Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Có năm thọ ấm. Những gì là năm? Sắc thọ ấm; thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm.
“Nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào nhờ trí túc mạng tự biết rõ những đời sống trước của mình, thì việc đã biết, đang biết, sẽ biết đều phát xuất từ năm thọ ấm này. Việc đã biết đang biết, sẽ biết về đời quá khứ của ta đã từng trải qua, có sắc như vậy, thọ như vậy, tưởng như vậy, hành như vậy, thức như vậy.
“Cái gì có thể phân tán, trở ngại, thì cái đó gọi là sắc thọ ấm. Như bàn tay, đá, gậy, dao, bị trở ngại bởi ngón tay; hoặc do lạnh, nóng, khát, đói, hoặc do xúc bởi muỗi mòng, độc trùng, mưa gió; đó gọi là trở ngại do xúc. Cho nên, chướng ngại, đó là sắc thọ ấm. Lại nữa, sắc thọ ấm này là vô thường, khổ, biến dịch.
“Những tướng cảm nhận, đó là thọ thọ ấm. Cảm nhận cái gì? Cảm nhận sự khổ, cảm nhận sự lạc, cảm nhận sự không khổ không lạc. Cho nên gọi tướng cảm nhận là thọ thọ ấm. Lại nữa, thọ thọ ấm này là vô thường, khổ, biến dịch.
“Các tưởng, là tưởng thọ ấm. Tưởng cái gì? Tưởng ít, tưởng nhiều, tưởng vô lượng, hoàn toàn không có gì tưởng là không có gì. Đó gọi là tưởng thọ ấm. Lại nữa, tưởng thọ ấm này là vô thường, khổ, là pháp biến dịch.
“Tướng tạo tác hữu vi là hành thọ ấm. Tạo tác cái gì? là tạo tác sắc, tạo tác thọ, tưởng, hành và thức. Cho nên tướng tạo tác hữu vi là hành thọ ấm.
“Lại nữa, hành thọ ấm này là pháp vô thường, khổ, biến dịch.
“Tướng phân biệt biết rõ là thức thọ ấm. Biết rõ cái gì? Là biết rõ sắc, biết rõ thanh, hương, vị, xúc và pháp, cho nên gọi là thức thọ ấm. Lại nữa, thức thọ ấm là pháp vô thường, khổ, biến dịch.
“Này các Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử kia đối với sắc thọ ấm kia phải học như vầy, ‘Ta nay bị sắc hiện tại ăn. Quá khứ đã từng bị sắc kia ăn, như trong hiện tại.’ Lại nghĩ như vầy: ‘Nay ta đang bị sắc hiện tại ăn, nếu mà ta ham muốn sắc vị lai, thì cũng sẽ bị sắc kia ăn như trong hiện tại.’ Biết như vậy rồi, người ấy không hoài niệm sắc quá khứ, không ham muốn sắc vị lai, đối với sắc hiện tại sanh yểm ly, lìa dục, diệt hết tai hại, hướng đến tịch diệt. Đa văn Thánh đệ tử đối với thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm hãy học như vầy, ‘Ta nay bị thức hiện tại ăn. Quá khứ đã từng bị thức kia ăn, như trong hiện tại. Nếu mà ta ham muốn thức vị lai, thì cũng sẽ bị thức kia ăn như trong hiện tại.’ Biết như vậy rồi, người ấy không hoài niệm thức quá khứ, không ham muốn thức vị lai, đối với thức hiện tại sanh yểm ly, lìa dục, diệt tận, hướng đến tịch diệt. Ở đây, diệt chứ không tăng, lui chứ không tiến, diệt chứ không khởi, xả chứ không thủ.
“Ở nơi cái gì diệt mà không tăng? Sắc diệt mà không tăng. Thọ, tưởng, hành, thức diệt mà không tăng.
“Ở nơi cái gì lùi mà không tiến? Sắc lùi mà không tiến. Thọ, tưởng, hành, thức lùi mà không tiến.
“Ở nơi cái gì diệt mà không khởi? Sắc diệt mà không khởi. Thọ, tưởng, hành, thức diệt mà không khởi.
“Ở nơi cái gì xả mà không thủ? Sắc xả mà không thủ. Thọ, tưởng, hành, thức xả mà không thủ.
