Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Như hồ nước vuông vức năm mươi do-tuần, chiều sâu cũng như vậy, với nước tràn đầy. Lại có người dùng sợi lông, dùng cọng cỏ, hay móng tay để hất nước. Này các Tỳ-kheo, ý các ông thế nào? Nước do người kia hất lên là nhiều hay là nước hồ nhiều?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Nước mà người kia dùng lông, dùng cỏ, hay móng tay để hất lên là rất ít, không đáng để nói. Nước hồ thì rất nhiều, gấp cả trăm ngàn vạn lần, không thể nào so sánh được.”
“Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, các khổ được đoạn trừ do thấy Thánh đế, cũng như nước hồ kia, vĩnh viễn không sanh lại trong đời vị lai.”
Khi Đức Thế Tôn nói pháp này xong, bèn vào thất tọa thiền. Sau khi Đức Thế Tôn vào thất, bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất đang ngồi trong chúng, bảo các Tỳ-kheo:
“Thật là điều chưa từng được nghe, hôm nay Đức Thế Tôn khéo nói thí dụ về cái hồ! Vì sao? Thánh đệ tử đầy đủ kiến đế, đạt được quả vô gián đẳng. Nếu kẻ phàm tục nào khởi tà kiến, thân kiến, căn bản thân kiến, tập thân kiến, sanh thân kiến, nghĩa là che giấu những cảm giác lo âu, giữ gìn tiếc thương những điều vui mừng, nói là ngã, nói là chúng sanh, nói là kỳ đặc, kiêu căng, tự cao. Các thứ tà như vậy tất cả đều bị trừ diệt, cắt đứt cội rễ như cây đa-la bị bẻ gãy, khiến cho đời vị lai không còn tái sanh lại nữa.
“Này các Tỳ-kheo, những gì là các thứ tà kể trên bị đoạn trừ bởi Thánh đệ tử khi thấy Thánh đế, vị lai vĩnh viễn không khởi lên lại nữa?
“Phàm phu ngu si không học, thấy sắc là ngã, là khác ngã, là ngã ở trong sắc, sắc ở trong ngã; thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, là khác ngã, là ngã ở trong thức, là thức ở trong ngã.
“Thế nào thấy sắc là ngã? Chứng đắc chánh thọ nhập nhất thiết xứ về đất, sau khi quán, khởi lên ý nghĩ, ‘Đất tức là ngã, ngã tức là đất; ngã và đất chỉ là một chứ không phải hai, không phải khác, không phân biệt.’ Cũng vậy, chánh thọ nhập nhất thiết xứ về nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, sau khi quán, khởi lên ý nghĩ, ‘Hành tức là ngã, ngã tức là hành, chỉ là một chứ không phải hai, không phải khác, không phân biệt.’ Như vậy, ở nơi các nhất thiết nhập xứ, mỗi mỗi đều được chấp là ngã. Đó gọi là sắc tức là ngã.
“Thế nào là sắc khác ngã? Nếu người kia thấy thọ là ngã; khi thấy thọ là ngã rồi thì thấy sắc là ngã sở; hoặc thấy tưởng, hành, thức tức là ngã thì thấy sắc là ngã sở.
“Thế nào là thấy sắc ở trong ngã? Thấy thọ là ngã thì sắc ở trong ngã; nếu lại thấy tưởng, hành, thức tức là ngã thì sắc ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong sắc? Nếu thấy thọ tức là ngã thì nó hiện hữu trong sắc, nhập vào trong sắc, phổ biến khắp tứ chi; hay nếu thấy tưởng, hành, thức là ngã thì nó hiện hữu ở trong sắc và, biến khắp tứ chi. Đó gọi là ngã ở trong sắc.
“Thế nào là thấy thọ tức là ngã? Là sáu thọ thân. Thọ phát sanh từ xúc của mắt. tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu thọ thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã và ngã là thọ. Đó gọi là thọ tức ngã.
“Thế nào là thấy thọ khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thọ là ngã sở; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì thọ là ngã sở. Đó gọi là thọ khác ngã.
“Thế nào là thấy thọ ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì thọ ở trong nó; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì thọ ở trong nó. Đó gọi là thọ trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong thọ? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu ở trong thọ và biến khắp toàn thân; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì chúng hiện hữu ở trong thọ và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong thọ.
“Thế nào là thấy tưởng tức là ngã? Là sáu tưởng thân. Tưởng phát sanh từ xúc của mắt; tưởng phát sanh từ xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu tưởng thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã. Đó gọi là tưởng tức là ngã.
