô thường, thì là khổ chăng?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ là pháp biến dịch. Vậy đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có thấy ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Lại hỏi:
“Thế nào Diệm-ma-ca, sắc là Như Lai chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Thế nào, Diệm-ma-ca, khác sắc là Như Lai chăng? Khác thọ, tưởng, hành, thức là Như Lai chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Ở trong sắc có Như Lai không? Ở trong thọ, tưởng, hành, thức có Như Lai không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Trong Như Lai có sắc không? Trong Như Lai có thọ, tưởng, hành, thức không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Phi sắc, thọ, tưởng, hành, thức có Như Lai phải không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
“Như vậy, này Diệm-ma-ca, Như Lai ngay trong đời này là chân thật, như thật, thường trú, không thể nắm bắt, không thể giả thiết; sao thầy lại có thể nói, ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa?’ Nói như vậy đúng thời chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Này Diệm-ma-ca, trước đây thầy nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’ Tại sao nay lại nói là không phải?”
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca nói:
“Trước đây, vì vô minh tôi không hiểu, nên có tà kiến ác như vậy. Nay đã nghe Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, nên những gì không hiểu do vô minh, tất cả đều dứt sạch.”
Lại hỏi:
“Nếu lại được hỏi: ‘Tỳ-kheo, tuyên bố tà kiến ác trước đây, nay do biết gì, thấy gì, mà tất cả đều bị loại bỏ?’ Thầy sẽ đáp như thế nào?”
Diệm-ma-ca đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu có người đến hỏi thì tôi sẽ đáp như vầy, ‘A-la-hán lậu tận, sắc là vô thường; vô thường là khổ. Khổ dứt thì vắng lặng, mát mẻ, lặng im. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.’ Nếu có người nào đến hỏi thì tôi sẽ đáp như vậy.”
Xá-lợi-phất nói:
“Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, thầy nên đáp như vậy. Vì sao? Vì bậc A-la-hán lậu đã hết, thì thấy sắc là vô thường, mà vô thường là khổ. Nếu vô thường là khổ, thì là pháp sanh diệt. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.”
Sau khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, thì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca xa lìa trần cấu, được mắt pháp trong sạch. Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Nay tôi sẽ nói thí dụ, mà người trí nhờ thí dụ thì sẽ hiểu rõ được. Thí như một trưởng giả, hay con một trưởng giả giàu có, nhiều của cải, rất mong được nhiều người giúp việc để khéo giữ gìn tài sản. Lúc ấy có kẻ thù độc ác, giả đến gần gũi giúp đỡ và xin làm tôi tớ, luôn luôn dò xét việc ngủ nghỉ sớm muộn của chủ nhân, mà nhân đó hầu hạ hai bên, kính cẩn phục vụ; luôn thuận theo lời chủ, khiến chủ nhân vừa lòng, xem như bạn thân, tưởng như con cháu, rất tin tưởng, không nghi ngờ, nên không bao giờ tự đề phòng giữ gìn. Sau đó tên này dùng dao bén, giết chết người chủ.
“Này Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, thầy nghĩ thế nào về kẻ thù độc ác kia, bạn thân trưởng giả ấy; đó chẳng phải là phương tiện ban đầu, với tâm hại luôn luôn dò xét tìm cơ hội, để dẫn đến cái chung cuộc đối với người chủ sao? Trong khi trưởng giả không hay biết gì về cái hậu quả tai hại mà mình phải gánh chịu hôm nay.”
Đáp:
“Thật như vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Thầy nghĩ thế nào về trưởng giả này, nếu biết người kia giả làm người thân để ám hại, thì ông ta đã khéo tự đề phòng giữ gìn và sẽ không bị làm hại phải không?”
Đáp:
“Đúng vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo:
“Cũng vậy, Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, kẻ phàm phu ngu si không học, đối với năm thọ ấm tưởng là thường, tưởng là an ổn, tưởng là không bệnh, tưởng là ngã, tưởng là ngã sở. Đối với năm thọ ấm này giữ gìn, nuối tiếc, cuối cùng thì cũng bị năm thọ ấm oan gia này làm hại, như trưởng giả kia bị kẻ oan gia, giả làm người thân hại đi mà không hay biết.
