Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Ta không nói là có người đi đến tận cùng biên tế của thế giới. Ta cũng không nói là không đi đến tận cùng biên tế của thế giới mà có thể cứu cánh tận cùng biên tế của khổ.”
Ngài nói như vậy rồi vào thất thiền định.
Sau khi Đức Thế Tôn đi rồi, thì bấy giờ có số đông Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận:
“Đức Thế Tôn vừa rồi đã tóm lược nói pháp là: ‘Ta không nói là có người đi đến tận cùng biên tế của thế giới. Ta cũng không nói là không đi đến tận cùng biên tế của thế giới mà có thể cứu cánh tận cùng biên tế của khổ.’ Ngài nói như vậy rồi vào thất thiền định. Nay chúng ta chưa hiểu rõ ý nghĩa của bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó. Ở trong các vị, ai là người có thể vì chúng ta nói đầy đủ ý nghĩa bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó không?”
Lại nói:
“Chỉ có Tôn giả A-nan là người thông minh, trí tuệ ghi nhớ tất cả; thường theo hầu bên cạnh Thế Tôn và được Thế Tôn và các vị phạm hạnh có trí khen ngợi là đa văn, có thể vì chúng ta mà nói đầy đủ ý nghĩa bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó. Chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả A-nan nhờ Tôn giả giải thích.”
Rồi thì, số đông Tỳ-kheo đến chỗ Tôn giả A-nan, thăm hỏi nhau rồi ngồi qua một bên, đem hết mọi chuyện trên hỏi Tôn giả A-nan.
Bấy giờ, Tôn giả A-nan bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, tôi sẽ vì các Tôn giả mà nói. Hoặc là thế gian, hoặc là danh của thế gian, giác của thế gian, ngôn từ của thế gian, ngữ thuyết của thế gian, tất cả những thứ này đều thuộc vào số mục của thế gian. Thưa các Tôn giả, mắt là thế gian, là danh của thế gian, là giác của thế gian, là ngôn từ của thế gian, là ngữ thuyết của thế gian, tất cả chúng đều thuộc vào số mục của thế gian. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý lại cũng như vậy. Đa văn Thánh đệ tử đối với sáu nhập xứ phải biết như thật về sự tập khởi, về sự diệt tận, về vị ngọt, về sự tai hại, về sự xuất ly của chúng. Đó gọi là đa văn Thánh đệ tử đã đến chỗ tận cùng của thế giới, biết được thế gian và sức nặng của thế gian và vượt qua khỏi thế gian.”
Bấy giờ Tôn giả A-nan lại nói kệ:
Chẳng phải do bước đi,
Mà đến bờ thế giới.
Không đến bờ thế giới,
Thì không thoát khỏi khổ.
Cho nên Đức Mâu-ni,
Là Đấng Biết Thế Gian,
Đã đến bờ thế giới,
Các phạm hạnh đã lập.
Bờ thế giới chỉ có
Chánh trí mới biết rõ.
Giác tuệ đạt thế gian,
Nên nói vượt bờ kia.
“Như vậy các Tôn giả, vừa rồi Đức Thế Tôn đã tóm lược bài pháp, rồi vào thất thiền định. Nay tôi vì các Tôn giả phân biệt nói đầy đủ.”
Khi Tôn giả A-nan nói bài pháp này rồi, số đông các Tỳ-kheo nghe những lời nói xong, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0056c13孤獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「我不說有人T 0056c14行到世界邊者，我亦不說不行到世界邊T 0056c15而究竟苦邊者。」如是說已，入室坐禪。
時，眾T 0056c16多比丘，世尊去後，即共議言：「世尊向者略T 0056c17說法言：『我不說有人行到世界邊者，我亦T 0056c18不說不行到世界邊而得究竟苦邊者。』T 0056c19如是說已，入室坐禪。我等今於世尊略說T 0056c20法中未解其義，是中諸尊，誰有堪能於世T 0056c21尊略說法中，廣為我等說其義者。」
復作是T 0056c22言：「唯有尊者阿難，聰慧總持，而常給侍世T 0056c23尊左右，世尊讚歎多聞梵行，堪為我等於T 0056c24世尊略說法中廣說其義，今當往詣尊者T 0056c25阿難所，請求令說。」時，眾多比丘往詣尊者T 0056c26阿難所，共相問訊已，於一面坐。具以上事T 0056c27廣問阿難！爾時，阿難告諸比丘：「諦聽，善T 0056c28思，今當為說。若世間、世間名、世間覺、世T 0056c29間言辭、世間語說，此等皆入世間數。諸尊！T 0057a01謂眼是世間、世間名、世間覺、世間言辭、T 0057a02世間語說，是等悉入世間數。耳、鼻、舌、身、意T 0057a03亦復如是。多聞聖弟子於六入處集、滅、味、T 0057a04患、離如實知，是名聖弟子到世界邊、知世T 0057a05間、世間所重、度世間。」
爾時，尊者阿難復T 0057a06說偈言：
T 0057a07
「非是遊步者， 能到世界邊，T 0057a08
不到世界邊， 不能免眾苦，T 0057a09
是故牟尼尊， 名知世間者，T 0057a10
能到世界邊， 諸梵行已立，T 0057a11
世界邊唯有， 正智能諦了，T 0057a12
覺慧達世間， 故說度彼岸。
T 0057a13「如是，諸尊！向者世尊略說法已，入室坐禪，T 0057a14我今為汝分別廣說。」
尊者阿難說是法已，T 0057a15眾多比丘聞其所說，歡喜奉行。
T 0057a16 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “I don’t say that the world has an end to which a person can travel, nor do I say that there’s an ultimate end of suffering for someone who doesn’t travel to the end of the world.” After saying this, he went into his dwelling to sit in meditation.
