Nội dung dưới đây được dịch tự động. Có thể chưa hoàn toàn chính xác về thuật ngữ Phật học. Vui lòng tham chiếu bản gốc tiếng Anh hoặc Pāli để đối chiếu.
Như vầy tôi nghe, một thời Đức Phật trú tại thành Vương Xá, trong trúc lâm Ca-lan-đà.Bấy giờ, một Tỳ-kheo đi đến bờ sông vào lúc sáng sớm, cởi y phục và tắm rửa. Khi Tỳ-kheo ấy lên bờ để phơi khô thân thể, có một vị chư Thiên hiện ra, phóng quang chiếu sáng cả bờ sông. Vị chư Thiên ấy nói với Tỳ-kheo bằng một câu đố rằng: “Này Tỳ-kheo! Có một cái hang, ban đêm thì khói bốc lên, nhưng ban ngày thì lửa cháy bừng bừng. Một vị Bà-la-môn thấy vậy, liền sai người phá vỡ và đào lên. Có một người khéo léo đang đào, người ấy nói với vị Bà-la-môn: ‘Con dùng lưỡi dao đào lên thì thấy một con rùa.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Hãy mang con rùa này ra!’ Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con rắn độc.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh bắt nó. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một miếng thịt.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh kéo nó ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một lò sát sinh.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Đây là một lò sát sinh,’ và ra lệnh mang nó ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy những côn trùng độc laṅgiman.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh đào chúng ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con đường rẽ đôi.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Hãy dẹp nó đi!’ Lại nữa, người ấy nói: ‘Đào sâu hơn nữa con thấy một đống đá.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh mang những hòn đá ấy ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con rắn hổ mang.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Đừng quấy rầy nó,’ và quỳ xuống trước con rắn hổ mang.”Vị chư Thiên nói với Tỳ-kheo: “Đừng quên lời ta! Hãy hỏi Đức Phật về điều này và ghi nhớ tất cả những gì Ngài nói! Vì sao? Bởi vì ta không thấy ai, dù là chư Thiên, ma quỷ, hay Phạm Thiên, có khả năng phân tích điều này, không ai có thể giải thích câu đố này, ngoài Đức Phật và các đệ tử của Ngài, các Tỳ-kheo.”Sau đó, Tỳ-kheo ấy đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài rồi đứng sang một bên. Tỳ-kheo ấy kể lại cho Đức Phật nghe những gì vị chư Thiên đã nói và hỏi: “Bạch Thế Tôn! Cái hang ban đêm bốc khói, ban ngày cháy lửa này là gì? Ai là vị Bà-la-môn? Ai là người khéo léo? Lưỡi dao là gì? ‘Đào’ có nghĩa là gì? Con rùa là gì? Con rắn độc là gì? Miếng thịt là gì? Lò sát sinh là gì? Những côn trùng độc laṅgiman là gì? Con đường rẽ đôi là gì? Đống đá là gì? Con rắn hổ mang là gì?”Đức Phật đáp: “Hãy lắng nghe kỹ! Hãy lắng nghe kỹ! Ta sẽ nói cho các ông biết. Cái hang chính là thân thể. Được hình thành từ tinh cha huyết mẹ, cấu tạo từ tứ đại, được nuôi dưỡng bằng y phục và thức ăn: nhờ những điều này mà thân thể tồn tại. Nhưng cuối cùng thân thể sẽ suy tàn, sưng phồng, bị sâu bọ ăn rữa và tan rã. Khói bốc lên vào ban đêm l�� các loại tư tưởng. Lửa cháy vào ban ngày là nghiệp do thân và khẩu tạo ra. Vị Bà-la-môn là Đức Như Lai. Người khéo léo là đệ tử (Thanh văn). Lưỡi dao là ẩn dụ cho trí tuệ, và đào có nghĩa là tinh tấn. Con rùa tượng trưng cho ngũ triền cái, rắn độc tượng trưng cho lòng sân hận và sự làm hại. Miếng thịt có nghĩa là keo kiệt, tham lam và đố kỵ. Lò sát sinh là ngũ dục lạc. Những côn trùng độc laṅgiman là ẩn dụ cho vô minh, và con đường rẽ đôi tượng trưng cho nghi ngờ. Những hòn đá là kiêu mạn, và con rắn hổ mang là vị A-la-hán, người đã chấm dứt mọi ràng buộc của hữu vi dẫn đến tái sinh.”