“Này Diệm-ma-ca, đa văn Thánh đệ tử đối với năm thọ ấm này phải quán sát như bệnh, như ung nhọt, như gai nhọn, như sát hại; là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã, chẳng phải ngã sở. Đối với năm thọ ấm này vị ấy không thọ lãnh, không đắm trước. Vì không thọ lãnh nên không đắm trước, vì không đắm trước nên tự giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói bài pháp này, thì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca không khởi các lậu hoặc, tâm được giải thoát. Tôn giả Xá-lợi-phất vì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca nói pháp sáng soi, chỉ bày làm cho vui vẻ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0030c13孤獨園。
爾時，有比丘名焰摩迦，起惡邪T 0030c14見，作如是言：「如我解佛所說法，漏盡阿羅T 0030c15漢身壞命終更無所有。」
時，有眾多比丘聞T 0030c16彼所說，往詣其所，語焰摩迦比丘言：「汝實T 0030c17作是說：『如我解佛所說法，漏盡阿羅漢身T 0030c18壞命終更無所有』耶？」
答言：「實爾。諸尊！」
時，諸T 0030c19比丘語焰摩迦：「勿謗世尊！謗世尊者不T 0030c20善，世尊不作是說，汝當盡捨此惡邪見。」
T 0030c21諸比丘說此語時，焰摩迦比丘猶執惡邪T 0030c22見，作如是言：「諸尊！唯此真實，異則虛妄。」T 0030c23如是三說。
時，諸比丘不能調伏焰摩迦比T 0030c24丘，即便捨去，往詣尊者舍利弗所，語尊者T 0030c25舍利弗言：「尊者！當知彼焰摩迦比丘起如T 0030c26是惡邪見言：『我解知佛所說法，漏盡阿羅T 0030c27漢身壞命終更無所有。』我等聞彼所說T 0030c28已，故往問焰摩迦比丘：『汝實作如是知T 0030c29見耶？』彼答我言：『諸尊！實爾，異則愚說。』我T 0031a01即語言：『汝勿謗世尊！世尊不作此語，汝當T 0031a02捨此惡邪見。』再三諫彼，猶不捨惡邪見，是T 0031a03故我今詣尊者所，唯願尊者，當令焰摩迦T 0031a04比丘息惡邪見，憐愍彼故！」
舍利弗言：「如T 0031a05是，我當令彼息惡邪見。」
時，眾多比丘聞舍T 0031a06利弗語，歡喜隨喜，而還本處。
T 0031a07爾時，尊者舍利弗晨朝著衣持鉢，入舍衛T 0031a08城乞食。食已，出城，還精舍舉衣鉢已，往T 0031a09詣焰摩迦比丘所。時，焰摩迦比丘遙見尊者T 0031a10舍利弗來，即為敷座洗足，安停脚机奉迎，T 0031a11為執衣鉢，請令就座。
尊者舍利弗就座、T 0031a12洗足已，語焰摩迦比丘：「汝實作如是語：T 0031a13『我解知世尊所說法，漏盡阿羅漢身壞命T 0031a14終無所有』耶？」
焰摩迦比丘白舍利弗言：T 0031a15「實爾，尊者舍利弗！」
舍利弗言：「我今問汝，隨T 0031a16意答我。云何，焰摩迦！色為常耶？為非常T 0031a17耶？」
答言：「尊者舍利弗！無常。」
復問：「若無常T 0031a18者，是苦不？」
答言：「是苦。」
復問：「若無常、苦，T 0031a19是變易法，多聞聖弟子寧於中見我、異我、T 0031a20相在不？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
「受、想、行、識T 0031a21亦復如是。」復問：「云何，焰摩迦！色是如來T 0031a22耶？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
「受、想、行、識是如T 0031a23來耶？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
復問：「云何，焰T 0031a24摩迦！異色有如來耶？異受、想、行、識有如T 0031a25來耶？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
復問：「色中有T 0031a26如來耶？受、想、行、識中有如來耶？」
答言：「不也，T 0031a27尊者舍利弗！」
復問：「如來中有色耶？如來中T 0031a28有受、想、行、識耶？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
T 0031a29復問：「非色、受、想、行、識有如來耶？」
答言：「不T 0031b01也，尊者舍利弗！」
「如是，焰摩迦！如來見法真T 0031b02實、如住，無所得、無所施設，汝云何言：『我T 0031b03解知世尊所說，漏盡阿羅漢身壞命終無T 0031b04所有。』為時說耶？」
答言：「不也，尊者舍利弗！」
T 0031b05復問：「焰摩迦！先言：『我解知世尊所說，漏盡T 0031b06阿羅漢身壞命終無所有。』云何今復言非T 0031b07耶？」
焰摩迦比丘言：「尊者舍利弗！我先不解、T 0031b08無明故，作如是惡邪見說，聞尊者舍利弗T 0031b09說已，不解、無明，一切悉斷。」
