Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ đến chỗ Đức Phật, cúi đầu lễ dưới chân, rồi đứng sang một bên, bạch Phật rằng:
“Lành thay, Thế Tôn! Nay xin vì con mà nói vắn tắt pháp yếu. Sau khi nghe pháp, con sẽ một mình ở chỗ vắng, tu tập không buông lung. Khi tu tập không buông lung con sẽ tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chỉ vì để ngay trong đời này chứng nghiệm cứu cánh phạm hạnh vô thượng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn dạy Tỳ-kheo kia:
“Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo, đã khéo nói những lời này: ‘Nay xin vì con mà nói vắn tắt pháp yếu. Sau khi nghe pháp, con sẽ ở một mình nơi chỗ vắng, tu tập không buông lung… cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Ông đã nói như vậy phải chăng?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn!”
Đức Phật bảo Tỳ-kheo:
“Ông hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, khéo léo suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì ông mà nói.
“Này Tỳ-kheo, nếu để sai sử theo sử, tức là chết theo sử. Nếu chết theo sử là bị thủ trói buộc. Nếu Tỳ-kheo không bị sai sử theo sử, thì sẽ không chết theo sử. Không chết theo sử, tức là giải thoát đối với thủ.”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Con đã hiểu, bạch Thế Tôn! Con đã hiểu, bạch Thiện Thệ!”
Đức Phật bảo Tỳ-kheo:
“Đối trong pháp yếu mà Ta đã lược nói, nếu ngươi hiểu rộng nghĩa của nó thì phải như thế nào?”
Tỳ-kheo bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, sắc sai sử theo sử, sắc chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Cũng vậy thọ, tưởng, hành, thức sai sử theo sử, thì chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Bạch Thế Tôn, nếu sắc không sai sử theo sử, thì sắc không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Cũng vậy, nếu thọ, tưởng, hành, thức không sai sử theo sử, thì không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Như vậy, trong pháp yếu được Thế Tôn nói tóm tắt, ý nghĩa được diễn rộng như vậy.”
Phật bảo Tỳ-kheo:
“Lành thay, lành thay, Tỳ-kheo! Trong pháp yếu được Ta nói tóm tắt, ý nghĩa được diễn rộng như vậy.
“Vì sao?
“Sắc sai sử theo sử, sắc chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức sai sử theo sử, thì chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Này Tỳ-kheo, nếu sắc không sai sử theo sử, thì sắc không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Cũng vậy, nếu thọ, tưởng, hành, thức không sai sử theo sử, thì không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.”
Bấy giờ, vị Tỳ-kheo kia sau khi nghe Đức Phật dạy xong tâm rất vui mừng, lạy Phật rồi lui. Vị kia ở một mình nơi chỗ vắng tinh cần tu tập, sống không buông lung. Sau khi tinh cần tu tập sống không buông lung rồi, vị kia tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, … cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa. Bấy giờ, vị Tỳ-kheo kia thành A-la-hán, tâm được giải thoát.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給孤T 0003a07獨園。
爾時，有異比丘來詣佛所，稽首佛T 0003a08足，却住一面，白佛言：「善哉！世尊！今當為T 0003a09我略說法要，我聞法已，當獨一靜處，修不T 0003a10放逸。修不放逸已，當復思惟：『所以善男子T 0003a11出家，剃除鬚髮，身著法服，信家非家出家，T 0003a12為究竟無上梵行，現法作證：「我生已盡，梵T 0003a13行已立，所作已作，自知不受後有。」』」
爾時，世T 0003a14尊告彼比丘：「善哉！善哉！比丘快說此言，云：T 0003a15『當為我略說法要，我聞法已，獨一靜處，修T 0003a16不放逸，乃至自知不受後有。』如是說耶？」
比T 0003a17丘白佛：「如是，世尊！」
佛告比丘：「諦聽！諦聽！善T 0003a18思念之，當為汝說。比丘！若隨使使者，即隨T 0003a19使死；若隨死者，為取所縛。比丘！若不隨T 0003a20使使，則不隨使死；不隨使死者，則於取T 0003a21解脫。」
比丘白佛：「知已，世尊！知已，善逝！」
佛告T 0003a22比丘：「汝云何於我略說法中，廣解其義？」
比T 0003a23丘白佛言：「世尊！色隨使使、色隨使死；隨使T 0003a24使、隨使死者，則為取所縛。如是受、想、行、識，T 0003a25隨使使、隨使死；隨使使、隨使死者，為取所T 0003a26縛。
「世尊！若色不隨使使、不隨使死；不隨T 0003a27使使、不隨使死者，則於取解脫。如是受、想、T 0003a28行、識，不隨使使、不隨使死；不隨使使、不T 0003a29隨使死者，則於取解脫。如是，世尊！略說法T 0003b01中，廣解其義。」
佛告比丘：「善哉！善哉！比丘！T 0003b02於我略說法中，廣解其義。所以者何？色隨T 0003b03使使、隨使死；隨使使、隨使死者，則為取所T 0003b04縛。如是受、想、行、識，隨使使、隨使死；隨使T 0003b05使、隨使死者，則為取所縛。
「比丘！色不隨T 0003b06使使、不隨使死；不隨使使、不隨使死者，T 0003b07則於取解脫。如是受、想、行、識，不隨使使、不T 0003b08隨使死；不隨使使、不隨使死者，則於取T 0003b09解脫。」
時，彼比丘聞佛所說，心大歡喜，禮佛而T 0003b10退。獨在靜處，精勤修習，住不放逸。精勤修T 0003b11習，住不放逸已，思惟：「所以善男子出家，剃T 0003b12除鬚髮，身著法服，信家非家出家，乃至自知T 0003b13不受後有。」
時，彼比丘即成羅漢，心得解脫。
T 0003b14 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. At that time a certain monk approached the Buddha, paid homage with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand at one side and said to the Buddha:
“It would be well if the Blessed One would now teach me the essentials of the Dharma in brief. On having heard the Dharma I shall practice alone in a quiet place without negligence. Having practiced without negligence I shall in turn reflect on that for whose sake a clansman’s son goes forth, shaving off beard and hair and putting Dharma robes on the body, out of faith going forth from the home to homelessness for the unsurpassed supreme holy life, realizing here and now that ‘birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’”