Rồi Đức Phật nói kệ rằng:
“Hang chính là thân thể,
Tư tưởng thô tế là khói,
Nghiệp hành như lửa cháy,
Bà-la-môn là Như Lai,
Người khéo léo là Thanh văn,
Lưỡi dao là trí tuệ,
Đào bới là tinh tấn,
Năm triền cái như rùa,
Sân hận như rắn độc,
Tham lam đố kỵ như miếng thịt,
Năm dục lạc như lò sát sinh,
Vô minh như thanh chắn,
Nghi ngờ như đường rẽ đôi,
Chấp ngã như đống đá.
Nhưng chớ quấy rầy rắn hổ mang,
Rắn hổ mang là bậc A-la-hán chân thật.
Để trả lời những câu hỏi này một cách trọn vẹn,
Chỉ có Đức Phật, bậc Thế Tôn mà thôi.”
Khi Đức Phật nói xong, các Tỳ-kheo, sau khi nghe những lời Ngài dạy, hoan hỷ và ghi nhớ kỹ. 如是我聞：
一時，佛在王舍城迦蘭陀竹T 0379c04林。爾時，有一比丘，於清晨朝往趣河邊，脫衣T 0379c05洗浴，還出岸上，晞乾其身。有天放光，照于河T 0379c06岸，問比丘言：「比丘！此是巢窟，夜則烟出，晝T 0379c07則火燃。有婆羅門見是事已，破彼巢窟，并掘T 0379c08其地。時有智人語婆羅門言：『以刀掘地。』見有T 0379c09一龜，婆羅門言：『取是龜來。』復語掘地，見一蝮T 0379c10蛇，語令捉取。復語掘地，見一肉段，語令挽T 0379c11取。復語掘地，見一刀舍，婆羅門言：『此是刀T 0379c12舍。』語令掘取。復語掘地，見楞祇芒毒蟲，語T 0379c13令掘取。復語掘地，見有二道，復語掘出。語更T 0379c14掘地，見有石聚，語令出石。復語掘地，見有一T 0379c15龍，婆羅門言：『莫惱於龍。』即跪彼龍。」
天語比T 0379c16丘言：「莫忘我語，可以問佛，佛有所說，至心憶T 0379c17持。所以者何？我不見若天、若魔、若梵，有能分T 0379c18別者，除佛及以聲聞弟子比丘，無能得解如T 0379c19是問者。」
爾時比丘往至佛所，頂禮佛足，在一T 0379c20面立。所聞天語，具向佛說：「世尊！云何巢窟夜T 0379c21則烟出，晝則火然？誰是婆羅門？誰是智人？T 0379c22云何是刀？云何是掘？云何為龜？云何蝮蛇？云T 0379c23何肉段？云何刀舍？云何楞祇芒毒虫？云何二T 0379c24道？云何石聚？云何名龍？」
佛告比丘：「諦聽諦T 0379c25聽，當為汝說。巢窟者，所謂是身。受於父母精T 0379c26氣，四大和合，衣食長養，乃得成身。而此身T 0379c27者，會至散敗，膖脹虫爛乃至碎壞。夜烟出者，T 0379c28種種覺觀。晝火然者，從身口業，廣有所作。T 0379c29婆羅門者，即是如來。有智人者，即諸聲聞。刀T 0380a01喻智慧。掘地者，喻於精進。龜者，喻於五蓋。蝮T 0380a02蛇者，喻瞋惱害。肉段者，喻慳貪嫉妬。刀舍T 0380a03者，喻五欲。楞祇芒毒虫，喻如愚癡。二道者，T 0380a04喻於疑。諸石聚者，喻於我慢。龍者，喻於羅漢，T 0380a05盡諸有結。」
爾時，世尊即說偈言：
T 0380a06
「巢窟名為身， 覺觀如彼烟，T 0380a07
造作如火然， 婆羅門如佛，T 0380a08
智人是聲聞， 刀即是智慧，T 0380a09
掘地喻精進， 五蓋猶如龜，T 0380a10
瞋恚如蝮蛇， 貪嫉如肉段，T 0380a11
五欲如刀舍， 愚癡如楞祇，T 0380a12
疑者如二道， 我見如石聚，T 0380a13
汝今莫惱龍， 龍是真羅漢。T 0380a14
善答問難者， 唯有佛世尊。」
T 0380a15佛說是已，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0380a16 SC 1Thus have I heard, once, the Buddha was staying in Rājagaha in the Bamboo Grove of Kalanda.