“Thế nào là thấy tưởng khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì tưởng là ngã sở; và nếu thức là ngã, thì tưởng là ngã sở. Đó gọi là tưởng khác ngã.
“Thế nào là thấy tưởng ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì tưởng hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, hành, thức là ngã, thì tưởng hiện hữu ở trong chúng. Đó gọi là tưởng ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong tưởng? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu trong tưởng và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, hành, thức là ngã thì chúng hiện hữu trong tưởng và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong tưởng.
“Thế nào là thấy hành là ngã? Là sáu tư thân; tư phát sanh từ xúc của mắt; tư phát sanh từ xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu tư thân này, mỗi mỗi được thấy ngã. Đó gọi là hành tức ngã.
“Thế nào là thấy hành khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì hành là ngã sở; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì hành là ngã sở. Đó gọi là hành khác ngã.
“Thế nào là thấy hành ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì hành hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì hành hiện hữu ở trong chúng. Đó gọi là hành ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong hành? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu ở trong hành và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì chúng hiện hữu ở trong hành và biến khắp toàn thân thể. Đó gọi là ngã ở trong hành.
“Thế nào là thấy thức là ngã? Chỉ cho sáu thức thân: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức. Sáu thức thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã. Đó gọi là thức tức ngã.
“Thế nào là thấy thức khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thức là ngã sở; và nếu thấy thọ, tưởng, hành là ngã, thì thức là ngã sở. Đó gọi là thức khác ngã.
“Thế nào là thấy thức ở trong ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thức hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, tưởng, hành là ngã, thì thức ở trong chúng. Đó gọi là thức ở trong ngã.
“Thế nào là ngã ở trong thức? Nếu sắc là ngã, thì nó ở trong thức và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, tưởng, hành là ngã thì chúng ở trong thức và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong thức.
“Như vậy, Thánh đệ tử thấy Bốn chân đế sẽ đạt được quả vô gián đẳng và đoạn trừ các thứ tà kiến, vĩnh viễn không khởi lên trở lại trong đời vị lai.
“Những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần, được tích tụ về một nơi, cần được quán như vầy: ‘Tất cả đều là vô thường, tất cả là khổ, tất cả là không, tất cả là phi ngã, không nên ái lạc, thâu lấy, chấp thủ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy, không nên ái lạc, chấp thủ, bảo trì.’ Khéo quán sát như vậy, buộc tâm an trụ, không mê mờ đối với pháp, lại luôn luôn tinh tấn quán sát, xa lìa tâm biếng nhác, thì sẽ đạt được hỷ lạc, thân tâm khinh an, tịch tĩnh, an trụ với xả; đầy đủ các phẩm đạo, tu hành trọn vẹn, vĩnh viễn xa lìa các thứ ác; không phải không tiêu tan, không phải không tịch diệt; diệt mà không khởi, giảm mà không tăng, đoạn mà không sanh, không chấp thủ, không đắm trước, tự giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, sáu mươi Tỳ-kheo không khởi lên các lậu hoặc, tâm được giải thoát.