Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở cạnh ao Di hầu tại Tỳ-xá-ly.
Bấy giờ, tại Tỳ-xá-ly có một Ni-kiền tử thông tuệ, minh triết, hiểu rõ các luận và có sự kiêu mạn của thông minh; trong các luận rộng rãi, trí tuệ đã đạt đến chỗ vi diệu; nói pháp cho mọi người, vượt hẳn mọi luận sư. Ông thường nghĩ rằng: ‘Các Sa-môn, Bà-la-môn không ai địch lại ta. Ngay cả đến với Như Lai ta cũng có thể cùng luận bàn. Bọn luận sư nghe đến tên ta thì trán và nách đều toát mồ hôi, các lỗ chân lông đều chảy nước. Ta luận nghĩa như gió có thể đè bẹp cỏ, bẻ gãy cây, phá vỡ vàng đá và hàng phục các loài rồng voi, huống chi là bọn luận sư ở thế gian lại có thể đương đầu với ta ư!”
Lúc này, có Tỳ-kheo tên là A-thấp-ba-thệ, sáng sớm đắp y mang bát, oai nghi tề chỉnh, mắt đoan chánh nhìn thẳng bước, vào thành khất thực. Bấy giờ, Ni-kiền tử Tát-giá có chút việc đi đến các làng xóm; từ cửa thành ra trông thấy Tỳ-kheo A-thấp-ba-thệ, liền đến chỗ Tỳ-kheo hỏi:
“Sa-môn Cù-đàm vì các đệ tử nói pháp như thế nào? Dùng những pháp nào để dạy cho các đệ tử khiến cho họ tu tập?”
A-thấp-ba-thệ nói:
“Này cư sĩ Hỏa chủng, Đức Thế Tôn nói pháp như vầy để dạy cho các đệ tử, khiến cho họ theo đó mà tu học. Ngài dạy các Tỳ-kheo: ‘Đối với sắc hãy quán là không có ngã; với thọ, tưởng, hành, thức, hãy quán là không có ngã. Đối với năm thọ ấm này phải siêng năng phương tiện quán sát như là bệnh, như là ung nhọt, như là gai nhọn, như là giết hại, là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã.’”
Ni-kiền tử Tát-giá nghe những lời nói này, tâm không vui, liền nói rằng:
“A-thấp-ba-thệ, chắc ông đã nghe lầm rồi! Sa-môn Cù-đàm hoàn toàn không nói những lời này. Nếu Sa-môn Cù-đàm đã nói những lời này thì đó là thứ tà kiến. Tôi sẽ đến nạn vấn ông ấy để khiến phải từ bỏ.”
Bấy giờ, Ni-kiền tử Tát-giá đi đến các làng xóm, tại chỗ những người Ly-xa đang tụ hội, nói với các Ly-xa rằng:
“Hôm nay tôi có gặp vị đệ tử thứ nhất của Sa-môn Cù-đàm, tên là A-thấp-ba-thệ, cùng nhau bàn luận. Nếu đúng như lời ông ta nói, thì tôi sẽ đến chỗ Sa-môn Cù-đàm cùng bàn luận, làm cho xoay chuyển tiến thoái đều theo ý của tôi.
“Giống như người cắt cỏ, tay nắm thân chúng đưa lên rũ bỏ đi những loại tạp uế; tôi cũng như vậy, tôi cùng với Sa-môn Cù-đàm cật vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ cốt yếu, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ đi cái tà ấy.
“Như người nấu rượu, cầm túi hèm rượu ép lấy nước tinh thuần và bỏ đi cặn bã hèm. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ thuần chân, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ đi cái tà ấy.
“Như thợ dệt chiếu, dùng chiếu đựng đầy vật nhơ, nên trước khi muốn đem ra chợ bán, phải tẩy xóa những vết nhơ, loại bỏ đi những mùi hôi thối. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ cương lĩnh, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ các thuyết uế tạp.
“Như người huấn luyện voi của nhà vua, dắt con voi say vào trong nước sâu, rửa thân thể nó, tứ chi, tai, mũi; toàn thân thể của nó đều được tắm rửa, trừ bỏ các thứ bụi bẩn. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ yếu lĩnh, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ các thuyết uế tạp. Các Ly-xa, các người cũng nên cùng tôi đến để xem sự hơn thua.”
Trong nhóm Ly-xa có người nói rằng:
“Ni-kiền tử Tát-giá mà có thể cùng với Sa-môn Cù-đàm bàn luận, thì điều này không thể xảy ra.”
Lại có người nói:
“Ni-kiền tử Tát-giá, là người lợi căn thông tuệ có khả năng luận bàn với Sa-môn Cù-đàm.”
Lúc này, có năm trăm Ly-xa cùng Ni-kiền tử Tát-giá đi đến chỗ Đức Phật để luận bàn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đang ngồi dưới bóng cây ở trong rừng Đại lâm, an trú nơi Thiên trụ. Giờ này có nhiều Tỳ-kheo ra khỏi phòng và đang đi kinh hành trong rừng, từ xa trông thấy Ni-kiền tử Tát-giá đang đi đến. Đến chỗ các Tỳ-kheo, Tát-giá hỏi các Tỳ-kheo:
“Sa-môn Cù-đàm đang ở chỗ nào?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Đang ngồi dưới bóng cây trong Đại lâm, nơi ở của chư Thiên.”
Ni-kiền tử Tát-giá liền đến chỗ Đức Phật, cung kính hỏi thăm, rồi ngồi sang một bên. Các gia chủ Ly-xa cũng đến chỗ Đức Phật, có người cung kính, có người người chắp tay chào hỏi, rồi đứng sang một bên. Bây giờ, Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Tôi nghe Cù-đàm nói pháp như vầy và dạy các đệ tử như vầy: ‘Đối với sắc hãy quán là không có ngã; với thọ, tưởng, hành, thức, hãy quán là không có ngã. Đối với năm thọ ấm này phải siêng năng phương tiện quán sát như là bệnh, như là ung nhọt, như là gai nhọn, như là giết hại, là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã.’ Có phải Cù-đàm dạy như vậy hay không? Hay đây là những lời tuyên truyền với mục đích là để hủy báng Cù-đàm chăng? Thuyết là như thuyết, hay không như thuyết? Thuyết đúng như pháp chăng? Thuyết theo thuận thứ của pháp chăng? Không có kẻ khác nào đến nạn vấn dồn vào chỗ bế tắc chăng?”
Phật nói với Ni-kiền tử Tát-giá:
“Như những gì ông đã nghe. Thuyết là như thuyết, là thuyết đúng như pháp, thuyết theo thuận thứ của pháp, chứ chẳng phải là hủy báng và cũng không có nạn vấn nào khiến bị bế tắc. Vì sao? Ta đã thật sự vì các đệ tử mà thuyết pháp như vậy, Ta đã thật sự luôn luôn dạy dỗ các đệ tử để cho họ tùy thuận theo pháp giáo, khiến họ quán sắc là không ngã; thọ, tưởng, hành, thức là không ngã. Quán năm thọ ấm này như là bệnh, như ung nhọt, như gai nhọn, như giết hại, là vô thường, khổ, không, phi ngã.”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật rằng:
“Thưa Cù-đàm, bây giờ, tôi sẽ đưa ra một thí dụ.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Nếu thấy thích hợp.”
“Ví như tất cả những gì được tạo tác ở thế gian đều nương trên đất; cũng vậy sắc là con người, mọi việc thiện ác đều phát sanh từ đó. Thọ, tưởng, hành, thức là con người, mọi việc thiện ác cũng đều phát sanh từ đó.
“Thêm một thí dụ nữa, như cõi người, cõi thần, cỏ thuốc, cây cối, đều nương vào đất mà được sanh trưởng; cũng vậy, sắc là con người. Thọ, tưởng, hành, thức là con người.”
Phật nói:
“Này Hỏa chủng cư sĩ, ông nói sắc là con người; thọ, tưởng, hành, thức là con người chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng như vậy. Sắc là con người; thọ, tưởng, hành, thức là người. Ở đây tất cả mọi người đều nói như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Thôi, hãy lập luận theo luận thuyết của ông đi, việc gì phải đem mọi người ra.”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Sắc thật sự là con người.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Bây giờ, Ta hỏi ông, cứ theo ý ông mà đáp. Như quốc vương, mà trong nước mình nếu có người phạm tội, hoặc giết, hoặc trói, hoặc đuổi, hoặc đánh bằng roi, hoặc chặt tay chân. Hoặc nếu có người có công thì vua sẽ ban thưởng voi, ngựa, xe cộ, thành ấp, tài sản, bảo vật cho. Tất cả vua đều làm được, phải không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, có thể làm được như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Phàm là người chủ, ắt phải được tự tại chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ông nói sắc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức là ngã, vậy có được tùy ý tự tại khiến nó như vậy hay không như vậy chăng?”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá ngồi im.
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Nói ngay đi! Nói ngay đi! Tại sao im lặng?”
Ba lần hỏi như vậy, Ni-kiền tử vẫn cố im lặng. Ngay lúc đó thần lực sĩ Kim cương đang ở giữa hư không, cầm chày kim cương lửa bốc mạnh hừng hực, đặt trên đầu Ni-kiền tử Tát-giá, bảo rằng: “Đức Thế Tôn đã ba lần hỏi, tại sao ông không trả lời? Ta sẽ dùng chiếc chày kim cương đập vỡ đầu ông ra làm bảy mảnh.” Vào lúc ấy, nhờ vào thần lực của Phật, nên chỉ khiến cho một mình Ni-kiền tử Tát-giá thấy thần Kim cương mà thôi, ngoài ra không một ai thấy hết.
Ni-kiền tử Tát-giá thấy vậy sợ hãi quá, bạch Phật rằng:
“Thưa Cù-đàm, không phải như vậy.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Hãy chậm rãi suy nghĩ, sau đó mới nói rõ. Trước đây, ở giữa mọi người, ông bảo sắùc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức cũng là ngã. Nhưng bây giờ lại bảo là không phải. Trước sau mâu thuẫn nhau. Trước đây, ông thường bảo rằng sắc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức cũng là ngã. Này Hỏa chủng cư sĩ, nay Ta hỏi ông, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường có phải là khổ không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, là khổ.”
Lại hỏi:
“Vô thường, khổ là pháp biến dịch, vậy là đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có thấy ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, không.”
“Và đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ông hãy suy nghĩ cho kỹ rồi sau mới nói.”
Lại hỏi Hỏa chủng cư sĩ:
“Nếu đối với sắc mà chưa lìa tham, chưa lìa dục, chưa lìa niệm, chưa lìa ái, chưa lìa khát, khi sắc này biến đổi, hoặc khác đi thì nó sẽ sanh ra ưu, bi, khổ, não chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng vậy.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Lại hỏi Hỏa chủng cư sĩ:
“Nếu đối với sắc mà lìa tham, lìa dục, lìa niệm, lìa ái, lìa khát, khi sắc này biến đổi, hoặc khác đi, thì kia sẽ không sanh ra ưu, bi, khổ, não chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng vậy, như thật không khác.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
“Này Hỏa chủng cư sĩ, như thân mắc các bệnh khổ, thường bị khổ câu thúc, cái khổ này không dứt, không vứt đi được, thì người kia được an vui chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, không.”
Như vậy, này Hỏa chủng cư sĩ, khi thân mắc các bệnh khổ, thường bị khổ câu thúc, cái khổ này không dứt, không vứt đi được, thì không được an vui.