At that time the Blessed One said to that monk: “It is well, it is well, monk, that you right away speak these words, saying: ‘Would you teach me the essentials of the Dharma in brief. On having heard the Dharma I shall practice alone in a quiet place without negligence … up to … knowing myself that there will be no receiving of further existence.’ Are you speaking like this?” The monk said to the Buddha: “It is like this, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “Listen, listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monk, if one surrenders to the underlying tendencies, one surrenders to the underlying tendency at death. If one surrenders to the underlying tendency at death, one is bound by grasping. Monk, if one does not surrender to the underlying tendencies, one does not surrender to the underlying tendency at death. If one does not surrender to the underlying tendency at death, one is liberated from grasping.” The monk said to the Buddha: “I understood, Blessed One, I understood Well Gone One!”
The Buddha said to the monk: “How do you understand in full the meaning of the teaching I herein spoke in brief?” The monk said to the Buddha: “Blessed One, surrendering to the underlying tendencies towards bodily form one surrenders to the underlying tendency towards bodily form at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping. In the same way surrendering to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping.
“Blessed One, if one does not surrender to the underlying tendencies towards bodily form one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. In the same way if one does not surrender to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. Blessed One, in this way I understand in full the meaning of the teaching herein spoken in brief.” T 3b
The Buddha said to the monk: “It is well, it is well, monk, that you understand in full the meaning of the teaching I herein spoke in brief. Why is that? Surrendering to the underlying tendencies towards bodily form one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping. In the same way surrendering to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping.
“Monk, if one does not surrender to the underlying tendencies towards bodily form one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. In the same way, if one does not surrender to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping.”
Then, on hearing what the Buddha had said, the mind of that monk was greatly delighted. He paid homage to the Buddha and withdrew. Practising alone in a quiet place with diligence he was established in being without negligence. Having practiced with diligence and being established in being without negligence, he was able to reflect on that for the sake of what a clansman’s son goes forth, shaving off beard and hair and putting Dharma robes on the body, out of faith going forth from the home to homelessness … up to … he himself knew that there will be no receiving of further existence.’ Then that monk became an arahant, attaining liberation of the mind.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ đến chỗ Đức Phật, cúi đầu lễ dưới chân, rồi đứng sang một bên, bạch Phật rằng:
“Lành thay, Thế Tôn! Nay xin vì con mà nói vắn tắt pháp yếu. Sau khi nghe pháp, con sẽ một mình ở chỗ vắng, tu tập không buông lung. Khi tu tập không buông lung con sẽ tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chỉ vì để ngay trong đời này chứng nghiệm cứu cánh phạm hạnh vô thượng, biết rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn dạy Tỳ-kheo kia:
“Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo, đã khéo nói những lời này: ‘Nay xin vì con mà nói vắn tắt pháp yếu. Sau khi nghe pháp, con sẽ ở một mình nơi chỗ vắng, tu tập không buông lung… cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’ Ông đã nói như vậy phải chăng?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Đúng như vậy, bạch Thế Tôn!”
Đức Phật bảo Tỳ-kheo:
“Ông hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, khéo léo suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì ông mà nói.
“Này Tỳ-kheo, nếu để sai sử theo sử, tức là chết theo sử. Nếu chết theo sử là bị thủ trói buộc. Nếu Tỳ-kheo không bị sai sử theo sử, thì sẽ không chết theo sử. Không chết theo sử, tức là giải thoát đối với thủ.”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Con đã hiểu, bạch Thế Tôn! Con đã hiểu, bạch Thiện Thệ!”