“Diệt chứ không tăng, tịch diệt mà an trụ. Lùi chứ không tiến, im lặng lui mà an trụ. Diệt chứ không khởi, tịch diệt mà an trụ. Xả chứ không thủ, không sanh ra sự trói buộc. Không bị trói buộc, nên tự mình giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Đức Phật nói kinh này số đông các Tỳ-kheo không khởi các lậu, tâm được giải thoát.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Bài kệ tóm tắt:
Ngã, ty hạ, chủng tử,
Phong trệ, ngũ chuyển, thất (xứ thiện)
Hai hệ trước và giác,
Tam thế ấm thế thực.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給孤T 0011b22獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「有五受陰。云何T 0011b23為五？色、受、想、行、識受陰。若沙門、婆羅門以T 0011b24宿命智自識種種宿命，已識、當識、今識，皆T 0011b25於此五受陰；已識、當識、今識，我過去所經。如T 0011b26是色、如是受、如是想、如是行、如是識。若T 0011b27可閡可分，是名色受陰。指所閡，若手、若T 0011b28石、若杖、若刀、若冷、若暖、若渴、若飢、若蚊、虻、諸T 0011b29毒虫、風、雨觸，是名觸閡，是故閡是色受陰。T 0011c01復以此色受陰無常、苦、變易。諸覺相是受受T 0011c02陰，何所覺？覺苦、覺樂、覺不苦不樂，是故名T 0011c03覺相是受受陰。復以此受受陰是無常、苦、變T 0011c04易。諸想是想受陰，何所想？少想、多想、無量T 0011c05想、都無所有作無所有想，是故名想受T 0011c06陰。復以此想受陰是無常、苦、變易法。為作T 0011c07相是行受陰，何所為作？於色為作，於受、想、T 0011c08行、識為作，是故為作相是行受陰。復以此行T 0011c09受陰是無常、苦、變易法。別知相是識受陰，何T 0011c10所識？識色，識聲、香、味、觸、法，是故名識受陰。T 0011c11復以此識受陰是無常、苦、變易法。
「諸比丘！T 0011c12彼多聞聖弟子於此色受陰作如是學：T 0011c13『我今為現在色所食，過去世已曾為彼色T 0011c14所食，如今現在。』復作是念：『我今為現在色T 0011c15所食，我若復樂著未來色者，當復為彼色T 0011c16所食，如今現在。』作如是知已，不顧過去T 0011c17色，不樂著未來色，於現在色生厭、離欲、滅T 0011c18患、向滅。多聞聖弟子於此受、想、行、識受陰T 0011c19學：『我今現在為現在識所食，於過去世已T 0011c20曾為識所食，如今現在。我今已為現在識T 0011c21所食，若復樂著未來識者，亦當復為彼識T 0011c22所食，如今現在。』如是知已，不顧過去識，T 0011c23不樂未來識，於現在識生厭、離欲、滅患、向T 0011c24滅，滅而不增，退而不進，滅而不起，捨而T 0011c25不取。
「於何滅而不增？色滅而不增，受、想、行、T 0011c26識滅而不增。於何退而不進？色退而不進，T 0011c27受、想、行、識退而不進。於何滅而不起？色滅T 0011c28而不起，受、想、行、識滅而不起。於何捨而不T 0011c29取？色捨而不取，受、想、行、識捨而不取。
「滅而T 0012a01不增，寂滅而住；退而不進，寂退而住；滅而T 0012a02不起，寂滅而住；捨而不取，不生繫著；不T 0012a03繫著已，自覺涅槃：『我生已盡，梵行已立，所T 0012a04作已作，自知不受後有。』」
佛說此經時，眾多T 0012a05比丘不起諸漏，心得解脫。
佛說此經已，諸T 0012a06比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0012a07
我、卑下、種子 封滯、五轉、七T 0012a08
二繫著及覺 三世陰世食
T 0012a09 SC 1Thus have I heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “There are five acquired aggregates. What are the five? The acquired aggregate of form … feeling … conception … volition … the acquired aggregate of consciousness. Suppose ascetics or priests are aware of their various past lives using the knowledge of past lives. That past consciousness, future consciousness, or present consciousness [that’s recollected] are all these five acquired aggregates. About that past consciousness, future consciousness, or present consciousness, [they think]: ‘Throughout my past, my form was thus, my feeling was thus, my conception was thus, my volition was thus, and my consciousness was thus.’
SC 3“If something is resistant and divisible, it’s called the acquired aggregate of form. When something resists when touched by hand, stone, stick, blade, cold, heat, thirst, hunger, biting insects, vipers, wind, or rain, it’s called resistant contact. Therefore, something resistant is the acquired aggregate of form. Moreover, this acquired aggregate of form is impermanent, painful, and liable to change.
