Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Chúng sanh, đối với sanh tử vô thỉ, vì bị vô minh che khuất, ái kết buộc ràng, luân hồi trong lâu dài, mà không biết được biên tế tối sơ của khổ.
“Này các Tỳ-kheo, giống như con chó bị dây cột vào trụ. Dây trói không đứt, nó xoay chuyển quanh cây trụ, khi đứng, khi nằm, không rời khỏi trụ. Cũng vậy, chúng sanh phàm phu ngu muội, đối với sắc không lìa tham dục, không xa lìa ái, không lìa niệm, không xa lìa khát, luân hồi theo sắc, chuyển xoay theo sắc, khi đứng, khi ngồi, không rời khỏi sắc. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng vậy, theo thọ, tưởng, hành, thức chuyển xoay, khi đứng, khi nằm không rời khỏi thức.
“Này các Tỳ-kheo, hãy khéo quán sát tư duy tâm. Vì sao? Vì trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Này các Tỳ-kheo, Ta không thấy có một sắc mà đa dạng như chim có sắc đốm, tâm mình lại còn hơn thế nữa. Vì sao? Tâm chúng sanh kia đa dạng, nên sắc cũng đa dạng. Cho nên này Tỳ-kheo, hãy tư duy quán sát rõ tâm mình. Này các Tỳ-kheo, trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Tỳ-kheo, nên biết, ngươi có thấy chim Ta-lan-na có nhiều màu sắc không?”
Đáp:
“Thế Tôn, đã từng thấy.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Này các Tỳ-kheo, như loài chim Ta-lan-na có nhiều màu sắc, Ta nói tâm của chúng cũng có nhiều như vậy. Vì sao? Vì tâm của chim Ta-lan-na đa dạng, nên màu sắc đa dạng. Cho nên này Tỳ-kheo, hãy tư duy quán sát rõ tâm mình. Này các Tỳ-kheo, trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Giống như người thợ vẽ, hay học trò của người thợ vẽ, khéo dọn sạch đất, rồi dùng các thứ màu, theo ý mình vẽ nên các loại hình tượng khác nhau.
“Cũng vậy Tỳ-kheo, chúng sanh phàm phu ngu si, không biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Không biết như thật về sắc nên thích thú đắm nhiễm sắc. Vì thích thú đắm nhiễm sắc, nên lại sanh ra các sắc vị lai. Cũng vậy, phàm phu ngu si, không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về vị ngọt của thức, về sự tai hại của thức, về sự xuất ly của thức. Không biết như thật nên thích thú đắm nhiễm thức. Thích thú đắm nhiễm thức, nên lại sanh ra các thức vị lai. Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức vị lai sẽ sanh nên đối với sắc không giải thoát; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không giải thoát. Ta nói người này không giải thoát khỏi sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.
“Có đa văn Thánh đệ tử biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Biết như thật rồi nên không đắm nhiễm sắc. Không đắm nhiễm nên không sanh ra sắc vị lai. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về vị ngọt của thức, về sự tai hại của thức, về sự xuất ly của thức. Biết như thật nên không nhiễm đắm thức, vì không đắm nhiễm nên không sanh ra các thức vị lai. Không thích nhiễm sắc, thọ, tưởng, hành, thức nên đối với sắc sẽ được giải thoát và đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng sẽ được giải thoát. Ta nói những người này sẽ giải thoát khỏi sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0069c03孤獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「眾生於無始生T 0069c04死，無明所蓋，愛結所繫，長夜輪迴生死，不T 0069c05知苦際。諸比丘！譬如狗繩繫著柱，結繫不T 0069c06斷故，順柱而轉，若住、若臥，不離於柱。T 0069c07如是凡愚眾生，於色不離貪欲、不離愛、T 0069c08不離念、不離渴、輪迴於色，隨色轉，若住、T 0069c09若臥，不離於色。如是受、想、行、識，隨受、想、T 0069c10行、識轉，若住、若臥不離於識。
「諸比丘！當T 0069c11善思惟觀察於心。所以者何？長夜心為貪T 0069c12欲使染，瞋恚、愚癡使染故。比丘！心惱故眾T 0069c13生惱，心淨故眾生淨。比丘！我不見一色種T 0069c14種如斑色鳥，心復過是。所以者何？彼畜生T 0069c15心種種故，色種種。
「是故，比丘！當善思惟觀T 0069c16察於心。諸比丘！長夜心貪欲所染，瞋恚、T 0069c17愚癡所染，心惱故眾生惱，心淨故眾生淨。比T 0069c18丘當知，汝見嗟蘭那鳥種種雜色不？」
答言：T 0069c19「曾見。世尊！」
