Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có chúng Đại Thanh văn ni ở trong vườn vua nước Xá-vệ. Tên các Tỳ-kheo-ni này là Thuần-đà Tỳ-kheo-ni, Dân-đà Tỳ-kheo-ni, Ma-la-bà Tỳ-kheo-ni, Ba-la-giá-la Tỳ-kheo-ni, Đà-la-tỳ-ca Tỳ-kheo-ni, Sai-ma Tỳ-kheo-ni, Nan-ma Tỳ-kheo-ni, Cáo-nan-xá Cù-đàm-di Tỳ-kheo-ni, Ưu-bát-la-sắc Tỳ-kheo-ni, Ma-ha Ba-xà-ba-đề Tỳ-kheo-ni. Những vị này cùng một số Tỳ-kheo-ni khác đều ở trong vườn vua.
Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng với năm trăm Tỳ-kheo-ni lần lượt trước sau đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi lui qua một bên. Lúc ấy, Thế Tôn vì Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề mà thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ . Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, Ngài khiến họ lui về, bảo rằng:
“Tỳ-kheo-ni, thời gian thích hợp, nên đi!”
Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề nghe những điều Phật dạy, vui vẻ làm lễ mà lui.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã về rồi, mới bảo các Tỳ-kheo:
“Ta nay tuổi đã già yếu, không còn có thể vì các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp được. Tỳ-kheo Tăng các người, từ nay các Thượng tọa tôn đức giáo thọ các Tỳ-kheo-ni.”
Các Tỳ-kheo vâng lời Đức Thế Tôn, tuần tự theo thứ lớp giáo thọ các Tỳ-kheo-ni. Theo thứ tự, đến phiên Nan-đà.
Bấy giờ, theo thứ tự, Nan-đà nên đi nhưng không muốn đi giáo thọ.
Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni trước sau lần lượt đến chỗ Đức Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, cho đến… xin được nghe pháp. Nghe xong họ vui vẻ, đảnh lễ rồi ra về.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã về rồi, liền hỏi Tôn giả A-nan:
“Hôm nay đến phiên ai giáo thọ các Tỳ-kheo-ni?”
Tôn giả A-nan bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, các Thượng tọa đã lần lượt giáo thọ Tỳ-kheo-ni rồi, nay tới phiên Nan-đà, nhưng Nan-đà không muốn giáo thọ.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Nan-đà:
“Ngươi hãy giáo thọ các Tỳ-kheo-ni, vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp. Vì sao? Vì Ta đã đích thân dạy dỗ các Tỳ-kheo-ni, nên ngươi cũng phải như vậy. Ta đã vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp, thì ngươi cũng nên như vậy.”
Bấy giờ, Nan-đà im lặng vâng lời.
Sáng sớm hôm sau, Nan-đà đắp y mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Ăn xong, trở về tinh xá, thu cất y bát, rửa chân xong vào thất tọa thiền. Rồi tỉnh giác thiền tịnh, Nan-đà đắp y Tăng-già-lê và dẫn theo một Tỳ-kheo đi đến vườn vua. Các Tỳ-kheo-ni từ xa trông thấy Tôn giả Nan-đà đến, vội vàng trải chỗ ngồi và mời ngồi. Tôn giả Nan-đà an tọa xong, các Tỳ-kheo-ni cúi đầu đảnh lễ, rồi ngồi lui qua một bên. Tôn giả Nan-đà nói với các Tỳ-kheo-ni:
“Này các cô! Các cô có điều gì xin hỏi tôi, tôi sẽ vì các cô mà nói pháp. Các cô nếu hiểu rồi, thì nói là đã hiểu; nếu chưa hiểu thì nên nói là chưa hiểu. Đối với những nghĩa lý mà tôi đã nói ra, nếu đã hiểu thì hãy khéo thực hành, nếu không hiểu thì phải hỏi lại, tôi sẽ sẵn sàng nói lại.”
Các Tỳ-kheo-ni bạch Tôn giả Nan-đà:
“Ngày nay chúng con nghe Tôn giả dạy, cho phép chúng con hỏi, bảo chúng con rằng: ‘Các cô nếu hiểu rồi, thì nói là đã hiểu; nếu chưa hiểu, thì nên nói là chưa hiểu. Đối với những nghĩa lý mà tôi đã nói ra, nếu đã hiểu thì hãy khéo thực hành, nếu không hiểu thì phải hỏi lại.’ Chúng con nghe được điều này, lòng rất vui mừng. Bây giờ, chúng con xin hỏi về những nghĩa lý chưa được hiểu.”
Lúc đó Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Thế nào các cô, khi quán sát về nội nhập xứ của mắt có thấy là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Khi quán sát về nội nhập xứ của tai mũi, lưỡi, thân, ý có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Bạch Tôn giả Nan-đà, vì đối với pháp này chúng con đã từng thấy biết như thật. Đối với sáu nội nhập xứ quán sát là vô ngã, chúng con từng hiểu ý như vầy: sáu nội nhập xứ là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Lành thay! Các cô nên hiểu như vậy. Sáu nội nhập xứ nên quán sát là vô ngã.
“Này các Tỳ-kheo-ni, ngoại nhập xứ của sắc có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Ngoại nhập xứ của thanh, hương, vị, xúc, pháp, có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau chăng?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu ngoại nhập xứ này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu ngoại nhập xứ như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà khen ngợi các Tỳ-kheo-ni:
“Tốt lắm! Các cô đối với nghĩa này nên quán sát như vầy: ‘Sáu ngoại nhập xứ là vô ngã. Nếu duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, vậy thì nhãn thức này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, vậy thì ý thức này có phải là ngã, là khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu thức thân này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu thức thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Lành thay! Đối với nghĩa này các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu thức thân như thật là vô ngã; duyên mắt và sắc sanh nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, vậy thì xúc này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, vậy thì xúc này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu xúc này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý như vầy: Sáu xúc như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu xúc thân như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên thọ, vậy thì thọ này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên thọ, vậy thì thọ này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu thọ thân này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu thọ thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà lại bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu thọ thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tưởng, vậy thì tưởng này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tưởng, vậy thì tưởng này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu tưởng thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu tưởng thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu tưởng thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tư, vậy thì tư này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tư, vậy thì tư này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu tư thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu tư thân này như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu tư thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên ái, vậy thì ái này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên ái, vậy thì ái này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu ái thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu ái thân này như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Đối với nghĩa này các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu ái thân này như thật là vô ngã.’
“Này các Tỳ-kheo-ni, ví như nhờ vào có dầu và nhờ vào tim đèn nên đèn được cháy sáng. Dầu này là vô thường, tim đèn là vô thường, lửa là vô thường, cây đèn cũng là vô thường. Nếu có người bảo rằng không dầu, không tim, không lửa, không đèn mà có ánh sáng thường trụ mãi mãi, không biến đổi, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Tôn giả Nan-đà nói:
“Vì sao? Vì nhờ vào có dầu, tim, cây đèn, nên đèn cháy sáng. Dầu, tim và cây đèn này đều là vô thường. Nếu không dầu, không tim, không đèn thì ánh sáng của cây đèn cũng theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật. Như vậy, này các cô, sáu nội nhập xứ này là vô thường. Nếu có người bảo rằng ‘Hỷ lạc do nhân duyên sáu nội nhập xứ này mà sanh; nó thường hằng, thường trụ, không biến đổi, an ổn’, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì chúng con đã từng quán sát như thật rằng vì những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: Do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; những pháp làm duyên kia nếu diệt đi, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật.”
“Này các Tỳ-kheo-ni, thí như cây đại thọ có gốc, cành, nhánh, lá. Gốc chúng cũng là vô thường, nên cành, nhánh, lá cũng đều là vô thường. Nếu có người bảo rằng không có cành, nhánh, lá của cây này, mà chỉ có cái bóng của nó là thường trụ mãi mãi, không biến đổi, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì như gốc, cành, nhánh, lá cây lớn này; gốc chúng cũng là vô thường, nên cành, nhánh, lá cũng là vô thường. Không gốc, không cành, không nhánh, không lá, thì cái bóng nương vào nơi cây đó, tất cả cũng đều không.”
