Tôi nghe như vầy:
Một thời, số đông Tỳ-kheo Thượng tọa, trú ở Tiên nhân đọa xứ, trong vườn Lộc dã, nước Ba-la-nại. Phật vào Niết-bàn không bao lâu.
Bấy giờ, vào sáng sớm, trưởng lão Xiển-đà đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu dọn y bát, rửa chân, rồi cầm chìa khóa cửa, đi từ rừng này đến rừng khác, từ phòng này đến phòng khác, từ chỗ kinh hành này đến chỗ kinh hành khác, chỗ nào cũng yêu cầu các Tỳ-kheo:
“Xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi sẽ biết như pháp và quán như pháp.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo nói với Xiển-đà:
“Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.
Xiển-đà thưa các Tỳ-kheo:
“Tôi đã biết sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.”
Xiển-đà lại thưa:
“Nhưng tôi không thích nghe tất cả các hành đều không tịch, bất khả đắc, ly dục, ái tận, Niết-bàn. Ở trong đó làm sao có ngã mà nói là biết như vậy, thấy như vậy, đó gọi là thấy pháp?”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa như vậy. Xiển-đà lại thưa:
“Ở đây, vị nào có khả năng nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp?”
Xiển-đà lại nghĩ: ‘Tôn giả A-nan, hiẹân nay đang ở trong vườn Cù-sư-la nước Câu-diệm-di, đã từng cúng dường gần gũi Đức Thế Tôn và được Phật khen ngợi; những bậc Phạm hạnh tất cả đều biết rõ. Tôn giả ắt có thể vì ta mà nói pháp, khiến cho ta biết pháp, thấy pháp.”
Buổi sáng sớm hôm sau, Xiển-đà đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu cất ngọa cụ, rồi mang y bát đến nước Câu-diệm-di. Người lần hồi du hành đến nước Câu-diệm-di. Sau khi thu cất y bát và rửa chân xong, liền đến chỗ Tôn giả A-nan, cùng nhau thăm hỏi và ngồi qua một bên.
Bấy giờ, Xiển-đà thưa Tôn giả A-nan:
“Một thời, các Tỳ-kheo Thượng tọa, trú ở Tiên nhân đọa xứ, trong vườn Lộc dã, nước Ba-la-nại. Bấy giờ, vào sáng sớm, tôi đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu dọn y bát, rửa chân, rồi cầm chìa khóa cửa, đi từ rừng này đến rừng khác, từ phòng này đến phòng khác, từ chỗ kinh hành này đến chỗ kinh hành khác, chỗ nào cũng yêu cầu các Tỳ-kheo: ‘Xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi sẽ biết như pháp và quán như pháp.’ Khi ấy, các Tỳ-kheo nói pháp cho tôi rằng: ‘Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.’ Tôi bấy giờ thưa các Tỳ-kheo: ‘Tôi đã biết sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt. Nhưng tôi không thích nghe tất cả các hành đều không tịch, bất khả đắc, ly dục, ái tận, Niết-bàn. Ở trong đó làm sao có ngã mà nói là biết như vậy, thấy như vậy, đó gọi là thấy pháp?’ Rồi suy nghĩ như vầy: ‘Ở đây, vị nào có khả năng nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp?’ Tôi lại nghĩ: ‘Tôn giả A-nan, hiẹân nay đang ở trong vườn Cù-sư-la nước Câu-diệm-di, đã từng cúng dường gần gũi Đức Thế Tôn và được Phật khen ngợi; những bậc Phạm hạnh tất cả đều biết rõ. Tôn giả ắt có thể vì ta mà nói pháp, khiến cho ta biết pháp, thấy pháp.’
“Lành thay, Tôn giả A-nan, nay hãy nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Lành thay! Xiển-đà, tôi rất hoan hỷ. Tôi chúc mừng Nhân giả, có thể đối trước người phạm hạnh không che giấu, phá bỏ gai nhọn giả dối. Này Xiển-đà, kẻ phàm phu ngu si không có thể hiểu sắc là vô thường; thọ, tưởng, hành, thức cũng là vô thường; tất cả các hành đều là vô thường, tất cả các pháp đều là vô ngã, Niết-bàn là tịch diệt. Nay ngươi có thể nhận lãnh pháp vi diệu hơn hết này. Thầy hãy lắng nghe. Tôi sẽ vì ngươi mà nói.”