佛告比丘：「如嗟蘭那鳥種種雜T 0069c20色，我說彼心種種雜亦復如是。所以者何？T 0069c21彼嗟蘭那鳥心種種故其色種種。是故，當善T 0069c22觀察思惟於心，長夜種種貪欲、瞋恚、愚癡所T 0069c23染，心惱故眾生惱，心淨故眾生淨。
譬如畫師、T 0069c24畫師弟子，善治素地，具眾彩色，隨意圖畫T 0069c25種種像類。
「如是，比丘！凡愚眾生不如實知T 0069c26色、色集、色滅、色味、色患、色離，於色不如實知T 0069c27故，樂著於色；樂著色故，復生未來諸色。T 0069c28如是凡愚不如實知受、想、行、識、識集、識滅、T 0069c29識味、識患、識離。不如實知故，樂著於識；樂T 0070a01著識故，復生未來諸識。當生未來色、受、想、T 0070a02行、識故，於色不解脫，受、想、行、識不解脫，我T 0070a03說彼不解脫生、老、病、死、憂、悲、惱、苦。
「有多聞聖T 0070a04弟子如實知色、色集、色滅、色味、色患、色離。如T 0070a05實知故，不樂著於色；以不樂著故，不生未T 0070a06來色。如實知受、想、行、識、識集、識滅、識味、識患、T 0070a07識離。如實知故，不染著於識；不樂著故，不T 0070a08生未來諸識。不樂著於色、受、想、行、識故，於T 0070a09色得解脫，受、想、行、識得解脫，我說彼等解T 0070a10脫生、老、病、死、憂、悲、惱、苦。」
佛說此經已，時諸比T 0070a11丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0070a12 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “Saṁsāra is without beginning, the revolving for a long time of living beings, hindered by ignorance and bound by the fetter of craving, without understanding the origin of this dukkha.
“Monks, it is just as if a dog is bound to a post by a rope. Because the bondage is not severed, the dog turns around that post; whether standing or lying down, it is not separated from the post.
“In the same way a foolish living being who in regard to bodily form is not separated from lustful desire for it, not separated from craving for it, not separated from missing it, not separated from thirst for it, revolves around bodily form. Following after and turning around bodily form, whether standing or lying down, he is not separated from bodily form. In the same way he revolves around feeling … perception … formations … consciousness. Following after and turning around feeling … perception … formations … consciousness, whether standing or lying down, he is not separated from consciousness.
“Monks, you should well give attention to and examine the mind. Why is that? It is because for a long time the mind has been defiled by lustful desire, by anger, and by delusion. Monks, because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“Monks, I do not see a single form as variegated as the spotted colours on a bird. The mind is even more variegated. Why is that? Because of the variegation of their mind, animals are of variegated colours.
“Therefore, monks, you should well give attention to and examine the mind. Monks, for a long time the mind has been defiled by lustful desire, by anger, and by delusion. Monks, you should know that because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“Have you seen the variegated and different colours of a caraṇa bird?”
The monks replied: “We have seen it before, Blessed One.”
The Buddha said to the monks: “Like the variegated and different colours of a caraṇa bird, I say the mind is also variegated and different just like that. Why is that? Because of the variegation of its mind, that caraṇa bird is of variegated colours.
“Therefore you should well examine and give attention to the mind, which for a long time has been defiled by variegated lustful desires, by anger, and by delusion. Because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“It is just as if a master painter or the disciple of a master painter, having well prepared an uncoloured background and being equipped with various colours, according to his wish paints variegated types of images.
“Monks, in the same way a foolish living being does not understand as it really is bodily form, the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification of bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Because of not understanding bodily form as it really is, he delights in and is attached to bodily form. Because of delighting in and being attached to bodily form, he further gives rise to future instances of bodily form.