“Này Hỏa chủng cư sĩ, như người mang búa vào núi, tìm những cây gỗ thật chắc, thấy cây chuối to lớn, ngay thẳng, liền chặt rễ lá và lột bẹ của nó cho đến tận cùng, mà vẫn không thấy cái lõi chắc thật. Này Hỏa chủng cư sĩ, ông cũng như vậy, đã tự lập ra luận thuyết, nhưng nay Ta đã khéo léo tìm ra cái nghĩa chân thật của nó, mà vẫn không thấy được cái cốt lõi chân thật, nó giống như cây chuối vậy. Thế mà ở giữa mọi người, ông dám đứng ra tuyên bố là: ‘Trong đám Sa-môn, Bà-la-môn, ta không thấy một ai có tri kiến có thể cùng đem bàn luận với tri kiến của Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, mà không bị Ta chiết phục.’ Và lại tự nói: ‘Ta luận nghĩa như gió có thể đè bẹp cỏ, bẻ gãy cây, phá vỡ vàng đá và hàng phục các loài rồng voi, đến nỗi có thể khiến cho họ toát mồ hôi trán, toát mồ hôi nách và các lỗ chân lông đều đẫm nước.’ Nay ông đã tự luận nghĩa cho chính mình, nhưng không tự lập lại những lời lẽ khoác lác trước đây, là có thể chiết phục mọi hiện tượng này. Hiện tại ông đã đem hết khả năng lý sự thủ đắc của mình, mà không thể làm lay động được một sợi lông của Như Lai.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn ở giữa mọi người, vén Uất-đa-la-tăng bày ngực và chỉ:
“Mọi người hãy nhìn xem, có thể nào làm lay động được một sợi lông của Như Lai không?”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá im lặng, cúi đầu, hổ thẹn, thất sắc. Khi ấy ở trong chúng có một Ly-xa tên là Đột-mục-khư, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, chắp tay bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, cho phép con nói thí dụ.”
Phật bảo Đột-mục-khư:
“Nếu thấy hợp thời.”
Đột-mục-khư bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, thí như có người mang cái đấu, cái hộc vào trong một đống thóc lớn xúc ra hai, ba hộc; thì hiện tại Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy. Bạch Thế Tôn, giống như một gia chủ giàu có, nhiều của cải, bỗng nhiên phạm vào tội lỗi, nên tất cả những tài vật đó đều bị sung vào nhà vua, thì Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy, tất cả mọi sự biện tài có được của ông, đều bị Như Lai tóm thâu hết. Giống như cạnh làng xóm, thành ấp có con sông lớn, mọi nam nữ lớn nhỏ đều vào trong dòng nước nô đùa. Họ bắt lấy con cua ở trong nước bẻ gãy chân rồi đem đặt trên mặt đất; vì không có chân nên không thể trở lại dòng sông được. Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy, các biện tài của ông đều bị Như Lai bẻ gãy, để rồi không bao giờ dám trở lại cùng Như Lai bàn luận đối địch nữa.”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá vô cùng tức giận, thóa mạ Ly-xa Đột-mục-khư:
“Nhà ngươi là thứ thô lỗ; không biết gì hết sao lại rống lên? Tự ta cùng Sa-môn Cù-đàm bàn luận, chứ có can hệ gì đến việc của ngươi đâu?”
Ni-kiền tử thóa mạ Đột-mục-khư rồi, lại bạch Phật:
“Hãy gác qua những lời nói của tên hạ tiện kia đi. Bây giờ riêng tôi có điều muốn hỏi.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Tùy ý ông cứ hỏi, Ta sẽ theo câu hỏi mà trả lời.”
“Vì đệ tử, Cù-đàm nói pháp như thế nào để cho họ xa lìa nghi hoặc?”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ta nói cho các đệ tử rằng: ‘Những gì thuộc về sắc, hoặc là quá khứ, hoặc là hiện tại, hoặc là vị lai; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều quán sát như thật, chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng phải ở trong nhau. Và đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.’ Kia học tập như vậy chắc chắn sẽ thấy được dấu vết con đường, không bị đứt mất, có thể thành tựu tri kiến nhàm chán, canh giữ cửa cam lộ. Tuy chẳng phải tất cả đều đạt được cứu cánh, nhưng tất cả đều hướng đến Niết-bàn. Đệ tử theo pháp dạy của Ta như vậy, thì sẽ được xa lìa nghi hoặc.”
Lại hỏi:
“Thưa Cù-đàm, Ngài dạy thế nào để cho các đệ tử, ở trong Phật pháp chứng đắc lậu tận, tâm vô lậu giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong đời hiện tại mà tự tri, tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’?”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Chính bằng pháp này: ‘Những gì thuộc về sắc, hoặc quá khứ, hoặc hiện tại, hoặc vị lai; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều được biết như thật, là chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng phải ở trong nhau; và thọ, tưởng, hành, thức chúng cũng lại như vậy.’ Đệ tử kia lúc bấy giờ thành tựu được ba thứ vô thượng: Trí vô thượng, Đạo vô thượng, Giải thoát vô thượng. Khi đã thành tựu được ba vô thượng này rồi, vị ấy đối với Đại sư mà cung kính, tôn trọng, cúng dường như là Phật, rằng: ‘Thế Tôn đã giác ngộ tất cả các pháp, rồi bằng pháp này, Ngài điều phục đệ tử khiến cho họ được an lạc, khiến cho họ được vô úy, điều phục tịch tĩnh, cứu cánh Niết-bàn. Đức Thế Tôn vì mục đích Niết-bàn nên nói pháp cho các đệ tử.’
“Này cư sĩ Hỏa chủng, các đệ tử của Ta ở trong pháp này mà chứng đắc lậu tận, được tâm giải thoát, được tuệ giải thoát, ở ngay trong đời này mà tự tri, tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, giống như một người khỏe mạnh bị những mũi đao nhọn rơi loạn xạ vào người, còn có thể thoát ra được. Nhưng đối với thủ thuật luận bàn của Cù-đàm, thì thật khó có thể thoát được. Như rắn nhiều nọc độc còn có thể tránh được; như lửa mạnh ở giữa đầm hoang còn có thể tránh được; voi say hung dữ cũng có thể thoát được; như sư tử đói cuồng điên, tất cả đều có thể thoát được hết, nhưng đối với trong thủ thuật luận bàn của Sa-môn Cù-đàm thì thật là khó có thể thoát được. Không phải như bọn tầm thường chúng tôi, khinh suất, lỗ mãng, luận thuyết nửa vời, mà có thể đến chỗ Cù-đàm để luận nghị được.
“Thưa Sa-môn Cù-đàm, Tỳ-xá-ly này là nước an lạc, thịnh vượng, lại có các tháp miếu Giá-ba-lê, Tất-yêm-la-thọ, Đa-tử và Cù-đàm có thể ở tại tháp miếu Câu-lâu-đà, hay Ba-la-thọ-trì, hay Xả-trọng-đảm, hay Lực sĩ Bảo-quan. Thế Tôn sẽ an lạc ở nước Tỳ-xá-ly này, vì ở chỗ Thế Tôn thường được cung kính, phụng sự, cúng dường bởi chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn cùng những người trong thế gian; và nhờ những việc làm này, sẽ khiến cho chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn luôn luôn được an lạc. Xin Ngài hãy dừng lại nơi này và sáng mai xin Ngài cùng đại chúng nhận bữa ăn đạm bạc của con.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn im lặng nhận lời mời. Ni-kiền tử Tát-giá biết Đức Thế Tôn đã nhận lời mời rồi, tùy hỷ vui mừng, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Trên đường về, Ni-kiền tử Tát-giá bảo các Ly-xa:
“Ta đã thỉnh được Sa-môn Cù-đàm và đại chúng để cúng dường trai phạn, các ông, mỗi người hãy sửa soạn một món ăn đem đến chỗ ta.”
Các Ly-xa mỗi người trở về nhà, ngay đêm hôm đó sửa soạn đồ cúng dường và sáng sớm đem đến chỗ Ni-kiền tử Tát-giá. Sáng hôm ấy, Ni-kiền tử Tát-giá lo rưới nước, quét dọn nhà cửa, trải chỗ ngồi, chuẩn bị nước sạch, rồi sai người đến Phật thưa là đã đến giờ.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn cùng đại chúng đắp y mang bát đến nhà Ni-kiền tử Tát-giá, Ngài ngồi trước đại chúng. Ni-kiền tử Tát-giá tự tay dâng đầy đủ đồ ăn thức uống thanh tịnh cho đại chúng. Sau khi thọ thực và rửa bát xong, Ni-kiền tử Tát-giá biết Phật và đại chúng đã hoàn tất xong mọi việc, ông lấy một cái ghế thấp đặt ngồi trước Phật. Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì Ni-kiền tử Tát-giá mà tùy hỷ nói kệ:
Ở trong các lễ hội,
Thờ lửa là hơn hết.
Trong kinh điển Vi-đà,
Bà-tỳ-đế trên hết.
Con người, vua là nhất.
Các sông, biển là hơn.
Các sao, trăng là nhất.
Ánh sáng, mặt trời nhất.
Trong mười phương trời người,
Đẳng Chánh Giác là nhất.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì Ni-kiền tử Tát-giá nói đủ các thứ pháp, soi sáng, chỉ dạy, làm cho an vui rồi, trở về chỗ cũ. Trên đường trở về các Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận về việc năm trăm Ly-xa đã vì Ni-kiền tử Tát-giá mà đã sửa soạn đồ ăn thức uống cúng dường. Các Ly-xa này sẽ được phước gì? Còn Ni-kiền tử Tát-giá sẽ được phước gì?
Khi các Tỳ-kheo đã trở về trú xứ, đem cất y bát và rửa chân xong đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Trên đường về chúng con cùng nhau bàn tán về việc năm trăm Ly-xa đã vì Ni-kiền tử Tát-giá sửa soạn đồ ăn thức uống, cúng dường Thế Tôn và đại chúng. Vậy năm trăm Ly-xa này sẽ được phước gì? Và Ni-kiền tử Tát-giá sẽ được phước gì?”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Năm trăm Ly-xa này đã vì Ni-kiền tử, sửa soạn đồ ăn thức uống cúng dường, thì sẽ tạo nhân duyên được phước đối với chỗ Ni-kiền tử Tát-giá. Còn Ni-kiền tử Tát-giá thì sẽ được phước công đức Phật. Các Ly-xa này được nhân duyên quả báo của bố thí nhưng có tham, sân, si; còn Ni-kiền tử Tát-giá thì sẽ được nhân duyên quả báo bố thí nhưng không có tham, sân, si.”
Bài kệ tóm lược nội dung những kinh trên:
Mười câu hỏi Đa-la,
Sai-ma, Diệm, Tiên-ni,
A-nậu-la, Gia chủ,
Tây, Mao đoan, Tát-giá.
