Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ trong khi đang thiền tọa tư duy, suy nghĩ như vầy: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Cũng vậy, có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’
Vào buổi chiều, sau khi Tỳ-kheo này từ thiền tọa dậy, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, trong khi con đang thiền tọa tư duy, suy nghĩ như vầy: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Cũng vậy, có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’ Nay bạch Thế Tôn: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Và có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’
Bấy giờ, Đức Thế Tôn tay cầm một hòn đất nhỏ hỏi Tỳ-kheo kia:
“Ông có thấy hòn đất trong tay Ta không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đã thấy.”
Phật lại nói:
“Tỳ-kheo, ngã nhỏ bằng một ít đất như vậy cũng là bất khả đắc. Nếu ngã là khả đắc, thì nó là pháp thường hằng, không biến dịch, tồn tại mãi mãi.”
Phật nói với Tỳ-kheo:
“Ta nhớ lại đời trước, tu phước lâu dài, đã được quả báo thù thắng vi diệu, khả ái. Ta đã từng trong bảy năm tu tập tâm từ, trải qua bảy kiếp thành hoại, không tái sanh vào thế gian này. Trong bảy kiếp hoại Ta sanh lên cõi trời Quang âm, trong bảy kiếp thành Ta lại sanh vào trong cung điện trống không trong cõi Phạm, làm Đại Phạm vương, thống lãnh ngàn thế giới, không ai hơn, không ai trên. Từ đó trở về sau, ba mươi sáu lần Ta lại làm Thiên đế Thích, rồi lại trăm ngàn lần làm Chuyển luân Thánh vương, thống lãnh bốn thiên hạ, dùng chánh pháp để giáo hóa và cai trị; có đầy đủ bảy báu: báu xe, báu voi, báu ngựa, báu ma-ni, báu ngọc nữ, báu đại thần chủ kho tàng, báu đại thần chủ binh. Ta có đầy đủ ngàn người con tất cả đều dõng mãnh. Ở trong bốn biển, đất đai bằng phẳng, không có những thứ gai độc; chỉ dùng chánh pháp để điều phục, chứ không dùng oai thế, hay bức bách.
“Pháp vua Quán đảnh, có tám vạn bốn ngàn long tượng đều được dùng các thứ báu để trang sức trang nghiêm, lưới báu phủ lên, dựng cờ quý báu; ở đây tượng vương Bố-tát dẫn đầu, hai buổi sáng chiều tự động hội tụ trước điện. Lúc ấy Ta nghĩ: ‘Bầy voi lớn này, mỗi ngày qua lại đạp chết chúng sanh vô số. Ta ước sao bốn vạn hai ngàn voi, cứ một trăm năm trở lại một lần.’ và sở nguyện của Ta liền được như ý. Trong tám vạn bốn ngàn voi đó, có bốn vạn hai ngàn voi cứ trăm năm đến lại một lần.
“Pháp vua Quán đảnh lại có tám vạn bốn ngàn con ngựa; cũng dùng hoàn toàn vàng ròng làm dụng cụ để cưỡi, lưới vàng phủ lên. Ở đây mã vương Bà-la dẫn đầu chúng.
“Pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn cỗ xe bằng bốn loại báu như xe vàng, xe bạc, xe lưu ly, xe pha lê; dùng da sư tử, da cọp, da beo và vải tạp sắc khâm-ba-la phủ lên trên; đứng đầu là xe âm thanh Bạt-cầu tỳ-xà-da-nan-đề.
“Pháp vua Quán đảnh thống lãnh tám vạn bốn ngàn thành, nhân dân đông đúc, an lạc, phồn vinh. Đứng đầu là thành Câu-xá-bà-đề.
“Pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn cung điện bằng bốn loại báu vàng, bạc, lưu ly, pha lê, ma ni; Do-ha là trên hết.
“Này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn giường bằng bốn loại báu vàng, bạc, lưu ly, pha lê; cùng các loại nệm bằng lụa quý, được trải lên trên nó bằng loại ngọa cụ Ca-lăng-già và đặt lên những chiếc gối đỏ.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua quán đảnh lại có tám vạn bốn ngàn y phục, gồm bốn thứ như y ca-thi-tế, y sô-ma, y đầu-cưu-la, y câu-triêm-bà.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn ngọc nữ, như nữ Sát-lợi, nữ tợ Sát-lợi, huống chi là những người nữ khác.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn đồ ăn thức uống đủ các hương vị.