SC 2At that time a monk went to the river in the early morning hours, undressed, and bathed. When he came out to dry his body on the riverside, there was a deva there, emitting rays and illuminating the riverbank. The deva addressed him with a riddle saying: “Monk! There is a burrow, from which smoke arises at night, but which is ablaze with fire during the day. A brāhmaṇa having seen this, had it broken open and dug up. There was a clever man doing the digging, who told the brāhmaṇa: ‘Digging with the blade I found a tortoise’ And the brāhmaṇa said: ‘Bring this tortoise out!’ Again he said: ‘Digging up the ground I found a viper,’and the brāhmaṇa ordered him to catch it. Again he said: ‘Digging up the ground I found a piece of meat,’ and the brāhmaṇa ordered him to pull it out. Again he said: ‘Digging up the ground I found a slaughter-house.’ The brāhmaṇa said: ‘This is a slaughter-house’ and ordered him to take it out. Again he said: ‘Digging up the ground I found the laṅgiman poisonous insects,’ and the brāhmaṇa ordered him to dig them out. Again he said: ‘Digging up the ground I found a forked path,’ and the brāhmaṇa said: ‘Out with it!’. Again he said: ‘Further digging up the ground I found a heap of stones’ and the brāhmaṇa ordered him to take out the stones. Again he said: ‘Digging up the ground I found a cobra.’ The brāhmaṇa said: ‘Do not disturb it’ and knelt before the cobra.’”
SC 3The deva said to the monk: “Don’t forget my words! Ask the Buddha about this and remember all he says! Why? Because I see no-one, whether deva, demon, or brahmā with the ability to analyse this, no-one who could explain this riddle, but the Buddha and his disciples, the monks.”
SC 4Then the monk went to the Buddha, paid homage at his feet and stood to one side. He told the Buddha what the deva had said and asked: “World-honored One! What is this burrow that emits smoke at night and is on fire at day? Who is the brāhmaṇa? Who is the clever person? What is the blade? What does it mean ‘to dig’? What is the tortoise? What is the viper? What the piece of meat? What the slaughter-house? What the laṅgiman poisonous insects? What the forked path? What the heap of stones? What is the cobra?”
SC 5The Buddha replied: “Listen carefully! Listen carefully! I will tell you. The burrow is the body. Conceived through the essences of father and mother, made up from the four elements, sustained by clothing and food: by these a body comes to be. But in the end the body will fail, swell up, become worm-eaten and break up. The smoke that arises at night is the various kinds of thoughts. The fire of the day is the karma engendered by body and speech. The brāhmaṇa is the Tathāgata. The clever man is the disciple (sāvaka). The blade is a metaphor for wisdom, and digging means diligent effort. The tortoise stands for the five hindrances, the viper for hatred and harming. The piece of meat means stinginess, greed and jealousy. The slaughter-house is the five sensual pleasures. The laṅgiman poisonous insects are a metaphor for ignorance, and the forked path stands for doubt. The stones are for arrogance, and the cobra is the Arahat, who has ended all bonds of becoming that lead to rebirth.”
Then the Buddha spoke this verse:
SC 6“A burrow is the body /
coarse and subtle thought is the smoke,
deeds are like the fire /
the brāhmaṇa is the Tathāgata,
the clever person is the sāvaka /
the blade is wisdom,
digging stands for diligent effort /
the five hindrances are like the tortoise,
hatred is like the viper /
greed and jealousy are like the piece of meat,
the five sensual pleasures are like the slaughter-house /
stupidity is like the bar,
Doubt is like the forked path /
belief in a self like the heap of stones.
SC 7But do not disturb the cobra /
the cobra is the true Arahat
To answer these questions well /
is only for the Buddha, the World-honored One.”
SC 8When the Buddha had finished speaking, the monks, having listened to what he had said, were happy and remembered it well.