如是我聞：
一時，佛住毘舍離獼猴池T 0035a18側。毘舍離國有尼揵子，聰慧明哲，善解諸T 0035a19論，有聰明慢。所廣集諸論，妙智入微，為T 0035a20眾說法，超諸論師，每作是念：「諸沙門、婆羅T 0035a21門無敵我者，乃至如來亦能共論。諸論師T 0035a22輩，聞我名者，頭額津腋下汗，毛孔流水；我T 0035a23論議風，能偃草折樹，摧破金石，伏諸龍T 0035a24象，何況人間諸論師輩，能當我者！」
時，有比T 0035a25丘名阿濕波誓，晨朝著衣持鉢，威儀詳T 0035a26序，端視平涉，入城乞食。爾時，薩遮尼揵T 0035a27子，有少緣事，詣諸聚落，從城門出，遙T 0035a28見比丘阿濕波誓，即詣其所，問言：「沙門瞿T 0035a29曇為諸弟子云何說法？以何等法教諸T 0035b01弟子，令其修習？」
阿濕波誓言：「火種居士！T 0035b02世尊如是說法教諸弟子，令隨修學。言：『諸T 0035b03比丘！於色當觀無我，受、想、行、識當觀無T 0035b04我。此五受陰勤方便觀，如病、如癰、如刺、如T 0035b05殺，無常、苦、空、非我。』」
薩遮尼揵子聞此語，T 0035b06心不喜，作是言：「阿濕波誓！汝必誤聽，沙T 0035b07門瞿曇終不作是說。若沙門瞿曇作是說T 0035b08者，則是邪見，我當詣彼難詰令止。」
爾時，T 0035b09薩遮尼犍子往詣聚落，諸離車等集會T 0035b10之處，語諸離車言：「我今日見沙門瞿曇第T 0035b11一弟子，名阿濕波誓，薄共論議，若如其所T 0035b12說者，我當詣彼沙門瞿曇，與共論議，進T 0035b13却迴轉，必隨我意。
「譬如士夫刈拔茇草，T 0035b14手執其莖，空中抖擻，除諸亂穢；我亦如是，T 0035b15與沙門瞿曇論議難詰，執其要領，進却迴T 0035b16轉，隨其所欲，去其邪說。
「如沽酒家執其T 0035b17酒囊，壓取清醇，去其糟滓；我亦如是，詣T 0035b18沙門瞿曇論議難詰，進却迴轉，取其清真，T 0035b19去諸邪說。
「如織席師，以席盛諸穢物，欲市T 0035b20賣時，以水洗澤，去諸臭穢；我亦如是，詣T 0035b21沙門瞿曇所，與共論議，進却迴轉，執其綱T 0035b22領，去諸穢說。
「譬如王家調象之師，牽大T 0035b23醉象，入深水中，洗其身體、四支、耳、鼻，周T 0035b24遍沐浴，去諸麁穢；我亦如是，詣沙門T 0035b25瞿曇所，論議難詰，進却迴轉，隨意自在，T 0035b26執其要領，去諸穢說。汝諸離車，亦應共T 0035b27往觀其得失。」
中有離車作如是言：「若薩遮T 0035b28尼犍子能與沙門瞿曇共論議者，無T 0035b29有是處。」
復有說言：「薩遮尼犍子聰慧利T 0035c01根，能共論議。」
時有五百離車與薩遮尼T 0035c02犍子共詣佛所，為論議故。
爾時，世尊T 0035c03於大林中，坐一樹下，住於天住。時，有眾T 0035c04多比丘出房外林中經行，遙見薩遮尼犍T 0035c05子來，漸漸詣諸比丘所，問諸比丘言：「沙T 0035c06門瞿曇住在何所？」
比丘答言：「在大林中，T 0035c07依一樹下，住於天住。」
薩遮尼犍子即詣T 0035c08佛所，恭敬問訊，於一面坐。諸離車長者T 0035c09亦詣佛所，有恭敬者，有合掌問訊者，問T 0035c10訊已，於一面住。
時，薩遮尼犍子白佛言：T 0035c11「我聞瞿曇作如是說法，作如是教授諸T 0035c12弟子——教諸弟子於色觀察無我，受、想、行、T 0035c13識觀察無我，此五受陰勤方便觀察，如病、T 0035c14如癰、如刺、如殺，無常、苦、空、非我。——為是瞿T 0035c15曇有如是教，為是傳者毀瞿曇耶？如說T 0035c16說耶？不如說說耶？如法說耶？法次法說耶？T 0035c17無有異忍來相難詰，令墮負處耶？」
佛告T 0035c18薩遮尼犍子：「如汝所聞，彼如說說、如法T 0035c19說、法次法說，非為謗毀，亦無難問令墮負T 0035c20處。所以者何？我實為諸弟子如是說法，T 0035c21我實常教諸弟子，令隨順法教，令觀色無T 0035c22我。受、想、行、識無我，觀此五受陰如病，如T 0035c23癰、如刺、如殺，無常、苦、空、非我。」
薩遮尼犍T 0035c24子白佛言：「瞿曇！我今當說譬。」
佛告薩遮T 0035c25尼犍子：「宜知是時。」
「譬如世間一切所作T 0035c26皆依於地。如是色是我人，善惡從生；受、想、T 0035c27行、識是我人，善惡從生。又復譬如人界、T 0035c28神界、藥草、樹木，皆依於地而得生長；如T 0035c29是色是我人，受、想、行、識是我人。」
佛告火種T 0036a01居士：「汝言色是我人，受、想、行、識是我人耶？」
T 0036a02答言：「如是，瞿曇！色是我人，受、想、行、識是我T 0036a03人。此等諸眾悉作是說。」
佛告火種居士：T 0036a04「且立汝論本，用引眾人為？」
薩遮尼犍子T 0036a05白佛言：「色實是我人。」
佛告火種居士：「我今T 0036a06問汝，隨意答我。譬如國王，於自國土有T 0036a07罪過者，若殺、若縛、若擯、若鞭、斷絕手足；T 0036a08若有功者，賜其象馬、車乘、城邑、財寶，悉能T 0036a09爾不？」
答言：「能爾。瞿曇！」
佛告火種居士：「凡T 0036a10是主者，悉得自在不？」
答言：「如是，瞿曇！」
佛T 0036a11告火種居士：「汝言色是我，受、想、行、識即是T 0036a12我，得隨意自在，令彼如是，不令如是耶？」
T 0036a13時，薩遮尼犍子默然而住。
佛告火種居士：T 0036a14「速說！速說！何故默然？」
如是再三，薩遮尼犍T 0036a15子猶故默然。
時，有金剛力鬼神持金剛T 0036a16杵，猛火熾然，在虛空中臨薩遮尼犍子T 0036a17頭上，作是言：「世尊再三問，汝何故不答？我T 0036a18當以金剛杵碎破汝頭，令作七分。」
佛神T 0036a19力故，唯令薩遮尼犍子見金剛神，餘眾T 0036a20不見。薩遮尼犍子得大恐怖，白佛言：「不T 0036a21爾。瞿曇！」
佛告薩遮尼犍子：「徐徐思惟，然T 0036a22後解說。汝先於眾中說色是我，受、想、行、T 0036a23識是我，而今言不？前後相違。汝先常說言：T 0036a24『色是我，受、想、行、識是我。』火種居士！我今問T 0036a25汝，色為常耶？為無常耶？」
答言：「無常。瞿T 0036a26曇！」
復問：「無常者，是苦耶？」
答言：「是苦。瞿曇！」
T 0036a27復問：「無常、苦者，是變易法，多聞聖弟子寧T 0036a28於中見我、異我、相在不？」
答曰：「不也，瞿曇！」
T 0036a29受、想、行、識亦如是說。
佛告火種居士：「汝好T 0036b01思而後說。」
復問火種居士：「若於色未離貪、T 0036b02未離欲、未離念、未離愛、未離渴，彼色若T 0036b03變、若異，當生憂、悲、惱、苦不？」
答曰：「如是，瞿T 0036b04曇！」
受、想、行、識亦如是說。
復問：「火種居士！於T 0036b05色離貪、離欲、離念、離愛、離渴，彼色若變、若T 0036b06異，則不生憂、悲、惱、苦耶？」
答曰：「如是。瞿曇！T 0036b07如實無異。」
受、想、行、識亦如是說。
「火種居士！T 0036b08譬如士夫身嬰眾苦，常與苦俱，彼苦不斷T 0036b09不捨，當得樂不？」
答言：「不也，瞿曇！」
「如是，火T 0036b10種居士！身嬰眾苦，常與苦俱，彼苦不斷、T 0036b11不捨，不得樂也。火種居士！譬如士夫持斧T 0036b12入山，求堅實材。見芭蕉樹洪大傭直，即T 0036b13斷其根葉，剽剝其皮，乃至窮盡，都無堅T 0036b14實。火種居士！汝亦如是，自立論端。我今T 0036b15善求真實之義，都無堅實，如芭蕉樹也，T 0036b16而於此眾中敢有所說。我不見沙門、婆羅T 0036b17門中，所知、所見能與如來、應、等正覺所知、所T 0036b18見共論議，不摧伏者。而便自說：『我論議T 0036b19風，偃草折樹，能破金石，調伏龍象，要能T 0036b20令彼額津腋汗，毛孔水流。』汝今自論己義而T 0036b21不自立，先所誇說能伏彼相，今盡自取，T 0036b22而不能動如來一毛。」
爾時，世尊於大眾中，T 0036b23被欝多羅僧，現胸而示：「汝等試看，能動T 0036b24如來一毛以不？」
爾時，薩遮尼犍子默然低T 0036b25頭，慚愧失色。爾時，眾中有一離車，名突T 0036b26目佉，從座起，整衣服，合掌白佛言：「世T 0036b27尊！聽我說譬。」
佛告突目佉：「宜知是時。」
突T 0036b28目佉白佛言：「世尊！譬如有人執持斗斛，於T 0036b29大聚穀中，取二三斛，今此薩遮尼犍子亦T 0036c01復如是。世尊！譬如長者巨富多財，忽有T 0036c02罪過，一切財物悉入王家，薩遮尼犍子T 0036c03亦復如是。所有才辯悉為如來之所攝受。
T 0036c04「譬如城邑聚落邊有大水，男女大小悉入T 0036c05水戲，取水中蟹，截斷其足，置於陸地，以T 0036c06無足故，不能還復入於大水。薩遮尼犍T 0036c07子亦復如是。諸有才辯悉為如來之所T 0036c08斷截，終不復敢重詣如來命敵論議。」
爾T 0036c09時，薩遮尼犍子忿怒熾盛，罵唾突目佉離T 0036c10車言：「汝麁疏物！不審諦何為其鳴？吾自與T 0036c11沙門瞿曇論，何豫汝事？」
薩遮尼犍子呵T 0036c12罵突目佉已，復白佛言：「置彼凡輩鄙賤T 0036c13之說，我今別有所問。」
佛告薩遮尼犍子：T 0036c14「恣汝所問，當隨問答。」
「云何？瞿曇！為弟子T 0036c15說法，令離疑惑？」
佛告火種居士：「我為諸T 0036c16弟子說諸所有色，若過去、若未來、若現在，T 0036c17若內、若外，若麁、若細，若好、若醜，若遠、若近，T 0036c18彼一切如實觀察非我、非異我、不相在；受、T 0036c19想、行、識亦復如是。彼學必見跡不斷壞，堪T 0036c20任成就，厭離知見，守甘露門，雖非一切T 0036c21悉得究竟，且向涅槃。如是弟子從我教T 0036c22法，得離疑惑。」
復問：「瞿曇！復云何教諸弟T 0036c23子，於佛法得盡諸漏、無漏，心解脫、慧解脫，T 0036c24現法自知作證：『我生已盡，梵行已立，所作T 0036c25已作，自知不受後有。』？」
佛告火種居士：「正T 0036c26以此法，諸所有色，若過去、若未來、若現在，T 0036c27若內、若外，若麁、若細，若好、若醜，若遠、若近，T 0036c28彼一切如實知非我、非異我、不相在；受、想、T 0036c29行、識亦復如是。彼於爾時成就三種無T 0037a01上——智無上、解脫無上、解脫知見無上。成T 0037a02就三種無上已，於大師所恭敬、尊重、供養T 0037a03如佛。世尊覺一切法，即以此法調伏弟T 0037a04子，令得安隱、令得無畏、調伏寂靜、究竟T 0037a05涅槃。世尊為涅槃故，為弟子說法。火種居T 0037a06士！我諸弟子於此法中，得盡諸漏，得心T 0037a07解脫，得慧解脫，於現法中自知作證：『我T 0037a08生已盡，梵行已立，所作已作，自知不受後T 0037a09有。』」
薩遮尼犍子白佛言：「瞿曇！猶如壯夫，T 0037a10鋒刃亂下，猶可得免；瞿曇論手，難可得T 0037a11脫。如盛毒蛇，猶可得避；曠澤猛火，猶T 0037a12可得避；兇惡醉象，亦可得免；狂餓師子，T 0037a13悉可得免；沙門瞿曇論議手中，難可得T 0037a14脫。非我凡品，輕躁鄙夫，論具不備，以論議T 0037a15故，來詣瞿曇。
「沙門瞿曇！此毘舍離豐樂國T 0037a16土，有遮波梨支提、漆菴羅樹支提、多子支T 0037a17提、瞿曇在拘樓陀支提、婆羅受持支提、捨T 0037a18重擔支提、力士寶冠支提。世尊！當安樂於T 0037a19此毘舍離國，諸天、魔、梵、沙門、婆羅門，及諸世T 0037a20間，於世尊所，常得恭敬、奉事、供養，令此T 0037a21諸天、魔、梵、沙門、婆羅門，長夜安樂。唯願止此，T 0037a22明朝與諸大眾，受我薄食。」
爾時，世尊默然T 0037a23而許。時，薩遮尼犍子知佛世尊默然受T 0037a24請已，歡喜隨喜，從座起去。
爾時，薩遮尼T 0037a25犍子於彼道中，語諸離車：「我已請沙門T 0037a26瞿曇及諸大眾，供設飯食，汝等人各辦一T 0037a27釜食，送至我所。」
諸離車各還其家，星夜供T 0037a28辦，晨朝送至薩遮尼犍子所。薩遮尼犍T 0037a29子晨朝灑掃敷座，供辦淨水，遣使詣佛，T 0037b01白言：「時到。」
爾時，世尊與諸大眾，著衣持鉢，T 0037b02往薩遮尼犍子所，大眾前坐。薩遮尼犍T 0037b03子自手奉施清淨飲食，充足大眾。食已，洗T 0037b04鉢竟。薩遮尼犍子知佛食竟，洗鉢已，取T 0037b05一卑床於佛前坐。爾時，世尊為薩遮尼T 0037b06犍子說隨喜偈言：
T 0037b07
「於諸大會中， 奉火為其最；T 0037b08
闈陀經典中， 婆毘諦為最；T 0037b09
人中王為最， 諸河海為最，T 0037b10
諸星月為最， 諸明日為最，T 0037b11
十方天人中， 等正覺為最。」
T 0037b12爾時，世尊為薩遮尼犍子種種說法，示、T 0037b13教、照、喜已，還歸本處。
時，諸比丘於彼道中T 0037b14眾共論議：「五百離車各為薩遮尼犍子T 0037b15供辦飲食，彼諸離車於何得福？薩遮尼犍T 0037b16子於何得福？」
爾時，諸比丘還自住處，舉T 0037b17衣鉢，洗足已，至世尊所，頭面禮足，退坐T 0037b18一面，白佛言：「世尊！我等向於路中自共T 0037b19論議，五百離車為薩遮尼犍子供辦飲T 0037b20食，供養世尊、諸大眾。彼諸離車於何得福？T 0037b21薩遮尼犍子於何得福？」
佛告諸比丘：「彼T 0037b22諸離車供辦飲食，為薩遮尼犍子，於薩T 0037b23遮尼犍子所因緣得福，薩遮尼犍子得T 0037b24福佛功德。彼諸離車得施有貪、恚、癡因緣果T 0037b25報，薩遮尼犍子得施無貪、恚、癡因緣果報。」
T 0037b26
彼多羅十問 差摩、焰、仙尼T 0037b27
阿［少／兔］羅、長者 西、毛端、薩遮
T 0037b28
雜阿含經卷第五
T 0035a17This have I heard. At one time the Buddha was staying at Vesālī by the side of the Monkey Pond. In the country of Vesālī there was a son of the Nigaṇṭhas who was intelligent and clever, skilled at understanding any doctrine. He was proud of his intelligence and of his refined knowledge of vast collections of doctrines and their subtle details. When giving teachings to assemblies, he surpassed all debaters and he kept on thinking:
“Among recluses and Brahmins I am unrivalled, able to debate even with a Tathāgata. On [merely] hearing my name, any kind of debater will have sweat pouring forth from his forehead, armpits, and the pores of his hair. Debating a matter, I am [like a strong] wind that is able to flatten grass and trees, break up metal and stone, and subdue serpents and elephants, what to say of any kind of debater among humans being able to equal me?”