Hỏi tiếp:
“Này các cô, duyên vào ngoại lục nhập xứ vô thường. Nếu bảo rằng ‘hỷ lạc do nhân duyên sáu ngoại nhập xứ mà sanh là thường trụ mãi mãi, không biến đổi và an ổn,’ thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả, không. Vì sao? Vì đối với nghĩa này chúng con đã quán sát như thật, là do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, vắng lặng, mát mẻ, chân thật.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Các Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này nên quán sát như thật, là do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, vắng lặng, mát mẻ, chân thật.
“Các cô hãy nghe tôi nói thí dụ, người trí nhờ thí dụ này mà hiểu rõ. Như người đồ tể mổ trâu một cách thiện nghệ, hay người học trò của ông ta, tay cầm dao bén để lột da con trâu, bằng cách lòn lách vào giữa da và thịt mà không phạm vào phần thịt bên trong, cũng không rách phần da ở bên ngoài, kể cả viêïc mổ lột chân cẳng gân cốt con trâu, sau đó dùng tấm da ấy phủ lên nó trở lại. Nếu có người bảo rằng: ‘Da thịt của con trâu này hoàn toàn không bị cắt rời.’ Vậy, lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì người đồ tể thiện nghệ này và học trò của ông ta tay cầm dao bén, lòn lách vào giữa da và thịt, để lột da mà không chạm đến da thịt của nó, kể cả chân cẳng gân xương, tất cả đều đứt hết, sau đó trùm lại con trâu ấy. Nhưng da thịt đã bị cắt rời, không phải là không bị cắt rời.”
“Này các cô, tôi sẽ giải thích về ý nghĩa của thí dụ này: Con trâu dụ cho sắc thô của thân người, như được nói chi tiết trong kinh Giỏ rắn độc. Thịt là chỉ cho nội lục nhập xứ. Da ngoài chỉ cho ngoại lục nhập xứ. Người đồ tể chỉ cho bậc hữu học thấy dấu. Gân xương ở khoảng giữa da thịt chỉ cho sự câu hữu của hai món tham-hỷ. Dao bén chỉ cho trí tuệ sắc bén. Đa văn Thánh đệ tử dùng dao bén trí tuệ chặt đứt tất cả những kết sử, triền phược, tùy miên, phiền não, tùy phiền não. Cho nên, các cô nên học như vậy. Đối với những pháp đáng yêu thích, tâm không nên đắm trước, vì đểø đoạn trừ tham vậy. Đối với những pháp đáng sân hận, cũng không nên sanh tâm sân hận, vì để đoạn trừ sân vậy. Đối với những pháp đáng si, không nên sanh tâm si, vì để đoạn trừ si vậy. Đối với năm thọ ấm phải quán sát sanh diệt. Đối với sáu xúc nhập xứ phải quán sát về sự tập khởi và sự diệt tận. Đối với bốn Niệm xứ nên khéo buộc tâm. An trú nơi bảy giác phần; khi tu bảy giác phần rồi, thì đối với dục lậu kia tâm không duyên đắm, tâm giải thoát. Đối với hữu lậu, tâm không duyên đắm, tâm giải thoát. Đối với vô minh lậu, tâm không duyên đắm, tâm được giải thoát. Các cô nên học như vậy.”
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà, vì các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp làm cho hoan hỷ. Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng đi với năm trăm Tỳ-kheo-ni quyến thuộc lần lượt đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ Phật, lui đứng qua một bên, … cho đến đảnh lễ Phật rồi trở về.
Bấy giờ Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã ra về, Ngài mới bảo các Tỳ-kheo:
“Thí như trăng sáng đêm mười bốn, có nhiều người ngắm trăng; trăng đã tròn hay chưa tròn? Nên biết vầng trăng ấy chưa tròn lắm. Cũng vậy, thiện nam tử Nan-đà vì năm trăm Tỳ-kheo-ni chân chánh giáo thọ, chân chánh thuyết, đối với sự giải thoát của họ, vẫn chưa phải là rốt ráo. Nhưng những Tỳ-kheo-ni này khi mạng chung không một kết sử nào là không đoạn, để có thể khiến cho họ sanh trở lại đời này.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại bảo Nan-đà:
“Hãy vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp.”
Lúc ấy, Tôn giả Nan-đà im lặng vâng lời. Sáng hôm sau, Tôn giả mang bát vào thành khất thực. Thọ trai xong, Tôn giả đi tới vườn vua, rồi ngồi xuống chỗ ngồi vì các Tỳ-kheo-ni nói pháp, làm cho hoan hỷ. Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, rời khỏi chỗ ngồi, đứng dậy ra về.
Một hôm, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề, cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni trước sau lần lượt đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật,… cho đến đảnh lễ ra về.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã đi rồi, bảo các Tỳ-kheo:
“Thí như trăng sáng đêm rằm, không còn ai nghi ngờ về vầng trăng tròn hay không tròn, nhưng vầng trăng kia hoàn toàn tròn đầy. Cũng vậy, thiện gia nam tử Nan-đà, đã vì các Tỳ-kheo-ni chân chánh giáo thọ như vậy, cứu cánh giải thoát. Nếu lúc mạng chung, dù không có người nào nói họ sẽ đi về đâu, nhưng họ cũng có thể tự biết đây là biên tế của khổ.”
Bấy giờ, Thế Tôn thọ ký cho năm trăm Tỳ-kheo-ni chứng quả thứ nhất.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0073c10孤獨園。
爾時，有如是像類大聲聞尼眾住T 0073c11舍衛國王園中。比丘尼眾其名曰：純陀比丘T 0073c12尼、民陀比丘尼、摩羅婆比丘尼、波羅遮羅比T 0073c13丘尼、阿羅毘迦比丘尼、差摩比丘尼、難摩T 0073c14比丘尼、吉離舍瞿曇彌比丘尼、優鉢羅色比T 0073c15丘尼、摩訶波闍波提比丘尼，此等及餘比T 0073c16丘尼住王園中。
爾時，摩訶波闍波提比丘尼T 0073c17與五百比丘尼前後圍遶，來詣佛所，稽首T 0073c18禮足，退坐一面。爾時，世尊為摩訶波闍波T 0073c19提比丘尼說法，示、教、照、喜；種種說法，示、教、照、T 0073c20喜已，發遣令還。言：「比丘尼！應時宜去。」
摩訶T 0073c21波闍波提比丘尼聞佛所說，歡喜隨喜，作T 0073c22禮而去。
T 0073c23爾時，世尊知摩訶波闍波提比丘尼去已，T 0073c24告諸比丘：「我年已老邁，不復堪能為諸T 0073c25比丘尼說法，汝等諸比丘僧，今日諸宿德上T 0073c26座，當教授諸比丘尼。」
時，諸比丘受世尊T 0073c27教，次第教授比丘尼，次至難陀。爾時，難T 0073c28陀次第應至而不欲教授。
爾時，摩訶波闍波T 0073c29提比丘尼與五百比丘尼前後圍遶，詣世T 0074a01尊所，稽首禮足，乃至聞法，歡喜隨喜，作禮T 0074a02而去。
爾時，世尊知摩訶波闍波提比丘尼T 0074a03去已，問尊者阿難：「誰應次至教授諸比丘T 0074a04尼？」
尊者阿難白佛言：「世尊！諸上座次第教T 0074a05授比丘尼，次至難陀，而難陀不欲教授。」
爾T 0074a06時，世尊告難陀言：「汝當教授諸比丘尼，T 0074a07為諸比丘尼說法。所以者何？我自教授比T 0074a08丘尼，汝亦應爾；我為比丘尼說法，汝亦應T 0074a09爾。」
爾時，難陀默然受教。
時，難陀夜過晨朝，T 0074a10著衣持鉢，入舍衛城乞食。食已，還精舍，T 0074a11舉衣鉢，洗足已，入室坐禪。從禪覺，著T 0074a12僧伽梨將一比丘往詣王園，諸比丘尼T 0074a13遙見尊者難陀來，疾敷床座，請令就坐，T 0074a14尊者難陀坐已，諸比丘尼稽首敬禮，退坐一T 0074a15面。尊者難陀語諸比丘尼：「諸姊妹！汝等當T 0074a16問我，今當為汝等說法。汝等解者，當說T 0074a17言解；若不解者，當說不解。於我所說義，T 0074a18若當解者，當善受持；若不解者，汝當更T 0074a19問，當為汝說。」
諸比丘尼白尊者難陀言：「我T 0074a20等今日聞尊者教，令我等問，告我等言：T 0074a21『汝等若未解者，今悉當問；已解者當言解，T 0074a22未解者當言不解。於我所說義，已解者當T 0074a23奉持，未解者當復更問。』我等聞此，心大歡T 0074a24喜，未解義者，今日當問。」
爾時，尊者難陀告T 0074a25諸比丘尼：「云何？姊妹！於眼內入處觀察，是T 0074a26我、異我、相在不？」
答言：「不也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、T 0074a27身、意內入處觀察，是我、異我、相在不？」
答言：「不T 0074a28也，尊者難陀！所以者何？尊者難陀！我等已曾T 0074a29於此法如實知見，於六內入處觀察無我，T 0074b01我等已曾作如是意解：『六內入處無我。』」
