Tôi nghe như vầy:
Một thời, Tôn giả A-nan ở trong vườn Cù-sư-la tại nước Câu-diệm-di, bấy giờ Tôn giả A-nan nói với các Tỳ-kheo:
“Tôn giả Phú-lưu-na Di-đa-la-ni Tử, khi tuổi niên thiếu, mới xuất gia, thì thường hay nói pháp sâu xa như vầy:
“A-nan, đối với pháp đã sanh khởi mà chấp là ngã, chứ không phải pháp không sanh khởi. A-nan, thế nào là đối với pháp đã sanh khởi mà chấp là ta, chứ không phải pháp không sanh khởi? Sắc sanh khởi, sanh khởi là ta chứ không phải không sanh. Thọ, tưởng, hành, thức sanh khởi, sanh khởi là ta, chứ không phải không sanh. Giống như người tay cầm tấm gương sáng, hay dùng mặt nước trong, tự nhìn vào xem thấy mặt mình sanh ra. Vì có sanh nên thấy, chứ không phải không sanh. Cho nên, A-nan, sắc sanh khởi, vì có sanh khởi nên chấp là ngã, chứ không phải không sanh khởi. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức sanh khởi, vì có sanh khởi nên chấp là ngã, chứ chẳng phải không sanh khởi. Thế nào A-nan, sắc là thường hay vô thường?
“Đáp:
“Là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường là khổ phải không?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ, là pháp biến dịch, vậy thì Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa không.”
Lại hỏi:
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vậy, vô thường là khổ phải không?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ, là pháp biến dịch, vậy thì là đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa không.”
“A-nan, cho nên đối với sắc hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, chẳng ở trong nhau. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau. Cần phải biết như thật, quán sát như thật. Quán sát như vậy rồi, Thánh đệ tử đối với sắc sẽ sanh ra nhàm chán, xa lìa dục, giải thoát: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Cũng vậy, đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng sanh ra nhàm chán, xa lìa dục, giải thoát: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
“Các Tỳ-kheo nên biết, vị Tôn giả này đối với tôi có rất nhiều lợi ích. Tôi nghe những gì từ Tôn giả ấy rồi, liền xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Từ đó tới nay, tôi thường thuyết pháp này cho bốn chúng, chứ không thuyết cho các người ngoại đạo xuất gia, Sa-môn, Bà-la-môn.”
如是我聞：
一時，尊者阿難住拘睒彌國T 0066a06瞿師羅園。
時，尊者阿難告諸比丘：「尊者富T 0066a07留那彌多羅尼子年少初出家時，常說深法，T 0066a08作如是言：『阿難！生法計是我，非不生。阿T 0066a09難！云何於生法計是我，非不生？色生，生T 0066a10是我，非不生。受、想、行、識生，生是我，非T 0066a11不生。譬如士夫手執明鏡及淨水鏡，自見T 0066a12面生，生故見，非不生。是故，阿難！色生，生故T 0066a13計是我，非不生。如是受、想、行、識生，生故計T 0066a14是我，非不生。云何？阿難！色是常耶？為無常T 0066a15耶？』答曰：『無常。』
「又問：『無常者，是苦耶？』答曰：T 0066a16『是苦。』又問：『若無常、苦者，是變易法，聖弟T 0066a17子於中復計我、異我、相在不？』答曰：『不也。』『如T 0066a18是受、想、行、識為是常耶？為無常耶？』答曰：T 0066a19『無常。』『若無常，是苦耶？』答曰：『是苦。』又問：『若無T 0066a20常、苦者，是變易法，多聞聖弟子於中寧復T 0066a21計我、異我、相在不？』答曰：『不也。』
「『阿難！是故，色T 0066a22若過去、若未來、若現在，若內、若外，若麁、若細，T 0066a23若好、若醜，若遠、若近，彼一切非我、不異我、T 0066a24不相在。如是受、想、行、識，若過去、若未來、若T 0066a25現在，若內、若外，若麁、若細，若好、若醜，若遠、若T 0066a26近，彼一切非我、不異我、不相在如實知，如T 0066a27實觀察。如是觀者，聖弟子於色生厭、T 0066a28離欲、解脫：「我生已盡，梵行已立，所作已作，T 0066a29自知不受後有。」如是受、想、行、識，生厭、離T 0066b01欲、解脫：「我生已盡，梵行已立，所作已作，自T 0066b02知不受後有。」』
「諸比丘當知，彼尊者於我T 0066b03有大饒益，我從彼尊者所聞法已，遠塵離T 0066b04垢，得法眼淨。我從是來，常以此法為四眾T 0066b05說，非餘外道沙門、婆羅門出家者說。」
T 0066b06 Thus have I heard. At one time the venerable Ānanda was staying at Kosambī in Ghosita’s Park. Then the venerable Ānanda said to the monks: “At the time of having just been recently ordained, the venerable Puṇṇa Mantāniputta often gave me profound teachings, speaking like this:
’Ānanda, it is by clinging to states that one conceives ‘I am this’, not without clinging to states. Ānanda, by clinging to what states does one conceive ‘I am this’, not without clinging to them? Clinging to bodily form one clings to it as ‘I am this’, not without clinging to it. Clinging to feeling … perception … formations … consciousness one clings to it as ‘I am this’, not without clinging to it.
’Just as a person who holds in his hand a clear mirror or clean water in a bowl as a mirror and clings to it to see his own face, who sees because of clinging to the mirror, not without clinging to it.
’Therefore Ānanda, clinging to bodily form one clings to it conceiving it as ‘I am this’, not without clinging to it. Clinging to feeling … perception … formations … consciousness one clings to it conceiving it as ‘I am this’, not without clinging to it. Why is that?
’Ānanda, is bodily form permanent or is it impermanent?’
“I replied: ‘It is impermanent.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, is it dukkha?’
“I replied: ‘It is dukkha.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, dukkha, of a nature to change, does a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?’
“I replied: ‘No.’
“Puṇṇa asked again: ’In the same way feeling … perception … formations … consciousness, is it permanent or is it impermanent?’
“I replied: ‘It is impermanent.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, is it dukkha?’
“I replied: ‘It is dukkha.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a learned noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?’
“I replied: ‘No.’
“Puṇṇa said: ‘Ānanda, therefore, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. In the same way whatever feeling … perception … formations … consciousness, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. One understands it as it really is and examines it as it really is.
’A noble disciple who contemplates like this gives rise to disenchantment in regard to bodily form, is free from desire for it and becomes liberated, T 66b knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.. In the same way a noble disciple gives rise to disenchantment in regard to feeling … perception … formations … consciousness, is free from desire for it and becomes liberated, knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’
“Monks, you should know that the venerable Puṇṇa greatly benefitted me. When I had heard this teaching from the venerable one, I attained the pure eye of Dharma that is remote from mental stains and free from mental dust. From then on I often spoke to the four assemblies in reliance on this teaching, without mentioning what is from other heterodox recluses, brahmins and wanderers.”
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Tôn giả A-nan ở trong vườn Cù-sư-la tại nước Câu-diệm-di, bấy giờ Tôn giả A-nan nói với các Tỳ-kheo:
“Tôn giả Phú-lưu-na Di-đa-la-ni Tử, khi tuổi niên thiếu, mới xuất gia, thì thường hay nói pháp sâu xa như vầy:
“A-nan, đối với pháp đã sanh khởi mà chấp là ngã, chứ không phải pháp không sanh khởi. A-nan, thế nào là đối với pháp đã sanh khởi mà chấp là ta, chứ không phải pháp không sanh khởi? Sắc sanh khởi, sanh khởi là ta chứ không phải không sanh. Thọ, tưởng, hành, thức sanh khởi, sanh khởi là ta, chứ không phải không sanh. Giống như người tay cầm tấm gương sáng, hay dùng mặt nước trong, tự nhìn vào xem thấy mặt mình sanh ra. Vì có sanh nên thấy, chứ không phải không sanh. Cho nên, A-nan, sắc sanh khởi, vì có sanh khởi nên chấp là ngã, chứ không phải không sanh khởi. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức sanh khởi, vì có sanh khởi nên chấp là ngã, chứ chẳng phải không sanh khởi. Thế nào A-nan, sắc là thường hay vô thường?