“Này Tỳ-kheo, trong tám vạn bốn ngàn ngọc nữ, chỉ có một người được vua chọn để hầu hạ; trong tám vạn bốn ngàn y phục báu, nhà vua chỉ mặc một y; trong tám vạn bốn ngàn giường báu, nhà vua chỉ nằm một giường; trong tám vạn bốn ngàn cung điện, nhà vua chỉ ở một cung; trong tám vạn bốn ngàn thành, nhà vua chỉ chọn ở một thành, đó là Câu-xá-bà-đề; trong tám vạn bốn ngàn xe báu, nhà vua chỉ đi có một xe đó là Tỳ-xà-da-nan-đề cù-sa, để ra khỏi thành du lãm; trong tám vạn bốn ngàn ngựa báu, nhà vua chỉ cưỡi có một con, đó là Bà-la-ha, lông đuôi màu xanh biếc; trong tám vạn bốn ngàn long tượng, nhà vua chỉ cưỡi một voi, đó là Bố-tát-đà để ra khỏi thành du quán.
“Này Tỳ-kheo, ở đây nhà vua nhờ những nghiệp báo gì mà có được những oai đức tự tại như vậy? Ở đây nhờ vào ba loại nghiệp báo. Những gì là ba? Một là bố thí, hai là điều phục, ba là tu đạo. Tỳ-kheo nên biết, phàm phu vì quen đắm nhiễm ngũ dục nên không biết chán và đủ; còn Thánh nhân vì đã thành tựu được trí tuệ đầy đủ nên thường biết đủ.
“Này Tỳ-kheo, tất cả các hành, quá khứ diệt tận, quá khứ biến dịch. Các vật dụng tự nhiên kia và tên gọi của chúng, tất cả đều ma diệt. Cho nên này Tỳ-kheo, thôi hãy dừng lại với các hành, hãy nhàm chán, đoạn trừ dục, giải thoát.
“Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, vô thường.”
“Nếu vô thường thì khổ phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, là khổ.”
“Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, là pháp biến dịch, vậy Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, không.”
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay là vô thường?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, vô thường.”
“Nếu vậy, vô thường là khổ phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, là khổ.”
“Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, là pháp biến dịch, vậy Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, không.”
Phật bảo Tỳ-kheo:
“Những gì thuộc về hữu sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau.
“Tỳ-kheo, đối với sắc nên sanh tâm nhàm tởm. Do nhàm tởm mà ly dục, giải thoát. Cũng vậy, đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng nên sanh tâm nhàm tởm. Do nhàm tởm mà ly dục, giải thoát, giải thoát tri kiến: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tỳ-kheo kia nghe những gì Đức Phật đã dạy, phấn khởi vui mừng, làm lễ mà lui. Sau đó luôn luôn nhớ về những lời dạy với thí dụ nhúm đất, một mình ở chỗ vắng vẻ, tinh tấn siêng năng tư duy, sống không buông lung. Sau khi sống không buông lung, vị ấy tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình,… cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.