Lúc này, Xiển-đà tự nghĩ: “Nay ta rất vui mừng, có được cái tâm thù thắng vi diệu, được tâm phấn khởi hoan hỷ. Nay ta có thể nhận lãnh được pháp vi diệu thù thắng này.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Chính tôi đã từng trực tiếp nghe từ Đức Phật dạy Tôn giả Ma-ha Ca-chiên-diên: ‘Người đời điên đảo nương chấp vào hai bên: hoặc là hữu, hoặc là vô. Người đời thủ các cảnh giới, tâm liền phân biệt chấp trước. Này Ca-chiên-diên, nếu không thọ, không thủ, không trụ, không phân biệt chấp trước ngã; khổ này khi sanh thì sanh, khi diệt thì diệt. Này Ca-chiên-diên, đối với điều đó không nghi ngờ, không mê hoặc, không do ai khác mà tự mình biết, đó gọi là chánh kiến mà Đức Như Lai đã giảng nói. Vì sao? Này Ca-chiên-diên, vì nếu quán sát như thật về sự tập khởi của thế gian, sẽ không sanh ra kiến chấp thế gian là vô. Quán sát như thật về sự diệt tận của thế gian, sẽ không sanh ra kiến chấp thế gian là hữu. Này Ca-chiên-diên, Như Lai đã xa lìa hai bên, thuyết ở Trung đạo, rằng: cái này có nên cái kia có, cái này sanh nên cái kia sanh; nghĩa là duyên vô minh nên có hành và, cho đến sự tập khởi của sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não. Và rằng, cái này không nên cái kia không, cái này diệt nên cái kia diệt; có nghĩa là vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sự diệt tận của sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.’”
Khi Tôn giả A-nan nói kinh này xong, thì Tỳ-kheo Xiển-đà xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Khi Tỳ-kheo Xiển-đà đã thấy pháp, đắc pháp, biết pháp, khởi pháp, vượt qua khỏi mọi sự hồ nghi, không do ai khác, đối với giáo pháp của Bậc Đại Sư, đạt được vô sở úy; rồi cung kính chắp tay bạch Tôn giả A-nan:
“Cần phải như vậy, bậc trí tuệ Phạm hạnh, thiện tri thức, như vậy giáo thọ, giáo giới, nói pháp. Hôm nay tôi từ chỗ Tôn giả A-nan nghe pháp như vầy: ‘Tất cả hành đều không, đều tịch diệt, bất khả đắc, ái tận, ly dục, diệt tận, Niết-bàn, tâm an vui, hoàn toàn an trụ giải thoát, không còn quay lại, không còn thấy ngã, chỉ thấy chánh pháp.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Nay, thầy đã được cái lợi tốt nhất, ở trong pháp Phật sâu xa đã đạt được tuệ nhãn của bậc Thánh.”
Lúc này hai vị Chánh sĩ tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy, họ trở về chỗ ở của mình.
Bài kệ tóm tắt:
Ba kinh Thâu-lũ-na,
Vô minh cũng có ba,
Vô gián đẳng và diệt,
Phú-lưu-na, Xiển-đà.