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0034a25孤獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「譬如池水方T 0034a26五十由旬，深亦如是，其水盈滿。復有士T 0034a27夫，以毛、以草，或以指爪，以渧彼水。諸T 0034a28比丘！於意云何？彼士夫水渧為多，池水為T 0034a29多？」
比丘白佛：「彼士夫以毛、以草，或以指T 0034b01爪，所渧之水少，少不足言；池水甚多，百千T 0034b02萬倍，不可為比。」
「如是。諸比丘！見諦者所T 0034b03斷眾苦，如彼池水，於未來世，永不復生。」
T 0034b04爾時，世尊說是法已，入室坐禪。時，尊者舍T 0034b05利弗於眾中坐，世尊入室去後，告諸比T 0034b06丘：「未曾所聞！世尊今日善說池譬。所以者T 0034b07何？聖弟子具足見諦，得無間等果，若凡俗邪T 0034b08見、身見根本、身見集、身見生、身見起；謂憂慼T 0034b09隱覆，慶吉保惜，說我、說眾生、說奇特矜舉。T 0034b10如是眾邪，悉皆除滅，斷除根本，如折多羅T 0034b11樹，於未來世更不復生。
「諸比丘！何等為見T 0034b12諦聖弟子斷上眾邪，於未來世永不復起？T 0034b13愚癡無聞凡夫見色是我、異我、我在色、色在T 0034b14我；見受、想、行、識，是我、異我、我在識、識在我。
T 0034b15「云何見色是我？得地一切入處正受，觀已，T 0034b16作是念：『地即是我，我即是地，我及地唯一T 0034b17無二，不異不別。』如是水、火、風、青、黃、赤、白一T 0034b18切入處正受，觀已，作是念：『行即是我，我即T 0034b19是行，唯一無二，不異不別。』如是於一切入T 0034b20處，一一計我，是名色即是我。云何見色異T 0034b21我？若彼見受是我，見受是我已，見色是T 0034b22我所，或見想、行、識即是我，見色是我所。
「云T 0034b23何見我中色？謂見受是我，色在我中；又見T 0034b24想、行、識即是我，色在我中。云何見色中我？T 0034b25謂見受即是我，於色中住，入於色，周遍T 0034b26其四體；見想，行，識是我，於色中住，周遍T 0034b27其四體，是名色中我。
「云何見受即是我？謂T 0034b28六受身——眼觸生受，耳、鼻、舌、身、意觸生受。T 0034b29此六受身一一見是我，我是受，是名受即T 0034c01是我。云何見受異我？謂見色是我，受是我T 0034c02所；謂想、行、識是我，受是我所，是名受異我。
T 0034c03「云何見我中受？謂色是我，受在其中，想、行、T 0034c04識是我，受在其中。云何見受中我？謂色T 0034c05是我，於受中住，周遍其四體；想、行、識是T 0034c06我，於受中住，周遍其四體，是名受中我。
「云T 0034c07何見想即是我？謂六想身——眼觸生想，耳、鼻、T 0034c08舌、身、意觸生想。此六想身一一見是我，是T 0034c09名想即是我。云何見想異我？謂見色是我，T 0034c10想是我所，識是我，想是我所，是名想異T 0034c11我。
「云何見我中想？謂色是我，想在中住，T 0034c12受、行、識是我，想在中住。云何見想中我？T 0034c13謂色是我，於想中住，周遍其四體，是名T 0034c14想中我。
「云何見行是我？謂六思身——眼觸生T 0034c15思，耳、鼻、舌、身意觸生思。於此六思身一T 0034c16一見是我，是名行即是我。云何見行異我？T 0034c17謂色是我，行是我所。受、想、識是我，行是我T 0034c18所，是名行異我。
「云何見我中行？謂色是T 0034c19我，行在中住。受、想、行、識是我，行在中住，是T 0034c20謂我中行。云何見行中我？謂色是我，於行T 0034c21中住，周遍其四體，謂受、想、識是我，於行中T 0034c22住，周遍其四體，是名行中我。
「云何見識即T 0034c23是我？謂六識身——眼識，耳、鼻、舌、身、意識身。於T 0034c24此六識身一一見是我，是名識即是我。云T 0034c25何見識異我？見色是我，識是我所，見T 0034c26受、想、行是我，識是我所，是名識異我。
「云何T 0034c27見我中識？謂色是我，識在中住。受、想、行是T 0034c28我，識在中住，是名我中識。云何識中我？T 0034c29謂色是我，於識中住，周遍其四體。受、想、行T 0035a01是我，於識中住，周遍其四體，是名識中T 0035a02我。
「如是聖弟子見四真諦，得無間等果，斷T 0035a03諸邪見，於未來世永不復起。所有諸色，若T 0035a04過去、若未來、若現在、若內、若外、若麤、若細、若T 0035a05好、若醜、若遠、若近，一向積聚，作如是觀：『一T 0035a06切無常、一切苦、一切空、一切非我，不應愛T 0035a07樂、攝受、保持。受、想、行、識亦復如是，不應愛T 0035a08樂、攝受、保持。』如是觀，善繫心住，不愚於法，T 0035a09復觀精進，離諸懈怠，心得喜樂，身心猗息，T 0035a10寂靜捨住。具諸道品，修行滿足，永離諸惡，T 0035a11非不消煬、非不寂滅，滅而不起、減而不T 0035a12增、斷而不生，不生、不取、不著，自覺涅槃：『我T 0035a13生已盡，梵行已立，所作已作，自知不受後T 0035a14有。』」
舍利弗說是法時，六十比丘不受諸T 0035a15漏，心得解脫。佛說此經已，諸比丘聞佛所T 0035a16說，歡喜奉行。
T 0035a17 T 0034a24This have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “It is just as if there were a water pond that is fifty leagues (yojana ) in each direction and of similar depth, and it were full of water. Again, a person with a hair or with a blade of grass or with a fingernail takes a drop of that water. Monks, which do you think is more, that person’s drop of water or the water in the pond?”