SC 3A group of monks then discussed it after the Bhagavān was gone: “The Bhagavān only gave this brief teaching: ‘I don’t say that the world has an end to which a person can travel, nor do I say that there’s an ultimate end of suffering for someone who doesn’t travel to the end of the world.’ After saying this, he went into his dwelling to sit in meditation. We’ve yet to understand the meaning of the Bhagavān’s brief teaching. Who among the Venerables is capable of explaining the meaning of the Bhagavān’s brief teaching for us?”
SC 4Again, they said, “There’s only Venerable Ānanda. He’s wise, has a complete memory, and always attends to the Bhagavān, right and left. The Bhagavān praises him as a well-versed religious practitioner. He’s capable of explaining the meaning of the Bhagavān’s brief teaching for us. Let’s go to Venerable Ānanda and request that he explain it.”
SC 5That group of monks then went to Venerable Ānanda after having this discussion and sat to one side. They then asked Ānanda about the above subject.
SC 6It was then that Ānanda told the monks, “Listen closely, and consider it well. I will explain it for you. If the world, the world’s names, the world’s feelings, the world’s expressions, and the world’s languages are all entered, the world proliferates. Venerables, that’s to say that when the eye enters the world, the world’s names, the world’s feelings, the world’s expressions, and the world’s languages, the world proliferates. The ear, nose, tongue, body, and mind are likewise.
SC 7“The well-versed noble disciple truly knows the formation, cessation, enjoyment, trouble, and escape from the six sense fields. This is called the noble disciple who travels to the end of the world, knows the world, is respected by the world, and traverses the world.”
SC 8It was then that Venerable Ānanda restated this in verse:
“It’s not by traveling on foot
That the end of the world is reached;
Not reaching the end of the world,
Myriad pains can’t be escaped.
Therefore, the honored sage
Is called ‘Knower of the World;’
Able to reach the end of the world,
He established the religious practice.
The end of the world is only something
Truly understood with right knowledge;
Awakened wisdom penetrates the world,
Which is called ‘crossing to the other side.’
SC 9“So it is, Venerables! The Bhagavān only gave this brief teaching and went into his dwelling to sit in meditation. Now, I’ve discerned and explained it in detail for you.”
SC 10After Venerable Ānanda explained this teaching, that group of monks who heard what he taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Ta không nói là có người đi đến tận cùng biên tế của thế giới. Ta cũng không nói là không đi đến tận cùng biên tế của thế giới mà có thể cứu cánh tận cùng biên tế của khổ.”
Ngài nói như vậy rồi vào thất thiền định.
Sau khi Đức Thế Tôn đi rồi, thì bấy giờ có số đông Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận:
“Đức Thế Tôn vừa rồi đã tóm lược nói pháp là: ‘Ta không nói là có người đi đến tận cùng biên tế của thế giới. Ta cũng không nói là không đi đến tận cùng biên tế của thế giới mà có thể cứu cánh tận cùng biên tế của khổ.’ Ngài nói như vậy rồi vào thất thiền định. Nay chúng ta chưa hiểu rõ ý nghĩa của bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó. Ở trong các vị, ai là người có thể vì chúng ta nói đầy đủ ý nghĩa bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó không?”
Lại nói:
“Chỉ có Tôn giả A-nan là người thông minh, trí tuệ ghi nhớ tất cả; thường theo hầu bên cạnh Thế Tôn và được Thế Tôn và các vị phạm hạnh có trí khen ngợi là đa văn, có thể vì chúng ta mà nói đầy đủ ý nghĩa bài pháp mà Đức Thế Tôn đã nói tóm lược đó. Chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả A-nan nhờ Tôn giả giải thích.”