T 0035a27Then a monk by the name of Assaji, having put on the [outer] robe and taken his bowl in the morning, entered the town to beg food with awe-inspiring and decorous behaviour, walking calmly and with eyes lowered. At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, who owing to some small matter was going to the villages, was coming out of the town gate and saw from afar the monk Assaji. He approached him and asked: “What teachings does the recluse Gotama give to his disciples, what are the teachings with which he instructs his disciples for their practice?"
Assaji replied: “Aggivessana, the Blessed One instructs his disciples with teachings for them to train accordingly in this way, saying: ‘Monks, bodily form should be contemplated as being not self, feeling … perception … formations … consciousness should be contemplated as being not self. Make an effort to contemplate the five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self’.”
On hearing these words, the mind of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was not delighted and he said: “Assaji, you certainly heard wrongly, the recluse Gotama would not speak like this at all. If the recluse Gotama does speak like this, then this is a wrong view and I shall approach him, argue with him, and closely interrogate him, so as to stop him [from speaking like this].”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, approached the villages. He told the Licchavis, who had gathered in the assembly hall of the Licchavis:
“Today I met a foremost disciple of the recluse Gotama by the name of Assaji and we had a small debate on a matter. According to what he has told me, I shall approach that recluse Gotama and, debating the matter with him, I will certainly make him advance, retreat, and turn around according to my wish.
“It is just as a man mowing grass might pull out the grass at its roots and, grabbing the stalks with his hand, shake it in the air to get rid of any dirt. In the same way I shall debate that matter with the recluse Gotama, argue with him, and closely interrogate him, taking hold of what is essential and making him advance, retreat, and turn around according to my wish, getting rid of his mistaken assertions.
“[Or] it is just as, in a liquor shop, someone might take a liquor filter and press it, to get pure wine and to get rid of the residual grains. In the same way I shall approach the recluse Gotama, debate and argue with him, closely interrogate him, taking hold of the pure essence and making him advance, retreat, and turn around, getting rid of any mistaken assertions.
“[Or] it is like a master in weaving mats who, wanting to sell a dirty mat in the market, will wash it with water to get rid of any smell or dirt. In the same way I shall approach the recluse Gotama and debate that matter with him, taking hold of what is essential, making him advance, retreat, and turn around, getting rid of any tainted assertions.
“[Or] it is just as if a master elephant trainer in a king’s household were to lead a large and drunken elephant into deep water to wash its body, the four limbs, ears, trunk, washing it all round to get rid of any dust or dirt. In the same way I shall approach the recluse Gotama, debate and argue that matter with him, closely interrogate him, make him advance, retreat, and turn around according to my free will, taking hold of the main points and getting rid of any dirty assertions. Licchavis, you may come with me to see how he will be defeated.”
Among the Licchavis there were some who spoke like this: “That Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, should be able to [hold his ground] in debating that matter with the recluse Gotama, that is not possible.” Others said: “Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is intelligent and of sharp faculties, he will be able to [hold his ground] in debating that matter.”
T 0035c02Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, together with five-hundred Licchavis, approached the Buddha for the purpose of debating the matter.
T 0035c03At that time the Blessed One was seated under a tree in the Great Wood for the day’s abiding, while many monks were outside of the [monastic] dwelling, practising walking meditation in the forest. They saw from afar that Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was coming.
He gradually approached the monks and asked them: “Where is the recluse Gotama staying?”
The monks answered: “He is [seated] under a tree in the Great Wood for the day’s abiding.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, approached the Buddha, paid respect and, after exchanging greetings, sat at one side. The Licchavi householders also approached the Buddha, some of them paid respect, others held their hands with palms together [in homage], exchanged greetings and, having exchanged greetings, stood at one side.
Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “I have heard that Gotama gives such teachings and such instructions to his disciples, instructing his disciples to contemplate bodily form as being not self, to contemplate feeling … perception … formations … consciousness as being not self; making an effort to contemplate the five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self.’
“Does Gotama teach in this way or does this report misrepresent Gotama? Is this said as it was said or is it not said as it was said? Is this said according to the Dharma, is it said in accordance with the Dharma, so that there is nothing causing one to fall into an occasion of being defeated in a situation of being argued with and closely interrogated by another person who has come?”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “What you have heard is said as it was said, it is said according to the Dharma, it is said in accordance with the Dharma, it is not a misrepresentation and there is nothing causing one to fall into an occasion of being defeated on being argued with and closely interrogated. Why is that?
“I truly give such teachings to my disciples, I truly continuously instruct my disciples, so that in conformity with my teaching and instruction they contemplate bodily form as being not self … feeling … perception … formations … consciousness as being not self, and contemplate these five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Gotama, I shall now speak a simile.”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “Know that it is the proper time for it.”
[Saccaka said]: “It is just as whatever is done in the world all depends on the earth, in the same way bodily form is a person’s self, from which good and evil arise, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self, from which good and evil arise.
“Again, just as in the realm of humans, [or] in the realm of [earthen] spirits, herbs, grass, trees, and woods all depend on the earth for their arising and growth, in the same way bodily form is a person’s self, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self.”
T 0036a02The Buddha said: “Aggivessana, do you say that bodily form is a person’s self, that feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self?”
He replied: “It is like this, Gotama, bodily form is a person’s self, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self—and this whole assembly says the same.”
The Buddha said: “Aggivessana, just keep to your own doctrine. [What] is the use of bringing in the people in the assembly?”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Bodily form is truly a person’s self.”
T 0036a08The Buddha said: “Aggivessana, I shall now question you, answer me according to your understanding. It is just as the king of a country who in his own country can put to death a man who has committed a crime, or bind him, or expel him, or have him be whipped and his hands and feet cut off; and if someone has done a meritorious deed, [the king can] grant him the gift of an elephant, a horse, a vehicle, a town, or wealth—could he not do all that?”
He answered: “He could do it, Gotama.”
The Buddha said: “Aggivessana, whoever is the owner, would he not be totally free to do anything he likes?”
He answered: “It is like this, Gotama.”
T 0036a15T 0036a13The Buddha said: “Aggivessana, you say that bodily form is a person’s self, that feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self, [but] are you able, in accordance with your wish, freely, to have them be like this, [or] not be like this?”
Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, remained silent.
The Buddha said: “Aggivessana, come now and speak, come now and speak. Why do you remain silent?”
In the same way for three times Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, remained silent as before.
Then a powerful thunderbolt spirit, holding a thunderbolt, fierce and blazing with fire, staying in the empty space close above the head of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said this: “The Blessed One has asked you three times. Why do you not reply? With this thunderbolt I shall break your head into seven pieces!”
Owing to the Buddha’s supernormal power, only Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, saw the thunderbolt spirit; the rest of the assembly did not see it. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, became greatly afraid and said to the Buddha: “No, Gotama.”
T 0036a24The Buddha said: “Aggivessana, pay steady attention and reply after having understood it. Earlier in this assembly you proclaimed that bodily form is the self, that feeling … perception … formations … consciousness is the self, yet now you say it is not so. The earlier and the latter contradict each other. You earlier kept on saying: ‘Bodily form is the self, feeling … perception … formations … consciousness is the self.’ Aggivessana, now I will ask you: Is bodily form permanent or is it impermanent?”
T 0036a29T 0036a27He answered: “It is impermanent, Gotama.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
He answered: “It is dukkha, Gotama.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, dukkha, and of a nature to change, would a learned noble disciple herein see it as the self, as distinct from the self [in the sense of being owned by it], as existing [within the self, or the self] as existing [within it]?”
He answered: “No, Gotama.”
Feeling … perception … formations … consciousness should also be spoken like this.
The Buddha said: “Aggivessana, you [should] attend well and then speak.”
[The Buddha] asked again: “Aggivessana, if one is not free from lust in regard to bodily form, not free from desire for it, not free from [fondly] thinking about it, not free from craving for it, not free from thirst in regard to it, if that bodily form changes, if it becomes otherwise, will sadness, sorrow, vexation, and pain arise?”
He answered: “It is like this, Gotama.”
Feeling … perception … formations … consciousness should also be spoken like this.
T 0036b06[The Buddha] asked again: “Aggivessana, if one is free from lust in regard to bodily form, free from desire for it, free from [fondly] thinking about it, free from craving for it, free from thirst in regard to it, if that bodily form then changes, if it becomes otherwise, will sadness, sorrow, vexation, and pain not arise?”
He answered: “It is like this, Gotama; this is true and not otherwise.”
Feeling, perception, formations and consciousness should also be spoken like this.
[The Buddha said]: “Aggivessana, it is just like a person whose body is afflicted by various types of pain, being constantly accompanied by pain, pain that does not cease, does not go away. Will [this person] be able get delight from that?”
He answered: “No, Gotama.”
[The Buddha said]: “It is like this, Aggivessana. A [person whose] body is afflicted by various types of pain, being constantly accompanied by pain, suffering pain does not cease, does not go away, will not be able get delight from that.
“Aggivessana, it is just as if a person in search of solid heartwood were to enter a mountain, carrying an axe. On seeing a very large and perfectly straight plantain tree, he cuts it at the root and removes the sheaths, taking off the skin, until nothing is left. [He would find that it is] totally without a solid essence. Aggivessana, you are also like that. Your self-established arguments have come to an end, I have now properly searched for their true and real essence. They are totally without solid essence, like a plantain tree.
“Yet, among this assembly you dared to make the declaration: ‘I do not see, among recluses or Brahmins who possess knowledge and possess vision, [even] a Tathāgata, an arahant, a fully awakened one who possesses knowledge and possesses vision, who is able to take part in debating a matter without being shattered and defeated [by me].’