The monks said to the Buddha: “The drop of water taken by that person with a hair or with a blade of grass or with a fingernail is little, so little it is not enough to be spoken about. The water in the pond is very much, a hundred, a thousand, a ten-thousand times more, it cannot be compared.”
T 0034b04“In the same way, monks, like that pond water is the manifold dukkha that has been abandoned by one who has seen the truth, it will never arise again in the future.”
At that time the Blessed One, having given this teaching, entered into his hut to sit in meditation. Then the venerable Sāriputta was seated in the assembly. After the Blessed One had gone and entered his hut, [Sāriputta] said to the monks:
T 0034b10“I have never before heard the simile of the pond that the Blessed One so well spoke today. Why is that? A noble disciple who is endowed with the vision of the truth gains the fruit of right comprehension (abhisamaya ). If the common folk has wrong view, that has its basis in identity view (sakkāyadiṭṭhi ), accumulates through identity view, arises through identity view, and emerges through identity view. That is, being covered by and experiencing worry and sorrow, they [still] celebrate and cherish it, call it a self, call it a living being, call it outstanding, special, and hold it to be superior.
“In this way this multitude of wrongness has all been completely given up and eradicated, removed at its root; like a plantain tree it will not arise again in the future.
“Monks, what is the multitude of wrongness [mentioned] above which the noble disciple, who has seen the truth, has abandoned, and which will never arise again in the future? A foolish unlearned worldling sees bodily form as the self, as being distinct from the self [in the sense of being owned by it], the self as being in bodily form, or bodily form as being in the self.He sees feeling … perception … formations … consciousness as the self, as being distinct from the self [in the sense of being owned by it], the self as being in consciousness, or consciousness as being in the self.
T 0034b15“How does he see bodily form as the self? Having attained the earth kasiṇa and contemplated it, he thinks: ‘Earth is the self, the self is earth, the self and earth are just one, not two, they are not different, they are not separate.’
“In the same way having attained the water … fire …. wind … blue … yellow … red … white kasiṇa and contemplated it, he thinks: ‘White[ness] is the self, the self is white[ness], they are just one, not two, they are not different, they are not separate.’ In this way he conceives of a self in relation to each of the kasiṇa s. This is called [seeing] bodily form as the self.
T 0034b21“How does he see bodily form as distinct from the self? Suppose he sees feeling as the self. Having seen feeling as the self, he sees bodily form as belonging to this self. Or he sees perception … formations … consciousness as the self and sees bodily form as belonging to this self. [This is called seeing bodily form as distinct from the self.]
“How does he see bodily form as being in the self? That is, he sees feeling as the self and bodily form as being in this self. Or he sees perception … formations … consciousness as the self and bodily form as being in this self. [This is called seeing bodily form as being in the self].
“How does he see the self as being in bodily form? That is, he sees feeling as the self, which dwells in bodily form, enters bodily form, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. Or he sees perception … formations … consciousness as the self, which dwells in bodily form, [enters bodily form], being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in bodily form.
T 0034b29“How does he see feeling as the self? That is, there are six classes of feeling: feeling arisen from eye-contact, feeling arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of feeling as the self. This is called [seeing] feeling as the self.
T 0034c03“How does he see feeling as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and feeling as belonging to this self. That is, [he sees] perception … formations … consciousness as the self and feeling as belonging to this self. This is called [seeing] feeling as distinct from the self.
“How does he see feeling as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and feeling as being within it. [He sees] perception … formations … consciousness as the self and feeling as being within it. [This is called seeing feeling as being in the self].
T 0034c06“How does he see the self as being in feeling? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among feelings, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] perception … formations … consciousness as the self which dwells among feelings, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in feeling.
“How does he see perception as the self? That is, there are six classes of perception: perception arisen from eye-contact, perception arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of perception as the self. This is called [seeing] perception as the self.
“How does he see perception as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and perception as belonging to this self. [He sees feeling … formations] … consciousness as the self and perception as belonging to this self. This is called [seeing] perception as distinct from the self.
“How does he see perception as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and perception as dwelling within it. [He sees] feeling … formations … consciousness as the self and perception as dwelling within it. This is called [seeing] perception as being in the self.
“How does he see the self as being in perception? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among perceptions, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] feeling … formations … consciousness as the self which dwells among perceptions, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in perception.