“Đáp:
“Là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường là khổ phải không?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ, là pháp biến dịch, vậy thì Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa không.”
Lại hỏi:
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vậy, vô thường là khổ phải không?”
Đáp:
“Là khổ.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, khổ, là pháp biến dịch, vậy thì là đa văn Thánh đệ tử ở trong đó có chấp ngã, khác ngã, hay ở trong nhau không?”
Đáp:
“Thưa không.”
“A-nan, cho nên đối với sắc hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, chẳng ở trong nhau. Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, không khác ngã, không ở trong nhau. Cần phải biết như thật, quán sát như thật. Quán sát như vậy rồi, Thánh đệ tử đối với sắc sẽ sanh ra nhàm chán, xa lìa dục, giải thoát: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Cũng vậy, đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng sanh ra nhàm chán, xa lìa dục, giải thoát: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
“Các Tỳ-kheo nên biết, vị Tôn giả này đối với tôi có rất nhiều lợi ích. Tôi nghe những gì từ Tôn giả ấy rồi, liền xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Từ đó tới nay, tôi thường thuyết pháp này cho bốn chúng, chứ không thuyết cho các người ngoại đạo xuất gia, Sa-môn, Bà-la-môn.”
Thus have I heard. At one time the venerable Ānanda was staying at Kosambī in Ghosita’s Park. Then the venerable Ānanda said to the monks: “At the time of having just been recently ordained, the venerable Puṇṇa Mantāniputta often gave me profound teachings, speaking like this:
’Ānanda, it is by clinging to states that one conceives ‘I am this’, not without clinging to states. Ānanda, by clinging to what states does one conceive ‘I am this’, not without clinging to them? Clinging to bodily form one clings to it as ‘I am this’, not without clinging to it. Clinging to feeling … perception … formations … consciousness one clings to it as ‘I am this’, not without clinging to it.
’Just as a person who holds in his hand a clear mirror or clean water in a bowl as a mirror and clings to it to see his own face, who sees because of clinging to the mirror, not without clinging to it.
’Therefore Ānanda, clinging to bodily form one clings to it conceiving it as ‘I am this’, not without clinging to it. Clinging to feeling … perception … formations … consciousness one clings to it conceiving it as ‘I am this’, not without clinging to it. Why is that?
’Ānanda, is bodily form permanent or is it impermanent?’
“I replied: ‘It is impermanent.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, is it dukkha?’
“I replied: ‘It is dukkha.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, dukkha, of a nature to change, does a noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?’
“I replied: ‘No.’
“Puṇṇa asked again: ’In the same way feeling … perception … formations … consciousness, is it permanent or is it impermanent?’
“I replied: ‘It is impermanent.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, is it dukkha?’
“I replied: ‘It is dukkha.’
“Puṇṇa asked again: ‘What is impermanent, dukkha, of a nature to change, would a learned noble disciple herein further conceive it as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or the self as existing within it?’
“I replied: ‘No.’
“Puṇṇa said: ‘Ānanda, therefore, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. In the same way whatever feeling … perception … formations … consciousness, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, is not distinct from the self in the sense of being owned by it, does not exist within the self, nor does a self exist within it. One understands it as it really is and examines it as it really is.
’A noble disciple who contemplates like this gives rise to disenchantment in regard to bodily form, is free from desire for it and becomes liberated, T 66b knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.. In the same way a noble disciple gives rise to disenchantment in regard to feeling … perception … formations … consciousness, is free from desire for it and becomes liberated, knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’
“Monks, you should know that the venerable Puṇṇa greatly benefitted me. When I had heard this teaching from the venerable one, I attained the pure eye of Dharma that is remote from mental stains and free from mental dust. From then on I often spoke to the four assemblies in reliance on this teaching, without mentioning what is from other heterodox recluses, brahmins and wanderers.”