SC 4“The aspects of sensation is the acquired aggregate of feeling. What is felt? Pain is felt, pleasure is felt, and what’s neither painful nor pleasant is felt; therefore, we call these aspects of sensation the acquired aggregate of feeling. Moreover, this acquired aggregate of feeling is impermanent, painful, and liable to change.
SC 5“Conceptions are the acquired aggregate of conception. What’s conceived? The concept ‘few,’ the concept ‘many,’ the concept ‘measureless,’ and complete nothingness creates the concept ‘nothingness;’ therefore, they are called the acquired aggregate of conception. Moreover, this acquired aggregate of conception is impermanent, painful, and liable to change.
SC 6“The nature of acting is the acquired aggregate of volition. What acts? It’s the acting of form … feeling … conception … volition … the acting of consciousness; therefore, the nature of acting is the acquired aggregate of volition. Moreover, this acquired aggregate of volition is impermanent, painful, and liable to change.
SC 7“The nature of distinguishing is the acquired aggregate of consciousness. What’s cognized? Form is cognized … sound … odor … flavor … touch … ideas are cognized; therefore, this is called the acquired aggregate of consciousness. Moreover, this acquired aggregate of consciousness is impermanent, painful, and liable to change.
SC 8“Monks, well-versed noble disciples train in this way regarding this acquired aggregate of form: ‘My present form that’s made of food is like the forms I had that were made of food during past lives. They were like the present.’ Again, disciples think, ‘My present form that’s made of food will be like the future forms that I’ll have if I continue to be attached to pleasure. Those forms made of food will continue to be like this present one.’ After knowing this, they don’t look back at past form, aren’t attached to the pleasure of future form, and become disillusioned with present form. They part with desire, extinguish it, and head for cessation.
SC 9“Noble disciples train in this way regarding this acquired aggregate of feeling … conception … volition … consciousness: ‘My present consciousness that’s made of food is like the former consciousness made of food that I had during past lives. They were like this present one.’ … ‘My present consciousness that’s made of food will be like my future consciousness if I continue to be attached to pleasure. That consciousness that’s made of food will also be like this present one.’ After knowing this, they don’t look back at past consciousness, aren’t attached to the pleasure of future consciousness, and become disillusioned with present consciousness. They part with desire, extinguish it, and head for cessation.
SC 10“They decrease and don’t increase; retreat and don’t advance; cease and aren’t produced; and are abandoned and not acquired. What’s decreased and not increased? Form decreases and doesn’t increase. Feeling … conception … volition … consciousness decreases and doesn’t increase. What retreats and doesn’t advance? Form retreats and doesn’t advance. Feeling … conception … volition … consciousness retreats and doesn’t advance. What ceases and isn’t produced? Form ceases and isn’t produced. Feeling … conception … volition … consciousness ceases and isn’t produced. What’s abandoned and not acquired? Form is abandoned and not acquired. Feeling … conception … volition … consciousness is abandoned and not acquired.
SC 11“Decreasing and not increasing, they peacefully decrease and abide. Retreating and not advancing, they peacefully retreat and abide. Ceasing and not produced, they peacefully cease and abide. Abandoned and not acquired, they don’t give rise to attachment. After this disciple is not attached to [the aggregates], they themselves realize Nirvāṇa: ‘My births have been ended, the religious life has been established, and the task has been accomplished. I myself know I’m not subject to a later existence.’”
SC 12When the Buddha spoke this sūtra, a group of monks didn’t produce the contaminants, and their minds were liberated.
SC 13After the Buddha spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Summary Verse
[149] Myself, [150] lowly, [151] seeds,
[152] Involvement, [153] five turns, [154] seven,
[155-156] Two on bondage and awakening,
[157] Aggregates of three times and [158] worldly food.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Có năm thọ ấm. Những gì là năm? Sắc thọ ấm; thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm.
“Nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào nhờ trí túc mạng tự biết rõ những đời sống trước của mình, thì việc đã biết, đang biết, sẽ biết đều phát xuất từ năm thọ ấm này. Việc đã biết đang biết, sẽ biết về đời quá khứ của ta đã từng trải qua, có sắc như vậy, thọ như vậy, tưởng như vậy, hành như vậy, thức như vậy.