“How does he see formations as the self? That is, there are six classes of intention: intention arisen from eye-contact, intention arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of intention as the self. This is called [seeing] formations as the self.
T 0034c17“How does he see formations as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and formations as belonging to this self. [He sees] feeling … perception … consciousness as the self and formations as belonging to this self. This is called [seeing] formations as distinct from the self.
“How does he see formations as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and formations as dwelling within it. [He sees] feeling … perception … consciousness as the self and formations as dwelling in it. This is called [seeing] formations as being in the self.
“How does he see the self as being in formations? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among formations, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. That is, [he sees] feeling … perception … consciousness as the self which dwells among formations, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in formations.
“How does he see consciousness as the self? That is, there are six classes of consciousness: eye-consciousness, ear- … nose- … tongue- … body- … mind-consciousness. He sees each of these six classes of consciousness as the self. This is called [seeing] consciousness as the self.
“How does he see consciousness as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and consciousness as belonging to this self. He sees feeling … perception … formations as the self and consciousness as belonging to this self. This is called [seeing] consciousness as distinct from the self.
“How does he see consciousness as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and consciousness as dwelling within it. [He sees] feeling … perception … formations as the self and consciousness as dwelling within it. This is called [seeing] consciousness as being in the self.
“How does he see the self as being in consciousness? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among consciousness, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] feeling … perception … formations as the self which dwells among consciousness, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in consciousness.
“In this way a noble disciple who has seen the four truths gains the fruit of right comprehension and abandons all wrong views, which will never arise again in the future.
“Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, he contemplates it taken together completely in this way:
“‘All of it is impermanent, all of it is dukkha, all of it is empty, all of it is not self, it should not be craved with delight, grasped or kept up. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this, it should not be craved with delight, grasped or kept up.’
“Contemplating in this way he well collects the mind and establishes it, without being deluded by phenomena. He furthermore contemplates with energy, being apart from indolence, and his mind gains joy and happiness, his body and mind are calm, quietly established in equipoise. He is endowed with the constituents of awakening and brings them to fulfilment by cultivation.
“He is forever apart from all evil, it is not the case that he does not extinguish it, it is not the case that he does not bring it to cessation, he eradicates it and does not give rise to it, he decreases it and does not increase it, he abandons it and does not give rise to it. Not clinging and not being attached, he personally realizes Nirvāṇa, [knowing]: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’”
When Sāriputta spoke this teaching, sixty monks by not clinging attained liberation from the influxes in their minds. When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Như hồ nước vuông vức năm mươi do-tuần, chiều sâu cũng như vậy, với nước tràn đầy. Lại có người dùng sợi lông, dùng cọng cỏ, hay móng tay để hất nước. Này các Tỳ-kheo, ý các ông thế nào? Nước do người kia hất lên là nhiều hay là nước hồ nhiều?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Nước mà người kia dùng lông, dùng cỏ, hay móng tay để hất lên là rất ít, không đáng để nói. Nước hồ thì rất nhiều, gấp cả trăm ngàn vạn lần, không thể nào so sánh được.”
“Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, các khổ được đoạn trừ do thấy Thánh đế, cũng như nước hồ kia, vĩnh viễn không sanh lại trong đời vị lai.”
Khi Đức Thế Tôn nói pháp này xong, bèn vào thất tọa thiền. Sau khi Đức Thế Tôn vào thất, bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất đang ngồi trong chúng, bảo các Tỳ-kheo:
“Thật là điều chưa từng được nghe, hôm nay Đức Thế Tôn khéo nói thí dụ về cái hồ! Vì sao? Thánh đệ tử đầy đủ kiến đế, đạt được quả vô gián đẳng. Nếu kẻ phàm tục nào khởi tà kiến, thân kiến, căn bản thân kiến, tập thân kiến, sanh thân kiến, nghĩa là che giấu những cảm giác lo âu, giữ gìn tiếc thương những điều vui mừng, nói là ngã, nói là chúng sanh, nói là kỳ đặc, kiêu căng, tự cao. Các thứ tà như vậy tất cả đều bị trừ diệt, cắt đứt cội rễ như cây đa-la bị bẻ gãy, khiến cho đời vị lai không còn tái sanh lại nữa.
“Này các Tỳ-kheo, những gì là các thứ tà kể trên bị đoạn trừ bởi Thánh đệ tử khi thấy Thánh đế, vị lai vĩnh viễn không khởi lên lại nữa?