Lúc ấy, Tôn giả này cũng tự biết pháp, tâm đạt được giải thoát, thành bậc A-la-hán.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0067c05孤獨園。
爾時，有異比丘於禪中思惟，作是T 0067c06念：「頗有色常、恒、不變易、正住耶？如是受、想、T 0067c07行、識，常、恒、不變易、正住耶？」
是比丘晡時從禪T 0067c08起，往詣佛所，頭面禮足，却住一面，白佛T 0067c09言：「世尊！我於禪中思惟，作是念：『頗有T 0067c10色常、恒、不變易、正住耶？如是受、想、行、識，常、恒、T 0067c11不變易、正住耶？』今日世尊，頗有色常、恒、不T 0067c12變易、正住耶？頗有受、想、行、識，常、恒、不變易、正T 0067c13住耶？」
爾時，世尊手執小土摶，告彼比丘言：T 0067c14「汝見我手中土摶不？」
比丘白佛：「已見。世尊！」
T 0067c15「比丘！如是少土，我不可得。若我可得者，則T 0067c16是常、恒、不變易、正住法。」
佛告比丘：「我自憶宿T 0067c17命，長夜修福，得諸勝妙可愛果報之事。曾T 0067c18於七年中，修習慈心，經七劫成壞，不還此T 0067c19世。七劫壞時生光音天，七劫成時還生梵T 0067c20世，空宮殿中作大梵王，無勝、無上，領千T 0067c21世界。從是已後，復三十六反，作天帝釋。復T 0067c22百千反，作轉輪聖王，領四天下，正法治化，T 0067c23七寶具足，所謂輪寶、象寶、馬寶、摩尼寶、玉女T 0067c24寶、主藏臣寶、主兵臣寶；千子具足，皆悉勇健；T 0067c25於四海內，其地平正，無諸毒刺，不威、不迫，T 0067c26以法調伏。
「灌頂王法有八萬四千龍象，T 0067c27皆以眾寶莊嚴而挍餝之，寶網覆上，建T 0067c28立寶幢，布薩象王最為導首，朝、晡二時自T 0067c29會殿前。我時念言：『是大群象，日日再反T 0068a01往來，蹈殺眾生無數，願令四萬二千象百T 0068a02年一來。』即如所願，八萬四千象中，四萬二T 0068a03千象百年一至。
「灌頂王法復有八萬四千T 0068a04匹馬，亦以純金為諸乘具，金網覆上，婆T 0068a05羅馬王為其導首。
「灌頂王法有八萬四千四T 0068a06種寶車，所謂金車、銀車、琉璃車、頗梨車，師子、T 0068a07虎、豹皮、雜色欽婆羅以為覆襯，跋求毗闍T 0068a08耶難提音聲之車為其導首。
「灌頂王法領T 0068a09八萬四千城，安隱豐樂，人民熾盛，拘舍婆T 0068a10提城而為上首。
「灌頂王法有八萬四千四種T 0068a11宮殿，所謂金、銀、琉璃、頗梨、摩尼琉璃，由訶而T 0068a12為上首。
「比丘！灌頂王法有八萬四千四種寶T 0068a13床，所謂金、銀、琉璃、頗梨，種種繒褥、氍氀、毾［登＊毛］、T 0068a14迦陵伽臥具以敷其上，安置丹枕。
「復次，比T 0068a15丘！灌頂王法復有八萬四千四種衣服，所謂T 0068a16迦尸細衣、芻摩衣、頭鳩羅衣、拘沾婆T 0068a17衣。
「復次，比丘！灌頂王法有八萬四千玉女，T 0068a18所謂剎利女、似剎利女，況復餘女。
「復次，比丘！T 0068a19灌頂王法有八萬四千飲食，眾味具足。比T 0068a20丘！八萬四千玉女中，唯以一人以為給侍；T 0068a21八萬四千寶衣，唯著一衣；八萬四千寶床，唯T 0068a22臥一床；八萬四千宮殿，唯處一殿；八萬四T 0068a23千城，唯居一城，名拘舍婆提；八萬四千寶T 0068a24車，唯乘一車，名毘闍耶難提瞿沙，出城遊T 0068a25觀；八萬四千寶馬，唯乘一馬，名婆羅訶，毛T 0068a26尾紺色；八萬四千龍象，唯乘一象，名布T 0068a27薩陀，出城遊觀。
「比丘！此是何等業報，得如T 0068a28是威德自在耶？此是三種業報，云何為三？T 0068a29一者布施，二者調伏，三者修道。比丘當知，T 0068b01凡夫染習五欲，無有厭足，聖人智慧成滿，T 0068b02而常知足。比丘！一切諸行，過去盡滅、過去T 0068b03變易，彼自然眾具及以名稱，皆悉磨滅。是故，T 0068b04比丘！永息諸行，厭離、斷欲、解脫。比丘！色為T 0068b05常？無常？」
比丘白佛言：「無常。世尊！」
「若無常T 0068b06者，是苦耶？」
比丘白佛言：「是苦。世尊！」
「比T 0068b07丘！若無常、苦，是變易法，聖弟子寧復於中T 0068b08計我、異我、相在不？」
比丘白佛：「不也，世尊！」
T 0068b09「如是受、想、行、識，為常、為無常。」
比丘白佛言：T 0068b10「無常。世尊！」
「若無常者，是苦耶？」
比丘白佛言：T 0068b11「是苦。世尊！」
「比丘！若無常、苦，是變易法，聖弟T 0068b12子寧復於中計我、異我、相在不？」
比丘白佛：T 0068b13「不也，世尊！」
佛告比丘：「諸所有色，若過去、若T 0068b14未來、若現在，若內、若外，若麤、若細，若好、若T 0068b15醜，若遠、若近，彼一切非我、不異我、不相在。T 0068b16如是受、想、行、識，若過去、若未來、若現在，若內、T 0068b17若外，若麁、若細，若好、若醜，若遠、若近，彼一T 0068b18切非我、不異我、不相在。比丘！於色當生T 0068b19厭離、厭、離欲、解脫。如是於受、想、行、識，當生T 0068b20厭、離欲、解脫，解脫知見：『我生已盡，梵行已T 0068b21立，所作已作，自知不受後有。』」
時，彼比丘聞T 0068b22佛所說，踊躍歡喜，作禮而去。常念土摶譬T 0068b23教授，獨一靜處，精勤思惟，不放逸住；不放T 0068b24逸住已：「所以善男子剃除鬚髮，正信非家，T 0068b25出家學道，為究竟無上梵行，見法自知身作T 0068b26證：『我生已盡，梵行已立，所作已作，自知T 0068b27不受後有。』」
時，彼尊者亦自知法，心得解T 0068b28脫，成阿羅漢。
T 0068b29 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time a certain monk, while meditating and reflecting, had the thought: “Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains. In the same way, is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?”
Then in the afternoon the monk rose from his meditation and approached the Buddha. He paid homage with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand at one side and said to the Buddha:
“Blessed One, while meditating and reflecting, I had the thought: ‘Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains. In the same way, is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?’ I now ask the Blessed One: ‘Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains? Is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?’”
