Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Lành thay, Thế Tôn! Xin vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp, một mình con ở nơi thanh vắng, chuyên tinh tư duy, không buông lung. Sau khi sống một mình ở nơi thanh vắng, chuyên tinh tư duy, sống không buông lung, con sẽ tư duy về mục đích mà một thiện gia nam tử cạo bỏ râu tóc, chánh tín xuất gia học đạo, sống không gia đình, tu trì phạm hạnh, ngay trong đời này, tự tri tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã từng truyền dạy năm thọ ấm cho người chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác mà diễn nói năm thọ ấm.”
Khi La-hầu-la nghe lời dạy của Phật rồi, sau đó vì người khác diễn nói về năm thọ ấm. Nói xong trở lại chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn con đã vì người khác nói về năm thọ ấm rồi, xin Thế Tôn vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp xong rồi sẽ ở một mình chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung và… cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại xét thấy tâm của La-hầu-la Tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã vì người khác nói về sáu nhập xứ chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác diễn nói về sáu nhập xứ.”
Rồi, vào một lúc khác, La-hầu-la lại diễn nói sáu nhập xứ cho người khác nghe. Sau khi nói sáu nhập xứ xong, đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đã vì người khác mà diễn nói sáu nhập xứ rồi. Xin Đức Thế Tôn vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp xong sẽ ở một mình nơi vắng vẻ, chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung, … cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã vì người khác nói pháp Ni-đà-na chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác mà diễn nói pháp Ni-đà-na đi.”
Rồi, vào môt lúc khác, La-hầu-la lại vì người khác nói đầy đủ pháp Ni-đà-na xong, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng lui sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn vì con mà nói pháp, sau khi con nghe pháp xong, sẽ ở một mình nơi chỗ vắng chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung, … cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát vẫn chưa thuần thục, … cho đến bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên đối với những pháp đã nói ở trên, ở một mình nơi vắng vẻ chuyên tinh suy nghĩ, mà quán sát nghĩa lý của chúng.”
Bấy giờ, La-hầu-la vâng lời Phật dạy, như pháp đã nói, như pháp đã được nghe, suy nghĩ cân nhắc, quán sát nghĩa lý của chúng, tự nghĩ: “Các pháp này, tất cả đều thuận hướng Niết-bàn, lưu nhập Niết-bàn, cuối cùng an trụ Niết-bàn.
Rồi, một lúc khác, La-hầu-la đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi lui đứng sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, đối với pháp đã được nói, pháp con đã được nghe như trên, con đã ở một mình nơi vắng vẻ, tư duy cân nhắc và quán sát nghĩa lý của chúng, thì biết những pháp này tất cả đều thuận hướng Niết-bàn, lưu nhập Niết-bàn, cuối cùng an trụ Niết-bàn.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát đã được thuần thục, có thể nhận lãnh được pháp tăng thượng, nên bảo La-hầu-la:
“Tất cả đều vô thường. Những pháp nào là vô thường? Mắt là vô thường. Sắc, nhãn thức, nhãn xúc v.v… đều vô thường (chi tiết như các kinh trước).”
Tôn giả La-hầu-la sau khi nghe những gì Phật nói, hoan hỷ, làm lễ mà lui.
Sau khi La-hầu-la đã vâng theo lời Phật dạy rồi, một mình ở nơi vắng vẻ, sống không buông lung, chuyên tinh tư duy về mục đích mà một thiện gia nam tử cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chánh tín xuất gia học đạo, sống không gia đình, chuyên tu phạm hạnh cho đến… ngay trong đời này, tự tri tự tác chứng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Thành bậc A-la-hán, tâm khéo giải thoát.