Rồi thì, số đông Tỳ-kheo đến chỗ Tôn giả A-nan, thăm hỏi nhau rồi ngồi qua một bên, đem hết mọi chuyện trên hỏi Tôn giả A-nan.
Bấy giờ, Tôn giả A-nan bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, tôi sẽ vì các Tôn giả mà nói. Hoặc là thế gian, hoặc là danh của thế gian, giác của thế gian, ngôn từ của thế gian, ngữ thuyết của thế gian, tất cả những thứ này đều thuộc vào số mục của thế gian. Thưa các Tôn giả, mắt là thế gian, là danh của thế gian, là giác của thế gian, là ngôn từ của thế gian, là ngữ thuyết của thế gian, tất cả chúng đều thuộc vào số mục của thế gian. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý lại cũng như vậy. Đa văn Thánh đệ tử đối với sáu nhập xứ phải biết như thật về sự tập khởi, về sự diệt tận, về vị ngọt, về sự tai hại, về sự xuất ly của chúng. Đó gọi là đa văn Thánh đệ tử đã đến chỗ tận cùng của thế giới, biết được thế gian và sức nặng của thế gian và vượt qua khỏi thế gian.”
Bấy giờ Tôn giả A-nan lại nói kệ:
Chẳng phải do bước đi,
Mà đến bờ thế giới.
Không đến bờ thế giới,
Thì không thoát khỏi khổ.
Cho nên Đức Mâu-ni,
Là Đấng Biết Thế Gian,
Đã đến bờ thế giới,
Các phạm hạnh đã lập.
Bờ thế giới chỉ có
Chánh trí mới biết rõ.
Giác tuệ đạt thế gian,
Nên nói vượt bờ kia.
“Như vậy các Tôn giả, vừa rồi Đức Thế Tôn đã tóm lược bài pháp, rồi vào thất thiền định. Nay tôi vì các Tôn giả phân biệt nói đầy đủ.”
Khi Tôn giả A-nan nói bài pháp này rồi, số đông các Tỳ-kheo nghe những lời nói xong, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “I don’t say that the world has an end to which a person can travel, nor do I say that there’s an ultimate end of suffering for someone who doesn’t travel to the end of the world.” After saying this, he went into his dwelling to sit in meditation.
SC 3A group of monks then discussed it after the Bhagavān was gone: “The Bhagavān only gave this brief teaching: ‘I don’t say that the world has an end to which a person can travel, nor do I say that there’s an ultimate end of suffering for someone who doesn’t travel to the end of the world.’ After saying this, he went into his dwelling to sit in meditation. We’ve yet to understand the meaning of the Bhagavān’s brief teaching. Who among the Venerables is capable of explaining the meaning of the Bhagavān’s brief teaching for us?”
SC 4Again, they said, “There’s only Venerable Ānanda. He’s wise, has a complete memory, and always attends to the Bhagavān, right and left. The Bhagavān praises him as a well-versed religious practitioner. He’s capable of explaining the meaning of the Bhagavān’s brief teaching for us. Let’s go to Venerable Ānanda and request that he explain it.”
SC 5That group of monks then went to Venerable Ānanda after having this discussion and sat to one side. They then asked Ānanda about the above subject.
SC 6It was then that Ānanda told the monks, “Listen closely, and consider it well. I will explain it for you. If the world, the world’s names, the world’s feelings, the world’s expressions, and the world’s languages are all entered, the world proliferates. Venerables, that’s to say that when the eye enters the world, the world’s names, the world’s feelings, the world’s expressions, and the world’s languages, the world proliferates. The ear, nose, tongue, body, and mind are likewise.
SC 7“The well-versed noble disciple truly knows the formation, cessation, enjoyment, trouble, and escape from the six sense fields. This is called the noble disciple who travels to the end of the world, knows the world, is respected by the world, and traverses the world.”
SC 8It was then that Venerable Ānanda restated this in verse:
“It’s not by traveling on foot
That the end of the world is reached;
Not reaching the end of the world,
Myriad pains can’t be escaped.
Therefore, the honored sage
Is called ‘Knower of the World;’
Able to reach the end of the world,
He established the religious practice.
The end of the world is only something
Truly understood with right knowledge;
Awakened wisdom penetrates the world,
Which is called ‘crossing to the other side.’
SC 9“So it is, Venerables! The Bhagavān only gave this brief teaching and went into his dwelling to sit in meditation. Now, I’ve discerned and explained it in detail for you.”
SC 10After Venerable Ānanda explained this teaching, that group of monks who heard what he taught rejoiced and approved.