At that time the Blessed One took in his hand a small ball of earth and said to the monk: “Do you see the ball of earth in my hand?”
The monk said to the Buddha: “I have seen it, Blessed One.”
The Buddha said: “Monk, even a self as much as this small ball of earth cannot be obtained, supposing one could obtain a self which is of a nature to be permanent, lasting and unchanging, that firmly remains.”
The Buddha said to the monk: “I recall in former lives I cultivated merits for a long time, attaining superior, sublime, agreeable, and lovable fruits. For seven years I cultivated a mind of benevolence (mettā). For seven aeons of evolution and destruction I did not return to this world. For seven aeons of destruction I was born in the Heaven of Radiance (ābhassara), for seven aeons of evolution I was in turn born in an empty palace in the Brahmā world, becoming the great Brahmā king, without superior, without anyone higher, ruler over a thousand world systems. After that I became the heavenly king Sakka thirty-six times.
“For a hundred-thousand times I became a noble wheel-turning king, ruler of the four continents, governing by the right Dharma, endowed with the seven treasures, that is, the wheel treasure, the elephant treasure, the horse treasure, the jewel treasure, the precious woman treasure, the master steward treasure, and the master general treasure. I was endowed with a thousand sons, all brave and strong. In the four oceans and on level land there were no poisonous thorns. Without threat, without coercion, I governed by relying on the Dharma.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand elephants, all adorned with various jewels and decorated, covered with a net of jewels, with bejewelled banners put on them; foremost of them was the elephant-king Uposatha. In the morning and in the afternoon, at these two times they met in front of the palace on their own. Then I thought: ‘This great crowd of elephants come and go again and again, day in day out, T 68a killing innumerable beings by stepping on them. Let me now have only forty-two thousand elephants come once in a hundred years.’ According to my wish, out of the eighty-four thousand elephants, only forty-two thousand elephants came once in a hundred years.
“As is customary for a consecrated king, I had also eighty-four thousand horses, with riding equipment made of pure gold, covered with golden nets; foremost of them was the horse-king Valāhaka.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand chariots, that is, golden chariots, silver chariots, beryl chariots, and crystal chariots, with lion, tiger, leopard hides, and variously coloured woollen blankets as covering and lining; foremost of them was the chariot Vejayanta of beautiful sound.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand cities, peaceful and flourishing, with abundant people; foremost of them was the royal town Kusāvatī.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand palaces, that is, of gold, silver, beryl, crystal, and precious gems; foremost of them was the palace Vyūha.
“Monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand types of bejewelled beds, that is, of gold, silver, beryl, and crystal, with various silk mattresses, woollen rugs, and woollen coverlets, with antelope hide as bedding and red pillows placed on top.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand garments, that is, silk, linen, cotton, and woollen garments.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand precious women, that is, women from the warrior class, or women from classes similar to the warrior class, and other women as well.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand vessels with meals, endowed with a variety of flavours.
“Monk, out of the eighty-four thousand precious women, I had only one waiting on me; out of the eighty-four thousand bejewelled garments, I wore only one garment; out of the eighty-four thousand bejewelled beds, I lay down on only one bed; out of the eighty-four thousand palaces, I dwelled in only one palace; out of the eighty-four thousand cities, I lived in only one city, called Kusāvatī; out of the eighty-four thousand chariots, on going out of the town for sightseeing I drove in only one chariot, called Vejayanta by name; out of the eighty-four thousand horses, I rode only one horse, called Valāhaka, whose hair and tail were of purplish colour; out of the eighty-four thousand elephants, on going out of the town for sightseeing I rode only one elephant, called Uposatha.
“Monk, attaining such might and comfort is the fruit of what deeds? It is the fruit of three types of deed. What are the three? The first is giving, the second is self-discipline, and the third is cultivating the path.
“Monk, you should know, T 68b a worldling is defiled by pursuing the five sensual pleasures, without getting enough of them. A noble person, who is accomplished in wisdom, will always be contented.
“Monk, all these formations are from the past and have ceased, they are from the past and have changed. Those various natural endowments that could be given a name, they all have been obliterated.
“Therefore, monk, let all formations be forever appeased, be disenchanted with them, abandon desire for them and be liberated from them!
“Monk, is bodily form permanent or is it impermanent?”
The monk said to the Buddha: “It is impermanent, Blessed One.”
The Buddha said: “What is impermanent, is it dukkha?”
The monk said to the Buddha: “It is dukkha, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?”
The monk said to the Buddha: “No, Blessed One.”
The Buddha said: “In the same way, is feeling … perception … formations … consciousness permanent or is it impermanent?”
The monk said to the Buddha: “It is impermanent, Blessed One.”
The Buddha said: “What is impermanent, is it dukkha?”
The monk said to the Buddha: “It is dukkha, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?”
The monk said to the Buddha: “No, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “Any bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all such bodily form is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. In the same way feeling … perception … formations … consciousness, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it.
“Monk, you should give rise to disenchantment in regard to bodily form, be free from desire for it and become liberated from it. In the same way you should give rise to disenchantment in regard to feeling … perception … formations … consciousness, be free from desire for it and become liberated from it. Being liberated you will know and see: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’”
Then that monk, having heard what the Buddha had said, was thrilled with delight, paid homage and left. Constantly mindful of the teaching he had received on the earth ball simile, being alone in a quiet place he energetically gave attention to it, being established in it without negligence. Having been established in it without negligence, he came to know that for whose sake a clansman’s son shaves off beard and hair, and out of right faith goes forth into homelessness to train in the path for the unsurpassed supreme holy life, personally knowing here and now and realizing directly that ‘birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’
Then that venerable one, understanding the Dharma accordingly, with his mind attaining liberation, became an arahant.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ trong khi đang thiền tọa tư duy, suy nghĩ như vầy: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Cũng vậy, có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’
Vào buổi chiều, sau khi Tỳ-kheo này từ thiền tọa dậy, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, trong khi con đang thiền tọa tư duy, suy nghĩ như vầy: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Cũng vậy, có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’ Nay bạch Thế Tôn: ‘Có sắc nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không? Và có thọ, tưởng, hành, thức nào là thường trú, vĩnh hằng, không biến dịch, tồn tại vĩnh cửu không?’
Bấy giờ, Đức Thế Tôn tay cầm một hòn đất nhỏ hỏi Tỳ-kheo kia:
“Ông có thấy hòn đất trong tay Ta không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đã thấy.”
Phật lại nói:
“Tỳ-kheo, ngã nhỏ bằng một ít đất như vậy cũng là bất khả đắc. Nếu ngã là khả đắc, thì nó là pháp thường hằng, không biến dịch, tồn tại mãi mãi.”