“You also said of yourself: ‘[When] debating a matter, I am [like a strong] wind that flattens grass and trees, breaks up metal and stones, and subdues serpents or elephants, I am certainly able to cause others to have their sweat pour forth from their forehead, armpits, and the pores of their hair.’ Now you have not established your own doctrine and your own matter, [although] at first you boasted of being able to subdue the modes of [thought of] others. Now you have reached your own [wits’] end and you have not been able to stir a single hair of the Tathāgata.”
T 0036b23At that time the Blessed One, in that great assembly, took off his upper robe and bared his chest, [saying]: “Try to see if you could stir a single hair of the Tathāgata!”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, lowered his head in silence, pale and ashamed.
At that time in the assembly there was a Licchavi named Dummukha, who got up from his seat, arranged his clothes and, holding his hands with palms together [in respect] towards the Buddha, said: “Blessed One, allow me to speak a simile.”
The Buddha said: “Dummukha, know that it is the proper time for it.”
T 0036c01Dummukha said to the Buddha: “Blessed One, it is as if a person were to take just a peck-sized or ten-peck-sized [container] in order to gather twenty or thirty pecks from a great heap of grains. Now this Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is just like that.
“Blessed One, it is as if a householder of great wealth and much treasure were to commit a transgression out of neglect, due to which all his wealth [is confiscated] and taken to the king’s household. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is just like that, his ability at arguing has been completely taken away by the Tathāgata.
T 0036c04“It is as if there was a big pond alongside a town or village. Men and women, young and old, are all playing in the water and, having caught a crab in the water, cut off its legs and then put it on the dry ground. Because of having no legs, it is unable to go back into the big pond. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is also like that. All his ability at arguing has been completely cut off by the Tathāgata, he will never again dare to approach the Tathāgata and challenge him to debate a matter.”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was angry and upset. He upbraided the Licchavi Dummukha, saying: “You are rude and impolite! Not having investigated the truth, why are you yapping? I am discussing with the recluse Gotama myself. Will you mind your own business?”
Having upbraided Dummukha, Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, in turn said to the Buddha: “Let be that ordinary low-level kind of talk. Now I have another question.”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “Feel free to ask, I will answer in accordance with your question.”
[Saccaka asked]: “Gotama, how do you give teachings to your disciples so that they become free from doubt?”
The Buddha said: “Aggivessana, I tell my disciples: ‘Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it should all be contemplated as it really is as not self, as not distinct from the self [in the sense of being owned by it], as not existing [within the self, nor a self] as existing [within it].’ Feeling … perception … formations … consciousness … is also like this.
“Training [like this] they will certainly come to see the path and not abandon it or let it come to ruin, being able to achieve dispassion, knowledge, and vision, [thereby] taking hold of the door to the deathless. Even though they do not all attain the supreme, yet they [all] move towards Nirvāṇa. A disciple who is taught the Dharma by me in this way reaches freedom from doubt.”
[Saccaka] asked again: “Gotama, how do you further instruct your disciples so that in the Buddha’s teaching they attain the destruction of the influxes, the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom, here and now personally knowing and realizing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence?’”
The Buddha said: “Aggivessana, by properly employing this [same] teaching: ‘Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it should all be contemplated as it really is as not self, as not distinct from the self [in the sense of being owned by it], as not existing [within the self, nor a self] as existing [within it].’ Feeling … perception … formations … consciousness … is also like this.
“At the time of [contemplating like this], they accomplish three unsur passable qualities: unsurpassable knowledge, unsurpassable awakening, and unsurpassable liberation. Having accomplished these three unsurpassable qualities, they honour the great teacher, esteem, and worship him as a Buddha: ‘The Blessed One has realized all teachings, and with these teachings he tames his disciples so that they attain peace, so that they attain fearlessness, are tamed, at peace, and [attain] the ultimate, Nirvāṇa. For the sake of Nirvāṇa the Blessed One gives teachings to his disciples.’
T 0037a07“Aggivessana, in this teaching my disciples attain the destruction of the influxes, attain liberation of the mind, attain liberation by wisdom, here and now personally knowing and realizing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Gotama, it is just as if one might escape from a strong man recklessly wielding a sharp sword, [but] from the debating skills of Gotama it is difficult to escape. As if one might avoid a poisonous snake, or avoid a vast swamp or a fierce fire, or one might escape from a fierce drunken elephant, or from a mad and hungry lion; from all these one might escape, [but] from the debating skills of Gotama it is difficult to find an escape. It is not for me, a commoner, impetuous, and a lowly man, not endowed with debating skill, to come and call on Gotama for the sake of debating a matter.
“Recluse Gotama, this country of Vesālī is pleasant and prosperous. There are the Cāpāla shrine, the Sattambaka shrine, the Bahuputtashrine, the *Gotama-nigrodha shrine, the *Sāradhāra shrine, *Dhurānikkhepana shrine, and the *Balaratana shrine.
T 0037a21“May the Blessed One feel at ease in this country of Vesālī, may the Blessed One always receive worship, respect, and offerings from deva s, Māras, Brahmās, recluses, Brahmins, and anyone else in the world, so that these deva s, Māras, Brahmās, recluses, and Brahmins for a long time may be in peace. May he stay here, and with the great congregation [of monks] may he accept my humble food offering tomorrow morning.”
T 0037a25T 0037a24At that time, the Blessed One accepted by [remaining] silent. Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, knowing that the Buddha, the Blessed One, had accepted the invitation by [remaining] silent, rejoiced, and was delighted and thrilled. He rose from his seat and left.
At that time, while Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was on his way [back], he said to the Licchavis: “I have invited the recluse Gotama and a great congregation [of monks]. [Let us] supply the meal together. Each of you prepare one dish of food and send it to my place.”
The Licchavis each returned to their homes, made preparations during the night and in the morning sent [the food] to the place of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. In the morning Saccaka, the son of the Ni gaṇṭhas, swept [his place], sprinkled water [on the floor], set out seats, and prepared clean water [for washing]. He sent a messenger to the Buddha to announce that the time [for the meal] had arrived.
T 0037b04At that time the Blessed One, together with a great company [of monks], put on his robes, took his bowl, and approached the place of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. He sat in front of the great com pany. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, with his own hand respect fully served pure beverages and food, sufficient for the great company. [When] they had eaten and completed washing their bowls, Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, knowing that the Buddha had finished eating and had completed washing his bowl, took a low seat and sat before the Buddha.
T 0037b12T 0037b11T 0037b10T 0037b09T 0037b08T 0037b07T 0037b06At that time, the Blessed One spoke the following verses as a thanksgiving to Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas:
“The [performance of the] fire sacrifice
Is foremost among all great gatherings.
The Sāvitthī is foremost
Among treatises and higher scriptures.
The king is foremost among men,
The ocean is foremost of all rivers.
The moon is foremost of all stars,
The sun is foremost in brilliance.
Among gods and men in the ten directions
A fully and rightly awakened one is foremost.”
At that time the Blessed One taught the Dharma in various ways to Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. Having instructed, taught, illuminated, and delighted him, he returned to his former dwelling place.
Then the monks, being together as a group on the road [back], were discussing this matter: “The five-hundred Licchavis each prepared food and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. What merit have the Licchavis gained, what merit has Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, gained?”
At that time, [when] the monks had returned to their own residence, put away their robes and bowls, and washed their feet, they approached the Blessed One, paid respect with their heads at his feet, withdrew to sit at one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, on our way back we discussed this matter together: ‘The five-hundred Licchavis prepared the food and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, which he offered to the Blessed One and the great company [of monks]. What merit have the Licchavis gained, what merit has Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, gained?’”
T 0037b26T 0037b22The Buddha told the monks: “The Licchavis prepared beverages and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, so they obtained merit in dependence on Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, obtained merit [in dependence] on the virtues of the Buddha. The Licchavis obtained the fruits in dependence on giving to one who has desire, anger, and delusion. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, obtained the fruits in dependence on giving to one who is free from desire, anger, and delusion.”
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở cạnh ao Di hầu tại Tỳ-xá-ly.
Bấy giờ, tại Tỳ-xá-ly có một Ni-kiền tử thông tuệ, minh triết, hiểu rõ các luận và có sự kiêu mạn của thông minh; trong các luận rộng rãi, trí tuệ đã đạt đến chỗ vi diệu; nói pháp cho mọi người, vượt hẳn mọi luận sư. Ông thường nghĩ rằng: ‘Các Sa-môn, Bà-la-môn không ai địch lại ta. Ngay cả đến với Như Lai ta cũng có thể cùng luận bàn. Bọn luận sư nghe đến tên ta thì trán và nách đều toát mồ hôi, các lỗ chân lông đều chảy nước. Ta luận nghĩa như gió có thể đè bẹp cỏ, bẻ gãy cây, phá vỡ vàng đá và hàng phục các loài rồng voi, huống chi là bọn luận sư ở thế gian lại có thể đương đầu với ta ư!”
Lúc này, có Tỳ-kheo tên là A-thấp-ba-thệ, sáng sớm đắp y mang bát, oai nghi tề chỉnh, mắt đoan chánh nhìn thẳng bước, vào thành khất thực. Bấy giờ, Ni-kiền tử Tát-giá có chút việc đi đến các làng xóm; từ cửa thành ra trông thấy Tỳ-kheo A-thấp-ba-thệ, liền đến chỗ Tỳ-kheo hỏi:
“Sa-môn Cù-đàm vì các đệ tử nói pháp như thế nào? Dùng những pháp nào để dạy cho các đệ tử khiến cho họ tu tập?”
A-thấp-ba-thệ nói:
“Này cư sĩ Hỏa chủng, Đức Thế Tôn nói pháp như vầy để dạy cho các đệ tử, khiến cho họ theo đó mà tu học. Ngài dạy các Tỳ-kheo: ‘Đối với sắc hãy quán là không có ngã; với thọ, tưởng, hành, thức, hãy quán là không có ngã. Đối với năm thọ ấm này phải siêng năng phương tiện quán sát như là bệnh, như là ung nhọt, như là gai nhọn, như là giết hại, là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã.’”
Ni-kiền tử Tát-giá nghe những lời nói này, tâm không vui, liền nói rằng:
“A-thấp-ba-thệ, chắc ông đã nghe lầm rồi! Sa-môn Cù-đàm hoàn toàn không nói những lời này. Nếu Sa-môn Cù-đàm đã nói những lời này thì đó là thứ tà kiến. Tôi sẽ đến nạn vấn ông ấy để khiến phải từ bỏ.”
Bấy giờ, Ni-kiền tử Tát-giá đi đến các làng xóm, tại chỗ những người Ly-xa đang tụ hội, nói với các Ly-xa rằng:
“Hôm nay tôi có gặp vị đệ tử thứ nhất của Sa-môn Cù-đàm, tên là A-thấp-ba-thệ, cùng nhau bàn luận. Nếu đúng như lời ông ta nói, thì tôi sẽ đến chỗ Sa-môn Cù-đàm cùng bàn luận, làm cho xoay chuyển tiến thoái đều theo ý của tôi.
“Giống như người cắt cỏ, tay nắm thân chúng đưa lên rũ bỏ đi những loại tạp uế; tôi cũng như vậy, tôi cùng với Sa-môn Cù-đàm cật vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ cốt yếu, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ đi cái tà ấy.
“Như người nấu rượu, cầm túi hèm rượu ép lấy nước tinh thuần và bỏ đi cặn bã hèm. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ thuần chân, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ đi cái tà ấy.
“Như thợ dệt chiếu, dùng chiếu đựng đầy vật nhơ, nên trước khi muốn đem ra chợ bán, phải tẩy xóa những vết nhơ, loại bỏ đi những mùi hôi thối. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ cương lĩnh, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ các thuyết uế tạp.
“Như người huấn luyện voi của nhà vua, dắt con voi say vào trong nước sâu, rửa thân thể nó, tứ chi, tai, mũi; toàn thân thể của nó đều được tắm rửa, trừ bỏ các thứ bụi bẩn. Tôi cũng như vậy, đi đến Sa-môn Cù-đàm nạn vấn bàn luận, tôi sẽ nắm lấy chỗ yếu lĩnh, rồi mặc ý xoay tới hay xoay lui, loại bỏ các thuyết uế tạp. Các Ly-xa, các người cũng nên cùng tôi đến để xem sự hơn thua.”
Trong nhóm Ly-xa có người nói rằng:
“Ni-kiền tử Tát-giá mà có thể cùng với Sa-môn Cù-đàm bàn luận, thì điều này không thể xảy ra.”