Phật nói kinh này xong, La-hầu-la nghe những gì Đức Phật đã dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0051a16孤獨園。
爾時，尊者羅睺羅往詣佛所，稽首T 0051a17佛足，退坐一面，白佛言：「善哉！世尊！為我說T 0051a18法，我聞法已，獨一靜處，專精思惟，不放T 0051a19逸住；獨一靜處，專精思惟，不放逸住已，如T 0051a20是思惟：『所以族姓子剃除鬚髮，正信非T 0051a21家，出家學道，修持梵行，見法自知作證：「我T 0051a22生已盡，梵行已立，所作已作，自知不受後T 0051a23有。」』」
爾時，世尊觀察羅睺羅心，解脫慧未熟，T 0051a24未堪任受增上法。問羅睺羅言：「汝以授T 0051a25人五受陰未？」
羅睺羅白佛：「未也。世尊！」
佛告T 0051a26羅睺羅：「汝當為人演說五受陰。」
爾時，羅睺T 0051a27羅受佛教已，於異時為人演說五受陰，T 0051a28說已，還詣佛所，稽首佛足，退住一面，白佛T 0051a29言：「世尊！我已為人說五受陰，唯願世尊為T 0051b01我說法，我聞法已，獨一靜處，專精思惟，不T 0051b02放逸住，乃至自知不受後有。」
爾時，世尊復T 0051b03觀察羅睺羅心，解脫智未熟，不堪任受增T 0051b04上法。問羅睺羅言：「汝為人說六入處未？」
羅T 0051b05睺羅白佛：「未也。世尊！」
佛告羅睺羅：「汝當為T 0051b06人演說六入處。」
爾時，羅睺羅於異時為人T 0051b07演說六入處，說六入處已，來詣佛所，稽T 0051b08首禮足，退住一面，白佛言：「世尊！我已為T 0051b09人演說六入處，唯願世尊為我說法，我聞T 0051b10法已，當獨一靜處，專精思惟，不放逸住，T 0051b11乃至自知不受後有。」
爾時，世尊觀察羅睺T 0051b12羅心，解脫智未熟，不堪任受增上法。問羅T 0051b13睺羅言：「汝已為人說尼陀那法未？」
羅睺羅T 0051b14白佛言：「未也。世尊！」
佛告羅睺羅：「汝當為人T 0051b15演說尼陀那法。」
爾時，羅睺羅於異時為人T 0051b16廣說尼陀那法已，來詣佛所，稽首禮足，退T 0051b17住一面，白佛言：「世尊！為我說法，我聞法T 0051b18已，獨一靜處，專精思惟，不放逸住，乃至自T 0051b19知不受後有。」
爾時，世尊復觀察羅睺羅心，T 0051b20解脫智未熟……廣說乃至告羅睺羅言：「汝當T 0051b21於上所說諸法，獨於一靜處，專精思惟，觀T 0051b22察其義。」
爾時，羅睺羅受佛教勅，如上所聞T 0051b23法、所說法思惟稱量，觀察其義，作是念：「此T 0051b24諸法一切皆順趣涅槃、流注涅槃、後住T 0051b25涅槃。」爾時，羅睺羅往詣佛所，稽首禮足，退T 0051b26住一面，白佛言：「世尊！我已於如上所聞T 0051b27法、所說法獨一靜處，思惟稱量，觀察其義，T 0051b28知此諸法皆順趣涅槃、流注涅槃、後住涅T 0051b29槃。」
爾時，世尊觀察羅睺羅心，解脫智熟，堪T 0051c01任受增上法。告羅睺羅言：「羅睺羅！一切無T 0051c02常。何等法無常？謂眼無常，若色、眼識、眼觸……」T 0051c03如上無常廣說。
爾時，羅睺羅聞佛所說，歡T 0051c04喜隨喜，禮佛而退。
T 0051c05爾時，羅睺羅受佛教已，獨一靜處，專精思T 0051c06惟，不放逸住：「所以族姓子剃除鬚髮，著袈T 0051c07裟衣，正信非家，出家學道，純修梵行，乃至見T 0051c08法自知作證：『我生已盡，梵行已立，所作已T 0051c09作，自知不受後有。』」成阿羅漢，心善解脫。
T 0051c10佛說此經已，羅睺羅聞佛所說，歡喜奉行。
T 0051c11 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the venerable Rāhula approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to sit to one side, and said to the Buddha:
“It would be well if the Blessed One were to teach me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence. Having in a quiet and secluded place engaged in meditative contemplation and abided in diligence, I will contemplate in such a way [as to realize] that for whose sake clansmen shave their hair and beard, with right faith become homeless, go forth to train in the path, to practise and uphold the holy life. I here and now will realize and know by myself that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done’, I myself know that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, observing that Rāhula’s liberation of the mind and his wisdom were not yet mature, that he was not yet ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the five aggregates of clinging to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the five aggregates of clinging to people.”
Then, having received this instruction from the Buddha, on another occasion Rāhula expounded the five aggregates of clinging to people. Having taught them, he again approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I have taught the five aggregates of clinging to people. I would wish that the Blessed One teaches me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, again observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature, that he was not ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the six sense-spheres to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the six sense-spheres to people.”
Then, on another occasion Rāhula expounded the six sense-spheres to people. Having taught the six sense-spheres, he approached the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s feet], withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I have expounded the six sense-spheres to people. I would wish that the Blessed One teaches me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, [again] observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature, that he was not ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the principle of causality to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the principle of causality to people.”