“In the same way a fool does not understand as it really is feeling … perception … formation … consciousness, the arising of consciousness, the cessation of consciousness, the gratification of consciousness, the danger in consciousness, and the escape from consciousness. Because of not understanding it as it really is, he delights in and is attached to consciousness. Because of delighting in and being attached to consciousness, T 70a he further gives rise to future instances of consciousness.
“Should he be giving rise to future instances of bodily form … feeling … perception … formations … consciousness, then he will not be liberated from bodily form … feeling … perception … formations … consciousness, I say he will not be liberated from birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain.
“A learned noble disciple understands as it really is bodily form, the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification of bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Because of understanding it as it really is, he does not delight in and is not attached to bodily form. Because of not delighting in and not being attached to it, he does not give rise to future instances of bodily form.
“He understands as it really is feeling … perception … formation … consciousness, the arising of consciousness, the cessation of consciousness, the gratification of consciousness, the danger in consciousness, and the escape from consciousness. Because of understanding it as it really is, he does not delight in and is not attached to consciousness. Because of not delighting in and not being attached to it, he does not give rise to future instances of consciousness.
“Because of not delighting in and being attached to bodily form … feeling … perception … formation … consciousness, he attains liberation from bodily form, attains liberation from feeling … perception … formation … consciousness, I say he is equally liberated from birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain.”
When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Chúng sanh, đối với sanh tử vô thỉ, vì bị vô minh che khuất, ái kết buộc ràng, luân hồi trong lâu dài, mà không biết được biên tế tối sơ của khổ.
“Này các Tỳ-kheo, giống như con chó bị dây cột vào trụ. Dây trói không đứt, nó xoay chuyển quanh cây trụ, khi đứng, khi nằm, không rời khỏi trụ. Cũng vậy, chúng sanh phàm phu ngu muội, đối với sắc không lìa tham dục, không xa lìa ái, không lìa niệm, không xa lìa khát, luân hồi theo sắc, chuyển xoay theo sắc, khi đứng, khi ngồi, không rời khỏi sắc. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng vậy, theo thọ, tưởng, hành, thức chuyển xoay, khi đứng, khi nằm không rời khỏi thức.
“Này các Tỳ-kheo, hãy khéo quán sát tư duy tâm. Vì sao? Vì trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Này các Tỳ-kheo, Ta không thấy có một sắc mà đa dạng như chim có sắc đốm, tâm mình lại còn hơn thế nữa. Vì sao? Tâm chúng sanh kia đa dạng, nên sắc cũng đa dạng. Cho nên này Tỳ-kheo, hãy tư duy quán sát rõ tâm mình. Này các Tỳ-kheo, trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Tỳ-kheo, nên biết, ngươi có thấy chim Ta-lan-na có nhiều màu sắc không?”
Đáp:
“Thế Tôn, đã từng thấy.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Này các Tỳ-kheo, như loài chim Ta-lan-na có nhiều màu sắc, Ta nói tâm của chúng cũng có nhiều như vậy. Vì sao? Vì tâm của chim Ta-lan-na đa dạng, nên màu sắc đa dạng. Cho nên này Tỳ-kheo, hãy tư duy quán sát rõ tâm mình. Này các Tỳ-kheo, trong lâu đời tâm bị tham dục làm nhiễm ô, bị sân nhuế, ngu si làm nhiễm uế. Này các Tỳ-kheo, vì tâm não nên chúng sanh não; vì tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh.
“Giống như người thợ vẽ, hay học trò của người thợ vẽ, khéo dọn sạch đất, rồi dùng các thứ màu, theo ý mình vẽ nên các loại hình tượng khác nhau.
“Cũng vậy Tỳ-kheo, chúng sanh phàm phu ngu si, không biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Không biết như thật về sắc nên thích thú đắm nhiễm sắc. Vì thích thú đắm nhiễm sắc, nên lại sanh ra các sắc vị lai. Cũng vậy, phàm phu ngu si, không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về vị ngọt của thức, về sự tai hại của thức, về sự xuất ly của thức. Không biết như thật nên thích thú đắm nhiễm thức. Thích thú đắm nhiễm thức, nên lại sanh ra các thức vị lai. Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức vị lai sẽ sanh nên đối với sắc không giải thoát; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không giải thoát. Ta nói người này không giải thoát khỏi sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.
