Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Vô minh là không biết, không biết tức là vô minh. Không biết những gì? Sắc là vô thường, mà không biết như thật sắc là vô thường. Sắc là pháp ma diệt mà không biết như thật sắc là pháp ma diệt. Sắc là pháp sanh diệt mà không biết như thật sắc là pháp sanh diệt. Thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường mà không biết như thật thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường. Thức là pháp ma diệt mà không biết như thật thức là pháp ma diệt; thức là pháp sanh diệt mà không biết như thật thức là pháp sanh diệt. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này mà không thấy, không biết như thật, không có vô gián đẳng, ngu si, mờ tối, không sáng tỏ, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này gọi là vô minh.”
Lại hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là minh, vậy thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la:
“Minh là biết; biết gọi là minh.”
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Đáp:
“Sắc là vô thường; biết như thật sắc là vô thường. Sắc là pháp ma diệt, biết như thật sắc là pháp ma diệt. Sắc là pháp sanh diệt, biết như thật sắc là pháp sanh diệt. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường, biết như thật thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Thức là pháp ma diệt, biết như thật thức là pháp ma diệt. Thức là pháp sanh diệt, biết như thật thức là pháp sanh diệt. Này Tôn giả Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, như thật biết, thấy, sáng tỏ, có giác, có tuệ, có vô gián đẳng, đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
T -juan10 T 0064b17T 0064b18T 0064b19
雜阿含經卷第十
T 0064b20T 0064b21宋天竺三藏求那跋陀羅譯
T 0064b22如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀T 0064b23竹園。爾時，尊者舍利弗、尊者摩訶拘絺羅在T 0064b24耆闍崛山。
時，尊者拘絺羅晡時從禪起，詣尊T 0064b25者舍利弗所，共相問訊，種種相娛悅已，却T 0064b26坐一面。
時，尊者摩訶拘絺羅語舍利弗言：T 0064b27「欲有所問，寧有閑暇為我說不？」
舍利弗言：T 0064b28「隨仁所問，知者當說。」
摩訶拘絺羅問舍利弗T 0064b29言：「所謂無明。云何是無明？誰有此無明？」
舍T 0064c01利弗答言：「無明者謂不知，不知者是無明。」
「何T 0064c02所不知？」
「謂色無常，色無常如實不知，色磨滅T 0064c03法，色磨滅法如實不知，色生滅法，色生滅法T 0064c04如實不知。受、想、行、識，受、想、行、識無常如實不T 0064c05知，識磨滅法，識磨滅法如實不知，識生滅法，T 0064c06識生滅法如實不知。摩訶拘絺羅！於此五T 0064c07受陰如實不知、不見、無無間等、愚、闇、不明，T 0064c08是名無明，成就此者，名有無明。」
又問：「舍T 0064c09利弗！所謂明者，云何為明？誰有此明？」
舍T 0064c10利弗言：「摩訶拘絺羅！所謂明者是知，知者T 0064c11是名為明。」
又問：「何所知？」
「謂知色無常，知T 0064c12色無常如實知；色磨滅法，色磨滅法如實T 0064c13知；色生滅法，色生滅法如實知。受、想、行、識，T 0064c14受、想、行、識無常如實知，識磨滅法，識磨滅法T 0064c15如實知，識生滅法，識生滅法如實知。拘絺羅！T 0064c16於此五受陰如實知、見、明、覺、慧、無間等，是T 0064c17名為明；成就此法者，是名有明。」
是二正T 0064c18士各聞所說，展轉隨喜，從坐而起，各還本T 0064c19處。
T 0064c20 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon the venerable Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached the venerable Sāriputta. Having exchanged polite greetings and in various ways expressed their mutual delight, the venerable Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to the venerable Sāriputta: “I would like to ask a question. Would you have free time for me to speak?”
Sāriputta said: “According to what you have to ask, on knowing it I shall reply.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta: “Regarding ignorance: What is ignorance? Who has this ignorance?”
Sāriputta replied: T 64c “One who is ignorant is reckoned as not understanding, one who does not understand is ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he not understand?”
Sāriputta said: “That is, of bodily form, which is impermanent, he does not understand as it really is that bodily form is impermanent. Of bodily form, which is of a nature to wear away, he does not understand as it really is that bodily form is of a nature to wear away. Of bodily form, which is of a nature to arise and cease, he does not understand as it really is that bodily form is of a nature to arise and cease.