Then Rāhula, having on another occasion given widely teachings on the principle of causality to people, approached the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s] feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“[May] the Blessed One teach me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, again observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature … to be spoken in full up to … he told Rāhula: “You should in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and examine the meaning of those teachings you earlier taught.”
Then Rāhula, having received the Buddha’s instruction and orders, contemplated and pondered the teachings he earlier had heard and taught, examining their meaning. He thought: “All these teachings proceed towards Nirvāṇa, flow towards Nirvāṇa, ultimately establish [one] in Nirvāṇa.”
Then Rāhula went to the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s] feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha: “Blessed One, in a quiet and secluded place I contemplated and pondered the teachings I earlier had heard and taught, examining their meaning. I understood that all these teachings proceed towards Nirvāṇa, flow towards Nirvāṇa, and ultimately establish [one] in Nirvāṇa.”
Then the Blessed One, observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were mature, that he was ready to receive the higher Dharma, told Rāhula: “Rāhula, everything is impermanent. What kind of things are impermanent? That is, the eye is impermanent, forms, eye-consciousness, eye-contact …” as spoken above in detail on impermanence.
Then Rāhula, having heard what the Buddha said, was delighted, rejoiced, paid respect to the Buddha, and returned.
Then, having received the Buddha’s teaching, Rāhula engaged in meditative contemplation in a quiet and secluded place and abided in diligence. That for whose sake clansmen shave off their hair and beard, don the yellow robes, and out of right faith go forth into homelessness to train in the path, to practise the pure holy life … up to … he here and now realized and knew by himself that: “Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.” He had become an arahant whose mind was well liberated.
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said Rāhula was delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Lành thay, Thế Tôn! Xin vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp, một mình con ở nơi thanh vắng, chuyên tinh tư duy, không buông lung. Sau khi sống một mình ở nơi thanh vắng, chuyên tinh tư duy, sống không buông lung, con sẽ tư duy về mục đích mà một thiện gia nam tử cạo bỏ râu tóc, chánh tín xuất gia học đạo, sống không gia đình, tu trì phạm hạnh, ngay trong đời này, tự tri tự tác chứng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã từng truyền dạy năm thọ ấm cho người chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác mà diễn nói năm thọ ấm.”
Khi La-hầu-la nghe lời dạy của Phật rồi, sau đó vì người khác diễn nói về năm thọ ấm. Nói xong trở lại chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn con đã vì người khác nói về năm thọ ấm rồi, xin Thế Tôn vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp xong rồi sẽ ở một mình chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung và… cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại xét thấy tâm của La-hầu-la Tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã vì người khác nói về sáu nhập xứ chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác diễn nói về sáu nhập xứ.”
Rồi, vào một lúc khác, La-hầu-la lại diễn nói sáu nhập xứ cho người khác nghe. Sau khi nói sáu nhập xứ xong, đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đã vì người khác mà diễn nói sáu nhập xứ rồi. Xin Đức Thế Tôn vì con mà nói pháp. Sau khi con nghe pháp xong sẽ ở một mình nơi vắng vẻ, chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung, … cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát chưa thuần thục, chưa có thể nhận lãnh pháp tăng thượng được, nên hỏi La-hầu-la:
“Ngươi đã vì người khác nói pháp Ni-đà-na chưa?”
La-hầu-la bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, chưa.”
Phật bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên vì người khác mà diễn nói pháp Ni-đà-na đi.”
Rồi, vào môt lúc khác, La-hầu-la lại vì người khác nói đầy đủ pháp Ni-đà-na xong, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng lui sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn vì con mà nói pháp, sau khi con nghe pháp xong, sẽ ở một mình nơi chỗ vắng chuyên tinh suy nghĩ, sống không buông lung, … cho đến ‘tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát vẫn chưa thuần thục, … cho đến bảo La-hầu-la:
“Ngươi nên đối với những pháp đã nói ở trên, ở một mình nơi vắng vẻ chuyên tinh suy nghĩ, mà quán sát nghĩa lý của chúng.”
Bấy giờ, La-hầu-la vâng lời Phật dạy, như pháp đã nói, như pháp đã được nghe, suy nghĩ cân nhắc, quán sát nghĩa lý của chúng, tự nghĩ: “Các pháp này, tất cả đều thuận hướng Niết-bàn, lưu nhập Niết-bàn, cuối cùng an trụ Niết-bàn.