Phật nói với Tỳ-kheo:
“Ta nhớ lại đời trước, tu phước lâu dài, đã được quả báo thù thắng vi diệu, khả ái. Ta đã từng trong bảy năm tu tập tâm từ, trải qua bảy kiếp thành hoại, không tái sanh vào thế gian này. Trong bảy kiếp hoại Ta sanh lên cõi trời Quang âm, trong bảy kiếp thành Ta lại sanh vào trong cung điện trống không trong cõi Phạm, làm Đại Phạm vương, thống lãnh ngàn thế giới, không ai hơn, không ai trên. Từ đó trở về sau, ba mươi sáu lần Ta lại làm Thiên đế Thích, rồi lại trăm ngàn lần làm Chuyển luân Thánh vương, thống lãnh bốn thiên hạ, dùng chánh pháp để giáo hóa và cai trị; có đầy đủ bảy báu: báu xe, báu voi, báu ngựa, báu ma-ni, báu ngọc nữ, báu đại thần chủ kho tàng, báu đại thần chủ binh. Ta có đầy đủ ngàn người con tất cả đều dõng mãnh. Ở trong bốn biển, đất đai bằng phẳng, không có những thứ gai độc; chỉ dùng chánh pháp để điều phục, chứ không dùng oai thế, hay bức bách.
“Pháp vua Quán đảnh, có tám vạn bốn ngàn long tượng đều được dùng các thứ báu để trang sức trang nghiêm, lưới báu phủ lên, dựng cờ quý báu; ở đây tượng vương Bố-tát dẫn đầu, hai buổi sáng chiều tự động hội tụ trước điện. Lúc ấy Ta nghĩ: ‘Bầy voi lớn này, mỗi ngày qua lại đạp chết chúng sanh vô số. Ta ước sao bốn vạn hai ngàn voi, cứ một trăm năm trở lại một lần.’ và sở nguyện của Ta liền được như ý. Trong tám vạn bốn ngàn voi đó, có bốn vạn hai ngàn voi cứ trăm năm đến lại một lần.
“Pháp vua Quán đảnh lại có tám vạn bốn ngàn con ngựa; cũng dùng hoàn toàn vàng ròng làm dụng cụ để cưỡi, lưới vàng phủ lên. Ở đây mã vương Bà-la dẫn đầu chúng.
“Pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn cỗ xe bằng bốn loại báu như xe vàng, xe bạc, xe lưu ly, xe pha lê; dùng da sư tử, da cọp, da beo và vải tạp sắc khâm-ba-la phủ lên trên; đứng đầu là xe âm thanh Bạt-cầu tỳ-xà-da-nan-đề.
“Pháp vua Quán đảnh thống lãnh tám vạn bốn ngàn thành, nhân dân đông đúc, an lạc, phồn vinh. Đứng đầu là thành Câu-xá-bà-đề.
“Pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn cung điện bằng bốn loại báu vàng, bạc, lưu ly, pha lê, ma ni; Do-ha là trên hết.
“Này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn giường bằng bốn loại báu vàng, bạc, lưu ly, pha lê; cùng các loại nệm bằng lụa quý, được trải lên trên nó bằng loại ngọa cụ Ca-lăng-già và đặt lên những chiếc gối đỏ.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua quán đảnh lại có tám vạn bốn ngàn y phục, gồm bốn thứ như y ca-thi-tế, y sô-ma, y đầu-cưu-la, y câu-triêm-bà.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn ngọc nữ, như nữ Sát-lợi, nữ tợ Sát-lợi, huống chi là những người nữ khác.
“Lại nữa, này Tỳ-kheo, pháp vua Quán đảnh có tám vạn bốn ngàn đồ ăn thức uống đủ các hương vị.
“Này Tỳ-kheo, trong tám vạn bốn ngàn ngọc nữ, chỉ có một người được vua chọn để hầu hạ; trong tám vạn bốn ngàn y phục báu, nhà vua chỉ mặc một y; trong tám vạn bốn ngàn giường báu, nhà vua chỉ nằm một giường; trong tám vạn bốn ngàn cung điện, nhà vua chỉ ở một cung; trong tám vạn bốn ngàn thành, nhà vua chỉ chọn ở một thành, đó là Câu-xá-bà-đề; trong tám vạn bốn ngàn xe báu, nhà vua chỉ đi có một xe đó là Tỳ-xà-da-nan-đề cù-sa, để ra khỏi thành du lãm; trong tám vạn bốn ngàn ngựa báu, nhà vua chỉ cưỡi có một con, đó là Bà-la-ha, lông đuôi màu xanh biếc; trong tám vạn bốn ngàn long tượng, nhà vua chỉ cưỡi một voi, đó là Bố-tát-đà để ra khỏi thành du quán.