尊T 0074b02者難陀告諸比丘尼：「善哉！善哉！姊妹！應如T 0074b03是解：『六內入處觀察無我。』諸比丘尼！色T 0074b04外入處是我、異我、相在不？」
答言：「不也，尊者T 0074b05難陀！」
「聲、香、味、觸、法外入處，是我、異我、相在不？」
T 0074b06答言：「不也，尊者難陀！所以者何？尊者難陀！T 0074b07我已曾於六外入處如實觀察無我，我常T 0074b08作此意解，六外入處如實無我。」
尊者難陀T 0074b09讚諸比丘尼：「善哉！善哉！汝於此義應如是T 0074b10觀：『六外入處無我。』若緣眼、色，生眼識，彼眼T 0074b11識是我、異我、相在不？」
答言：「不也，尊者難T 0074b12陀！」
「耳、鼻、舌、身、意法緣生意識，彼意識是我、異T 0074b13我、相在不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者T 0074b14何？我已曾於此六識身如實觀察無我，我T 0074b15亦常作是意解，六識身如實無我。」
T 0074b16尊者難陀告諸比丘尼：「善哉！善哉！姊妹！汝T 0074b17於此義應如是觀察：『六識身如實無我。』緣T 0074b18眼、色，生眼識，三事和合生觸，彼觸是我、異T 0074b19我、相在不？」
答言：「不也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、身、T 0074b20意法緣生意識，三事和合生觸，彼觸是我、異T 0074b21我、相在不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者何？T 0074b22我已曾於此六觸觀察如實無我，我亦常T 0074b23如是意解，六觸如實無我。」
尊者難陀告諸比T 0074b24丘尼：「善哉！善哉！當如實觀察：『於六觸身如T 0074b25實無我。』緣眼、色，生眼觸，三事和合觸，觸緣T 0074b26受，彼觸緣受是我、異我、相在不？」
答言：「不T 0074b27也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、身、意法緣生意識，三事T 0074b28和合觸，觸緣受，彼受是我、異我、相在不？」
答T 0074b29言：「不也，尊者難陀！所以者何？我等曾於此T 0074c01六受身如實觀察無我，我亦常作此意解，T 0074c02六受身如實無我。」
尊者難陀告諸比丘尼：「善T 0074c03哉！善哉！汝於此義應如是觀察：『此六受T 0074c04身如實無我。』緣眼、色，生眼識，三事和合生T 0074c05觸，觸緣想，彼想是我、異我、相在不？」
答言：「不T 0074c06也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、身、意法緣生意識，三T 0074c07事和合生觸，觸緣想，彼想是我、異我、相在T 0074c08不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者何？我曾於T 0074c09此六想身如實觀察無我，我亦常作此意T 0074c10解，六想身如實無我。」
尊者難陀告諸比丘尼：T 0074c11「善哉！善哉！比丘尼！汝於此義應如是觀察：T 0074c12『此六想身如實無我。』緣眼、色，生眼識，三事T 0074c13和合觸，觸緣思，彼思是我、異我、相在不？」
答T 0074c14言：「不也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、身、意法緣生意T 0074c15識，三事和合觸，觸緣思，彼思是我、異我、相在T 0074c16不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者何？我曾於T 0074c17此六思身如實觀察無我，我常作此意解：T 0074c18『此六思身如實無我。』」
尊者難陀告諸比丘T 0074c19尼：「善哉！善哉！比丘尼！汝於此義應如是T 0074c20觀察：『此六思身如實無我。』緣眼、色，生眼T 0074c21識，三事和合觸，觸緣愛，彼愛是我、異我、相在T 0074c22不？」
答言：「不也，尊者難陀！」
「耳、鼻、舌、身、意法T 0074c23緣生意識，三事和合觸，觸緣愛，彼愛是我、T 0074c24異我、相在不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者T 0074c25何？我曾於此六愛身如實觀察無我，我常T 0074c26作此意解：『此六愛身如實無我。』」
尊者難陀T 0074c27告諸比丘尼：「汝於此義應如是觀察：『此T 0074c28六愛身如實無我。』姊妹！譬因膏油、因炷，燈T 0074c29明得然；彼油無常，炷亦無常，火亦無常，器T 0075a01亦無常。若有作是言：『無油、無炷、無火、無器，T 0075a02而所依起燈光，常、恒、住、不變易。』作是說者，T 0075a03為等說不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者T 0075a04何？緣油、炷、器然燈，彼油、炷、器悉無常；若無T 0075a05油、無炷、無器，所依燈光亦復隨滅、息、沒、清涼、T 0075a06真實。」
「如是，姊妹！此六內入處無常。若有說T 0075a07言：『此六內入處因緣生喜樂，常、恒、住、不變易、T 0075a08安隱。』是為等說不？」
答言：「不也，尊者難陀！T 0075a09所以者何？我等曾如實觀察，彼彼法緣生彼T 0075a10彼法；彼彼緣法滅，彼彼生法亦復隨滅、息、T 0075a11沒、清涼、真實。」
尊者難陀告諸比丘尼：「善哉！善T 0075a12哉！比丘尼！汝於此義應如是觀察：『彼彼T 0075a13法緣生彼彼法，彼彼法緣滅，彼彼生法T 0075a14亦復隨滅、息、沒、寂靜、清涼、真實。』諸姊妹！譬T 0075a15如大樹根、莖、枝、葉，根亦無常，莖、枝、葉皆悉T 0075a16無常。若有說言：『無彼樹根、莖、枝、葉，唯有T 0075a17其影常、恒、住、不變易、安隱者，為等說不？』」
答T 0075a18言：「不也，尊者難陀！所以者何？如彼大樹T 0075a19根、莖、枝、葉，彼根亦無常，莖、枝、葉亦復無常，T 0075a20無根、無莖、無枝、無葉，所依樹影，一切悉無。」
「諸T 0075a21姊妹！若緣外六入處無常，若言外六入處T 0075a22因緣生喜樂，恒、住、不變易、安隱者，此為等T 0075a23說不？」
答言：「不也，尊者難陀！所以者何？我曾T 0075a24於此義如實觀察，彼彼法緣生彼彼法，彼T 0075a25彼法緣滅；彼彼生法亦復隨滅、息、沒、寂靜、T 0075a26清涼、真實。」
尊者難陀告諸比丘尼：「善哉！善T 0075a27哉！姊妹！汝於此義當如實觀察：『彼彼法T 0075a28緣生彼彼法，彼彼法緣滅，彼彼生法亦T 0075a29復隨滅、息、沒、寂滅、清涼、真實。』諸姊妹！聽我T 0075b01說譬，夫智者因譬得解。譬如善屠牛師、屠T 0075b02牛弟子手執利刀，解剝其牛，乘間而剝，不T 0075b03傷內肉、不傷外皮，解其枝節筋骨，然後T 0075b04還以皮覆其上。若有人言：『此牛皮肉全而T 0075b05不離。』為等說不？」
答言：「不也，尊者難陀！所T 0075b06以者何？彼善屠牛師、屠牛弟子手執利刀，乘T 0075b07間而剝，不傷皮肉，枝節筋骨悉皆斷截，T 0075b08還以皮覆上，皮肉已離，非不離也。」
「姊妹！T 0075b09我說所譬，今當說義。牛者譬人身麁色……」如T 0075b10篋毒蛇經廣說。
「肉者謂內六入處，外皮者謂T 0075b11外六入處，屠牛者謂學見跡，皮肉中間筋骨T 0075b12者謂貪喜俱，利刀者謂利智慧。多聞聖弟子T 0075b13以智慧利刀斷截一切結、縛、使、煩惱、上煩惱、T 0075b14纏。是故，諸姊妹！當如是學：『於所可樂法，心T 0075b15不應著，斷除貪故；所可瞋法，不應生瞋，T 0075b16斷除瞋故；所可癡法，不應生癡，斷除癡T 0075b17故。於五受陰，當觀生滅；於六觸入處，當T 0075b18觀集滅；於四念處，當善繫心。住七覺分，T 0075b19修七覺分已，於其欲漏，心不緣著，心得T 0075b20解脫；於其有漏，心不緣著，心得解脫；於T 0075b21無明漏，心不緣著，心得解脫。』諸姊妹！當如T 0075b22是學。」
爾時，尊者難陀為諸比丘尼說法，示、T 0075b23教、照、喜；示、教、照、喜已，從座起去。時，摩訶波T 0075b24闍波提比丘尼與五百比丘尼眷屬圍遶，T 0075b25往詣佛所，稽首禮足，退住一面，乃至為佛T 0075b26作禮而去。
爾時，世尊知摩訶波闍波提比T 0075b27丘尼去已，告諸比丘：「譬如明月十四日T 0075b28夜，多眾觀月，為是滿耶？為未滿耶？當T 0075b29知彼月未究竟滿。如是，善男子難陀為五T 0075c01百比丘尼正教授、正說法，於其解脫猶未T 0075c02究竟。然此等比丘尼命終之時，不見一結T 0075c03不斷，能使彼還生於此世。」
爾時，世尊復告T 0075c04難陀：「更為諸比丘尼說法。」
爾時，尊者難陀T 0075c05默然奉教，夜過晨朝，持鉢入城乞食，食已，T 0075c06乃至往詣王園，就座而坐，為諸比丘尼說T 0075c07法，示、教、照、喜；示、教、照、喜已，從座起去。摩訶波T 0075c08闍波提比丘尼復於異時與五百比丘尼T 0075c09前後圍遶，往詣佛所，稽首禮足，乃至作禮T 0075c10而去。
爾時，世尊知摩訶波闍波提比丘尼去T 0075c11已，告諸比丘：「譬如明月十五日夜，無有T 0075c12人疑月滿不滿者，然其彼月究竟圓滿。如T 0075c13是，善男子難陀為諸比丘尼說如是正教T 0075c14授，究竟解脫；若命終時，無有說彼道路T 0075c15所趣，此當知即是苦邊。」是為世尊為五百T 0075c16比丘尼受第一果記。
佛說此經已，諸比T 0075c17丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0075c18 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2There was then such an assembly of great nun disciples staying in the King’s Park of Śrāvastī that included nuns named Cundā, Meṇḍa, Mārabha, Pālācārā, Āḷavikā, Kṣemā, Namati, Kṛśa Gautamī, Utpalāvarṇā, and Mahāprajāpatī. There were other nuns in addition to these staying at the King’s Park.
SC 3The nun Mahāprajāpatī paid a visit to the Buddha while surrounded by five hundred nuns. She bowed her head at his feet and withdrew to sit to one side. The Buddha then taught, instructed, edified, and gladdened Mahāprajāpatī with a Dharma talk. Having taught, instructed, edified, and gladdened her with a Dharma talk in various ways, she was dismissed and withdrew. He said, “Nun, this is a good time for you to depart.”
SC 4Hearing what the Buddha taught, the nun Mahāprajāpatī rejoiced and felt glad. She then bowed and departed.
SC 5When he knew Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Now that I’m advanced in years, I don’t have the ability anymore to teach Dharma to the nuns. Those of you in the assembly of monks who today are senior elders should instruct the nuns.”
SC 6The monks accepted the Bhagavān’s instruction, and they took turns instructing the nuns until it was Nanda’s turn to do so. When it came to his turn, they would go to Nanda, but he didn’t want to instruct them.
SC 7The nun Mahāprajāpatī then went to the Bhagavān with five hundred nuns surrounding her. She bowed her head at his feet … up to … having heard the Dharma, she rejoiced and felt glad. She then bowed and departed.
SC 8Once he knew that Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān asked Venerable Ānanda, “Who’s turn is it to instruct the nuns?”