如是我聞：
一時，有眾多上座比丘住T 0066b07波羅［木＊奈］國仙人住處鹿野苑中，佛般泥洹未T 0066b08久。
時，長老闡陀晨朝著衣持鉢，入波羅［木＊奈］T 0066b09城乞食。食已，還攝衣鉢，洗足已，持戶鈎，從T 0066b10林至林，從房至房，從經行處至經行處，T 0066b11處處請諸比丘言：「當教授我，為我說法，T 0066b12令我知法、見法，我當如法知、如法觀。」
時，諸T 0066b13比丘語闡陀言：「色無常，受、想、行、識無常，T 0066b14一切行無常，一切法無我，涅槃寂滅。」
闡陀T 0066b15語諸比丘言：「我已知色無常，受、想、行、識無T 0066b16常，一切行無常，一切法無我，涅槃寂滅。」
闡T 0066b17陀復言：「然我不喜聞：『一切諸行空寂、不可得、T 0066b18愛盡、離欲、涅槃。』此中云何有我而言：『如是T 0066b19知、如是見，是名見法。』？」第二、第三亦如是說。
T 0066b20闡陀復言：「是中誰復有力堪能為我說法，T 0066b21令我知法、見法？」復作是念：「尊者阿難今在T 0066b22拘睒彌國瞿師羅園，曾供養親覲世尊，佛T 0066b23所讚歎，諸梵行者皆悉識知。彼必堪能T 0066b24為我說法，令我知法、見法。」
時，闡陀過此夜T 0066b25已，晨朝著衣持鉢，入波羅［木＊奈］城乞食。食T 0066b26已，還攝舉臥具，攝臥具已，持衣鉢詣拘睒T 0066b27彌國，漸漸遊行到拘睒彌國，攝舉衣鉢，洗T 0066b28足已，詣尊者阿難所，共相問訊已，却坐一T 0066b29面。
時，闡陀語尊者阿難言：「一時，諸上座比T 0066c01丘住波羅［木＊奈］國仙人住處鹿野苑中。時，我T 0066c02晨朝著衣持鉢入波羅［木＊奈］城乞食。食已，還T 0066c03攝衣鉢，洗足已，持戶鉤，從林至林，從房T 0066c04至房，從經行處至經行處，處處見諸比丘，T 0066c05而請之言：『當教授我，為我說法，令我知法、T 0066c06見法。』時，諸比丘為我說法言：『色無常，受、想、T 0066c07行、識無常，一切行無常，一切法無我，涅槃T 0066c08寂滅。』我爾時語諸比丘言：『我已知色無常，T 0066c09受、想、行、識無常，一切行無常，一切法無我，涅T 0066c10槃寂滅。然我不喜聞：「一切諸行空寂、不可T 0066c11得、愛盡、離欲、涅槃。」此中云何有我而言：「如是T 0066c12知、如是見，是名見法。」？』我爾時作是念：『是中T 0066c13誰復有力堪能為我說法，令我知法、見法？』T 0066c14我時復作是念：『尊者阿難今在拘睒彌國瞿T 0066c15師羅園，曾供養親覲世尊，佛所讚歎，諸梵T 0066c16行者皆悉知識。彼必堪能為我說法，令我T 0066c17知法、見法。』善哉！尊者阿難今當為我說法，T 0066c18令我知法、見法。」
時，尊者阿難語闡陀言：「善T 0066c19哉！闡陀！我意大喜，我慶仁者能於梵行人T 0066c20前，無所覆藏，破虛偽刺。闡陀！愚癡凡夫T 0066c21所不能解色無常，受、想、行、識無常，一切諸T 0066c22行無常，一切法無我，涅槃寂滅。汝今堪受T 0066c23勝妙法，汝今諦聽，當為汝說。」
時，闡陀作是T 0066c24念：「我今歡喜得勝妙心、得踊悅心，我今堪T 0066c25能受勝妙法。」
爾時，阿難語闡陀言：「我親從T 0066c26佛聞，教摩訶迦旃延言：『世人顛倒依於二T 0066c27邊，若有、若無，世人取諸境界，心便計著。迦T 0066c28旃延！若不受、不取、不住、不計於我，此苦生時T 0066c29生、滅時滅。迦旃延！於此不疑、不惑、不由T 0067a01於他而能自知，是名正見，如來所說。所以T 0067a02者何？迦旃延！如實正觀世間集者，則不生T 0067a03世間無見，如實正觀世間滅，則不生世間有T 0067a04見。迦旃延！如來離於二邊，說於中道，所謂T 0067a05此有故彼有，此生故彼生，謂緣無明有行，T 0067a06乃至生、老、病、死、憂、悲、惱、苦集；所謂此無故彼T 0067a07無，此滅故彼滅，謂無明滅則行滅，乃至生、T 0067a08老、病、死、憂、悲、惱、苦滅。』」
尊者阿難說是法時，T 0067a09闡陀比丘遠塵離垢，得法眼淨。爾時，闡陀T 0067a10比丘見法、得法、知法、起法，超越狐疑，不T 0067a11由於他，於大師教法，得無所畏。恭敬合掌T 0067a12白尊者阿難言：「正應如是。如是智慧梵行，T 0067a13善知識教授教誡說法。我今從尊者阿難所，T 0067a14聞如是法，於一切行皆空、皆悉寂、不可T 0067a15得、愛盡、離欲、滅盡、涅槃，心樂正住解脫，不T 0067a16復轉還，不復見我，唯見正法。」
時，阿難語T 0067a17闡陀言：「汝今得大善利，於甚深佛法中，得T 0067a18聖慧眼。」
時，二正士展轉隨喜，從坐而起，各T 0067a19還本處。
T 0067a20
輸屢那三種 無明亦有三T 0067a21
無間等及滅 富留那、闡陀
T 0067a22 Thus have I heard. At one time a community of many senior monks was staying at Vārāṇasī in the Deer Park at Isipatana, not long after the Buddha had attained final Nirvāṇa.