Như vầy tôi nghe, một thời Đức Phật trú tại thành Vương Xá, trong trúc lâm Ca-lan-đà.Bấy giờ, một Tỳ-kheo đi đến bờ sông vào lúc sáng sớm, cởi y phục và tắm rửa. Khi Tỳ-kheo ấy lên bờ để phơi khô thân thể, có một vị chư Thiên hiện ra, phóng quang chiếu sáng cả bờ sông. Vị chư Thiên ấy nói với Tỳ-kheo bằng một câu đố rằng: “Này Tỳ-kheo! Có một cái hang, ban đêm thì khói bốc lên, nhưng ban ngày thì lửa cháy bừng bừng. Một vị Bà-la-môn thấy vậy, liền sai người phá vỡ và đào lên. Có một người khéo léo đang đào, người ấy nói với vị Bà-la-môn: ‘Con dùng lưỡi dao đào lên thì thấy một con rùa.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Hãy mang con rùa này ra!’ Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con rắn độc.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh bắt nó. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một miếng thịt.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh kéo nó ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một lò sát sinh.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Đây là một lò sát sinh,’ và ra lệnh mang nó ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy những côn trùng độc laṅgiman.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh đào chúng ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con đường rẽ đôi.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Hãy dẹp nó đi!’ Lại nữa, người ấy nói: ‘Đào sâu hơn nữa con thấy một đống đá.’ Vị Bà-la-môn ra lệnh mang những hòn đá ấy ra. Lại nữa, người ấy nói: ‘Con đào đất lên thì thấy một con rắn hổ mang.’ Vị Bà-la-môn nói: ‘Đừng quấy rầy nó,’ và quỳ xuống trước con rắn hổ mang.”Vị chư Thiên nói với Tỳ-kheo: “Đừng quên lời ta! Hãy hỏi Đức Phật về điều này và ghi nhớ tất cả những gì Ngài nói! Vì sao? Bởi vì ta không thấy ai, dù là chư Thiên, ma quỷ, hay Phạm Thiên, có khả năng phân tích điều này, không ai có thể giải thích câu đố này, ngoài Đức Phật và các đệ tử của Ngài, các Tỳ-kheo.”Sau đó, Tỳ-kheo ấy đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài rồi đứng sang một bên. Tỳ-kheo ấy kể lại cho Đức Phật nghe những gì vị chư Thiên đã nói và hỏi: “Bạch Thế Tôn! Cái hang ban đêm bốc khói, ban ngày cháy lửa này là gì? Ai là vị Bà-la-môn? Ai là người khéo léo? Lưỡi dao là gì? ‘Đào’ có nghĩa là gì? Con rùa là gì? Con rắn độc là gì? Miếng thịt là gì? Lò sát sinh là gì? Những côn trùng độc laṅgiman là gì? Con đường rẽ đôi là gì? Đống đá là gì? Con rắn hổ mang là gì?”Đức Phật đáp: “Hãy lắng nghe kỹ! Hãy lắng nghe kỹ! Ta sẽ nói cho các ông biết. Cái hang chính là thân thể. Được hình thành từ tinh cha huyết mẹ, cấu tạo từ tứ đại, được nuôi dưỡng bằng y phục và thức ăn: nhờ những điều này mà thân thể tồn tại. Nhưng cuối cùng thân thể sẽ suy tàn, sưng phồng, bị sâu bọ ăn rữa và tan rã. Khói bốc lên vào ban đêm l�� các loại tư tưởng. Lửa cháy vào ban ngày là nghiệp do thân và khẩu tạo ra. Vị Bà-la-môn là Đức Như Lai. Người khéo léo là đệ tử (Thanh văn). Lưỡi dao là ẩn dụ cho trí tuệ, và đào có nghĩa là tinh tấn. Con rùa tượng trưng cho ngũ triền cái, rắn độc tượng trưng cho lòng sân hận và sự làm hại. Miếng thịt có nghĩa là keo kiệt, tham lam và đố kỵ. Lò sát sinh là ngũ dục lạc. Những côn trùng độc laṅgiman là ẩn dụ cho vô minh, và con đường rẽ đôi tượng trưng cho nghi ngờ. Những hòn đá là kiêu mạn, và con rắn hổ mang là vị A-la-hán, người đã chấm dứt mọi ràng buộc của hữu vi dẫn đến tái sinh.”
Rồi Đức Phật nói kệ rằng:
“Hang chính là thân thể,
Tư tưởng thô tế là khói,
Nghiệp hành như lửa cháy,
Bà-la-môn là Như Lai,
Người khéo léo là Thanh văn,
Lưỡi dao là trí tuệ,
Đào bới là tinh tấn,
Năm triền cái như rùa,
Sân hận như rắn độc,
Tham lam đố kỵ như miếng thịt,
Năm dục lạc như lò sát sinh,
Vô minh như thanh chắn,
Nghi ngờ như đường rẽ đôi,
Chấp ngã như đống đá.