復問：「焰摩迦！若T 0031b10復問：『比丘！如先惡邪見所說，今何所知見T 0031b11一切悉得遠離？』汝當云何答？」
焰摩迦答言：T 0031b12「尊者舍利弗！若有來問者，我當如是答：『漏T 0031b13盡阿羅漢色無常，無常者是苦，苦者寂靜、T 0031b14清涼、永沒。受、想、行、識亦復如是。』有來問者，T 0031b15作如是答。」
舍利弗言：「善哉！善哉！焰摩迦比T 0031b16丘！汝應如是答。所以者何？漏盡阿羅漢T 0031b17色無常，無常者是苦，若無常、苦者，是生T 0031b18滅法。受、想、行、識亦復如是。」
尊者舍利弗說T 0031b19是法時，焰摩迦比丘遠塵離垢，得法眼淨。
T 0031b20尊者舍利弗語焰摩迦比丘：「今當說譬，夫T 0031b21智者以譬得解。如長者子，長者子大富多T 0031b22財，廣求僕從，善守護財物。時，有怨家惡人，T 0031b23詐來親附，為作僕從，常伺其便，晚眠早起，T 0031b24侍息左右，謹敬其事，遜其言辭，令主意T 0031b25悅，作親友想、子想，極信不疑，不自防護，T 0031b26然後手執利刀，以斷其命。焰摩迦比丘！於T 0031b27意云何？彼惡怨家，為長者親友，非為初T 0031b28始方便，害心常伺其便，至其終耶？而彼T 0031b29長者，不能覺知，至今受害。」
答言：「實爾。尊T 0031c01者！」
舍利弗語焰摩迦比丘：「於意云何？彼長T 0031c02者本知彼人詐親欲害，善自防護，不受害T 0031c03耶？」
答言：「如是，尊者舍利弗！」
「如是，焰摩迦比T 0031c04丘！愚癡無聞凡夫於五受陰作常想、安隱T 0031c05想、不病想、我想、我所想，於此五受陰保持護T 0031c06惜，終為此五受陰怨家所害。如彼長者，為T 0031c07詐親怨家所害而不覺知。焰摩迦！多聞聖弟T 0031c08子於此五受陰，觀察如病、如癰、如刺、如殺，T 0031c09無常、苦、空、非我、非我所，於此五受陰不著、不T 0031c10受、不受故不著，不著故自覺涅槃：『我生已T 0031c11盡，梵行已立，所作已作，自知不受後有。』」
尊T 0031c12者舍利弗說是法時，焰摩迦比丘不起諸T 0031c13漏，心得解脫，尊者舍利弗為焰摩迦比丘T 0031c14說法，示、教、照、喜已，從座起去。
T 0031c15 This have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time a monk called Yamaka had given rise to an evil wrong view, speaking in this way: “As I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life.”
Then a group of many monks heard what he had said. They approached the monk Yamaka and said to him: “Is it true that you said this: ‘As I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’?”
He replied: “It is true, venerable ones.”
T 0030c21T 0030c20Then the monks said to Yamaka: “Do not misrepresent the Blessed One! It is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One does not say this. You should completely give up this evil wrong view.”
When the monks said this, the monk Yamaka still held on to his evil wrong view, speaking in this way: “Venerable ones, only this is true, what differs is false.” He spoke in this way three times.
When the monks were unable to correct the monk Yamaka, they forthwith gave up and left. They approached the venerable Sāriputta and said to the venerable Sāriputta: “Venerable one, you should know that the monk Yamaka has given rise to an evil wrong view in this way: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life.’
T 0030c28“Having heard what he had said, we therefore approached and asked the monk Yamaka: ‘Is it true that your understanding and view is like this?’ He replied to us: ‘It is true, venerable ones, what differs [from my understanding] is foolish talk.’