Then, in the morning, the elder Channa put on his robe and took his bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, he put away his robe and bowl. Having washed his feet, he took hold of a door opener and, moving from one grove to another grove, from one dwelling to another dwelling, from one walking path to another walking path, everywhere on seeing monks he made this request: “Give me an instruction, teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma, so that I shall understand in accordance with the Dharma and contemplate in accordance with the Dharma.”
Then the monks said to Channa: “Bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. All formations are impermanent, all things are not self, Nirvāṇa is the peace of cessation.”
Channa said to the monks: “I already know that bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, that all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation.”
Channa further said: “Yet I do not delight in hearing this: ‘All formations, being completely empty, are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, is Nirvāṇa.’ Herein, how could it be for me to say as if I had realized it: ‘Knowing like this, seeing like this—this is called seeing the Dharma?’” He spoke in this way a second and a third time.
Channa further said: “Herein who else has the power and ability to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma?” Then he thought further: “The venerable Ānanda is now in Ghosita’s Park in the country of Kosambī. Formerly he served and attended on the Blessed One. He was praised by the Buddha and is a good friend to all of his companions in the holy life. He certainly will be able to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.”
Then, when the night was over, in the morning, Channa put on his robe and took his bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, he put away his bedding. Having put away his bedding, he took his robe and bowl to set out for the country of Kosambī. Walking in stages he reached the country of Kosambī. Having put away his robe and bowl, and having washed his feet, he approached the venerable Ānanda. Having exchanged polite greetings, Channa withdrew to sit at one side and then said to the venerable Ānanda:
“At one time senior monks were staying at Vārāṇasī in the Deer Park at Isipatana. T 66c Then in the morning I put on my robe and took my bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, I put away my robe and bowl. Having washed my feet, I took hold of a door opener and, moving from one grove to another grove, from one dwelling to another dwelling, from one walking path to another walking path, everywhere on seeing monks I made this request:
’Give me an instruction, teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.’ Then the monks gave me this teaching: ‘Bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. All formations are impermanent, all things are not self, Nirvāṇa is the peace of cessation.’
“At that time I said to the monks: ‘I already know that bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation. Yet I do not delight in hearing this: ‘All formations, being completely empty, are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, is Nirvāṇa.’ Herein, how could it be for me to say as if I had realized it: ‘Knowing like this, seeing like this—this is called seeing the Dharma?’
“At that time I thought: ‘Herein who else has the power and ability to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma?’ Then I thought further: ‘The venerable Ānanda is now in Ghosita’s Park in the country of Kosambī. Formerly he served and attended on the Blessed One. He was praised by the Buddha and is a good friend to all of his companions in the holy life. He certainly will be able to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.’
“It would be well if the venerable Ānanda now were to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.”
Then the venerable Ānanda said to the venerable Channa: “It is well, Channa, my mind is greatly pleased. Friend, I rejoice in your ability to come forward among the companions in the holy life, without hiding anything, uprooting the thorn of vanity and falsehood.