SC 9Venerable Ānanda said to the Buddha, “Bhagavān, the senior monks have been taking their turns instructing the nuns. It’s Nanda’s turn, but Nanda doesn’t want to instruct them.”
SC 10The Bhagavān told Nanda, “You should instruct the nuns and teach the Dharma for them. Why is that? I instructed the nuns myself, and you should do the same as well. I taught the Dharma for the nuns, and you should do the same as well.”
SC 11Nanda then silently accepted this instruction.
SC 12When the night had passed, Nanda put on his robe and took his bowl into Śrāvastī to solicit alms early in the morning. After he had eaten, he returned to the monastery, put away his robe and bowl, and washed his feet. He then went to his room and sat in meditation.
SC 13When he roused from meditation, he put on his outer robe and led another monk to the King’s Park. When they saw Venerable Nanda coming from a distance, the nuns quickly prepared seats. They invited him to have a seat and bowed to him respectfully once he had sat down. They then withdrew to sit at one side.
SC 14Venerable Nanda said to the nuns, “Sisters, you should question me as I teach the Dharma for you now. Those of you who understand should say, ‘Understood.’ If you don’t understand, then you should say, ‘I don’t understand.’ If you do understand the meaning of what I say, then you should accept and keep it well. If you don’t understand it, you should question me again, and I will explain it for you.”
SC 15The nuns said to Venerable Nanda, “Today, we will listen to the venerable’s teaching. To have us ask questions, tell us, ‘If any of you don’t understand yet, you may ask questions now. If you’ve understood, then say, “Understood.” Those of you who don’t yet understand say, “I don’t understand.” Those who’ve understood what I said should accept and keep it. Those who haven’t yet understood should question me again.’ We’ll be very happy to hear this, and those of us who don’t yet understand your meaning will ask questions today.”
SC 16Venerable Nanda asked the nuns, “How is it, sisters? When you observe the inner sense field of the eye, is it self, other than self, or are either present in the other?”
SC 17They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 18“When you observe the inner sense field of the ear … nose … tongue … body … mind, is it self, other than self, or are either present in the other?”
SC 19They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? Venerable Nanda, we have truly known and seen about these things: ‘There is no self observed in the six inner sense fields.’ We have come to understand in this way that the six inner sense fields are not self.”
SC 20Venerable Nanda told the nuns, “Good, sisters! Good! You should understand it in this way, ‘There is no self observed in the six inner sense fields.’ Nuns, is the outer sense field of form self, other than self, or are either present in the other?”
SC 21They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 22“Is the outer sense field of sound … odor … flavor … touch … idea self, other than self, or are either present in the other?”
SC 23They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? Venerable Nanda, we have truly observed that there is no self in the six outer sense fields. We always come to understand in this way that the six outer sense fields are not self.’”
SC 24Venerable Nanda praised the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There is no self [observed] in the six outer sense fields.’ If visual awareness arises as a result of the eye and forms, is that visual awareness self, other than self, or are either present in the other?”
SC 25They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 26“If the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness, is that mental awareness self, other than self, or are either present in the other?”
SC 27They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have truly observed that there is no self in these six groups of awareness. We also always come to understand in this way that the six groups of awareness are truly not self.”
SC 28Venerable Nanda told the nuns, “Good, sisters! Good! You should observe this subject in this way, ‘There truly is no self [observed] in the six groups of awareness.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, is that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 29They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 30“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, is that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 31They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have truly observed that there is no self in these six groups of contact. We also always come to understand in this way that the six contacts are truly not self.”
SC 32Venerable Nanda told the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way, ‘There truly is no self [observed] in the six groups of contact.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, a feeling is conditioned by that contact. Is the feeling conditioned by that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 33They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 34“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, a feeling is conditioned by that contact. Is the feeling conditioned by that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 35They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We’ve already truly observed that there is no self in these six groups of feeling. We also always come to understand in this way that these six groups of feeling are truly not self.”
SC 36Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of feeling.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions a conception. Is that conception self, other than self, or are either present in the other?”
SC 37They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 38“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions a conception. Is that conception self, other than self, or either present in the other?”