“We said: ‘Do not misrepresent the Blessed One. The Blessed One does not say this. You should give up this evil wrong view.’ We admonished him three times, yet he did not give up his evil wrong view. Therefore we now have approached the venerable one. May the venerable one appease the evil wrong view of the monk Yamaka, out of compassion for him.”
Sāriputta said: “It being like this, I will appease his evil wrong view.”
Then the group of many monks, hearing what Sāriputta had said, rejoiced and were delighted. They returned to their former dwellings.
T 0031a07At that time, in the morning, the venerable Sāriputta put on his robe and took his bowl to enter the town of Sāvatthī to beg for food. Having eaten, he came out of the town. Having returned to his monastery to store away his robe and bowl, he approached the monk Yamaka.
When the monk Yamaka saw from afar that the venerable Sāriputta was coming, he prepared a seat for him, [water] for washing the feet, and set up a foot rest. He welcomed him, taking his robe and bowl, and invited him to sit down right away.
Having right away sat down and washed his feet, the venerable Sāriputta said to the monk Yamaka: “Is it true that you speak in this way: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Blessed One, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’?”
The monk Yamaka replied to Sāriputta: “It is true, venerable Sāriputta.”
Sāriputta said: “I will now ask you, answer me according to your understanding. How is it, Yamaka, is bodily form permanent or is it impermanent?”
[Yamaka] replied: “It is impermanent, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
[Yamaka] replied: “It is dukkha.”
[Sāriputta] asked again: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein [regard] it as the self, as distinct from the self [in the sense of being owned by it], as existing [within the self, or the self] as existing [within it]?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
[Sāriputta] asked again: “How is it, Yamaka, is bodily form the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta asked again]: “Is feeling … perception … formations … consciousness the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “How is it, Yamaka, is the Tathāgata distinct from bodily form? Is the Tathāgata distinct from feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “Is the Tathāgata in bodily form? Is the Tathāgata in feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031a29[Sāriputta asked again]: “Is bodily form in the Tathāgata? Is feeling … perception … formations … consciousness in the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “Is the Tathāgata without bodily form … feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031b03[Sāriputta said]: “In this way, Yamaka, the Tathāgata as existing truly here and now cannot be gotten at anywhere, cannot be designated anywhere. Why do you say: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’? Is that properly spoken?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031b05[Sāriputta] asked again: “Yamaka, earlier you said: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’. Why are you now replying by stating that this is not the case?”
The monk Yamaka said: “Venerable Sāriputta, earlier I did not understand. Because of ignorance I generated and expressed an evil wrong view like this. Having heard what the venerable Sāriputta said, all that lack of understanding and ignorance have been completely abandoned.”
[Sāriputta] asked again: “Yamaka, if you are further asked: ‘Monk, as you earlier declared an evil wrong view, knowing and seeing what has this now all been completely removed?’ What would you answer?”
T 0031b13Yamaka replied: “Venerable Sāriputta, if someone comes and asks, I would answer in this way: ‘The bodily form of an arahant, with the influxes being eradicated, is impermanent. What is impermanent, is dukkha . What is dukkha has become tranquil and become cool, it has forever disappeared. Feeling, perception … formations … consciousness is also like this.’ [If] someone comes and asks, I would answer in this way.”
Sāriputta said: “It is well, it is well, monk Yamaka. You should answer in this way. Why is that? The bodily form of an arahant, with the influxes being eradicated, is impermanent. What is impermanent, is dukkha. What is impermanent and dukkha is of a nature to rise and fall. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.”
When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the monk Yamaka attained the pure eye of Dharma that is remote from [mental] stains and free from [mental] dust.
T 0031b20The venerable Sāriputta said to the monk Yamaka: “I will now speak a simile. Wise persons gain understanding through a simile. It is like the son of a householder; a son of a householder who is very rich and has much wealth. He seeks widely for a retinue that well protects his wealth.
T 0031b26“Then an evil person who is his enemy pretends to have come as a close friend in order to become his retainer. He often waits for an opportunity, going to sleep late and rising early, looking after him nearby when he rests. He is careful and respectful in his affairs, modest in his words, causing his master to think of him with delight, to perceive him as a friend, to perceive him as a son, with utmost trust and without doubt, without guarding himself. Later on, with a sharp knife in his hand, he cuts off [his master’s] life.