“Channa, a foolish worldling is unable to understand fully that bodily form is impermanent, that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, that all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation. You are now able to accept this sublime teaching. Now listen to what I will tell you.”
Then Channa thought: “I am now delighted and have attained a wonderful state of mind, attained an inspired and joyful state of mind. I am now indeed able to accept this sublime teaching.”
At that time Ānanda told Channa: “Formerly I heard this from the Buddha, an instruction given to Mahākaccāna: ‘People in the world are confused, depending on two extremes: Existence and non-existence. People in the world cling to objects and conceive them in the mind with attachment.
’Kaccāna, if one does not accept, does not cling to, does not get established on and does not conceive of a self, then when this dukkha arises, it just arises; when it ceases, it just ceases. Kaccāna, herein without doubt, without being puzzled, without needing to rely on others, T 67a one is able to understand this for oneself—this is called right view, as taught by the Tathāgata. Why is that?
’Kaccāna, rightly contemplating the arising of the world as it really is, one will not give rise to the view of the non-existence of the world. Rightly contemplating the cessation of the world as it really is, one will not give rise to the view of the existence of the world.
’Kaccāna, avoiding these two extremes the Tathāgata teaches the middle way; that is, because this exists, that exists; because of the arising of this, that arises as well; that is, conditioned by ignorance are formations … up to … birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain arise. That is, because of this not existing, that does not exist; because of the cessation of this, that ceases as well; that is, with the cessation of ignorance, formations cease … up to … birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain cease.’”
When the venerable Ānanda gave this teaching, the monk Channa attained the pure eye of Dharma that is remote from mental dust and free from mental stains. At that time the monk Channa saw the Dharma, attained the Dharma, understood the Dharma, excelled in the Dharma, transcended doubt and without needing to rely on others any more he had attained fearlessness in the Dharma taught by the great teacher. Respectfully with his palms held together he said to the venerable Ānanda:
“This is just as it should be. In this way a knowledgeable and wise companion in the holy life, a skilful good friend instructs, gives instruction, admonishes, and teaches the Dharma. Now hearing the Dharma in this way from the venerable Ānanda that: ‘All formations are empty, they will all be appeased, they are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, complete eradication, is Nirvāṇa’, my mind delights in it and is rightly established in liberation, without again turning back, without further having a view of a self, only seeing the right Dharma.”
Then Ānanda said to Channa: “You have now attained great benefit in wholesomeness by attaining the noble eye of wisdom into the profound Dharma of the Buddha.”
Then the two worthy ones, who kept on delighting, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, số đông Tỳ-kheo Thượng tọa, trú ở Tiên nhân đọa xứ, trong vườn Lộc dã, nước Ba-la-nại. Phật vào Niết-bàn không bao lâu.
Bấy giờ, vào sáng sớm, trưởng lão Xiển-đà đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu dọn y bát, rửa chân, rồi cầm chìa khóa cửa, đi từ rừng này đến rừng khác, từ phòng này đến phòng khác, từ chỗ kinh hành này đến chỗ kinh hành khác, chỗ nào cũng yêu cầu các Tỳ-kheo:
“Xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi sẽ biết như pháp và quán như pháp.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo nói với Xiển-đà:
“Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.
Xiển-đà thưa các Tỳ-kheo:
“Tôi đã biết sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.”
Xiển-đà lại thưa:
“Nhưng tôi không thích nghe tất cả các hành đều không tịch, bất khả đắc, ly dục, ái tận, Niết-bàn. Ở trong đó làm sao có ngã mà nói là biết như vậy, thấy như vậy, đó gọi là thấy pháp?”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa như vậy. Xiển-đà lại thưa:
“Ở đây, vị nào có khả năng nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp?”
Xiển-đà lại nghĩ: ‘Tôn giả A-nan, hiẹân nay đang ở trong vườn Cù-sư-la nước Câu-diệm-di, đã từng cúng dường gần gũi Đức Thế Tôn và được Phật khen ngợi; những bậc Phạm hạnh tất cả đều biết rõ. Tôn giả ắt có thể vì ta mà nói pháp, khiến cho ta biết pháp, thấy pháp.”