Lại có người nói:
“Ni-kiền tử Tát-giá, là người lợi căn thông tuệ có khả năng luận bàn với Sa-môn Cù-đàm.”
Lúc này, có năm trăm Ly-xa cùng Ni-kiền tử Tát-giá đi đến chỗ Đức Phật để luận bàn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đang ngồi dưới bóng cây ở trong rừng Đại lâm, an trú nơi Thiên trụ. Giờ này có nhiều Tỳ-kheo ra khỏi phòng và đang đi kinh hành trong rừng, từ xa trông thấy Ni-kiền tử Tát-giá đang đi đến. Đến chỗ các Tỳ-kheo, Tát-giá hỏi các Tỳ-kheo:
“Sa-môn Cù-đàm đang ở chỗ nào?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Đang ngồi dưới bóng cây trong Đại lâm, nơi ở của chư Thiên.”
Ni-kiền tử Tát-giá liền đến chỗ Đức Phật, cung kính hỏi thăm, rồi ngồi sang một bên. Các gia chủ Ly-xa cũng đến chỗ Đức Phật, có người cung kính, có người người chắp tay chào hỏi, rồi đứng sang một bên. Bây giờ, Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Tôi nghe Cù-đàm nói pháp như vầy và dạy các đệ tử như vầy: ‘Đối với sắc hãy quán là không có ngã; với thọ, tưởng, hành, thức, hãy quán là không có ngã. Đối với năm thọ ấm này phải siêng năng phương tiện quán sát như là bệnh, như là ung nhọt, như là gai nhọn, như là giết hại, là vô thường, khổ, không, chẳng phải ngã.’ Có phải Cù-đàm dạy như vậy hay không? Hay đây là những lời tuyên truyền với mục đích là để hủy báng Cù-đàm chăng? Thuyết là như thuyết, hay không như thuyết? Thuyết đúng như pháp chăng? Thuyết theo thuận thứ của pháp chăng? Không có kẻ khác nào đến nạn vấn dồn vào chỗ bế tắc chăng?”
Phật nói với Ni-kiền tử Tát-giá:
“Như những gì ông đã nghe. Thuyết là như thuyết, là thuyết đúng như pháp, thuyết theo thuận thứ của pháp, chứ chẳng phải là hủy báng và cũng không có nạn vấn nào khiến bị bế tắc. Vì sao? Ta đã thật sự vì các đệ tử mà thuyết pháp như vậy, Ta đã thật sự luôn luôn dạy dỗ các đệ tử để cho họ tùy thuận theo pháp giáo, khiến họ quán sắc là không ngã; thọ, tưởng, hành, thức là không ngã. Quán năm thọ ấm này như là bệnh, như ung nhọt, như gai nhọn, như giết hại, là vô thường, khổ, không, phi ngã.”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật rằng:
“Thưa Cù-đàm, bây giờ, tôi sẽ đưa ra một thí dụ.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Nếu thấy thích hợp.”
“Ví như tất cả những gì được tạo tác ở thế gian đều nương trên đất; cũng vậy sắc là con người, mọi việc thiện ác đều phát sanh từ đó. Thọ, tưởng, hành, thức là con người, mọi việc thiện ác cũng đều phát sanh từ đó.
“Thêm một thí dụ nữa, như cõi người, cõi thần, cỏ thuốc, cây cối, đều nương vào đất mà được sanh trưởng; cũng vậy, sắc là con người. Thọ, tưởng, hành, thức là con người.”
Phật nói:
“Này Hỏa chủng cư sĩ, ông nói sắc là con người; thọ, tưởng, hành, thức là con người chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng như vậy. Sắc là con người; thọ, tưởng, hành, thức là người. Ở đây tất cả mọi người đều nói như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Thôi, hãy lập luận theo luận thuyết của ông đi, việc gì phải đem mọi người ra.”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Sắc thật sự là con người.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Bây giờ, Ta hỏi ông, cứ theo ý ông mà đáp. Như quốc vương, mà trong nước mình nếu có người phạm tội, hoặc giết, hoặc trói, hoặc đuổi, hoặc đánh bằng roi, hoặc chặt tay chân. Hoặc nếu có người có công thì vua sẽ ban thưởng voi, ngựa, xe cộ, thành ấp, tài sản, bảo vật cho. Tất cả vua đều làm được, phải không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, có thể làm được như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Phàm là người chủ, ắt phải được tự tại chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ông nói sắc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức là ngã, vậy có được tùy ý tự tại khiến nó như vậy hay không như vậy chăng?”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá ngồi im.
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Nói ngay đi! Nói ngay đi! Tại sao im lặng?”
Ba lần hỏi như vậy, Ni-kiền tử vẫn cố im lặng. Ngay lúc đó thần lực sĩ Kim cương đang ở giữa hư không, cầm chày kim cương lửa bốc mạnh hừng hực, đặt trên đầu Ni-kiền tử Tát-giá, bảo rằng: “Đức Thế Tôn đã ba lần hỏi, tại sao ông không trả lời? Ta sẽ dùng chiếc chày kim cương đập vỡ đầu ông ra làm bảy mảnh.” Vào lúc ấy, nhờ vào thần lực của Phật, nên chỉ khiến cho một mình Ni-kiền tử Tát-giá thấy thần Kim cương mà thôi, ngoài ra không một ai thấy hết.
Ni-kiền tử Tát-giá thấy vậy sợ hãi quá, bạch Phật rằng:
“Thưa Cù-đàm, không phải như vậy.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Hãy chậm rãi suy nghĩ, sau đó mới nói rõ. Trước đây, ở giữa mọi người, ông bảo sắùc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức cũng là ngã. Nhưng bây giờ lại bảo là không phải. Trước sau mâu thuẫn nhau. Trước đây, ông thường bảo rằng sắc là ngã; thọ, tưởng, hành, thức cũng là ngã. Này Hỏa chủng cư sĩ, nay Ta hỏi ông, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường có phải là khổ không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, là khổ.”
Lại hỏi:
“Vô thường, khổ là pháp biến dịch, vậy là đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có thấy ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, không.”
“Và đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ông hãy suy nghĩ cho kỹ rồi sau mới nói.”
Lại hỏi Hỏa chủng cư sĩ:
“Nếu đối với sắc mà chưa lìa tham, chưa lìa dục, chưa lìa niệm, chưa lìa ái, chưa lìa khát, khi sắc này biến đổi, hoặc khác đi thì nó sẽ sanh ra ưu, bi, khổ, não chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng vậy.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
Lại hỏi Hỏa chủng cư sĩ:
“Nếu đối với sắc mà lìa tham, lìa dục, lìa niệm, lìa ái, lìa khát, khi sắc này biến đổi, hoặc khác đi, thì kia sẽ không sanh ra ưu, bi, khổ, não chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, đúng vậy, như thật không khác.”
“Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.”
“Này Hỏa chủng cư sĩ, như thân mắc các bệnh khổ, thường bị khổ câu thúc, cái khổ này không dứt, không vứt đi được, thì người kia được an vui chăng?”
Đáp:
“Thưa Cù-đàm, không.”
Như vậy, này Hỏa chủng cư sĩ, khi thân mắc các bệnh khổ, thường bị khổ câu thúc, cái khổ này không dứt, không vứt đi được, thì không được an vui.
“Này Hỏa chủng cư sĩ, như người mang búa vào núi, tìm những cây gỗ thật chắc, thấy cây chuối to lớn, ngay thẳng, liền chặt rễ lá và lột bẹ của nó cho đến tận cùng, mà vẫn không thấy cái lõi chắc thật. Này Hỏa chủng cư sĩ, ông cũng như vậy, đã tự lập ra luận thuyết, nhưng nay Ta đã khéo léo tìm ra cái nghĩa chân thật của nó, mà vẫn không thấy được cái cốt lõi chân thật, nó giống như cây chuối vậy. Thế mà ở giữa mọi người, ông dám đứng ra tuyên bố là: ‘Trong đám Sa-môn, Bà-la-môn, ta không thấy một ai có tri kiến có thể cùng đem bàn luận với tri kiến của Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, mà không bị Ta chiết phục.’ Và lại tự nói: ‘Ta luận nghĩa như gió có thể đè bẹp cỏ, bẻ gãy cây, phá vỡ vàng đá và hàng phục các loài rồng voi, đến nỗi có thể khiến cho họ toát mồ hôi trán, toát mồ hôi nách và các lỗ chân lông đều đẫm nước.’ Nay ông đã tự luận nghĩa cho chính mình, nhưng không tự lập lại những lời lẽ khoác lác trước đây, là có thể chiết phục mọi hiện tượng này. Hiện tại ông đã đem hết khả năng lý sự thủ đắc của mình, mà không thể làm lay động được một sợi lông của Như Lai.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn ở giữa mọi người, vén Uất-đa-la-tăng bày ngực và chỉ:
“Mọi người hãy nhìn xem, có thể nào làm lay động được một sợi lông của Như Lai không?”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá im lặng, cúi đầu, hổ thẹn, thất sắc. Khi ấy ở trong chúng có một Ly-xa tên là Đột-mục-khư, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, chắp tay bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, cho phép con nói thí dụ.”
Phật bảo Đột-mục-khư:
“Nếu thấy hợp thời.”
Đột-mục-khư bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, thí như có người mang cái đấu, cái hộc vào trong một đống thóc lớn xúc ra hai, ba hộc; thì hiện tại Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy. Bạch Thế Tôn, giống như một gia chủ giàu có, nhiều của cải, bỗng nhiên phạm vào tội lỗi, nên tất cả những tài vật đó đều bị sung vào nhà vua, thì Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy, tất cả mọi sự biện tài có được của ông, đều bị Như Lai tóm thâu hết. Giống như cạnh làng xóm, thành ấp có con sông lớn, mọi nam nữ lớn nhỏ đều vào trong dòng nước nô đùa. Họ bắt lấy con cua ở trong nước bẻ gãy chân rồi đem đặt trên mặt đất; vì không có chân nên không thể trở lại dòng sông được. Ni-kiền tử Tát-giá cũng giống như vậy, các biện tài của ông đều bị Như Lai bẻ gãy, để rồi không bao giờ dám trở lại cùng Như Lai bàn luận đối địch nữa.”
Lúc này, Ni-kiền tử Tát-giá vô cùng tức giận, thóa mạ Ly-xa Đột-mục-khư:
“Nhà ngươi là thứ thô lỗ; không biết gì hết sao lại rống lên? Tự ta cùng Sa-môn Cù-đàm bàn luận, chứ có can hệ gì đến việc của ngươi đâu?”
Ni-kiền tử thóa mạ Đột-mục-khư rồi, lại bạch Phật:
“Hãy gác qua những lời nói của tên hạ tiện kia đi. Bây giờ riêng tôi có điều muốn hỏi.”
Phật bảo Ni-kiền tử Tát-giá:
“Tùy ý ông cứ hỏi, Ta sẽ theo câu hỏi mà trả lời.”
“Vì đệ tử, Cù-đàm nói pháp như thế nào để cho họ xa lìa nghi hoặc?”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Ta nói cho các đệ tử rằng: ‘Những gì thuộc về sắc, hoặc là quá khứ, hoặc là hiện tại, hoặc là vị lai; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều quán sát như thật, chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng phải ở trong nhau. Và đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.’ Kia học tập như vậy chắc chắn sẽ thấy được dấu vết con đường, không bị đứt mất, có thể thành tựu tri kiến nhàm chán, canh giữ cửa cam lộ. Tuy chẳng phải tất cả đều đạt được cứu cánh, nhưng tất cả đều hướng đến Niết-bàn. Đệ tử theo pháp dạy của Ta như vậy, thì sẽ được xa lìa nghi hoặc.”
Lại hỏi:
“Thưa Cù-đàm, Ngài dạy thế nào để cho các đệ tử, ở trong Phật pháp chứng đắc lậu tận, tâm vô lậu giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong đời hiện tại mà tự tri, tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’?”