SC 39They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of conception. We also always come to understand in this way that the six groups of conception truly are not self.”
SC 40Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of conception.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions an intention. Is that intention self, other than self, or are either present in the other?”
SC 41They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 42“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions an intention. Is that intention self, other than self, or are either present in the other?”
SC 43They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of intention. We also always come to understand in this way that these six groups of intention truly are not self.”
SC 44Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of intention.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions a craving. Is that craving self, other than self, or are either present in the other?”
SC 45They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 46“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions a craving. Is that craving self, other than self, or are either present in the other?”
SC 47They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of craving. We also always come to understand in this way that these six groups of craving truly are not self.”
SC 48Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of craving.’ Sisters, it’s just as oil and a wick are the reasons that a lamp can be lit. That oil is impermanent. The wick, flame, and container are impermanent, too. Suppose someone says, ‘Without the oil, wick, flame, or container, there is a basis that produces the lamp’s light, which is permanent, eternal, lasting, and unchanging’? Would that speaker be speaking correctly?”
SC 49They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? The oil, wick, and container are conditions for the burning lamp. That oil, wick, and container are all impermanent. If there were no oil, wick, or container, the basis for the lamp’s light would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.”
SC 50“So it is, sisters. These six inner sense fields are impermanent. Suppose someone says, ‘These six inner sense fields are conditions that give rise to joy and happiness, which are permanent, eternal, lasting, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 51They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed how this or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.”
SC 52Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! Nuns, you should examine this subject in this way: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’ Sisters, take the example of a large tree with impermanent branches, limbs, leaves, and roots. All of its branches, limbs, and leaves are impermanent. Suppose someone says, ‘Without that tree’s branches, limbs, and leaves, its shadow is permanent, eternal, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 53They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? That large tree’s branches, limbs, leaves, and roots are impermanent. Given that its branches, limbs, and leaves are impermanent, the basis for the tree’s shadow doesn’t exist at all without those roots, branches, limbs, or leaves.”
SC 54“Sisters, the conditions of the six outer senses are impermanent. Suppose someone says, ‘These six outer sense fields are conditions that give rise to joy and happiness, which are permanent, eternal, lasting, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 55They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed this subject: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’”
SC 56Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! Nuns, you should observe this subject in this way: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’
SC 57“Sisters, listen and I will tell a parable. Wise people use parables to understand things. Suppose a skilled cattle butcher or butcher’s apprentice takes a sharp knife in hand and slaughters a cow. He takes the opportunity to skin it without damaging the flesh inside or the skin on the outside. He then cuts apart its limbs, joints, tendons, and bones. Afterward, he covers it with the hide again. Suppose someone says, ‘Both the hide and meat of this cow are whole and not separated.’ Would they be speaking correctly?”
SC 58They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? That skilled cattle butcher or butcher’s apprentice took a sharp knife in hand … took the opportunity to skin it without damaging its hide or flesh. He cuts all its limbs, joints, tendons, and bones. Afterward, he puts the hide back over it. The hide and meat has been separated. It’s not unseparated.”
SC 59“Sisters, now I will explain the meaning of this parable that I’ve told. The cow is a metaphor for the crude form of a person’s body … and so on as in the Serpent’s Basket Sūtra …”
SC 60“The meat refers to the six inner sense fields. The outer hide refers to the six outer sense fields. The cow butcher refers to the training and seeing the path. The tendons and bones inside the hide and meat refer to both greed and delight. The sharp knife refers to sharp wisdom. A well-versed noble disciple cuts out all the bonds, fetters, tendencies, afflictions, higher afflictions, and obstructions with this sharp knife of wisdom.
SC 61“Therefore, sisters, you should train in this way: ‘I should not feel attached to pleasurable things to eliminate greed. I should not feel dislike for unlikable things to eliminate dislike. I should not be deluded by deluding things to eliminate delusion. I will observe the arising and ceasing of the five acquired aggregates. I will observe the formation and destruction of the six contacts of the sense fields. I will fix my mind well to the four abodes of mindfulness. I will abide in the seven factors of awakening. Having cultivated the seven factors of awakening, my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of desire, and then my mind will be liberated … my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of existence, and then my mind will be liberated … my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of ignorance, and then my mind will be liberated.’ Sisters, you should train in this way.
SC 62Venerable Nanda then taught, instructed, edified, and gladdened the nuns with a Dharma talk. After teaching, instructing, edifying, and gladdening them, he got up from his seat and departed. The nun Mahāprajāpatī then went to the Buddha while surrounded by those five hundred nuns. She bowed her head at his feet and withdrew to stand to one side … She then bowed to the Buddha and departed.
SC 63Once he knew that the nun Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Suppose a group of people were looking at the moon shining on the fourteenth day of the month. Someone asks, ‘Is it full, or is it not full yet?’ They should know that the moon isn’t completely full yet. In the same way, that good man Nanda has properly instructed and taught those five hundred nuns, but their liberation is not yet complete. Still, when these nuns reach the end of their lives, they’ll be reborn in this world again without cutting a single bond.”
SC 64The Bhagavān then told Nanda, “Teach the Dharma to the nuns again.”
SC 65Venerable Nanda silently accepted this instruction. Early in the morning, he [put on his robe and] took his bowl to the city to solicit alms … He went to the King’s Park, prepared a seat, and sat down. He then taught, instructed, edified, and gladdened the nuns with a Dharma talk. After teaching, instructing, edifying, and gladdening them, he got up from his seat and departed. The nun Mahāprajāpatī at another time went to the Buddha while surrounded by five hundred nuns. She bowed her head at his feet … She then bowed to him and departed.
SC 66When he knew that the nun Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Just as no one doubts that the moon is full on the fifteenth of the month, the moon is still completely full. In this way, that good man Nanda properly instructed and taught the nuns, and they are completely liberated now. When their lives end, no one will say that they have traveled to another destination. It should be known that their suffering will end.” This was the Bhagavān’s prediction that those five hundred nuns would receive the best fruit.
SC 67After he spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có chúng Đại Thanh văn ni ở trong vườn vua nước Xá-vệ. Tên các Tỳ-kheo-ni này là Thuần-đà Tỳ-kheo-ni, Dân-đà Tỳ-kheo-ni, Ma-la-bà Tỳ-kheo-ni, Ba-la-giá-la Tỳ-kheo-ni, Đà-la-tỳ-ca Tỳ-kheo-ni, Sai-ma Tỳ-kheo-ni, Nan-ma Tỳ-kheo-ni, Cáo-nan-xá Cù-đàm-di Tỳ-kheo-ni, Ưu-bát-la-sắc Tỳ-kheo-ni, Ma-ha Ba-xà-ba-đề Tỳ-kheo-ni. Những vị này cùng một số Tỳ-kheo-ni khác đều ở trong vườn vua.
Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng với năm trăm Tỳ-kheo-ni lần lượt trước sau đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi lui qua một bên. Lúc ấy, Thế Tôn vì Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề mà thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ . Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, Ngài khiến họ lui về, bảo rằng:
“Tỳ-kheo-ni, thời gian thích hợp, nên đi!”
Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề nghe những điều Phật dạy, vui vẻ làm lễ mà lui.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã về rồi, mới bảo các Tỳ-kheo:
“Ta nay tuổi đã già yếu, không còn có thể vì các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp được. Tỳ-kheo Tăng các người, từ nay các Thượng tọa tôn đức giáo thọ các Tỳ-kheo-ni.”
Các Tỳ-kheo vâng lời Đức Thế Tôn, tuần tự theo thứ lớp giáo thọ các Tỳ-kheo-ni. Theo thứ tự, đến phiên Nan-đà.
Bấy giờ, theo thứ tự, Nan-đà nên đi nhưng không muốn đi giáo thọ.
Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni trước sau lần lượt đến chỗ Đức Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, cho đến… xin được nghe pháp. Nghe xong họ vui vẻ, đảnh lễ rồi ra về.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã về rồi, liền hỏi Tôn giả A-nan:
“Hôm nay đến phiên ai giáo thọ các Tỳ-kheo-ni?”
Tôn giả A-nan bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, các Thượng tọa đã lần lượt giáo thọ Tỳ-kheo-ni rồi, nay tới phiên Nan-đà, nhưng Nan-đà không muốn giáo thọ.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Nan-đà:
“Ngươi hãy giáo thọ các Tỳ-kheo-ni, vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp. Vì sao? Vì Ta đã đích thân dạy dỗ các Tỳ-kheo-ni, nên ngươi cũng phải như vậy. Ta đã vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp, thì ngươi cũng nên như vậy.”