Buổi sáng sớm hôm sau, Xiển-đà đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu cất ngọa cụ, rồi mang y bát đến nước Câu-diệm-di. Người lần hồi du hành đến nước Câu-diệm-di. Sau khi thu cất y bát và rửa chân xong, liền đến chỗ Tôn giả A-nan, cùng nhau thăm hỏi và ngồi qua một bên.
Bấy giờ, Xiển-đà thưa Tôn giả A-nan:
“Một thời, các Tỳ-kheo Thượng tọa, trú ở Tiên nhân đọa xứ, trong vườn Lộc dã, nước Ba-la-nại. Bấy giờ, vào sáng sớm, tôi đắp y mang bát vào thành Ba-la-nại khất thực. Ăn xong, thu dọn y bát, rửa chân, rồi cầm chìa khóa cửa, đi từ rừng này đến rừng khác, từ phòng này đến phòng khác, từ chỗ kinh hành này đến chỗ kinh hành khác, chỗ nào cũng yêu cầu các Tỳ-kheo: ‘Xin chỉ dạy tôi, nói pháp cho tôi, để cho tôi biết pháp, thấy pháp và tôi sẽ biết như pháp và quán như pháp.’ Khi ấy, các Tỳ-kheo nói pháp cho tôi rằng: ‘Sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt.’ Tôi bấy giờ thưa các Tỳ-kheo: ‘Tôi đã biết sắc là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả các hành đều vô thường. Tất cả các pháp đều vô ngã. Niết-bàn tịch diệt. Nhưng tôi không thích nghe tất cả các hành đều không tịch, bất khả đắc, ly dục, ái tận, Niết-bàn. Ở trong đó làm sao có ngã mà nói là biết như vậy, thấy như vậy, đó gọi là thấy pháp?’ Rồi suy nghĩ như vầy: ‘Ở đây, vị nào có khả năng nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp?’ Tôi lại nghĩ: ‘Tôn giả A-nan, hiẹân nay đang ở trong vườn Cù-sư-la nước Câu-diệm-di, đã từng cúng dường gần gũi Đức Thế Tôn và được Phật khen ngợi; những bậc Phạm hạnh tất cả đều biết rõ. Tôn giả ắt có thể vì ta mà nói pháp, khiến cho ta biết pháp, thấy pháp.’
“Lành thay, Tôn giả A-nan, nay hãy nói pháp cho tôi, khiến tôi biết pháp, thấy pháp.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Lành thay! Xiển-đà, tôi rất hoan hỷ. Tôi chúc mừng Nhân giả, có thể đối trước người phạm hạnh không che giấu, phá bỏ gai nhọn giả dối. Này Xiển-đà, kẻ phàm phu ngu si không có thể hiểu sắc là vô thường; thọ, tưởng, hành, thức cũng là vô thường; tất cả các hành đều là vô thường, tất cả các pháp đều là vô ngã, Niết-bàn là tịch diệt. Nay ngươi có thể nhận lãnh pháp vi diệu hơn hết này. Thầy hãy lắng nghe. Tôi sẽ vì ngươi mà nói.”
Lúc này, Xiển-đà tự nghĩ: “Nay ta rất vui mừng, có được cái tâm thù thắng vi diệu, được tâm phấn khởi hoan hỷ. Nay ta có thể nhận lãnh được pháp vi diệu thù thắng này.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Chính tôi đã từng trực tiếp nghe từ Đức Phật dạy Tôn giả Ma-ha Ca-chiên-diên: ‘Người đời điên đảo nương chấp vào hai bên: hoặc là hữu, hoặc là vô. Người đời thủ các cảnh giới, tâm liền phân biệt chấp trước. Này Ca-chiên-diên, nếu không thọ, không thủ, không trụ, không phân biệt chấp trước ngã; khổ này khi sanh thì sanh, khi diệt thì diệt. Này Ca-chiên-diên, đối với điều đó không nghi ngờ, không mê hoặc, không do ai khác mà tự mình biết, đó gọi là chánh kiến mà Đức Như Lai đã giảng nói. Vì sao? Này Ca-chiên-diên, vì nếu quán sát như thật về sự tập khởi của thế gian, sẽ không sanh ra kiến chấp thế gian là vô. Quán sát như thật về sự diệt tận của thế gian, sẽ không sanh ra kiến chấp thế gian là hữu. Này Ca-chiên-diên, Như Lai đã xa lìa hai bên, thuyết ở Trung đạo, rằng: cái này có nên cái kia có, cái này sanh nên cái kia sanh; nghĩa là duyên vô minh nên có hành và, cho đến sự tập khởi của sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não. Và rằng, cái này không nên cái kia không, cái này diệt nên cái kia diệt; có nghĩa là vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sự diệt tận của sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.’”