“Này Tỳ-kheo, ở đây nhà vua nhờ những nghiệp báo gì mà có được những oai đức tự tại như vậy? Ở đây nhờ vào ba loại nghiệp báo. Những gì là ba? Một là bố thí, hai là điều phục, ba là tu đạo. Tỳ-kheo nên biết, phàm phu vì quen đắm nhiễm ngũ dục nên không biết chán và đủ; còn Thánh nhân vì đã thành tựu được trí tuệ đầy đủ nên thường biết đủ.
“Này Tỳ-kheo, tất cả các hành, quá khứ diệt tận, quá khứ biến dịch. Các vật dụng tự nhiên kia và tên gọi của chúng, tất cả đều ma diệt. Cho nên này Tỳ-kheo, thôi hãy dừng lại với các hành, hãy nhàm chán, đoạn trừ dục, giải thoát.
“Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, vô thường.”
“Nếu vô thường thì khổ phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, là khổ.”
“Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, là pháp biến dịch, vậy Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, không.”
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay là vô thường?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, vô thường.”
“Nếu vậy, vô thường là khổ phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, là khổ.”
“Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, là pháp biến dịch, vậy Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn, không.”
Phật bảo Tỳ-kheo:
“Những gì thuộc về hữu sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau.
“Tỳ-kheo, đối với sắc nên sanh tâm nhàm tởm. Do nhàm tởm mà ly dục, giải thoát. Cũng vậy, đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng nên sanh tâm nhàm tởm. Do nhàm tởm mà ly dục, giải thoát, giải thoát tri kiến: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Tỳ-kheo kia nghe những gì Đức Phật đã dạy, phấn khởi vui mừng, làm lễ mà lui. Sau đó luôn luôn nhớ về những lời dạy với thí dụ nhúm đất, một mình ở chỗ vắng vẻ, tinh tấn siêng năng tư duy, sống không buông lung. Sau khi sống không buông lung, vị ấy tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình,… cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.
Lúc ấy, Tôn giả này cũng tự biết pháp, tâm đạt được giải thoát, thành bậc A-la-hán.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time a certain monk, while meditating and reflecting, had the thought: “Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains. In the same way, is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?”
Then in the afternoon the monk rose from his meditation and approached the Buddha. He paid homage with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand at one side and said to the Buddha:
“Blessed One, while meditating and reflecting, I had the thought: ‘Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains. In the same way, is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?’ I now ask the Blessed One: ‘Is there a bodily form that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains? Is there a feeling … perception … formations … consciousness that is permanent, lasting and unchanging, that firmly remains?’”
At that time the Blessed One took in his hand a small ball of earth and said to the monk: “Do you see the ball of earth in my hand?”
The monk said to the Buddha: “I have seen it, Blessed One.”
The Buddha said: “Monk, even a self as much as this small ball of earth cannot be obtained, supposing one could obtain a self which is of a nature to be permanent, lasting and unchanging, that firmly remains.”
The Buddha said to the monk: “I recall in former lives I cultivated merits for a long time, attaining superior, sublime, agreeable, and lovable fruits. For seven years I cultivated a mind of benevolence (mettā). For seven aeons of evolution and destruction I did not return to this world. For seven aeons of destruction I was born in the Heaven of Radiance (ābhassara), for seven aeons of evolution I was in turn born in an empty palace in the Brahmā world, becoming the great Brahmā king, without superior, without anyone higher, ruler over a thousand world systems. After that I became the heavenly king Sakka thirty-six times.
“For a hundred-thousand times I became a noble wheel-turning king, ruler of the four continents, governing by the right Dharma, endowed with the seven treasures, that is, the wheel treasure, the elephant treasure, the horse treasure, the jewel treasure, the precious woman treasure, the master steward treasure, and the master general treasure. I was endowed with a thousand sons, all brave and strong. In the four oceans and on level land there were no poisonous thorns. Without threat, without coercion, I governed by relying on the Dharma.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand elephants, all adorned with various jewels and decorated, covered with a net of jewels, with bejewelled banners put on them; foremost of them was the elephant-king Uposatha. In the morning and in the afternoon, at these two times they met in front of the palace on their own. Then I thought: ‘This great crowd of elephants come and go again and again, day in day out, T 68a killing innumerable beings by stepping on them. Let me now have only forty-two thousand elephants come once in a hundred years.’ According to my wish, out of the eighty-four thousand elephants, only forty-two thousand elephants came once in a hundred years.