“Monk Yamaka, what do you think? That evil enemy, acting at the householder’s friend, was he not acting from the outset as an expedient with a mind intent on harm, constantly waiting for an opportunity until bringing about [the householder’s] end? Yet that householder was not able to realize it, until the moment he suffered harm.”
[Yamaka] replied: “It is true, venerable [Sāriputta].”
Sāriputta said to the monk Yamaka. “What do you think? Had that householder actually understood that the man pretending to be a friend wished his harm, would he have well guarded himself and not suffered harm?”
[Yamaka] replied: “It is like this, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta said]: “In the same way, monk Yamaka, a foolish unlearned worldling perceives these five aggregates of clinging as permanent, perceives them as ease, perceives them as health, perceives them as the self, perceives them as belonging to the self. He keeps guarding and cherishing these five aggregates of clinging. In the end he is harmed by the enemy of the five aggregates of clinging, just as that householder was harmed by the enemy pretending to be a friend, without realizing it.
“Yamaka, a learned noble disciples who examines these five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self, and as not belonging to a self, does not cling to these five aggregates of clinging and [therefore] is not attached to them.
“Because of not clinging he is not attached, because of not being attached he personally realizes Nirvāṇa, [knowing]: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’”
When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the monk Yamaka by not clinging attained liberation from the influxes in his mind.
The venerable Sāriputta, having spoken this teaching to the monk Yamaka, having instructed, taught, illuminated, and delighted him, rose from his seat and left.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo tên là Diệm-ma-ca khởi tà kiến ác nói rằng: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’
Lúc ấy, có số đông Tỳ-kheo nghe những lời này, liền đến đó nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca rằng:
“Có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa’?”
Đáp rằng:
“Thưa các Tôn giả, thật sự như vậy.”
Các Tỳ-kheo nói với Diệm-ma-ca:
“Chớ nên hủy báng Thế Tôn. Hủy báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không hề nói những lời này. Thầy nên từ bỏ tà kiến ác này đi.”
Khi các Tỳ-kheo đã nói những lời này rồi, mà Tỳ-kheo Diệm-ma-ca vẫn còn ôm chặt tà kiến ác này, lại nói như vầy:
“Thưa các Tôn giả, chỉ có đây mới là sự thật, nếu khác đi thì là giả dối.”
Thầy nói ba lần như vậy.
Khi các Tỳ-kheo không thể điều phục được Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, liền bỏ ra đi, đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất rằng:
“Tôn giả biết cho, Tỳ-kheo Diệm-ma-ca kia đã khởi lên tà kiến ác nói như vầy: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’ Chúng tôi đã nghe những lời nói này, nên đến hỏi Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa?’ Thầy ấy đáp, ‘Thưa các Tôn giả, thật sự là như vậy, nếu khác đi thì là kẻ ngu nói.’ Chúng tôi liền bảo rằng: ‘Chớ nên hủy báng Thế Tôn. Hủy báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không hề nói những lời này. Thầy nên từ bỏ tà kiến ác này đi.’ Qua ba lần can gián, thầy vẫn ôm chặt tà kiến ác mà không bỏ, nên nay chúng tôi đến chỗ Tôn giả, xin Tôn giả thương xót Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, hãy làm cho thầy dứt bỏ tà kiến ác.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói:
“Vâng, tôi sẽ làm cho thầy này dứt bỏ tà kiến ác.”
Sau khi nghe những lời Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, số đông Tỳ-kheo tùy hỷ vui mừng, trở về chỗ ở của mình.
Bấy giờ, lúc sáng sớm, Tôn giả Xá-lợi-phất đắp y mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Ăn xong, ra khỏi thành trở về tinh xá, cất y bát, rồi đến chỗ Tỳ-kheo Diệm-ma-ca.
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca từ xa trông thấy Tôn giả Xá-lợi-phất đến, liền trải tòa, chuẩn bị nước rửa chân, sắp đặt ghế ngồi, ân cần nghinh tiếp, mang giúp y bát, rồi mời ngồi. Sau khi Tôn giả Xá-lợi-phất vào chỗ ngồi và rửa chân xong, nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Có thật thầy đã nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ không còn gì nữa?’”