Rồi, một lúc khác, La-hầu-la đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi lui đứng sang một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, đối với pháp đã được nói, pháp con đã được nghe như trên, con đã ở một mình nơi vắng vẻ, tư duy cân nhắc và quán sát nghĩa lý của chúng, thì biết những pháp này tất cả đều thuận hướng Niết-bàn, lưu nhập Niết-bàn, cuối cùng an trụ Niết-bàn.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn xét thấy tâm của La-hầu-la tuệ giải thoát đã được thuần thục, có thể nhận lãnh được pháp tăng thượng, nên bảo La-hầu-la:
“Tất cả đều vô thường. Những pháp nào là vô thường? Mắt là vô thường. Sắc, nhãn thức, nhãn xúc v.v… đều vô thường (chi tiết như các kinh trước).”
Tôn giả La-hầu-la sau khi nghe những gì Phật nói, hoan hỷ, làm lễ mà lui.
Sau khi La-hầu-la đã vâng theo lời Phật dạy rồi, một mình ở nơi vắng vẻ, sống không buông lung, chuyên tinh tư duy về mục đích mà một thiện gia nam tử cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chánh tín xuất gia học đạo, sống không gia đình, chuyên tu phạm hạnh cho đến… ngay trong đời này, tự tri tự tác chứng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Thành bậc A-la-hán, tâm khéo giải thoát.
Phật nói kinh này xong, La-hầu-la nghe những gì Đức Phật đã dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the venerable Rāhula approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to sit to one side, and said to the Buddha:
“It would be well if the Blessed One were to teach me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence. Having in a quiet and secluded place engaged in meditative contemplation and abided in diligence, I will contemplate in such a way [as to realize] that for whose sake clansmen shave their hair and beard, with right faith become homeless, go forth to train in the path, to practise and uphold the holy life. I here and now will realize and know by myself that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done’, I myself know that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, observing that Rāhula’s liberation of the mind and his wisdom were not yet mature, that he was not yet ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the five aggregates of clinging to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the five aggregates of clinging to people.”
Then, having received this instruction from the Buddha, on another occasion Rāhula expounded the five aggregates of clinging to people. Having taught them, he again approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I have taught the five aggregates of clinging to people. I would wish that the Blessed One teaches me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, again observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature, that he was not ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the six sense-spheres to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the six sense-spheres to people.”
Then, on another occasion Rāhula expounded the six sense-spheres to people. Having taught the six sense-spheres, he approached the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s feet], withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“Blessed One, I have expounded the six sense-spheres to people. I would wish that the Blessed One teaches me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, [again] observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature, that he was not ready to receive the higher Dharma, asked Rāhula: “Have you taught the principle of causality to people?”
Rāhula said to the Buddha: “Not yet, Blessed One.”
The Buddha told Rāhula: “You should expound the principle of causality to people.”
Then Rāhula, having on another occasion given widely teachings on the principle of causality to people, approached the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s] feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha:
“[May] the Blessed One teach me the Dharma so that, on having heard the Dharma, I will in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and abide in diligence … up to … knowing by myself that there will be no receiving of any further existence.”
Then the Blessed One, again observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were not yet mature … to be spoken in full up to … he told Rāhula: “You should in a quiet and secluded place engage in meditative contemplation and examine the meaning of those teachings you earlier taught.”
Then Rāhula, having received the Buddha’s instruction and orders, contemplated and pondered the teachings he earlier had heard and taught, examining their meaning. He thought: “All these teachings proceed towards Nirvāṇa, flow towards Nirvāṇa, ultimately establish [one] in Nirvāṇa.”
Then Rāhula went to the Buddha, paid respect with his head at [the Buddha’s] feet, withdrew to stand to one side, and said to the Buddha: “Blessed One, in a quiet and secluded place I contemplated and pondered the teachings I earlier had heard and taught, examining their meaning. I understood that all these teachings proceed towards Nirvāṇa, flow towards Nirvāṇa, and ultimately establish [one] in Nirvāṇa.”
Then the Blessed One, observing that Rāhula’s liberation of the mind and his knowledge were mature, that he was ready to receive the higher Dharma, told Rāhula: “Rāhula, everything is impermanent. What kind of things are impermanent? That is, the eye is impermanent, forms, eye-consciousness, eye-contact …” as spoken above in detail on impermanence.
Then Rāhula, having heard what the Buddha said, was delighted, rejoiced, paid respect to the Buddha, and returned.
Then, having received the Buddha’s teaching, Rāhula engaged in meditative contemplation in a quiet and secluded place and abided in diligence. That for whose sake clansmen shave off their hair and beard, don the yellow robes, and out of right faith go forth into homelessness to train in the path, to practise the pure holy life … up to … he here and now realized and knew by himself that: “Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.” He had become an arahant whose mind was well liberated.
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said Rāhula was delighted and received it respectfully.