“As is customary for a consecrated king, I had also eighty-four thousand horses, with riding equipment made of pure gold, covered with golden nets; foremost of them was the horse-king Valāhaka.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand chariots, that is, golden chariots, silver chariots, beryl chariots, and crystal chariots, with lion, tiger, leopard hides, and variously coloured woollen blankets as covering and lining; foremost of them was the chariot Vejayanta of beautiful sound.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand cities, peaceful and flourishing, with abundant people; foremost of them was the royal town Kusāvatī.
“As is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand palaces, that is, of gold, silver, beryl, crystal, and precious gems; foremost of them was the palace Vyūha.
“Monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand types of bejewelled beds, that is, of gold, silver, beryl, and crystal, with various silk mattresses, woollen rugs, and woollen coverlets, with antelope hide as bedding and red pillows placed on top.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand garments, that is, silk, linen, cotton, and woollen garments.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand precious women, that is, women from the warrior class, or women from classes similar to the warrior class, and other women as well.
“Again, monk, as is customary for a consecrated king, I had eighty-four thousand vessels with meals, endowed with a variety of flavours.
“Monk, out of the eighty-four thousand precious women, I had only one waiting on me; out of the eighty-four thousand bejewelled garments, I wore only one garment; out of the eighty-four thousand bejewelled beds, I lay down on only one bed; out of the eighty-four thousand palaces, I dwelled in only one palace; out of the eighty-four thousand cities, I lived in only one city, called Kusāvatī; out of the eighty-four thousand chariots, on going out of the town for sightseeing I drove in only one chariot, called Vejayanta by name; out of the eighty-four thousand horses, I rode only one horse, called Valāhaka, whose hair and tail were of purplish colour; out of the eighty-four thousand elephants, on going out of the town for sightseeing I rode only one elephant, called Uposatha.
“Monk, attaining such might and comfort is the fruit of what deeds? It is the fruit of three types of deed. What are the three? The first is giving, the second is self-discipline, and the third is cultivating the path.
“Monk, you should know, T 68b a worldling is defiled by pursuing the five sensual pleasures, without getting enough of them. A noble person, who is accomplished in wisdom, will always be contented.
“Monk, all these formations are from the past and have ceased, they are from the past and have changed. Those various natural endowments that could be given a name, they all have been obliterated.
“Therefore, monk, let all formations be forever appeased, be disenchanted with them, abandon desire for them and be liberated from them!
“Monk, is bodily form permanent or is it impermanent?”
The monk said to the Buddha: “It is impermanent, Blessed One.”
The Buddha said: “What is impermanent, is it dukkha?”
The monk said to the Buddha: “It is dukkha, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?”
The monk said to the Buddha: “No, Blessed One.”
The Buddha said: “In the same way, is feeling … perception … formations … consciousness permanent or is it impermanent?”
The monk said to the Buddha: “It is impermanent, Blessed One.”
The Buddha said: “What is impermanent, is it dukkha?”
The monk said to the Buddha: “It is dukkha, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?”
The monk said to the Buddha: “No, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “Any bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all such bodily form is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. In the same way feeling … perception … formations … consciousness, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it.
“Monk, you should give rise to disenchantment in regard to bodily form, be free from desire for it and become liberated from it. In the same way you should give rise to disenchantment in regard to feeling … perception … formations … consciousness, be free from desire for it and become liberated from it. Being liberated you will know and see: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’”
Then that monk, having heard what the Buddha had said, was thrilled with delight, paid homage and left. Constantly mindful of the teaching he had received on the earth ball simile, being alone in a quiet place he energetically gave attention to it, being established in it without negligence. Having been established in it without negligence, he came to know that for whose sake a clansman’s son shaves off beard and hair, and out of right faith goes forth into homelessness to train in the path for the unsurpassed supreme holy life, personally knowing here and now and realizing directly that ‘birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’
Then that venerable one, understanding the Dharma accordingly, with his mind attaining liberation, became an arahant.