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca bạch Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, thật sự là như vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói:
“Bây giờ tôi hỏi thầy, cứ theo ý thầy mà trả lời tôi. Thế nào, Diệm-ma-ca, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu là vô thường, thì là khổ chăng?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ là pháp biến dịch. Vậy đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có thấy ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Lại hỏi:
“Thế nào Diệm-ma-ca, sắc là Như Lai chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Thế nào, Diệm-ma-ca, khác sắc là Như Lai chăng? Khác thọ, tưởng, hành, thức là Như Lai chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Ở trong sắc có Như Lai không? Ở trong thọ, tưởng, hành, thức có Như Lai không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Trong Như Lai có sắc không? Trong Như Lai có thọ, tưởng, hành, thức không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Phi sắc, thọ, tưởng, hành, thức có Như Lai phải không?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
“Như vậy, này Diệm-ma-ca, Như Lai ngay trong đời này là chân thật, như thật, thường trú, không thể nắm bắt, không thể giả thiết; sao thầy lại có thể nói, ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa?’ Nói như vậy đúng thời chăng?”
Đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, không.”
Lại hỏi:
“Này Diệm-ma-ca, trước đây thầy nói: ‘Theo chỗ hiểu của tôi về những pháp mà Phật đã thuyết giảng, thì vị A-la-hán lậu tận, sau khi thân hoại mạng chung sẽ không còn gì nữa.’ Tại sao nay lại nói là không phải?”
Tỳ-kheo Diệm-ma-ca nói:
“Trước đây, vì vô minh tôi không hiểu, nên có tà kiến ác như vậy. Nay đã nghe Tôn giả Xá-lợi-phất nói rồi, nên những gì không hiểu do vô minh, tất cả đều dứt sạch.”
Lại hỏi:
“Nếu lại được hỏi: ‘Tỳ-kheo, tuyên bố tà kiến ác trước đây, nay do biết gì, thấy gì, mà tất cả đều bị loại bỏ?’ Thầy sẽ đáp như thế nào?”
Diệm-ma-ca đáp:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu có người đến hỏi thì tôi sẽ đáp như vầy, ‘A-la-hán lậu tận, sắc là vô thường; vô thường là khổ. Khổ dứt thì vắng lặng, mát mẻ, lặng im. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.’ Nếu có người nào đến hỏi thì tôi sẽ đáp như vậy.”
Xá-lợi-phất nói:
“Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, thầy nên đáp như vậy. Vì sao? Vì bậc A-la-hán lậu đã hết, thì thấy sắc là vô thường, mà vô thường là khổ. Nếu vô thường là khổ, thì là pháp sanh diệt. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.”
Sau khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, thì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca xa lìa trần cấu, được mắt pháp trong sạch. Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Nay tôi sẽ nói thí dụ, mà người trí nhờ thí dụ thì sẽ hiểu rõ được. Thí như một trưởng giả, hay con một trưởng giả giàu có, nhiều của cải, rất mong được nhiều người giúp việc để khéo giữ gìn tài sản. Lúc ấy có kẻ thù độc ác, giả đến gần gũi giúp đỡ và xin làm tôi tớ, luôn luôn dò xét việc ngủ nghỉ sớm muộn của chủ nhân, mà nhân đó hầu hạ hai bên, kính cẩn phục vụ; luôn thuận theo lời chủ, khiến chủ nhân vừa lòng, xem như bạn thân, tưởng như con cháu, rất tin tưởng, không nghi ngờ, nên không bao giờ tự đề phòng giữ gìn. Sau đó tên này dùng dao bén, giết chết người chủ.
“Này Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, thầy nghĩ thế nào về kẻ thù độc ác kia, bạn thân trưởng giả ấy; đó chẳng phải là phương tiện ban đầu, với tâm hại luôn luôn dò xét tìm cơ hội, để dẫn đến cái chung cuộc đối với người chủ sao? Trong khi trưởng giả không hay biết gì về cái hậu quả tai hại mà mình phải gánh chịu hôm nay.”
Đáp:
“Thật như vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo Tỳ-kheo Diệm-ma-ca:
“Thầy nghĩ thế nào về trưởng giả này, nếu biết người kia giả làm người thân để ám hại, thì ông ta đã khéo tự đề phòng giữ gìn và sẽ không bị làm hại phải không?”