“Có đa văn Thánh đệ tử biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về vị ngọt của sắc, về sự tai hại của sắc, về sự xuất ly của sắc. Biết như thật rồi nên không đắm nhiễm sắc. Không đắm nhiễm nên không sanh ra sắc vị lai. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về vị ngọt của thức, về sự tai hại của thức, về sự xuất ly của thức. Biết như thật nên không nhiễm đắm thức, vì không đắm nhiễm nên không sanh ra các thức vị lai. Không thích nhiễm sắc, thọ, tưởng, hành, thức nên đối với sắc sẽ được giải thoát và đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng sẽ được giải thoát. Ta nói những người này sẽ giải thoát khỏi sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “Saṁsāra is without beginning, the revolving for a long time of living beings, hindered by ignorance and bound by the fetter of craving, without understanding the origin of this dukkha.
“Monks, it is just as if a dog is bound to a post by a rope. Because the bondage is not severed, the dog turns around that post; whether standing or lying down, it is not separated from the post.
“In the same way a foolish living being who in regard to bodily form is not separated from lustful desire for it, not separated from craving for it, not separated from missing it, not separated from thirst for it, revolves around bodily form. Following after and turning around bodily form, whether standing or lying down, he is not separated from bodily form. In the same way he revolves around feeling … perception … formations … consciousness. Following after and turning around feeling … perception … formations … consciousness, whether standing or lying down, he is not separated from consciousness.
“Monks, you should well give attention to and examine the mind. Why is that? It is because for a long time the mind has been defiled by lustful desire, by anger, and by delusion. Monks, because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“Monks, I do not see a single form as variegated as the spotted colours on a bird. The mind is even more variegated. Why is that? Because of the variegation of their mind, animals are of variegated colours.
“Therefore, monks, you should well give attention to and examine the mind. Monks, for a long time the mind has been defiled by lustful desire, by anger, and by delusion. Monks, you should know that because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“Have you seen the variegated and different colours of a caraṇa bird?”
The monks replied: “We have seen it before, Blessed One.”
The Buddha said to the monks: “Like the variegated and different colours of a caraṇa bird, I say the mind is also variegated and different just like that. Why is that? Because of the variegation of its mind, that caraṇa bird is of variegated colours.
“Therefore you should well examine and give attention to the mind, which for a long time has been defiled by variegated lustful desires, by anger, and by delusion. Because of the mind being afflicted, living beings are afflicted; because of the mind being purified, living beings are purified.
“It is just as if a master painter or the disciple of a master painter, having well prepared an uncoloured background and being equipped with various colours, according to his wish paints variegated types of images.
“Monks, in the same way a foolish living being does not understand as it really is bodily form, the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification of bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Because of not understanding bodily form as it really is, he delights in and is attached to bodily form. Because of delighting in and being attached to bodily form, he further gives rise to future instances of bodily form.
“In the same way a fool does not understand as it really is feeling … perception … formation … consciousness, the arising of consciousness, the cessation of consciousness, the gratification of consciousness, the danger in consciousness, and the escape from consciousness. Because of not understanding it as it really is, he delights in and is attached to consciousness. Because of delighting in and being attached to consciousness, T 70a he further gives rise to future instances of consciousness.
“Should he be giving rise to future instances of bodily form … feeling … perception … formations … consciousness, then he will not be liberated from bodily form … feeling … perception … formations … consciousness, I say he will not be liberated from birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain.
“A learned noble disciple understands as it really is bodily form, the arising of bodily form, the cessation of bodily form, the gratification of bodily form, the danger in bodily form, and the escape from bodily form. Because of understanding it as it really is, he does not delight in and is not attached to bodily form. Because of not delighting in and not being attached to it, he does not give rise to future instances of bodily form.
“He understands as it really is feeling … perception … formation … consciousness, the arising of consciousness, the cessation of consciousness, the gratification of consciousness, the danger in consciousness, and the escape from consciousness. Because of understanding it as it really is, he does not delight in and is not attached to consciousness. Because of not delighting in and not being attached to it, he does not give rise to future instances of consciousness.
“Because of not delighting in and being attached to bodily form … feeling … perception … formation … consciousness, he attains liberation from bodily form, attains liberation from feeling … perception … formation … consciousness, I say he is equally liberated from birth, old age, disease, death, worry, sorrow, vexation, and pain.”
When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.