Khi Tôn giả A-nan nói kinh này xong, thì Tỳ-kheo Xiển-đà xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Khi Tỳ-kheo Xiển-đà đã thấy pháp, đắc pháp, biết pháp, khởi pháp, vượt qua khỏi mọi sự hồ nghi, không do ai khác, đối với giáo pháp của Bậc Đại Sư, đạt được vô sở úy; rồi cung kính chắp tay bạch Tôn giả A-nan:
“Cần phải như vậy, bậc trí tuệ Phạm hạnh, thiện tri thức, như vậy giáo thọ, giáo giới, nói pháp. Hôm nay tôi từ chỗ Tôn giả A-nan nghe pháp như vầy: ‘Tất cả hành đều không, đều tịch diệt, bất khả đắc, ái tận, ly dục, diệt tận, Niết-bàn, tâm an vui, hoàn toàn an trụ giải thoát, không còn quay lại, không còn thấy ngã, chỉ thấy chánh pháp.”
Bấy giờ, Tôn giả A-nan nói với Xiển-đà:
“Nay, thầy đã được cái lợi tốt nhất, ở trong pháp Phật sâu xa đã đạt được tuệ nhãn của bậc Thánh.”
Lúc này hai vị Chánh sĩ tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy, họ trở về chỗ ở của mình.
Bài kệ tóm tắt:
Ba kinh Thâu-lũ-na,
Vô minh cũng có ba,
Vô gián đẳng và diệt,
Phú-lưu-na, Xiển-đà.
Thus have I heard. At one time a community of many senior monks was staying at Vārāṇasī in the Deer Park at Isipatana, not long after the Buddha had attained final Nirvāṇa.
Then, in the morning, the elder Channa put on his robe and took his bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, he put away his robe and bowl. Having washed his feet, he took hold of a door opener and, moving from one grove to another grove, from one dwelling to another dwelling, from one walking path to another walking path, everywhere on seeing monks he made this request: “Give me an instruction, teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma, so that I shall understand in accordance with the Dharma and contemplate in accordance with the Dharma.”
Then the monks said to Channa: “Bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. All formations are impermanent, all things are not self, Nirvāṇa is the peace of cessation.”
Channa said to the monks: “I already know that bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, that all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation.”
Channa further said: “Yet I do not delight in hearing this: ‘All formations, being completely empty, are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, is Nirvāṇa.’ Herein, how could it be for me to say as if I had realized it: ‘Knowing like this, seeing like this—this is called seeing the Dharma?’” He spoke in this way a second and a third time.
Channa further said: “Herein who else has the power and ability to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma?” Then he thought further: “The venerable Ānanda is now in Ghosita’s Park in the country of Kosambī. Formerly he served and attended on the Blessed One. He was praised by the Buddha and is a good friend to all of his companions in the holy life. He certainly will be able to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.”
Then, when the night was over, in the morning, Channa put on his robe and took his bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, he put away his bedding. Having put away his bedding, he took his robe and bowl to set out for the country of Kosambī. Walking in stages he reached the country of Kosambī. Having put away his robe and bowl, and having washed his feet, he approached the venerable Ānanda. Having exchanged polite greetings, Channa withdrew to sit at one side and then said to the venerable Ānanda:
“At one time senior monks were staying at Vārāṇasī in the Deer Park at Isipatana. T 66c Then in the morning I put on my robe and took my bowl to enter the town of Vārāṇasī to beg for food. Having eaten, I put away my robe and bowl. Having washed my feet, I took hold of a door opener and, moving from one grove to another grove, from one dwelling to another dwelling, from one walking path to another walking path, everywhere on seeing monks I made this request:
’Give me an instruction, teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.’ Then the monks gave me this teaching: ‘Bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. All formations are impermanent, all things are not self, Nirvāṇa is the peace of cessation.’