Đáp:
“Đúng vậy.”
Tôn giả Xá-lợi-phất bảo:
“Cũng vậy, Tỳ-kheo Diệm-ma-ca, kẻ phàm phu ngu si không học, đối với năm thọ ấm tưởng là thường, tưởng là an ổn, tưởng là không bệnh, tưởng là ngã, tưởng là ngã sở. Đối với năm thọ ấm này giữ gìn, nuối tiếc, cuối cùng thì cũng bị năm thọ ấm oan gia này làm hại, như trưởng giả kia bị kẻ oan gia, giả làm người thân hại đi mà không hay biết.
“Này Diệm-ma-ca, đa văn Thánh đệ tử đối với năm thọ ấm này phải quán sát như bệnh, như ung nhọt, như gai nhọn, như sát hại; là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã, chẳng phải ngã sở. Đối với năm thọ ấm này vị ấy không thọ lãnh, không đắm trước. Vì không thọ lãnh nên không đắm trước, vì không đắm trước nên tự giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói bài pháp này, thì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca không khởi các lậu hoặc, tâm được giải thoát. Tôn giả Xá-lợi-phất vì Tỳ-kheo Diệm-ma-ca nói pháp sáng soi, chỉ bày làm cho vui vẻ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi.
This have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time a monk called Yamaka had given rise to an evil wrong view, speaking in this way: “As I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life.”
Then a group of many monks heard what he had said. They approached the monk Yamaka and said to him: “Is it true that you said this: ‘As I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’?”
He replied: “It is true, venerable ones.”
T 0030c21T 0030c20Then the monks said to Yamaka: “Do not misrepresent the Blessed One! It is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One does not say this. You should completely give up this evil wrong view.”
When the monks said this, the monk Yamaka still held on to his evil wrong view, speaking in this way: “Venerable ones, only this is true, what differs is false.” He spoke in this way three times.
When the monks were unable to correct the monk Yamaka, they forthwith gave up and left. They approached the venerable Sāriputta and said to the venerable Sāriputta: “Venerable one, you should know that the monk Yamaka has given rise to an evil wrong view in this way: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life.’
T 0030c28“Having heard what he had said, we therefore approached and asked the monk Yamaka: ‘Is it true that your understanding and view is like this?’ He replied to us: ‘It is true, venerable ones, what differs [from my understanding] is foolish talk.’
“We said: ‘Do not misrepresent the Blessed One. The Blessed One does not say this. You should give up this evil wrong view.’ We admonished him three times, yet he did not give up his evil wrong view. Therefore we now have approached the venerable one. May the venerable one appease the evil wrong view of the monk Yamaka, out of compassion for him.”
Sāriputta said: “It being like this, I will appease his evil wrong view.”
Then the group of many monks, hearing what Sāriputta had said, rejoiced and were delighted. They returned to their former dwellings.
T 0031a07At that time, in the morning, the venerable Sāriputta put on his robe and took his bowl to enter the town of Sāvatthī to beg for food. Having eaten, he came out of the town. Having returned to his monastery to store away his robe and bowl, he approached the monk Yamaka.
When the monk Yamaka saw from afar that the venerable Sāriputta was coming, he prepared a seat for him, [water] for washing the feet, and set up a foot rest. He welcomed him, taking his robe and bowl, and invited him to sit down right away.
Having right away sat down and washed his feet, the venerable Sāriputta said to the monk Yamaka: “Is it true that you speak in this way: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Blessed One, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’?”
The monk Yamaka replied to Sāriputta: “It is true, venerable Sāriputta.”
Sāriputta said: “I will now ask you, answer me according to your understanding. How is it, Yamaka, is bodily form permanent or is it impermanent?”
[Yamaka] replied: “It is impermanent, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
[Yamaka] replied: “It is dukkha.”