“Phàm phu ngu si không học, thấy sắc là ngã, là khác ngã, là ngã ở trong sắc, sắc ở trong ngã; thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, là khác ngã, là ngã ở trong thức, là thức ở trong ngã.
“Thế nào thấy sắc là ngã? Chứng đắc chánh thọ nhập nhất thiết xứ về đất, sau khi quán, khởi lên ý nghĩ, ‘Đất tức là ngã, ngã tức là đất; ngã và đất chỉ là một chứ không phải hai, không phải khác, không phân biệt.’ Cũng vậy, chánh thọ nhập nhất thiết xứ về nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, sau khi quán, khởi lên ý nghĩ, ‘Hành tức là ngã, ngã tức là hành, chỉ là một chứ không phải hai, không phải khác, không phân biệt.’ Như vậy, ở nơi các nhất thiết nhập xứ, mỗi mỗi đều được chấp là ngã. Đó gọi là sắc tức là ngã.
“Thế nào là sắc khác ngã? Nếu người kia thấy thọ là ngã; khi thấy thọ là ngã rồi thì thấy sắc là ngã sở; hoặc thấy tưởng, hành, thức tức là ngã thì thấy sắc là ngã sở.
“Thế nào là thấy sắc ở trong ngã? Thấy thọ là ngã thì sắc ở trong ngã; nếu lại thấy tưởng, hành, thức tức là ngã thì sắc ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong sắc? Nếu thấy thọ tức là ngã thì nó hiện hữu trong sắc, nhập vào trong sắc, phổ biến khắp tứ chi; hay nếu thấy tưởng, hành, thức là ngã thì nó hiện hữu ở trong sắc và, biến khắp tứ chi. Đó gọi là ngã ở trong sắc.
“Thế nào là thấy thọ tức là ngã? Là sáu thọ thân. Thọ phát sanh từ xúc của mắt. tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu thọ thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã và ngã là thọ. Đó gọi là thọ tức ngã.
“Thế nào là thấy thọ khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thọ là ngã sở; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì thọ là ngã sở. Đó gọi là thọ khác ngã.
“Thế nào là thấy thọ ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì thọ ở trong nó; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì thọ ở trong nó. Đó gọi là thọ trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong thọ? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu ở trong thọ và biến khắp toàn thân; và nếu tưởng, hành, thức là ngã, thì chúng hiện hữu ở trong thọ và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong thọ.
“Thế nào là thấy tưởng tức là ngã? Là sáu tưởng thân. Tưởng phát sanh từ xúc của mắt; tưởng phát sanh từ xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu tưởng thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã. Đó gọi là tưởng tức là ngã.
“Thế nào là thấy tưởng khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì tưởng là ngã sở; và nếu thức là ngã, thì tưởng là ngã sở. Đó gọi là tưởng khác ngã.
“Thế nào là thấy tưởng ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì tưởng hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, hành, thức là ngã, thì tưởng hiện hữu ở trong chúng. Đó gọi là tưởng ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong tưởng? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu trong tưởng và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, hành, thức là ngã thì chúng hiện hữu trong tưởng và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong tưởng.
“Thế nào là thấy hành là ngã? Là sáu tư thân; tư phát sanh từ xúc của mắt; tư phát sanh từ xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Sáu tư thân này, mỗi mỗi được thấy ngã. Đó gọi là hành tức ngã.
“Thế nào là thấy hành khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì hành là ngã sở; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì hành là ngã sở. Đó gọi là hành khác ngã.
“Thế nào là thấy hành ở trong ngã? Nếu sắc là ngã, thì hành hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì hành hiện hữu ở trong chúng. Đó gọi là hành ở trong ngã.
“Thế nào là thấy ngã ở trong hành? Nếu sắc là ngã, thì nó hiện hữu ở trong hành và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, tưởng, thức là ngã, thì chúng hiện hữu ở trong hành và biến khắp toàn thân thể. Đó gọi là ngã ở trong hành.
“Thế nào là thấy thức là ngã? Chỉ cho sáu thức thân: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức. Sáu thức thân này, mỗi mỗi được thấy là ngã. Đó gọi là thức tức ngã.
“Thế nào là thấy thức khác ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thức là ngã sở; và nếu thấy thọ, tưởng, hành là ngã, thì thức là ngã sở. Đó gọi là thức khác ngã.
“Thế nào là thấy thức ở trong ngã? Nếu thấy sắc là ngã, thì thức hiện hữu ở trong nó; và nếu thọ, tưởng, hành là ngã, thì thức ở trong chúng. Đó gọi là thức ở trong ngã.