Nhưng chớ quấy rầy rắn hổ mang,
Rắn hổ mang là bậc A-la-hán chân thật.
Để trả lời những câu hỏi này một cách trọn vẹn,
Chỉ có Đức Phật, bậc Thế Tôn mà thôi.”
Khi Đức Phật nói xong, các Tỳ-kheo, sau khi nghe những lời Ngài dạy, hoan hỷ và ghi nhớ kỹ.
SC 1Thus have I heard, once, the Buddha was staying in Rājagaha in the Bamboo Grove of Kalanda.
SC 2At that time a monk went to the river in the early morning hours, undressed, and bathed. When he came out to dry his body on the riverside, there was a deva there, emitting rays and illuminating the riverbank. The deva addressed him with a riddle saying: “Monk! There is a burrow, from which smoke arises at night, but which is ablaze with fire during the day. A brāhmaṇa having seen this, had it broken open and dug up. There was a clever man doing the digging, who told the brāhmaṇa: ‘Digging with the blade I found a tortoise’ And the brāhmaṇa said: ‘Bring this tortoise out!’ Again he said: ‘Digging up the ground I found a viper,’and the brāhmaṇa ordered him to catch it. Again he said: ‘Digging up the ground I found a piece of meat,’ and the brāhmaṇa ordered him to pull it out. Again he said: ‘Digging up the ground I found a slaughter-house.’ The brāhmaṇa said: ‘This is a slaughter-house’ and ordered him to take it out. Again he said: ‘Digging up the ground I found the laṅgiman poisonous insects,’ and the brāhmaṇa ordered him to dig them out. Again he said: ‘Digging up the ground I found a forked path,’ and the brāhmaṇa said: ‘Out with it!’. Again he said: ‘Further digging up the ground I found a heap of stones’ and the brāhmaṇa ordered him to take out the stones. Again he said: ‘Digging up the ground I found a cobra.’ The brāhmaṇa said: ‘Do not disturb it’ and knelt before the cobra.’”
SC 3The deva said to the monk: “Don’t forget my words! Ask the Buddha about this and remember all he says! Why? Because I see no-one, whether deva, demon, or brahmā with the ability to analyse this, no-one who could explain this riddle, but the Buddha and his disciples, the monks.”
SC 4Then the monk went to the Buddha, paid homage at his feet and stood to one side. He told the Buddha what the deva had said and asked: “World-honored One! What is this burrow that emits smoke at night and is on fire at day? Who is the brāhmaṇa? Who is the clever person? What is the blade? What does it mean ‘to dig’? What is the tortoise? What is the viper? What the piece of meat? What the slaughter-house? What the laṅgiman poisonous insects? What the forked path? What the heap of stones? What is the cobra?”
SC 5The Buddha replied: “Listen carefully! Listen carefully! I will tell you. The burrow is the body. Conceived through the essences of father and mother, made up from the four elements, sustained by clothing and food: by these a body comes to be. But in the end the body will fail, swell up, become worm-eaten and break up. The smoke that arises at night is the various kinds of thoughts. The fire of the day is the karma engendered by body and speech. The brāhmaṇa is the Tathāgata. The clever man is the disciple (sāvaka). The blade is a metaphor for wisdom, and digging means diligent effort. The tortoise stands for the five hindrances, the viper for hatred and harming. The piece of meat means stinginess, greed and jealousy. The slaughter-house is the five sensual pleasures. The laṅgiman poisonous insects are a metaphor for ignorance, and the forked path stands for doubt. The stones are for arrogance, and the cobra is the Arahat, who has ended all bonds of becoming that lead to rebirth.”
Then the Buddha spoke this verse:
SC 6“A burrow is the body /
coarse and subtle thought is the smoke,
deeds are like the fire /
the brāhmaṇa is the Tathāgata,
the clever person is the sāvaka /
the blade is wisdom,
digging stands for diligent effort /
the five hindrances are like the tortoise,
hatred is like the viper /
greed and jealousy are like the piece of meat,
the five sensual pleasures are like the slaughter-house /
stupidity is like the bar,
Doubt is like the forked path /
belief in a self like the heap of stones.
SC 7But do not disturb the cobra /
the cobra is the true Arahat
To answer these questions well /
is only for the Buddha, the World-honored One.”
SC 8When the Buddha had finished speaking, the monks, having listened to what he had said, were happy and remembered it well.