Phật bảo Hỏa chủng cư sĩ:
“Chính bằng pháp này: ‘Những gì thuộc về sắc, hoặc quá khứ, hoặc hiện tại, hoặc vị lai; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều được biết như thật, là chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng phải ở trong nhau; và thọ, tưởng, hành, thức chúng cũng lại như vậy.’ Đệ tử kia lúc bấy giờ thành tựu được ba thứ vô thượng: Trí vô thượng, Đạo vô thượng, Giải thoát vô thượng. Khi đã thành tựu được ba vô thượng này rồi, vị ấy đối với Đại sư mà cung kính, tôn trọng, cúng dường như là Phật, rằng: ‘Thế Tôn đã giác ngộ tất cả các pháp, rồi bằng pháp này, Ngài điều phục đệ tử khiến cho họ được an lạc, khiến cho họ được vô úy, điều phục tịch tĩnh, cứu cánh Niết-bàn. Đức Thế Tôn vì mục đích Niết-bàn nên nói pháp cho các đệ tử.’
“Này cư sĩ Hỏa chủng, các đệ tử của Ta ở trong pháp này mà chứng đắc lậu tận, được tâm giải thoát, được tuệ giải thoát, ở ngay trong đời này mà tự tri, tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Ni-kiền tử Tát-giá bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, giống như một người khỏe mạnh bị những mũi đao nhọn rơi loạn xạ vào người, còn có thể thoát ra được. Nhưng đối với thủ thuật luận bàn của Cù-đàm, thì thật khó có thể thoát được. Như rắn nhiều nọc độc còn có thể tránh được; như lửa mạnh ở giữa đầm hoang còn có thể tránh được; voi say hung dữ cũng có thể thoát được; như sư tử đói cuồng điên, tất cả đều có thể thoát được hết, nhưng đối với trong thủ thuật luận bàn của Sa-môn Cù-đàm thì thật là khó có thể thoát được. Không phải như bọn tầm thường chúng tôi, khinh suất, lỗ mãng, luận thuyết nửa vời, mà có thể đến chỗ Cù-đàm để luận nghị được.
“Thưa Sa-môn Cù-đàm, Tỳ-xá-ly này là nước an lạc, thịnh vượng, lại có các tháp miếu Giá-ba-lê, Tất-yêm-la-thọ, Đa-tử và Cù-đàm có thể ở tại tháp miếu Câu-lâu-đà, hay Ba-la-thọ-trì, hay Xả-trọng-đảm, hay Lực sĩ Bảo-quan. Thế Tôn sẽ an lạc ở nước Tỳ-xá-ly này, vì ở chỗ Thế Tôn thường được cung kính, phụng sự, cúng dường bởi chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn cùng những người trong thế gian; và nhờ những việc làm này, sẽ khiến cho chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn luôn luôn được an lạc. Xin Ngài hãy dừng lại nơi này và sáng mai xin Ngài cùng đại chúng nhận bữa ăn đạm bạc của con.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn im lặng nhận lời mời. Ni-kiền tử Tát-giá biết Đức Thế Tôn đã nhận lời mời rồi, tùy hỷ vui mừng, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Trên đường về, Ni-kiền tử Tát-giá bảo các Ly-xa:
“Ta đã thỉnh được Sa-môn Cù-đàm và đại chúng để cúng dường trai phạn, các ông, mỗi người hãy sửa soạn một món ăn đem đến chỗ ta.”
Các Ly-xa mỗi người trở về nhà, ngay đêm hôm đó sửa soạn đồ cúng dường và sáng sớm đem đến chỗ Ni-kiền tử Tát-giá. Sáng hôm ấy, Ni-kiền tử Tát-giá lo rưới nước, quét dọn nhà cửa, trải chỗ ngồi, chuẩn bị nước sạch, rồi sai người đến Phật thưa là đã đến giờ.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn cùng đại chúng đắp y mang bát đến nhà Ni-kiền tử Tát-giá, Ngài ngồi trước đại chúng. Ni-kiền tử Tát-giá tự tay dâng đầy đủ đồ ăn thức uống thanh tịnh cho đại chúng. Sau khi thọ thực và rửa bát xong, Ni-kiền tử Tát-giá biết Phật và đại chúng đã hoàn tất xong mọi việc, ông lấy một cái ghế thấp đặt ngồi trước Phật. Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì Ni-kiền tử Tát-giá mà tùy hỷ nói kệ:
Ở trong các lễ hội,
Thờ lửa là hơn hết.
Trong kinh điển Vi-đà,
Bà-tỳ-đế trên hết.
Con người, vua là nhất.
Các sông, biển là hơn.
Các sao, trăng là nhất.
Ánh sáng, mặt trời nhất.
Trong mười phương trời người,
Đẳng Chánh Giác là nhất.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì Ni-kiền tử Tát-giá nói đủ các thứ pháp, soi sáng, chỉ dạy, làm cho an vui rồi, trở về chỗ cũ. Trên đường trở về các Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận về việc năm trăm Ly-xa đã vì Ni-kiền tử Tát-giá mà đã sửa soạn đồ ăn thức uống cúng dường. Các Ly-xa này sẽ được phước gì? Còn Ni-kiền tử Tát-giá sẽ được phước gì?
Khi các Tỳ-kheo đã trở về trú xứ, đem cất y bát và rửa chân xong đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Trên đường về chúng con cùng nhau bàn tán về việc năm trăm Ly-xa đã vì Ni-kiền tử Tát-giá sửa soạn đồ ăn thức uống, cúng dường Thế Tôn và đại chúng. Vậy năm trăm Ly-xa này sẽ được phước gì? Và Ni-kiền tử Tát-giá sẽ được phước gì?”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Năm trăm Ly-xa này đã vì Ni-kiền tử, sửa soạn đồ ăn thức uống cúng dường, thì sẽ tạo nhân duyên được phước đối với chỗ Ni-kiền tử Tát-giá. Còn Ni-kiền tử Tát-giá thì sẽ được phước công đức Phật. Các Ly-xa này được nhân duyên quả báo của bố thí nhưng có tham, sân, si; còn Ni-kiền tử Tát-giá thì sẽ được nhân duyên quả báo bố thí nhưng không có tham, sân, si.”
Bài kệ tóm lược nội dung những kinh trên:
Mười câu hỏi Đa-la,
Sai-ma, Diệm, Tiên-ni,
A-nậu-la, Gia chủ,
Tây, Mao đoan, Tát-giá.
T 0035a17This have I heard. At one time the Buddha was staying at Vesālī by the side of the Monkey Pond. In the country of Vesālī there was a son of the Nigaṇṭhas who was intelligent and clever, skilled at understanding any doctrine. He was proud of his intelligence and of his refined knowledge of vast collections of doctrines and their subtle details. When giving teachings to assemblies, he surpassed all debaters and he kept on thinking:
“Among recluses and Brahmins I am unrivalled, able to debate even with a Tathāgata. On [merely] hearing my name, any kind of debater will have sweat pouring forth from his forehead, armpits, and the pores of his hair. Debating a matter, I am [like a strong] wind that is able to flatten grass and trees, break up metal and stone, and subdue serpents and elephants, what to say of any kind of debater among humans being able to equal me?”
T 0035a27Then a monk by the name of Assaji, having put on the [outer] robe and taken his bowl in the morning, entered the town to beg food with awe-inspiring and decorous behaviour, walking calmly and with eyes lowered. At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, who owing to some small matter was going to the villages, was coming out of the town gate and saw from afar the monk Assaji. He approached him and asked: “What teachings does the recluse Gotama give to his disciples, what are the teachings with which he instructs his disciples for their practice?"
Assaji replied: “Aggivessana, the Blessed One instructs his disciples with teachings for them to train accordingly in this way, saying: ‘Monks, bodily form should be contemplated as being not self, feeling … perception … formations … consciousness should be contemplated as being not self. Make an effort to contemplate the five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self’.”
On hearing these words, the mind of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was not delighted and he said: “Assaji, you certainly heard wrongly, the recluse Gotama would not speak like this at all. If the recluse Gotama does speak like this, then this is a wrong view and I shall approach him, argue with him, and closely interrogate him, so as to stop him [from speaking like this].”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, approached the villages. He told the Licchavis, who had gathered in the assembly hall of the Licchavis:
“Today I met a foremost disciple of the recluse Gotama by the name of Assaji and we had a small debate on a matter. According to what he has told me, I shall approach that recluse Gotama and, debating the matter with him, I will certainly make him advance, retreat, and turn around according to my wish.
“It is just as a man mowing grass might pull out the grass at its roots and, grabbing the stalks with his hand, shake it in the air to get rid of any dirt. In the same way I shall debate that matter with the recluse Gotama, argue with him, and closely interrogate him, taking hold of what is essential and making him advance, retreat, and turn around according to my wish, getting rid of his mistaken assertions.
“[Or] it is just as, in a liquor shop, someone might take a liquor filter and press it, to get pure wine and to get rid of the residual grains. In the same way I shall approach the recluse Gotama, debate and argue with him, closely interrogate him, taking hold of the pure essence and making him advance, retreat, and turn around, getting rid of any mistaken assertions.
“[Or] it is like a master in weaving mats who, wanting to sell a dirty mat in the market, will wash it with water to get rid of any smell or dirt. In the same way I shall approach the recluse Gotama and debate that matter with him, taking hold of what is essential, making him advance, retreat, and turn around, getting rid of any tainted assertions.
“[Or] it is just as if a master elephant trainer in a king’s household were to lead a large and drunken elephant into deep water to wash its body, the four limbs, ears, trunk, washing it all round to get rid of any dust or dirt. In the same way I shall approach the recluse Gotama, debate and argue that matter with him, closely interrogate him, make him advance, retreat, and turn around according to my free will, taking hold of the main points and getting rid of any dirty assertions. Licchavis, you may come with me to see how he will be defeated.”
Among the Licchavis there were some who spoke like this: “That Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, should be able to [hold his ground] in debating that matter with the recluse Gotama, that is not possible.” Others said: “Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is intelligent and of sharp faculties, he will be able to [hold his ground] in debating that matter.”
T 0035c02Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, together with five-hundred Licchavis, approached the Buddha for the purpose of debating the matter.
T 0035c03At that time the Blessed One was seated under a tree in the Great Wood for the day’s abiding, while many monks were outside of the [monastic] dwelling, practising walking meditation in the forest. They saw from afar that Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was coming.
He gradually approached the monks and asked them: “Where is the recluse Gotama staying?”
The monks answered: “He is [seated] under a tree in the Great Wood for the day’s abiding.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, approached the Buddha, paid respect and, after exchanging greetings, sat at one side. The Licchavi householders also approached the Buddha, some of them paid respect, others held their hands with palms together [in homage], exchanged greetings and, having exchanged greetings, stood at one side.
Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “I have heard that Gotama gives such teachings and such instructions to his disciples, instructing his disciples to contemplate bodily form as being not self, to contemplate feeling … perception … formations … consciousness as being not self; making an effort to contemplate the five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self.’
“Does Gotama teach in this way or does this report misrepresent Gotama? Is this said as it was said or is it not said as it was said? Is this said according to the Dharma, is it said in accordance with the Dharma, so that there is nothing causing one to fall into an occasion of being defeated in a situation of being argued with and closely interrogated by another person who has come?”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “What you have heard is said as it was said, it is said according to the Dharma, it is said in accordance with the Dharma, it is not a misrepresentation and there is nothing causing one to fall into an occasion of being defeated on being argued with and closely interrogated. Why is that?
“I truly give such teachings to my disciples, I truly continuously instruct my disciples, so that in conformity with my teaching and instruction they contemplate bodily form as being not self … feeling … perception … formations … consciousness as being not self, and contemplate these five aggregates of clinging as a disease, as a carbuncle, as a thorn, as a killer, as impermanent, as dukkha, as empty, as not self.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Gotama, I shall now speak a simile.”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “Know that it is the proper time for it.”
[Saccaka said]: “It is just as whatever is done in the world all depends on the earth, in the same way bodily form is a person’s self, from which good and evil arise, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self, from which good and evil arise.
“Again, just as in the realm of humans, [or] in the realm of [earthen] spirits, herbs, grass, trees, and woods all depend on the earth for their arising and growth, in the same way bodily form is a person’s self, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self.”
T 0036a02The Buddha said: “Aggivessana, do you say that bodily form is a person’s self, that feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self?”
He replied: “It is like this, Gotama, bodily form is a person’s self, feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self—and this whole assembly says the same.”
The Buddha said: “Aggivessana, just keep to your own doctrine. [What] is the use of bringing in the people in the assembly?”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Bodily form is truly a person’s self.”
