Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Không biết là vô minh.
“Không biết những gì?”
“Không biết như thật về sắc. Không biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức. Không biết như thật về sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, về sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức, về vị ngọt của thọ, tưởng, hành, thức, về sự tai hại của thọ, tưởng, hành, thức, về sự xuất ly của thọ, tưởng, hành, thức. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, mà không biết như thật, không thấy như thật, không có vô gián đẳng, mờ tối, hay ngu si, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này, thì gọi là vô minh.”
Lại hỏi:
“Gọi là minh, vậy thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết tức là minh.
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết như thật về sắc; biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; biết như thật về sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, về sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức, về vị ngọt của thọ, tưởng, hành, thức, về sự tai hại của thọ, tưởng, hành, thức, về sự xuất ly của thọ, tưởng, hành, thức. Này Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, biết như thật, thấy như thật, sáng tỏ, có giác, có quán, có vô gián đẳng, thì đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀T 0065a14竹園。爾時，尊者舍利弗、尊者摩訶拘絺羅T 0065a15在耆闍崛山。
時，摩訶拘絺羅晡時從禪起，T 0065a16詣舍利弗所，共相問訊，相娛悅已，却坐一T 0065a17面。
時，摩訶拘絺羅語舍利弗：「欲有所問，仁T 0065a18者寧有閑暇見答以不？」
舍利弗言：「仁者且T 0065a19問，知者當答。」
時，摩訶拘絺羅語舍利弗言：T 0065a20「所謂無明，無明者為何謂耶？誰有此無明？」
T 0065a21舍利弗言：「不知，是無明。」
「不知何等？」
「謂色不T 0065a22如實知，色集、色滅、色味、色患、色離不如實知。T 0065a23受、想、行、識，識集、識滅、識味、識患、識離不如實T 0065a24知。摩訶拘絺羅！於此五受陰不如實知、不T 0065a25如實見、不無間等、若闇、若愚，是名無明，T 0065a26成就此法者，名有無明。」又問：「明者。云何為T 0065a27明？誰有此明？」
舍利弗言：「知者是明。」
「為何所T 0065a28知？」
舍利弗言：「色如實知，色集、色滅、色味、色患、T 0065a29色離如實知。如是受、想、行、識如實知，識T 0065b01集、識滅、識味、識患、識離如實知。摩訶拘絺羅！T 0065b02於此五受陰如實知、如實見、明、覺、慧、無間T 0065b03等，是名為明，成就此者，名為有明。」
時，二T 0065b04正士各聞所說，歡喜而去。
T 0065b05 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached Sāriputta. Having exchanged polite greetings and expressed their mutual delight, Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to Sāriputta: “I would like to ask a question. Friend, would you have free time to show me the answer?”
Sāriputta said: “Friend, you can just ask, on knowing it I shall reply.”
Then Mahākoṭṭhita said to Sāriputta: “Regarding ignorance: How is someone ignorant? Who has this ignorance?”
Sāriputta said: “Not understanding is ignorance.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Not understanding what?”
Sāriputta said: “That is, he does not understand as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the gratification of bodily form … the danger in bodily form … and he does not understand as it really is the escape from bodily form. He does not understand as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness … the cessation of consciousness … the gratification of consciousness … the danger in consciousness … and the escape from consciousness.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not seeing them as they really are, not comprehending them, being dull and stupid in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Regarding one who is knowledgeable: What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “One who understands is knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “He understands as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the gratification of bodily form … the danger in bodily form … and he understands as it really is the escape from bodily form. He understands as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness T 65b … the cessation of consciousness … the gratification of consciousness … the danger in consciousness … and he understand as it really is the escape from consciousness.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them as they really are, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called being knowledgeable. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
Then the two worthy ones delighted in hearing what each other had said and left.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Không biết là vô minh.
“Không biết những gì?”
“Không biết như thật về sắc. Không biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức. Không biết như thật về sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, về sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức, về vị ngọt của thọ, tưởng, hành, thức, về sự tai hại của thọ, tưởng, hành, thức, về sự xuất ly của thọ, tưởng, hành, thức. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, mà không biết như thật, không thấy như thật, không có vô gián đẳng, mờ tối, hay ngu si, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này, thì gọi là vô minh.”
Lại hỏi:
“Gọi là minh, vậy thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết tức là minh.
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết như thật về sắc; biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; biết như thật về sự tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức, về sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức, về vị ngọt của thọ, tưởng, hành, thức, về sự tai hại của thọ, tưởng, hành, thức, về sự xuất ly của thọ, tưởng, hành, thức. Này Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, biết như thật, thấy như thật, sáng tỏ, có giác, có quán, có vô gián đẳng, thì đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached Sāriputta. Having exchanged polite greetings and expressed their mutual delight, Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to Sāriputta: “I would like to ask a question. Friend, would you have free time to show me the answer?”
Sāriputta said: “Friend, you can just ask, on knowing it I shall reply.”
Then Mahākoṭṭhita said to Sāriputta: “Regarding ignorance: How is someone ignorant? Who has this ignorance?”
Sāriputta said: “Not understanding is ignorance.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Not understanding what?”
Sāriputta said: “That is, he does not understand as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the gratification of bodily form … the danger in bodily form … and he does not understand as it really is the escape from bodily form. He does not understand as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness … the cessation of consciousness … the gratification of consciousness … the danger in consciousness … and the escape from consciousness.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not seeing them as they really are, not comprehending them, being dull and stupid in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Regarding one who is knowledgeable: What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “One who understands is knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “He understands as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the gratification of bodily form … the danger in bodily form … and he understands as it really is the escape from bodily form. He understands as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness T 65b … the cessation of consciousness … the gratification of consciousness … the danger in consciousness … and he understand as it really is the escape from consciousness.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them as they really are, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called being knowledgeable. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
Then the two worthy ones delighted in hearing what each other had said and left.