Bấy giờ, Nan-đà im lặng vâng lời.
Sáng sớm hôm sau, Nan-đà đắp y mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Ăn xong, trở về tinh xá, thu cất y bát, rửa chân xong vào thất tọa thiền. Rồi tỉnh giác thiền tịnh, Nan-đà đắp y Tăng-già-lê và dẫn theo một Tỳ-kheo đi đến vườn vua. Các Tỳ-kheo-ni từ xa trông thấy Tôn giả Nan-đà đến, vội vàng trải chỗ ngồi và mời ngồi. Tôn giả Nan-đà an tọa xong, các Tỳ-kheo-ni cúi đầu đảnh lễ, rồi ngồi lui qua một bên. Tôn giả Nan-đà nói với các Tỳ-kheo-ni:
“Này các cô! Các cô có điều gì xin hỏi tôi, tôi sẽ vì các cô mà nói pháp. Các cô nếu hiểu rồi, thì nói là đã hiểu; nếu chưa hiểu thì nên nói là chưa hiểu. Đối với những nghĩa lý mà tôi đã nói ra, nếu đã hiểu thì hãy khéo thực hành, nếu không hiểu thì phải hỏi lại, tôi sẽ sẵn sàng nói lại.”
Các Tỳ-kheo-ni bạch Tôn giả Nan-đà:
“Ngày nay chúng con nghe Tôn giả dạy, cho phép chúng con hỏi, bảo chúng con rằng: ‘Các cô nếu hiểu rồi, thì nói là đã hiểu; nếu chưa hiểu, thì nên nói là chưa hiểu. Đối với những nghĩa lý mà tôi đã nói ra, nếu đã hiểu thì hãy khéo thực hành, nếu không hiểu thì phải hỏi lại.’ Chúng con nghe được điều này, lòng rất vui mừng. Bây giờ, chúng con xin hỏi về những nghĩa lý chưa được hiểu.”
Lúc đó Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Thế nào các cô, khi quán sát về nội nhập xứ của mắt có thấy là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Khi quán sát về nội nhập xứ của tai mũi, lưỡi, thân, ý có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Bạch Tôn giả Nan-đà, vì đối với pháp này chúng con đã từng thấy biết như thật. Đối với sáu nội nhập xứ quán sát là vô ngã, chúng con từng hiểu ý như vầy: sáu nội nhập xứ là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Lành thay! Các cô nên hiểu như vậy. Sáu nội nhập xứ nên quán sát là vô ngã.
“Này các Tỳ-kheo-ni, ngoại nhập xứ của sắc có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Ngoại nhập xứ của thanh, hương, vị, xúc, pháp, có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau chăng?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu ngoại nhập xứ này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu ngoại nhập xứ như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà khen ngợi các Tỳ-kheo-ni:
“Tốt lắm! Các cô đối với nghĩa này nên quán sát như vầy: ‘Sáu ngoại nhập xứ là vô ngã. Nếu duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, vậy thì nhãn thức này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, vậy thì ý thức này có phải là ngã, là khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu thức thân này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu thức thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Lành thay! Đối với nghĩa này các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu thức thân như thật là vô ngã; duyên mắt và sắc sanh nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, vậy thì xúc này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, vậy thì xúc này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu xúc này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý như vầy: Sáu xúc như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu xúc thân như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên thọ, vậy thì thọ này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên thọ, vậy thì thọ này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu thọ thân này chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu thọ thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà lại bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu thọ thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tưởng, vậy thì tưởng này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tưởng, vậy thì tưởng này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu tưởng thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con cũng thường hiểu ý này: Sáu tưởng thân như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu tưởng thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tư, vậy thì tư này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên tư, vậy thì tư này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu tư thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu tư thân này như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu tư thân này như thật là vô ngã. Duyên mắt và sắc sanh ra nhãn thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên ái, vậy thì ái này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?’”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Hỏi tiếp:
“Tai, mũi, lưỡi, thân, ý,… pháp làm duyên sanh ra ý thức, ba sự hòa hợp sanh ra xúc, xúc duyên ái, vậy thì ái này có phải là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì đối với sáu ái thân này, chúng con đã từng quán sát như thật là vô ngã. Chúng con thường hiểu ý này: Sáu ái thân này như thật là vô ngã.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Đối với nghĩa này các cô nên quán sát như vầy: ‘Sáu ái thân này như thật là vô ngã.’
“Này các Tỳ-kheo-ni, ví như nhờ vào có dầu và nhờ vào tim đèn nên đèn được cháy sáng. Dầu này là vô thường, tim đèn là vô thường, lửa là vô thường, cây đèn cũng là vô thường. Nếu có người bảo rằng không dầu, không tim, không lửa, không đèn mà có ánh sáng thường trụ mãi mãi, không biến đổi, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không.”
Tôn giả Nan-đà nói:
“Vì sao? Vì nhờ vào có dầu, tim, cây đèn, nên đèn cháy sáng. Dầu, tim và cây đèn này đều là vô thường. Nếu không dầu, không tim, không đèn thì ánh sáng của cây đèn cũng theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật. Như vậy, này các cô, sáu nội nhập xứ này là vô thường. Nếu có người bảo rằng ‘Hỷ lạc do nhân duyên sáu nội nhập xứ này mà sanh; nó thường hằng, thường trụ, không biến đổi, an ổn’, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì chúng con đã từng quán sát như thật rằng vì những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Đối với nghĩa này, các cô nên quán sát như vầy: Do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; những pháp làm duyên kia nếu diệt đi, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, tịch tĩnh, thanh lương, chân thật.”
“Này các Tỳ-kheo-ni, thí như cây đại thọ có gốc, cành, nhánh, lá. Gốc chúng cũng là vô thường, nên cành, nhánh, lá cũng đều là vô thường. Nếu có người bảo rằng không có cành, nhánh, lá của cây này, mà chỉ có cái bóng của nó là thường trụ mãi mãi, không biến đổi, thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì như gốc, cành, nhánh, lá cây lớn này; gốc chúng cũng là vô thường, nên cành, nhánh, lá cũng là vô thường. Không gốc, không cành, không nhánh, không lá, thì cái bóng nương vào nơi cây đó, tất cả cũng đều không.”
Hỏi tiếp:
“Này các cô, duyên vào ngoại lục nhập xứ vô thường. Nếu bảo rằng ‘hỷ lạc do nhân duyên sáu ngoại nhập xứ mà sanh là thường trụ mãi mãi, không biến đổi và an ổn,’ thì lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả, không. Vì sao? Vì đối với nghĩa này chúng con đã quán sát như thật, là do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, vắng lặng, mát mẻ, chân thật.”
Tôn giả Nan-đà bảo các Tỳ-kheo-ni:
“Lành thay! Các Tỳ-kheo-ni, đối với nghĩa này nên quán sát như thật, là do những pháp kia làm duyên sanh ra những pháp này; nếu những pháp làm duyên kia diệt, thì các pháp được sanh ra này cũng tùy theo đó mà diệt mất, vắng lặng, mát mẻ, chân thật.
“Các cô hãy nghe tôi nói thí dụ, người trí nhờ thí dụ này mà hiểu rõ. Như người đồ tể mổ trâu một cách thiện nghệ, hay người học trò của ông ta, tay cầm dao bén để lột da con trâu, bằng cách lòn lách vào giữa da và thịt mà không phạm vào phần thịt bên trong, cũng không rách phần da ở bên ngoài, kể cả viêïc mổ lột chân cẳng gân cốt con trâu, sau đó dùng tấm da ấy phủ lên nó trở lại. Nếu có người bảo rằng: ‘Da thịt của con trâu này hoàn toàn không bị cắt rời.’ Vậy, lời nói này có đúng không?”
Các Tỳ-kheo-ni đáp:
“Bạch Tôn giả Nan-đà, không. Vì sao? Vì người đồ tể thiện nghệ này và học trò của ông ta tay cầm dao bén, lòn lách vào giữa da và thịt, để lột da mà không chạm đến da thịt của nó, kể cả chân cẳng gân xương, tất cả đều đứt hết, sau đó trùm lại con trâu ấy. Nhưng da thịt đã bị cắt rời, không phải là không bị cắt rời.”