T 0036a08The Buddha said: “Aggivessana, I shall now question you, answer me according to your understanding. It is just as the king of a country who in his own country can put to death a man who has committed a crime, or bind him, or expel him, or have him be whipped and his hands and feet cut off; and if someone has done a meritorious deed, [the king can] grant him the gift of an elephant, a horse, a vehicle, a town, or wealth—could he not do all that?”
He answered: “He could do it, Gotama.”
The Buddha said: “Aggivessana, whoever is the owner, would he not be totally free to do anything he likes?”
He answered: “It is like this, Gotama.”
T 0036a15T 0036a13The Buddha said: “Aggivessana, you say that bodily form is a person’s self, that feeling … perception … formations … consciousness is a person’s self, [but] are you able, in accordance with your wish, freely, to have them be like this, [or] not be like this?”
Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, remained silent.
The Buddha said: “Aggivessana, come now and speak, come now and speak. Why do you remain silent?”
In the same way for three times Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, remained silent as before.
Then a powerful thunderbolt spirit, holding a thunderbolt, fierce and blazing with fire, staying in the empty space close above the head of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said this: “The Blessed One has asked you three times. Why do you not reply? With this thunderbolt I shall break your head into seven pieces!”
Owing to the Buddha’s supernormal power, only Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, saw the thunderbolt spirit; the rest of the assembly did not see it. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, became greatly afraid and said to the Buddha: “No, Gotama.”
T 0036a24The Buddha said: “Aggivessana, pay steady attention and reply after having understood it. Earlier in this assembly you proclaimed that bodily form is the self, that feeling … perception … formations … consciousness is the self, yet now you say it is not so. The earlier and the latter contradict each other. You earlier kept on saying: ‘Bodily form is the self, feeling … perception … formations … consciousness is the self.’ Aggivessana, now I will ask you: Is bodily form permanent or is it impermanent?”
T 0036a29T 0036a27He answered: “It is impermanent, Gotama.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
He answered: “It is dukkha, Gotama.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, dukkha, and of a nature to change, would a learned noble disciple herein see it as the self, as distinct from the self [in the sense of being owned by it], as existing [within the self, or the self] as existing [within it]?”
He answered: “No, Gotama.”
Feeling … perception … formations … consciousness should also be spoken like this.
The Buddha said: “Aggivessana, you [should] attend well and then speak.”
[The Buddha] asked again: “Aggivessana, if one is not free from lust in regard to bodily form, not free from desire for it, not free from [fondly] thinking about it, not free from craving for it, not free from thirst in regard to it, if that bodily form changes, if it becomes otherwise, will sadness, sorrow, vexation, and pain arise?”
He answered: “It is like this, Gotama.”
Feeling … perception … formations … consciousness should also be spoken like this.
T 0036b06[The Buddha] asked again: “Aggivessana, if one is free from lust in regard to bodily form, free from desire for it, free from [fondly] thinking about it, free from craving for it, free from thirst in regard to it, if that bodily form then changes, if it becomes otherwise, will sadness, sorrow, vexation, and pain not arise?”
He answered: “It is like this, Gotama; this is true and not otherwise.”
Feeling, perception, formations and consciousness should also be spoken like this.
[The Buddha said]: “Aggivessana, it is just like a person whose body is afflicted by various types of pain, being constantly accompanied by pain, pain that does not cease, does not go away. Will [this person] be able get delight from that?”
He answered: “No, Gotama.”
[The Buddha said]: “It is like this, Aggivessana. A [person whose] body is afflicted by various types of pain, being constantly accompanied by pain, suffering pain does not cease, does not go away, will not be able get delight from that.
“Aggivessana, it is just as if a person in search of solid heartwood were to enter a mountain, carrying an axe. On seeing a very large and perfectly straight plantain tree, he cuts it at the root and removes the sheaths, taking off the skin, until nothing is left. [He would find that it is] totally without a solid essence. Aggivessana, you are also like that. Your self-established arguments have come to an end, I have now properly searched for their true and real essence. They are totally without solid essence, like a plantain tree.
“Yet, among this assembly you dared to make the declaration: ‘I do not see, among recluses or Brahmins who possess knowledge and possess vision, [even] a Tathāgata, an arahant, a fully awakened one who possesses knowledge and possesses vision, who is able to take part in debating a matter without being shattered and defeated [by me].’
“You also said of yourself: ‘[When] debating a matter, I am [like a strong] wind that flattens grass and trees, breaks up metal and stones, and subdues serpents or elephants, I am certainly able to cause others to have their sweat pour forth from their forehead, armpits, and the pores of their hair.’ Now you have not established your own doctrine and your own matter, [although] at first you boasted of being able to subdue the modes of [thought of] others. Now you have reached your own [wits’] end and you have not been able to stir a single hair of the Tathāgata.”
T 0036b23At that time the Blessed One, in that great assembly, took off his upper robe and bared his chest, [saying]: “Try to see if you could stir a single hair of the Tathāgata!”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, lowered his head in silence, pale and ashamed.
At that time in the assembly there was a Licchavi named Dummukha, who got up from his seat, arranged his clothes and, holding his hands with palms together [in respect] towards the Buddha, said: “Blessed One, allow me to speak a simile.”
The Buddha said: “Dummukha, know that it is the proper time for it.”
T 0036c01Dummukha said to the Buddha: “Blessed One, it is as if a person were to take just a peck-sized or ten-peck-sized [container] in order to gather twenty or thirty pecks from a great heap of grains. Now this Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is just like that.
“Blessed One, it is as if a householder of great wealth and much treasure were to commit a transgression out of neglect, due to which all his wealth [is confiscated] and taken to the king’s household. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is just like that, his ability at arguing has been completely taken away by the Tathāgata.
T 0036c04“It is as if there was a big pond alongside a town or village. Men and women, young and old, are all playing in the water and, having caught a crab in the water, cut off its legs and then put it on the dry ground. Because of having no legs, it is unable to go back into the big pond. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, is also like that. All his ability at arguing has been completely cut off by the Tathāgata, he will never again dare to approach the Tathāgata and challenge him to debate a matter.”
At that time Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was angry and upset. He upbraided the Licchavi Dummukha, saying: “You are rude and impolite! Not having investigated the truth, why are you yapping? I am discussing with the recluse Gotama myself. Will you mind your own business?”
Having upbraided Dummukha, Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, in turn said to the Buddha: “Let be that ordinary low-level kind of talk. Now I have another question.”
The Buddha told Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas: “Feel free to ask, I will answer in accordance with your question.”
[Saccaka asked]: “Gotama, how do you give teachings to your disciples so that they become free from doubt?”
The Buddha said: “Aggivessana, I tell my disciples: ‘Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it should all be contemplated as it really is as not self, as not distinct from the self [in the sense of being owned by it], as not existing [within the self, nor a self] as existing [within it].’ Feeling … perception … formations … consciousness … is also like this.
“Training [like this] they will certainly come to see the path and not abandon it or let it come to ruin, being able to achieve dispassion, knowledge, and vision, [thereby] taking hold of the door to the deathless. Even though they do not all attain the supreme, yet they [all] move towards Nirvāṇa. A disciple who is taught the Dharma by me in this way reaches freedom from doubt.”
[Saccaka] asked again: “Gotama, how do you further instruct your disciples so that in the Buddha’s teaching they attain the destruction of the influxes, the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom, here and now personally knowing and realizing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence?’”
The Buddha said: “Aggivessana, by properly employing this [same] teaching: ‘Whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it should all be contemplated as it really is as not self, as not distinct from the self [in the sense of being owned by it], as not existing [within the self, nor a self] as existing [within it].’ Feeling … perception … formations … consciousness … is also like this.
“At the time of [contemplating like this], they accomplish three unsur passable qualities: unsurpassable knowledge, unsurpassable awakening, and unsurpassable liberation. Having accomplished these three unsurpassable qualities, they honour the great teacher, esteem, and worship him as a Buddha: ‘The Blessed One has realized all teachings, and with these teachings he tames his disciples so that they attain peace, so that they attain fearlessness, are tamed, at peace, and [attain] the ultimate, Nirvāṇa. For the sake of Nirvāṇa the Blessed One gives teachings to his disciples.’
T 0037a07“Aggivessana, in this teaching my disciples attain the destruction of the influxes, attain liberation of the mind, attain liberation by wisdom, here and now personally knowing and realizing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.”
Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, said to the Buddha: “Gotama, it is just as if one might escape from a strong man recklessly wielding a sharp sword, [but] from the debating skills of Gotama it is difficult to escape. As if one might avoid a poisonous snake, or avoid a vast swamp or a fierce fire, or one might escape from a fierce drunken elephant, or from a mad and hungry lion; from all these one might escape, [but] from the debating skills of Gotama it is difficult to find an escape. It is not for me, a commoner, impetuous, and a lowly man, not endowed with debating skill, to come and call on Gotama for the sake of debating a matter.
“Recluse Gotama, this country of Vesālī is pleasant and prosperous. There are the Cāpāla shrine, the Sattambaka shrine, the Bahuputtashrine, the *Gotama-nigrodha shrine, the *Sāradhāra shrine, *Dhurānikkhepana shrine, and the *Balaratana shrine.
T 0037a21“May the Blessed One feel at ease in this country of Vesālī, may the Blessed One always receive worship, respect, and offerings from deva s, Māras, Brahmās, recluses, Brahmins, and anyone else in the world, so that these deva s, Māras, Brahmās, recluses, and Brahmins for a long time may be in peace. May he stay here, and with the great congregation [of monks] may he accept my humble food offering tomorrow morning.”
T 0037a25T 0037a24At that time, the Blessed One accepted by [remaining] silent. Then Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, knowing that the Buddha, the Blessed One, had accepted the invitation by [remaining] silent, rejoiced, and was delighted and thrilled. He rose from his seat and left.
At that time, while Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, was on his way [back], he said to the Licchavis: “I have invited the recluse Gotama and a great congregation [of monks]. [Let us] supply the meal together. Each of you prepare one dish of food and send it to my place.”
The Licchavis each returned to their homes, made preparations during the night and in the morning sent [the food] to the place of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. In the morning Saccaka, the son of the Ni gaṇṭhas, swept [his place], sprinkled water [on the floor], set out seats, and prepared clean water [for washing]. He sent a messenger to the Buddha to announce that the time [for the meal] had arrived.
T 0037b04At that time the Blessed One, together with a great company [of monks], put on his robes, took his bowl, and approached the place of Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. He sat in front of the great com pany. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, with his own hand respect fully served pure beverages and food, sufficient for the great company. [When] they had eaten and completed washing their bowls, Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, knowing that the Buddha had finished eating and had completed washing his bowl, took a low seat and sat before the Buddha.
T 0037b12T 0037b11T 0037b10T 0037b09T 0037b08T 0037b07T 0037b06At that time, the Blessed One spoke the following verses as a thanksgiving to Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas:
“The [performance of the] fire sacrifice
Is foremost among all great gatherings.
The Sāvitthī is foremost
Among treatises and higher scriptures.
The king is foremost among men,
The ocean is foremost of all rivers.
The moon is foremost of all stars,
The sun is foremost in brilliance.
Among gods and men in the ten directions
A fully and rightly awakened one is foremost.”
At that time the Blessed One taught the Dharma in various ways to Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. Having instructed, taught, illuminated, and delighted him, he returned to his former dwelling place.
Then the monks, being together as a group on the road [back], were discussing this matter: “The five-hundred Licchavis each prepared food and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. What merit have the Licchavis gained, what merit has Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, gained?”
At that time, [when] the monks had returned to their own residence, put away their robes and bowls, and washed their feet, they approached the Blessed One, paid respect with their heads at his feet, withdrew to sit at one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, on our way back we discussed this matter together: ‘The five-hundred Licchavis prepared the food and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, which he offered to the Blessed One and the great company [of monks]. What merit have the Licchavis gained, what merit has Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, gained?’”
T 0037b26T 0037b22The Buddha told the monks: “The Licchavis prepared beverages and drinks for Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, so they obtained merit in dependence on Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, obtained merit [in dependence] on the virtues of the Buddha. The Licchavis obtained the fruits in dependence on giving to one who has desire, anger, and delusion. Saccaka, the son of the Nigaṇṭhas, obtained the fruits in dependence on giving to one who is free from desire, anger, and delusion.”