“Cái gì có thể phân tán, trở ngại, thì cái đó gọi là sắc thọ ấm. Như bàn tay, đá, gậy, dao, bị trở ngại bởi ngón tay; hoặc do lạnh, nóng, khát, đói, hoặc do xúc bởi muỗi mòng, độc trùng, mưa gió; đó gọi là trở ngại do xúc. Cho nên, chướng ngại, đó là sắc thọ ấm. Lại nữa, sắc thọ ấm này là vô thường, khổ, biến dịch.
“Những tướng cảm nhận, đó là thọ thọ ấm. Cảm nhận cái gì? Cảm nhận sự khổ, cảm nhận sự lạc, cảm nhận sự không khổ không lạc. Cho nên gọi tướng cảm nhận là thọ thọ ấm. Lại nữa, thọ thọ ấm này là vô thường, khổ, biến dịch.
“Các tưởng, là tưởng thọ ấm. Tưởng cái gì? Tưởng ít, tưởng nhiều, tưởng vô lượng, hoàn toàn không có gì tưởng là không có gì. Đó gọi là tưởng thọ ấm. Lại nữa, tưởng thọ ấm này là vô thường, khổ, là pháp biến dịch.
“Tướng tạo tác hữu vi là hành thọ ấm. Tạo tác cái gì? là tạo tác sắc, tạo tác thọ, tưởng, hành và thức. Cho nên tướng tạo tác hữu vi là hành thọ ấm.
“Lại nữa, hành thọ ấm này là pháp vô thường, khổ, biến dịch.
“Tướng phân biệt biết rõ là thức thọ ấm. Biết rõ cái gì? Là biết rõ sắc, biết rõ thanh, hương, vị, xúc và pháp, cho nên gọi là thức thọ ấm. Lại nữa, thức thọ ấm là pháp vô thường, khổ, biến dịch.
“Này các Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử kia đối với sắc thọ ấm kia phải học như vầy, ‘Ta nay bị sắc hiện tại ăn. Quá khứ đã từng bị sắc kia ăn, như trong hiện tại.’ Lại nghĩ như vầy: ‘Nay ta đang bị sắc hiện tại ăn, nếu mà ta ham muốn sắc vị lai, thì cũng sẽ bị sắc kia ăn như trong hiện tại.’ Biết như vậy rồi, người ấy không hoài niệm sắc quá khứ, không ham muốn sắc vị lai, đối với sắc hiện tại sanh yểm ly, lìa dục, diệt hết tai hại, hướng đến tịch diệt. Đa văn Thánh đệ tử đối với thọ, tưởng, hành, thức thọ ấm hãy học như vầy, ‘Ta nay bị thức hiện tại ăn. Quá khứ đã từng bị thức kia ăn, như trong hiện tại. Nếu mà ta ham muốn thức vị lai, thì cũng sẽ bị thức kia ăn như trong hiện tại.’ Biết như vậy rồi, người ấy không hoài niệm thức quá khứ, không ham muốn thức vị lai, đối với thức hiện tại sanh yểm ly, lìa dục, diệt tận, hướng đến tịch diệt. Ở đây, diệt chứ không tăng, lui chứ không tiến, diệt chứ không khởi, xả chứ không thủ.
“Ở nơi cái gì diệt mà không tăng? Sắc diệt mà không tăng. Thọ, tưởng, hành, thức diệt mà không tăng.
“Ở nơi cái gì lùi mà không tiến? Sắc lùi mà không tiến. Thọ, tưởng, hành, thức lùi mà không tiến.
“Ở nơi cái gì diệt mà không khởi? Sắc diệt mà không khởi. Thọ, tưởng, hành, thức diệt mà không khởi.
“Ở nơi cái gì xả mà không thủ? Sắc xả mà không thủ. Thọ, tưởng, hành, thức xả mà không thủ.
“Diệt chứ không tăng, tịch diệt mà an trụ. Lùi chứ không tiến, im lặng lui mà an trụ. Diệt chứ không khởi, tịch diệt mà an trụ. Xả chứ không thủ, không sanh ra sự trói buộc. Không bị trói buộc, nên tự mình giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’”
Khi Đức Phật nói kinh này số đông các Tỳ-kheo không khởi các lậu, tâm được giải thoát.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Bài kệ tóm tắt:
Ngã, ty hạ, chủng tử,
Phong trệ, ngũ chuyển, thất (xứ thiện)
Hai hệ trước và giác,
Tam thế ấm thế thực.