“Này các cô, tôi sẽ giải thích về ý nghĩa của thí dụ này: Con trâu dụ cho sắc thô của thân người, như được nói chi tiết trong kinh Giỏ rắn độc. Thịt là chỉ cho nội lục nhập xứ. Da ngoài chỉ cho ngoại lục nhập xứ. Người đồ tể chỉ cho bậc hữu học thấy dấu. Gân xương ở khoảng giữa da thịt chỉ cho sự câu hữu của hai món tham-hỷ. Dao bén chỉ cho trí tuệ sắc bén. Đa văn Thánh đệ tử dùng dao bén trí tuệ chặt đứt tất cả những kết sử, triền phược, tùy miên, phiền não, tùy phiền não. Cho nên, các cô nên học như vậy. Đối với những pháp đáng yêu thích, tâm không nên đắm trước, vì đểø đoạn trừ tham vậy. Đối với những pháp đáng sân hận, cũng không nên sanh tâm sân hận, vì để đoạn trừ sân vậy. Đối với những pháp đáng si, không nên sanh tâm si, vì để đoạn trừ si vậy. Đối với năm thọ ấm phải quán sát sanh diệt. Đối với sáu xúc nhập xứ phải quán sát về sự tập khởi và sự diệt tận. Đối với bốn Niệm xứ nên khéo buộc tâm. An trú nơi bảy giác phần; khi tu bảy giác phần rồi, thì đối với dục lậu kia tâm không duyên đắm, tâm giải thoát. Đối với hữu lậu, tâm không duyên đắm, tâm giải thoát. Đối với vô minh lậu, tâm không duyên đắm, tâm được giải thoát. Các cô nên học như vậy.”
Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà, vì các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp làm cho hoan hỷ. Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng đi với năm trăm Tỳ-kheo-ni quyến thuộc lần lượt đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ Phật, lui đứng qua một bên, … cho đến đảnh lễ Phật rồi trở về.
Bấy giờ Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã ra về, Ngài mới bảo các Tỳ-kheo:
“Thí như trăng sáng đêm mười bốn, có nhiều người ngắm trăng; trăng đã tròn hay chưa tròn? Nên biết vầng trăng ấy chưa tròn lắm. Cũng vậy, thiện nam tử Nan-đà vì năm trăm Tỳ-kheo-ni chân chánh giáo thọ, chân chánh thuyết, đối với sự giải thoát của họ, vẫn chưa phải là rốt ráo. Nhưng những Tỳ-kheo-ni này khi mạng chung không một kết sử nào là không đoạn, để có thể khiến cho họ sanh trở lại đời này.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại bảo Nan-đà:
“Hãy vì các Tỳ-kheo-ni mà nói pháp.”
Lúc ấy, Tôn giả Nan-đà im lặng vâng lời. Sáng hôm sau, Tôn giả mang bát vào thành khất thực. Thọ trai xong, Tôn giả đi tới vườn vua, rồi ngồi xuống chỗ ngồi vì các Tỳ-kheo-ni nói pháp, làm cho hoan hỷ. Sau khi bằng nhiều cách thuyết pháp, khai mở, chỉ dạy, soi sáng, làm cho hoan hỷ, rời khỏi chỗ ngồi, đứng dậy ra về.
Một hôm, Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề, cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni trước sau lần lượt đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật,… cho đến đảnh lễ ra về.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề đã đi rồi, bảo các Tỳ-kheo:
“Thí như trăng sáng đêm rằm, không còn ai nghi ngờ về vầng trăng tròn hay không tròn, nhưng vầng trăng kia hoàn toàn tròn đầy. Cũng vậy, thiện gia nam tử Nan-đà, đã vì các Tỳ-kheo-ni chân chánh giáo thọ như vậy, cứu cánh giải thoát. Nếu lúc mạng chung, dù không có người nào nói họ sẽ đi về đâu, nhưng họ cũng có thể tự biết đây là biên tế của khổ.”
Bấy giờ, Thế Tôn thọ ký cho năm trăm Tỳ-kheo-ni chứng quả thứ nhất.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2There was then such an assembly of great nun disciples staying in the King’s Park of Śrāvastī that included nuns named Cundā, Meṇḍa, Mārabha, Pālācārā, Āḷavikā, Kṣemā, Namati, Kṛśa Gautamī, Utpalāvarṇā, and Mahāprajāpatī. There were other nuns in addition to these staying at the King’s Park.
SC 3The nun Mahāprajāpatī paid a visit to the Buddha while surrounded by five hundred nuns. She bowed her head at his feet and withdrew to sit to one side. The Buddha then taught, instructed, edified, and gladdened Mahāprajāpatī with a Dharma talk. Having taught, instructed, edified, and gladdened her with a Dharma talk in various ways, she was dismissed and withdrew. He said, “Nun, this is a good time for you to depart.”
SC 4Hearing what the Buddha taught, the nun Mahāprajāpatī rejoiced and felt glad. She then bowed and departed.
SC 5When he knew Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Now that I’m advanced in years, I don’t have the ability anymore to teach Dharma to the nuns. Those of you in the assembly of monks who today are senior elders should instruct the nuns.”
SC 6The monks accepted the Bhagavān’s instruction, and they took turns instructing the nuns until it was Nanda’s turn to do so. When it came to his turn, they would go to Nanda, but he didn’t want to instruct them.
SC 7The nun Mahāprajāpatī then went to the Bhagavān with five hundred nuns surrounding her. She bowed her head at his feet … up to … having heard the Dharma, she rejoiced and felt glad. She then bowed and departed.
SC 8Once he knew that Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān asked Venerable Ānanda, “Who’s turn is it to instruct the nuns?”
SC 9Venerable Ānanda said to the Buddha, “Bhagavān, the senior monks have been taking their turns instructing the nuns. It’s Nanda’s turn, but Nanda doesn’t want to instruct them.”
SC 10The Bhagavān told Nanda, “You should instruct the nuns and teach the Dharma for them. Why is that? I instructed the nuns myself, and you should do the same as well. I taught the Dharma for the nuns, and you should do the same as well.”
SC 11Nanda then silently accepted this instruction.
SC 12When the night had passed, Nanda put on his robe and took his bowl into Śrāvastī to solicit alms early in the morning. After he had eaten, he returned to the monastery, put away his robe and bowl, and washed his feet. He then went to his room and sat in meditation.
SC 13When he roused from meditation, he put on his outer robe and led another monk to the King’s Park. When they saw Venerable Nanda coming from a distance, the nuns quickly prepared seats. They invited him to have a seat and bowed to him respectfully once he had sat down. They then withdrew to sit at one side.
SC 14Venerable Nanda said to the nuns, “Sisters, you should question me as I teach the Dharma for you now. Those of you who understand should say, ‘Understood.’ If you don’t understand, then you should say, ‘I don’t understand.’ If you do understand the meaning of what I say, then you should accept and keep it well. If you don’t understand it, you should question me again, and I will explain it for you.”
SC 15The nuns said to Venerable Nanda, “Today, we will listen to the venerable’s teaching. To have us ask questions, tell us, ‘If any of you don’t understand yet, you may ask questions now. If you’ve understood, then say, “Understood.” Those of you who don’t yet understand say, “I don’t understand.” Those who’ve understood what I said should accept and keep it. Those who haven’t yet understood should question me again.’ We’ll be very happy to hear this, and those of us who don’t yet understand your meaning will ask questions today.”
SC 16Venerable Nanda asked the nuns, “How is it, sisters? When you observe the inner sense field of the eye, is it self, other than self, or are either present in the other?”
SC 17They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 18“When you observe the inner sense field of the ear … nose … tongue … body … mind, is it self, other than self, or are either present in the other?”
SC 19They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? Venerable Nanda, we have truly known and seen about these things: ‘There is no self observed in the six inner sense fields.’ We have come to understand in this way that the six inner sense fields are not self.”
SC 20Venerable Nanda told the nuns, “Good, sisters! Good! You should understand it in this way, ‘There is no self observed in the six inner sense fields.’ Nuns, is the outer sense field of form self, other than self, or are either present in the other?”
SC 21They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 22“Is the outer sense field of sound … odor … flavor … touch … idea self, other than self, or are either present in the other?”