[Sāriputta] asked again: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein [regard] it as the self, as distinct from the self [in the sense of being owned by it], as existing [within the self, or the self] as existing [within it]?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
[Sāriputta] asked again: “How is it, Yamaka, is bodily form the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta asked again]: “Is feeling … perception … formations … consciousness the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “How is it, Yamaka, is the Tathāgata distinct from bodily form? Is the Tathāgata distinct from feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “Is the Tathāgata in bodily form? Is the Tathāgata in feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031a29[Sāriputta asked again]: “Is bodily form in the Tathāgata? Is feeling … perception … formations … consciousness in the Tathāgata?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta] asked again: “Is the Tathāgata without bodily form … feeling … perception … formations … consciousness?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031b03[Sāriputta said]: “In this way, Yamaka, the Tathāgata as existing truly here and now cannot be gotten at anywhere, cannot be designated anywhere. Why do you say: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’? Is that properly spoken?”
[Yamaka] replied: “No, venerable Sāriputta.”
T 0031b05[Sāriputta] asked again: “Yamaka, earlier you said: ‘[As] I understand the Dharma taught by the Buddha, an arahant, with the influxes being eradicated, will not exist anywhere after the body breaks up at the end of life’. Why are you now replying by stating that this is not the case?”
The monk Yamaka said: “Venerable Sāriputta, earlier I did not understand. Because of ignorance I generated and expressed an evil wrong view like this. Having heard what the venerable Sāriputta said, all that lack of understanding and ignorance have been completely abandoned.”
[Sāriputta] asked again: “Yamaka, if you are further asked: ‘Monk, as you earlier declared an evil wrong view, knowing and seeing what has this now all been completely removed?’ What would you answer?”
T 0031b13Yamaka replied: “Venerable Sāriputta, if someone comes and asks, I would answer in this way: ‘The bodily form of an arahant, with the influxes being eradicated, is impermanent. What is impermanent, is dukkha . What is dukkha has become tranquil and become cool, it has forever disappeared. Feeling, perception … formations … consciousness is also like this.’ [If] someone comes and asks, I would answer in this way.”
Sāriputta said: “It is well, it is well, monk Yamaka. You should answer in this way. Why is that? The bodily form of an arahant, with the influxes being eradicated, is impermanent. What is impermanent, is dukkha. What is impermanent and dukkha is of a nature to rise and fall. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.”
When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the monk Yamaka attained the pure eye of Dharma that is remote from [mental] stains and free from [mental] dust.
T 0031b20The venerable Sāriputta said to the monk Yamaka: “I will now speak a simile. Wise persons gain understanding through a simile. It is like the son of a householder; a son of a householder who is very rich and has much wealth. He seeks widely for a retinue that well protects his wealth.
T 0031b26“Then an evil person who is his enemy pretends to have come as a close friend in order to become his retainer. He often waits for an opportunity, going to sleep late and rising early, looking after him nearby when he rests. He is careful and respectful in his affairs, modest in his words, causing his master to think of him with delight, to perceive him as a friend, to perceive him as a son, with utmost trust and without doubt, without guarding himself. Later on, with a sharp knife in his hand, he cuts off [his master’s] life.
“Monk Yamaka, what do you think? That evil enemy, acting at the householder’s friend, was he not acting from the outset as an expedient with a mind intent on harm, constantly waiting for an opportunity until bringing about [the householder’s] end? Yet that householder was not able to realize it, until the moment he suffered harm.”
[Yamaka] replied: “It is true, venerable [Sāriputta].”
Sāriputta said to the monk Yamaka. “What do you think? Had that householder actually understood that the man pretending to be a friend wished his harm, would he have well guarded himself and not suffered harm?”
[Yamaka] replied: “It is like this, venerable Sāriputta.”
[Sāriputta said]: “In the same way, monk Yamaka, a foolish unlearned worldling perceives these five aggregates of clinging as permanent, perceives them as ease, perceives them as health, perceives them as the self, perceives them as belonging to the self. He keeps guarding and cherishing these five aggregates of clinging. In the end he is harmed by the enemy of the five aggregates of clinging, just as that householder was harmed by the enemy pretending to be a friend, without realizing it.
“Yamaka, a learned noble disciples who examines these five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self, and as not belonging to a self, does not cling to these five aggregates of clinging and [therefore] is not attached to them.
“Because of not clinging he is not attached, because of not being attached he personally realizes Nirvāṇa, [knowing]: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’”
When the venerable Sāriputta spoke this teaching, the monk Yamaka by not clinging attained liberation from the influxes in his mind.
The venerable Sāriputta, having spoken this teaching to the monk Yamaka, having instructed, taught, illuminated, and delighted him, rose from his seat and left.