“At that time I said to the monks: ‘I already know that bodily form is impermanent … feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation. Yet I do not delight in hearing this: ‘All formations, being completely empty, are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, is Nirvāṇa.’ Herein, how could it be for me to say as if I had realized it: ‘Knowing like this, seeing like this—this is called seeing the Dharma?’
“At that time I thought: ‘Herein who else has the power and ability to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma?’ Then I thought further: ‘The venerable Ānanda is now in Ghosita’s Park in the country of Kosambī. Formerly he served and attended on the Blessed One. He was praised by the Buddha and is a good friend to all of his companions in the holy life. He certainly will be able to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.’
“It would be well if the venerable Ānanda now were to teach me the Dharma, so that I understand the Dharma and see the Dharma.”
Then the venerable Ānanda said to the venerable Channa: “It is well, Channa, my mind is greatly pleased. Friend, I rejoice in your ability to come forward among the companions in the holy life, without hiding anything, uprooting the thorn of vanity and falsehood.
“Channa, a foolish worldling is unable to understand fully that bodily form is impermanent, that feeling … perception … formations … consciousness is impermanent; that all formations are impermanent, that all things are not self, and that Nirvāṇa is the peace of cessation. You are now able to accept this sublime teaching. Now listen to what I will tell you.”
Then Channa thought: “I am now delighted and have attained a wonderful state of mind, attained an inspired and joyful state of mind. I am now indeed able to accept this sublime teaching.”
At that time Ānanda told Channa: “Formerly I heard this from the Buddha, an instruction given to Mahākaccāna: ‘People in the world are confused, depending on two extremes: Existence and non-existence. People in the world cling to objects and conceive them in the mind with attachment.
’Kaccāna, if one does not accept, does not cling to, does not get established on and does not conceive of a self, then when this dukkha arises, it just arises; when it ceases, it just ceases. Kaccāna, herein without doubt, without being puzzled, without needing to rely on others, T 67a one is able to understand this for oneself—this is called right view, as taught by the Tathāgata. Why is that?
’Kaccāna, rightly contemplating the arising of the world as it really is, one will not give rise to the view of the non-existence of the world. Rightly contemplating the cessation of the world as it really is, one will not give rise to the view of the existence of the world.
’Kaccāna, avoiding these two extremes the Tathāgata teaches the middle way; that is, because this exists, that exists; because of the arising of this, that arises as well; that is, conditioned by ignorance are formations … up to … birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain arise. That is, because of this not existing, that does not exist; because of the cessation of this, that ceases as well; that is, with the cessation of ignorance, formations cease … up to … birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain cease.’”
When the venerable Ānanda gave this teaching, the monk Channa attained the pure eye of Dharma that is remote from mental dust and free from mental stains. At that time the monk Channa saw the Dharma, attained the Dharma, understood the Dharma, excelled in the Dharma, transcended doubt and without needing to rely on others any more he had attained fearlessness in the Dharma taught by the great teacher. Respectfully with his palms held together he said to the venerable Ānanda:
“This is just as it should be. In this way a knowledgeable and wise companion in the holy life, a skilful good friend instructs, gives instruction, admonishes, and teaches the Dharma. Now hearing the Dharma in this way from the venerable Ānanda that: ‘All formations are empty, they will all be appeased, they are not to be taken up; the cessation of craving, being free from desire, complete eradication, is Nirvāṇa’, my mind delights in it and is rightly established in liberation, without again turning back, without further having a view of a self, only seeing the right Dharma.”
Then Ānanda said to Channa: “You have now attained great benefit in wholesomeness by attaining the noble eye of wisdom into the profound Dharma of the Buddha.”
Then the two worthy ones, who kept on delighting, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.