“Thế nào là ngã ở trong thức? Nếu sắc là ngã, thì nó ở trong thức và biến khắp toàn thân; và nếu thọ, tưởng, hành là ngã thì chúng ở trong thức và biến khắp toàn thân. Đó gọi là ngã ở trong thức.
“Như vậy, Thánh đệ tử thấy Bốn chân đế sẽ đạt được quả vô gián đẳng và đoạn trừ các thứ tà kiến, vĩnh viễn không khởi lên trở lại trong đời vị lai.
“Những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần, được tích tụ về một nơi, cần được quán như vầy: ‘Tất cả đều là vô thường, tất cả là khổ, tất cả là không, tất cả là phi ngã, không nên ái lạc, thâu lấy, chấp thủ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy, không nên ái lạc, chấp thủ, bảo trì.’ Khéo quán sát như vậy, buộc tâm an trụ, không mê mờ đối với pháp, lại luôn luôn tinh tấn quán sát, xa lìa tâm biếng nhác, thì sẽ đạt được hỷ lạc, thân tâm khinh an, tịch tĩnh, an trụ với xả; đầy đủ các phẩm đạo, tu hành trọn vẹn, vĩnh viễn xa lìa các thứ ác; không phải không tiêu tan, không phải không tịch diệt; diệt mà không khởi, giảm mà không tăng, đoạn mà không sanh, không chấp thủ, không đắm trước, tự giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp này, sáu mươi Tỳ-kheo không khởi lên các lậu hoặc, tâm được giải thoát.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
T 0034a24This have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “It is just as if there were a water pond that is fifty leagues (yojana ) in each direction and of similar depth, and it were full of water. Again, a person with a hair or with a blade of grass or with a fingernail takes a drop of that water. Monks, which do you think is more, that person’s drop of water or the water in the pond?”
The monks said to the Buddha: “The drop of water taken by that person with a hair or with a blade of grass or with a fingernail is little, so little it is not enough to be spoken about. The water in the pond is very much, a hundred, a thousand, a ten-thousand times more, it cannot be compared.”
T 0034b04“In the same way, monks, like that pond water is the manifold dukkha that has been abandoned by one who has seen the truth, it will never arise again in the future.”
At that time the Blessed One, having given this teaching, entered into his hut to sit in meditation. Then the venerable Sāriputta was seated in the assembly. After the Blessed One had gone and entered his hut, [Sāriputta] said to the monks:
T 0034b10“I have never before heard the simile of the pond that the Blessed One so well spoke today. Why is that? A noble disciple who is endowed with the vision of the truth gains the fruit of right comprehension (abhisamaya ). If the common folk has wrong view, that has its basis in identity view (sakkāyadiṭṭhi ), accumulates through identity view, arises through identity view, and emerges through identity view. That is, being covered by and experiencing worry and sorrow, they [still] celebrate and cherish it, call it a self, call it a living being, call it outstanding, special, and hold it to be superior.
“In this way this multitude of wrongness has all been completely given up and eradicated, removed at its root; like a plantain tree it will not arise again in the future.
“Monks, what is the multitude of wrongness [mentioned] above which the noble disciple, who has seen the truth, has abandoned, and which will never arise again in the future? A foolish unlearned worldling sees bodily form as the self, as being distinct from the self [in the sense of being owned by it], the self as being in bodily form, or bodily form as being in the self.He sees feeling … perception … formations … consciousness as the self, as being distinct from the self [in the sense of being owned by it], the self as being in consciousness, or consciousness as being in the self.
T 0034b15“How does he see bodily form as the self? Having attained the earth kasiṇa and contemplated it, he thinks: ‘Earth is the self, the self is earth, the self and earth are just one, not two, they are not different, they are not separate.’
“In the same way having attained the water … fire …. wind … blue … yellow … red … white kasiṇa and contemplated it, he thinks: ‘White[ness] is the self, the self is white[ness], they are just one, not two, they are not different, they are not separate.’ In this way he conceives of a self in relation to each of the kasiṇa s. This is called [seeing] bodily form as the self.
T 0034b21“How does he see bodily form as distinct from the self? Suppose he sees feeling as the self. Having seen feeling as the self, he sees bodily form as belonging to this self. Or he sees perception … formations … consciousness as the self and sees bodily form as belonging to this self. [This is called seeing bodily form as distinct from the self.]