“Of feeling … perception … formations … consciousness … he does not understand as it really is that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Of consciousness, which is of a nature to wear away, he does not understand as it really is that consciousness is of a nature to wear away. Of consciousness, which is of a nature to arise and cease, he does not understand as it really is that consciousness is of a nature to arise and cease.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not seeing them, not comprehending them, being stupid, dull, and without understanding in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Sāriputta, regarding one who is knowledgeable: What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “Mahākoṭṭhita, regarding one who is knowledgeable, he understands. One who understands is called knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “That is, of bodily form, which is impermanent, he understands as it really is that bodily form is impermanent. Of bodily form, which is of a nature to wear away, he understands as it really is that bodily form is of a nature to wear away. Of bodily form, which is of a nature to arise and cease, he understands as it really is that bodily form is of a nature to arise and cease.
“Of feeling … perception … formations … consciousness … he understands as it really is that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Of consciousness, which is of a nature to wear away, he understands as it really is that consciousness is of a nature to wear away. Of consciousness, which is of a nature to arise and cease, he understands as it really is that consciousness is of a nature to arise and cease.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called knowledge. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
The two worthy ones kept on delighting in hearing what each other had said, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Vô minh là không biết, không biết tức là vô minh. Không biết những gì? Sắc là vô thường, mà không biết như thật sắc là vô thường. Sắc là pháp ma diệt mà không biết như thật sắc là pháp ma diệt. Sắc là pháp sanh diệt mà không biết như thật sắc là pháp sanh diệt. Thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường mà không biết như thật thọ, tưởng, hành, thức là pháp vô thường. Thức là pháp ma diệt mà không biết như thật thức là pháp ma diệt; thức là pháp sanh diệt mà không biết như thật thức là pháp sanh diệt. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này mà không thấy, không biết như thật, không có vô gián đẳng, ngu si, mờ tối, không sáng tỏ, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này gọi là vô minh.”
Lại hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là minh, vậy thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất nói Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la:
“Minh là biết; biết gọi là minh.”
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Đáp:
“Sắc là vô thường; biết như thật sắc là vô thường. Sắc là pháp ma diệt, biết như thật sắc là pháp ma diệt. Sắc là pháp sanh diệt, biết như thật sắc là pháp sanh diệt. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường, biết như thật thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Thức là pháp ma diệt, biết như thật thức là pháp ma diệt. Thức là pháp sanh diệt, biết như thật thức là pháp sanh diệt. Này Tôn giả Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, như thật biết, thấy, sáng tỏ, có giác, có tuệ, có vô gián đẳng, đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon the venerable Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached the venerable Sāriputta. Having exchanged polite greetings and in various ways expressed their mutual delight, the venerable Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to the venerable Sāriputta: “I would like to ask a question. Would you have free time for me to speak?”
Sāriputta said: “According to what you have to ask, on knowing it I shall reply.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta: “Regarding ignorance: What is ignorance? Who has this ignorance?”
Sāriputta replied: T 64c “One who is ignorant is reckoned as not understanding, one who does not understand is ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he not understand?”
Sāriputta said: “That is, of bodily form, which is impermanent, he does not understand as it really is that bodily form is impermanent. Of bodily form, which is of a nature to wear away, he does not understand as it really is that bodily form is of a nature to wear away. Of bodily form, which is of a nature to arise and cease, he does not understand as it really is that bodily form is of a nature to arise and cease.
“Of feeling … perception … formations … consciousness … he does not understand as it really is that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Of consciousness, which is of a nature to wear away, he does not understand as it really is that consciousness is of a nature to wear away. Of consciousness, which is of a nature to arise and cease, he does not understand as it really is that consciousness is of a nature to arise and cease.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not seeing them, not comprehending them, being stupid, dull, and without understanding in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “Sāriputta, regarding one who is knowledgeable: What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “Mahākoṭṭhita, regarding one who is knowledgeable, he understands. One who understands is called knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “That is, of bodily form, which is impermanent, he understands as it really is that bodily form is impermanent. Of bodily form, which is of a nature to wear away, he understands as it really is that bodily form is of a nature to wear away. Of bodily form, which is of a nature to arise and cease, he understands as it really is that bodily form is of a nature to arise and cease.
“Of feeling … perception … formations … consciousness … he understands as it really is that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Of consciousness, which is of a nature to wear away, he understands as it really is that consciousness is of a nature to wear away. Of consciousness, which is of a nature to arise and cease, he understands as it really is that consciousness is of a nature to arise and cease.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called knowledge. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
The two worthy ones kept on delighting in hearing what each other had said, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.