Đức Phật bảo Tỳ-kheo:
“Đối trong pháp yếu mà Ta đã lược nói, nếu ngươi hiểu rộng nghĩa của nó thì phải như thế nào?”
Tỳ-kheo bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, sắc sai sử theo sử, sắc chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Cũng vậy thọ, tưởng, hành, thức sai sử theo sử, thì chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Bạch Thế Tôn, nếu sắc không sai sử theo sử, thì sắc không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Cũng vậy, nếu thọ, tưởng, hành, thức không sai sử theo sử, thì không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Như vậy, trong pháp yếu được Thế Tôn nói tóm tắt, ý nghĩa được diễn rộng như vậy.”
Phật bảo Tỳ-kheo:
“Lành thay, lành thay, Tỳ-kheo! Trong pháp yếu được Ta nói tóm tắt, ý nghĩa được diễn rộng như vậy.
“Vì sao?
“Sắc sai sử theo sử, sắc chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Cũng vậy, thọ, tưởng, hành, thức sai sử theo sử, thì chết theo sử. Sai sử theo sử mà chết theo sử thì bị thủ trói buộc.
“Này Tỳ-kheo, nếu sắc không sai sử theo sử, thì sắc không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.
“Cũng vậy, nếu thọ, tưởng, hành, thức không sai sử theo sử, thì không chết theo sử. Không sai sử theo sử mà không chết theo sử thì đối với thủ được giải thoát.”
Bấy giờ, vị Tỳ-kheo kia sau khi nghe Đức Phật dạy xong tâm rất vui mừng, lạy Phật rồi lui. Vị kia ở một mình nơi chỗ vắng tinh cần tu tập, sống không buông lung. Sau khi tinh cần tu tập sống không buông lung rồi, vị kia tư duy về lý do mà một thiện nam tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mình mặc pháp y, có lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, … cho đến, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa. Bấy giờ, vị Tỳ-kheo kia thành A-la-hán, tâm được giải thoát.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. At that time a certain monk approached the Buddha, paid homage with his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand at one side and said to the Buddha:
“It would be well if the Blessed One would now teach me the essentials of the Dharma in brief. On having heard the Dharma I shall practice alone in a quiet place without negligence. Having practiced without negligence I shall in turn reflect on that for whose sake a clansman’s son goes forth, shaving off beard and hair and putting Dharma robes on the body, out of faith going forth from the home to homelessness for the unsurpassed supreme holy life, realizing here and now that ‘birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence.’”
At that time the Blessed One said to that monk: “It is well, it is well, monk, that you right away speak these words, saying: ‘Would you teach me the essentials of the Dharma in brief. On having heard the Dharma I shall practice alone in a quiet place without negligence … up to … knowing myself that there will be no receiving of further existence.’ Are you speaking like this?” The monk said to the Buddha: “It is like this, Blessed One.”
The Buddha said to the monk: “Listen, listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monk, if one surrenders to the underlying tendencies, one surrenders to the underlying tendency at death. If one surrenders to the underlying tendency at death, one is bound by grasping. Monk, if one does not surrender to the underlying tendencies, one does not surrender to the underlying tendency at death. If one does not surrender to the underlying tendency at death, one is liberated from grasping.” The monk said to the Buddha: “I understood, Blessed One, I understood Well Gone One!”
The Buddha said to the monk: “How do you understand in full the meaning of the teaching I herein spoke in brief?” The monk said to the Buddha: “Blessed One, surrendering to the underlying tendencies towards bodily form one surrenders to the underlying tendency towards bodily form at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping. In the same way surrendering to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping.
“Blessed One, if one does not surrender to the underlying tendencies towards bodily form one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. In the same way if one does not surrender to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. Blessed One, in this way I understand in full the meaning of the teaching herein spoken in brief.” T 3b
The Buddha said to the monk: “It is well, it is well, monk, that you understand in full the meaning of the teaching I herein spoke in brief. Why is that? Surrendering to the underlying tendencies towards bodily form one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping. In the same way surrendering to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one surrenders to the underlying tendency at death. One who surrenders to the underlying tendencies and surrenders to the underlying tendency at death is bound by grasping.
“Monk, if one does not surrender to the underlying tendencies towards bodily form one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping. In the same way, if one does not surrender to the underlying tendencies towards feeling … perception … formations … consciousness one does not surrender to the underlying tendency at death. One who does not surrender to the underlying tendencies and does not surrender to the underlying tendency at death is liberated from grasping.”
Then, on hearing what the Buddha had said, the mind of that monk was greatly delighted. He paid homage to the Buddha and withdrew. Practising alone in a quiet place with diligence he was established in being without negligence. Having practiced with diligence and being established in being without negligence, he was able to reflect on that for the sake of what a clansman’s son goes forth, shaving off beard and hair and putting Dharma robes on the body, out of faith going forth from the home to homelessness … up to … he himself knew that there will be no receiving of further existence.’ Then that monk became an arahant, attaining liberation of the mind.