SC 1Thus have I heard: One time, the Buddha was staying at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove of Śrāvastī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “There are five acquired aggregates. What are the five? The acquired aggregate of form … feeling … conception … volition … the acquired aggregate of consciousness. Suppose ascetics or priests are aware of their various past lives using the knowledge of past lives. That past consciousness, future consciousness, or present consciousness [that’s recollected] are all these five acquired aggregates. About that past consciousness, future consciousness, or present consciousness, [they think]: ‘Throughout my past, my form was thus, my feeling was thus, my conception was thus, my volition was thus, and my consciousness was thus.’
SC 3“If something is resistant and divisible, it’s called the acquired aggregate of form. When something resists when touched by hand, stone, stick, blade, cold, heat, thirst, hunger, biting insects, vipers, wind, or rain, it’s called resistant contact. Therefore, something resistant is the acquired aggregate of form. Moreover, this acquired aggregate of form is impermanent, painful, and liable to change.
SC 4“The aspects of sensation is the acquired aggregate of feeling. What is felt? Pain is felt, pleasure is felt, and what’s neither painful nor pleasant is felt; therefore, we call these aspects of sensation the acquired aggregate of feeling. Moreover, this acquired aggregate of feeling is impermanent, painful, and liable to change.
SC 5“Conceptions are the acquired aggregate of conception. What’s conceived? The concept ‘few,’ the concept ‘many,’ the concept ‘measureless,’ and complete nothingness creates the concept ‘nothingness;’ therefore, they are called the acquired aggregate of conception. Moreover, this acquired aggregate of conception is impermanent, painful, and liable to change.
SC 6“The nature of acting is the acquired aggregate of volition. What acts? It’s the acting of form … feeling … conception … volition … the acting of consciousness; therefore, the nature of acting is the acquired aggregate of volition. Moreover, this acquired aggregate of volition is impermanent, painful, and liable to change.
SC 7“The nature of distinguishing is the acquired aggregate of consciousness. What’s cognized? Form is cognized … sound … odor … flavor … touch … ideas are cognized; therefore, this is called the acquired aggregate of consciousness. Moreover, this acquired aggregate of consciousness is impermanent, painful, and liable to change.
SC 8“Monks, well-versed noble disciples train in this way regarding this acquired aggregate of form: ‘My present form that’s made of food is like the forms I had that were made of food during past lives. They were like the present.’ Again, disciples think, ‘My present form that’s made of food will be like the future forms that I’ll have if I continue to be attached to pleasure. Those forms made of food will continue to be like this present one.’ After knowing this, they don’t look back at past form, aren’t attached to the pleasure of future form, and become disillusioned with present form. They part with desire, extinguish it, and head for cessation.
SC 9“Noble disciples train in this way regarding this acquired aggregate of feeling … conception … volition … consciousness: ‘My present consciousness that’s made of food is like the former consciousness made of food that I had during past lives. They were like this present one.’ … ‘My present consciousness that’s made of food will be like my future consciousness if I continue to be attached to pleasure. That consciousness that’s made of food will also be like this present one.’ After knowing this, they don’t look back at past consciousness, aren’t attached to the pleasure of future consciousness, and become disillusioned with present consciousness. They part with desire, extinguish it, and head for cessation.
SC 10“They decrease and don’t increase; retreat and don’t advance; cease and aren’t produced; and are abandoned and not acquired. What’s decreased and not increased? Form decreases and doesn’t increase. Feeling … conception … volition … consciousness decreases and doesn’t increase. What retreats and doesn’t advance? Form retreats and doesn’t advance. Feeling … conception … volition … consciousness retreats and doesn’t advance. What ceases and isn’t produced? Form ceases and isn’t produced. Feeling … conception … volition … consciousness ceases and isn’t produced. What’s abandoned and not acquired? Form is abandoned and not acquired. Feeling … conception … volition … consciousness is abandoned and not acquired.
SC 11“Decreasing and not increasing, they peacefully decrease and abide. Retreating and not advancing, they peacefully retreat and abide. Ceasing and not produced, they peacefully cease and abide. Abandoned and not acquired, they don’t give rise to attachment. After this disciple is not attached to [the aggregates], they themselves realize Nirvāṇa: ‘My births have been ended, the religious life has been established, and the task has been accomplished. I myself know I’m not subject to a later existence.’”
SC 12When the Buddha spoke this sūtra, a group of monks didn’t produce the contaminants, and their minds were liberated.
SC 13After the Buddha spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Summary Verse
[149] Myself, [150] lowly, [151] seeds,
[152] Involvement, [153] five turns, [154] seven,
[155-156] Two on bondage and awakening,
[157] Aggregates of three times and [158] worldly food.