“How does he see bodily form as being in the self? That is, he sees feeling as the self and bodily form as being in this self. Or he sees perception … formations … consciousness as the self and bodily form as being in this self. [This is called seeing bodily form as being in the self].
“How does he see the self as being in bodily form? That is, he sees feeling as the self, which dwells in bodily form, enters bodily form, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. Or he sees perception … formations … consciousness as the self, which dwells in bodily form, [enters bodily form], being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in bodily form.
T 0034b29“How does he see feeling as the self? That is, there are six classes of feeling: feeling arisen from eye-contact, feeling arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of feeling as the self. This is called [seeing] feeling as the self.
T 0034c03“How does he see feeling as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and feeling as belonging to this self. That is, [he sees] perception … formations … consciousness as the self and feeling as belonging to this self. This is called [seeing] feeling as distinct from the self.
“How does he see feeling as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and feeling as being within it. [He sees] perception … formations … consciousness as the self and feeling as being within it. [This is called seeing feeling as being in the self].
T 0034c06“How does he see the self as being in feeling? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among feelings, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] perception … formations … consciousness as the self which dwells among feelings, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in feeling.
“How does he see perception as the self? That is, there are six classes of perception: perception arisen from eye-contact, perception arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of perception as the self. This is called [seeing] perception as the self.
“How does he see perception as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and perception as belonging to this self. [He sees feeling … formations] … consciousness as the self and perception as belonging to this self. This is called [seeing] perception as distinct from the self.
“How does he see perception as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and perception as dwelling within it. [He sees] feeling … formations … consciousness as the self and perception as dwelling within it. This is called [seeing] perception as being in the self.
“How does he see the self as being in perception? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among perceptions, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] feeling … formations … consciousness as the self which dwells among perceptions, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in perception.
“How does he see formations as the self? That is, there are six classes of intention: intention arisen from eye-contact, intention arisen from ear- … nose- … tongue- … body- … mind-contact. He sees each of these six classes of intention as the self. This is called [seeing] formations as the self.
T 0034c17“How does he see formations as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and formations as belonging to this self. [He sees] feeling … perception … consciousness as the self and formations as belonging to this self. This is called [seeing] formations as distinct from the self.
“How does he see formations as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and formations as dwelling within it. [He sees] feeling … perception … consciousness as the self and formations as dwelling in it. This is called [seeing] formations as being in the self.
“How does he see the self as being in formations? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among formations, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. That is, [he sees] feeling … perception … consciousness as the self which dwells among formations, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in formations.
“How does he see consciousness as the self? That is, there are six classes of consciousness: eye-consciousness, ear- … nose- … tongue- … body- … mind-consciousness. He sees each of these six classes of consciousness as the self. This is called [seeing] consciousness as the self.
“How does he see consciousness as distinct from the self? That is, he sees bodily form as the self and consciousness as belonging to this self. He sees feeling … perception … formations as the self and consciousness as belonging to this self. This is called [seeing] consciousness as distinct from the self.
“How does he see consciousness as being in the self? That is, [he sees] bodily form as the self and consciousness as dwelling within it. [He sees] feeling … perception … formations as the self and consciousness as dwelling within it. This is called [seeing] consciousness as being in the self.
“How does he see the self as being in consciousness? That is, [he sees] bodily form as the self which dwells among consciousness, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. [He sees] feeling … perception … formations as the self which dwells among consciousness, being surrounded by the [other aggregates] as its four limbs. This is called [seeing] the self as being in consciousness.
“In this way a noble disciple who has seen the four truths gains the fruit of right comprehension and abandons all wrong views, which will never arise again in the future.
“Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, he contemplates it taken together completely in this way:
“‘All of it is impermanent, all of it is dukkha, all of it is empty, all of it is not self, it should not be craved with delight, grasped or kept up. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this, it should not be craved with delight, grasped or kept up.’
“Contemplating in this way he well collects the mind and establishes it, without being deluded by phenomena. He furthermore contemplates with energy, being apart from indolence, and his mind gains joy and happiness, his body and mind are calm, quietly established in equipoise. He is endowed with the constituents of awakening and brings them to fulfilment by cultivation.
“He is forever apart from all evil, it is not the case that he does not extinguish it, it is not the case that he does not bring it to cessation, he eradicates it and does not give rise to it, he decreases it and does not increase it, he abandons it and does not give rise to it. Not clinging and not being attached, he personally realizes Nirvāṇa, [knowing]: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’”
When Sāriputta spoke this teaching, sixty monks by not clinging attained liberation from the influxes in their minds. When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.