SC 23They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? Venerable Nanda, we have truly observed that there is no self in the six outer sense fields. We always come to understand in this way that the six outer sense fields are not self.’”
SC 24Venerable Nanda praised the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There is no self [observed] in the six outer sense fields.’ If visual awareness arises as a result of the eye and forms, is that visual awareness self, other than self, or are either present in the other?”
SC 25They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 26“If the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness, is that mental awareness self, other than self, or are either present in the other?”
SC 27They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have truly observed that there is no self in these six groups of awareness. We also always come to understand in this way that the six groups of awareness are truly not self.”
SC 28Venerable Nanda told the nuns, “Good, sisters! Good! You should observe this subject in this way, ‘There truly is no self [observed] in the six groups of awareness.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, is that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 29They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 30“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, is that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 31They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have truly observed that there is no self in these six groups of contact. We also always come to understand in this way that the six contacts are truly not self.”
SC 32Venerable Nanda told the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way, ‘There truly is no self [observed] in the six groups of contact.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, a feeling is conditioned by that contact. Is the feeling conditioned by that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 33They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 34“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, a feeling is conditioned by that contact. Is the feeling conditioned by that contact self, other than self, or are either present in the other?”
SC 35They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We’ve already truly observed that there is no self in these six groups of feeling. We also always come to understand in this way that these six groups of feeling are truly not self.”
SC 36Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of feeling.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions a conception. Is that conception self, other than self, or are either present in the other?”
SC 37They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 38“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions a conception. Is that conception self, other than self, or either present in the other?”
SC 39They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of conception. We also always come to understand in this way that the six groups of conception truly are not self.”
SC 40Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of conception.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions an intention. Is that intention self, other than self, or are either present in the other?”
SC 41They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 42“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions an intention. Is that intention self, other than self, or are either present in the other?”
SC 43They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of intention. We also always come to understand in this way that these six groups of intention truly are not self.”
SC 44Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of intention.’ When visual awareness arises as a result of the eye and forms and all three come together to produce a contact, that contact conditions a craving. Is that craving self, other than self, or are either present in the other?”
SC 45They answered, “No, Venerable Nanda.”
SC 46“When the ear … nose … tongue … body … mind and ideas produce mental awareness and all three come together to produce a contact, that contact conditions a craving. Is that craving self, other than self, or are either present in the other?”
SC 47They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed that there is no self in these six groups of craving. We also always come to understand in this way that these six groups of craving truly are not self.”
SC 48Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! You should observe this subject in this way: ‘There truly is no self [observed] in these six groups of craving.’ Sisters, it’s just as oil and a wick are the reasons that a lamp can be lit. That oil is impermanent. The wick, flame, and container are impermanent, too. Suppose someone says, ‘Without the oil, wick, flame, or container, there is a basis that produces the lamp’s light, which is permanent, eternal, lasting, and unchanging’? Would that speaker be speaking correctly?”
SC 49They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? The oil, wick, and container are conditions for the burning lamp. That oil, wick, and container are all impermanent. If there were no oil, wick, or container, the basis for the lamp’s light would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.”
SC 50“So it is, sisters. These six inner sense fields are impermanent. Suppose someone says, ‘These six inner sense fields are conditions that give rise to joy and happiness, which are permanent, eternal, lasting, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 51They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed how this or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.”
SC 52Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! Nuns, you should examine this subject in this way: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’ Sisters, take the example of a large tree with impermanent branches, limbs, leaves, and roots. All of its branches, limbs, and leaves are impermanent. Suppose someone says, ‘Without that tree’s branches, limbs, and leaves, its shadow is permanent, eternal, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 53They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? That large tree’s branches, limbs, leaves, and roots are impermanent. Given that its branches, limbs, and leaves are impermanent, the basis for the tree’s shadow doesn’t exist at all without those roots, branches, limbs, or leaves.”
SC 54“Sisters, the conditions of the six outer senses are impermanent. Suppose someone says, ‘These six outer sense fields are conditions that give rise to joy and happiness, which are permanent, eternal, lasting, unchanging, and secure.’ Would they be speaking correctly?”
SC 55They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? We have already truly observed this subject: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’”
SC 56Venerable Nanda said to the nuns, “Good, good! Nuns, you should observe this subject in this way: ‘This or that thing is a condition that produces this or that other thing. When this or that condition ceases, then this or that thing it produced also would as a result cease, stop, disappear, and cool in truth.’
SC 57“Sisters, listen and I will tell a parable. Wise people use parables to understand things. Suppose a skilled cattle butcher or butcher’s apprentice takes a sharp knife in hand and slaughters a cow. He takes the opportunity to skin it without damaging the flesh inside or the skin on the outside. He then cuts apart its limbs, joints, tendons, and bones. Afterward, he covers it with the hide again. Suppose someone says, ‘Both the hide and meat of this cow are whole and not separated.’ Would they be speaking correctly?”
SC 58They answered, “No, Venerable Nanda. Why is that? That skilled cattle butcher or butcher’s apprentice took a sharp knife in hand … took the opportunity to skin it without damaging its hide or flesh. He cuts all its limbs, joints, tendons, and bones. Afterward, he puts the hide back over it. The hide and meat has been separated. It’s not unseparated.”
SC 59“Sisters, now I will explain the meaning of this parable that I’ve told. The cow is a metaphor for the crude form of a person’s body … and so on as in the Serpent’s Basket Sūtra …”
SC 60“The meat refers to the six inner sense fields. The outer hide refers to the six outer sense fields. The cow butcher refers to the training and seeing the path. The tendons and bones inside the hide and meat refer to both greed and delight. The sharp knife refers to sharp wisdom. A well-versed noble disciple cuts out all the bonds, fetters, tendencies, afflictions, higher afflictions, and obstructions with this sharp knife of wisdom.
SC 61“Therefore, sisters, you should train in this way: ‘I should not feel attached to pleasurable things to eliminate greed. I should not feel dislike for unlikable things to eliminate dislike. I should not be deluded by deluding things to eliminate delusion. I will observe the arising and ceasing of the five acquired aggregates. I will observe the formation and destruction of the six contacts of the sense fields. I will fix my mind well to the four abodes of mindfulness. I will abide in the seven factors of awakening. Having cultivated the seven factors of awakening, my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of desire, and then my mind will be liberated … my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of existence, and then my mind will be liberated … my mind won’t be conditioned by attachment to the contaminants of ignorance, and then my mind will be liberated.’ Sisters, you should train in this way.
SC 62Venerable Nanda then taught, instructed, edified, and gladdened the nuns with a Dharma talk. After teaching, instructing, edifying, and gladdening them, he got up from his seat and departed. The nun Mahāprajāpatī then went to the Buddha while surrounded by those five hundred nuns. She bowed her head at his feet and withdrew to stand to one side … She then bowed to the Buddha and departed.
SC 63Once he knew that the nun Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Suppose a group of people were looking at the moon shining on the fourteenth day of the month. Someone asks, ‘Is it full, or is it not full yet?’ They should know that the moon isn’t completely full yet. In the same way, that good man Nanda has properly instructed and taught those five hundred nuns, but their liberation is not yet complete. Still, when these nuns reach the end of their lives, they’ll be reborn in this world again without cutting a single bond.”
SC 64The Bhagavān then told Nanda, “Teach the Dharma to the nuns again.”
SC 65Venerable Nanda silently accepted this instruction. Early in the morning, he [put on his robe and] took his bowl to the city to solicit alms … He went to the King’s Park, prepared a seat, and sat down. He then taught, instructed, edified, and gladdened the nuns with a Dharma talk. After teaching, instructing, edifying, and gladdening them, he got up from his seat and departed. The nun Mahāprajāpatī at another time went to the Buddha while surrounded by five hundred nuns. She bowed her head at his feet … She then bowed to him and departed.
SC 66When he knew that the nun Mahāprajāpatī was gone, the Bhagavān told the monks, “Just as no one doubts that the moon is full on the fifteenth of the month, the moon is still completely full. In this way, that good man Nanda properly instructed and taught the nuns, and they are completely liberated now. When their lives end, no one will say that they have traveled to another destination. It should be known that their suffering will end.” This was the Bhagavān’s prediction that those five hundred nuns would receive the best fruit.
SC 67After he spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.